장음표시 사용
441쪽
11 9uanta dementia est heredis sui res procurare et sibi negare omnia, ut tibi ex amico inimicum magna faciat hereditas plus enim gaudebit tua morte, quo plus acceperit.
Istos tristes et superciliosos alienae vitae cenSOreS, Suae hostes, publicos paedagogos assis ne seceris nec dubitaveris bonam vitam quam Opinionem bonam malle. 12 Hae voces non aliter fugiendae Sunt quam illae, quas Ulixes nisi adligatus praetervehi noluit: idem possunt: abducunt a patria, a parentibus, ab amicis, a virtutibus et inter spem et vitam miseram Sita turpa inludunt: quanto satius est rectum sequi limitem et eo Se perducer', ut ea
13 demum sint tibi iucunda, quae honesta 3 quod adsequi
poterimus, Si Scierimus duo esse genera rerum, quae nos
aut invitent aut sugenti invitant futi divitiae, voluptates,
forma, ambitio, cetera blanda et adridentia: fugat labor, mors, dolor, ignominia, victus adstrictior. debemus itaque exerceri ne haee timeamus, ne illa cupiamus. In contrarium pugnemus et ab invitantibus recedamus, adversus i 19etentia concitemur. Non vides, quam diversus sit descendentium habitus et adscendentium' qui per pronum eunt, resupinant corpora, qui in arduum, incumbunt. nam si descendas, pondus suum in priorem partem dare, Si adscendas, retro abducere cum vitio, Lucili, consentire est. In voluptates descenditur, in aSpera et dura subeun- 15 dum est: hic inpellamus corpora, illic refrenemus. Hoenunc me existimas dicere, eos tantum perniciosos eSSe auribus nostris, qui Voluptatem laudant, qui dolores et metus, per Se formidabiles res, incutiunt' illos quoque nocere nobis existimo, qui nos sub Specie Stoicae sectae hortantur ad vitia. hoc enim iactant: solum sapientem et
doctum eSSe amatorem. - solus aptus ad hanc artem raeque conbibendi et convivendi sapiens est peritissimus rquaeramus, ad quam uSque aetatem iuvenes amandi Sint. 16 Haec Graecae consuetudini data sint: nos ad illa potius aures dirigamus i ,,Nemo est casu bonus. discenda Virtus est. Voluptas humilis res et pusilla est et in nullo habenda pretio, communis cum mutis animalibus, ad quam minima et contemptissima advolant. gloria
442쪽
vanum et volubile quiddam est auraque mobilius. paupertas nulli malum est niSi repugnanti. Mors malum non est: quid sit quaeris Sola ius aequum generis humani. superstitio error infantis est: amandos timet, quos colit violat. quid enim interest, utrum deos neges an infames Haec discenda, immo ediscenda Sunii non i7 debet excusationes vitio philosophia Suggerere. nullam habet spem Salutis aeger, quem ad intemperantiam medicus hortatur. Vale.
Possum multa tibi veterum praecepta referre, Ini refustis tenuisque pisset cinnoscere Cur . non refugis autem nec ulla te subtilitas abigit. non est elegantiae tuae tantum magna sectari, sicut illud probo, quod omnia ad aliquem prosectum redigis et tunc tantum offenderis, ubi summa subtilitate nihil agitur; quod ne nune quidem fieri laborabor quaeritur, utrum Sensu conprendatur an intellectu bonum huic adiunctum est in mutis animalibus et insantibus non esse. Puicumque voluptatem in Summo ponunt, Sen-2 sibile iudicant bonum i nos contra in te i legibile, qui illud animo damus. si de bono sensus iudicarent, nullam
voluptatem reiceremus. nulla enim non invitat, nulla non delectat. et e contrario nullum dolorem volenteS Subiremus. nullus enim non offendit sensum. Praeterea non 3
essent digni reprehensione, quibus nimium voluptaS placet quibusque summus est doloris timor: atqui inprobamus gulae ac libidini addictos et contemnimus illos, qui nihil viriliter ausuri sunt doloris metu. quid autem Peg-cant, Si sensibus, id est iudicibus boni ac mali, parent his enim tradidistis adpetitionis et fugae arbitrium. Sed 4 videli et ratio isti rei praeposita est: illa quemadmodum debeatJ de vita, quemadmodum de virtute, de honesto, Sic et de bono maloque constituit. nam apud iStOS vilissimae parti datur de meliore sententia, ut de bono pronuntiet sensus, obtunsa res et hebes et in homine quam
443쪽
5 in aliis animalibus tardior. 9uid, si quis vellet non oculis, Sed tactu minuta discernere subtilior adhuc acies nulla quam oculorum et intentior daret honum malumque dinoscere. Vides in quanta ignorantia veritatis versetur et quam humi sublimia ac divina proiecerit, apud 6 quem de summo bono maloque iudicat laetus. AEuemadmodum, inquit, Omnis Scientia atque ars aliquid debet
habere manifestum Sen Suque conserehen Sum, ex quo oriatur et erescat, sic beata Vita sundamentum et initium a manifestis ducit et eo, quod Sub Sen Sum cadat. nempe vos a manifestis beatam vitam initium sui capere dicitis. 7 Dicimus beata esse, quae Secundum naturam Sinti quid autem Secundum naturam Sit, palam et protinus adparet, sicut quid sit integrum. Puod secundum naturam eSt, quod contigit protinus nato, non dico bonum, Sed initium boni. tu summum bonum, voluptatem, insanitae donas, ut inde incipiat nascen S, quo consummatus homo 8 pervenit. cacumen radicis loco ponis. Si quis diceret illum in malerno utero latentem, Sexus quoque incerti, tenerum et inperfectum et informem iam in aliquo bono esse, aperte videretur errare: atqui quantulum interest inter eum, qui cum maXime Vitam accipit, et illum, qui
maternorum viscerum laten S OnuS eSty uterque . quantum ad intellectum boni ac mali, neque maturus est et non magis infans adhuc boni capax eSi quam arbor aut mulum aliquod animal. quare autem bonum in arbore animalique mulo non est y quia nec ratio. ob hoc in insanie quoque non est. nam et huic deest: tunc ad bonum 9 perveniet, cum ad rationem pervenerit. Est aliquod inrationale animal, est aliquod nondum rationale, est rationale sed inperfectum: in nullo horum bonum: ratio illud Secum adsert. quid ergo inter ista, quae retuli, distat tin eo, quod inrationale eSt, numquam erit bonum. in eo, quod nondum rationale est, lunc eSse bonum non PoteSt
sed in eo, quod est rationale sed inperfectum, iam po-10test esse bonum, sed non est. Ita dico, Lucili: bonum non in quolibet corpore, non in qualibet aetate invenitur et tantum abest ab infantia, quantum a primo ultimum,
444쪽
quantum ab initio persectum: ergo nec in tenero, modo coalescente corpuSculo eSt. quidni non sit 8 non magis quam in semine hoc esse dicas. Aliquod arboris ac satiri bonum novimus: hoc non eSt in prima fronde, quae emissa cum maxime Solum rumpit. est aliquod bonum tritici: hoc nondum est in herba lactente nec, cum solliculo Se exSerit Spica mollis, Sed cum frumentum aestas et debita maturitas coxit. Puemadmodum omnis natura bonum suum niSi con Summata non profert, ita hominis bonum non est in homine, nisi cum illi ratio persecta est. Puod autem hoc bonum dicam: liber animus, erectus, I 2 alia subiciens sibi, se nulli. hoc bonum adeo non recipit insantia, ut pueritia non Speret, adulescentia inprobe Speret: bene agitur cum senectute, si ad illud longo studio intentoque pervenit: si hoc, et bonum fetJ intellegibile est. o Dixi Sti, inquit, aliquod bonum esse arbo-13ris, aliquod herbae: potest ergo aliquod esse et insantis. Verum bonum nec in arboribus nec in mulis animalibus: hoc, quod in illis bonum est, precario bonum dicitur. si quod est 6 inquis. hoc, quod Secundum cuiuSque naturam eSt. bonum quidem cadere in mutum animal nullo modo potest: selicioris meliorisque naturae est: nisi ubi rationi locus est, bonum non est. 9uatuo hae naturae 14 Sunt, arboris, animalis, hominis, dei: haec duo, quae rationalia Sunt, eamdem naturam habent, illo diversa sunt, quod alterum inmortale, alterum mortale eSt. EX his ergo unius bonum natura perficit, dei sciliceti, alterius cura, hominis: cetera tantum in sua natura persecta Sunt, non Vere persecta, a quibuS abest ratio. hoc enim demum persectum eSt, quod Secundum Universam nal
Tam persectum. universa autem natura rationali S eStr cetera pos Sunt in suo genere es Se persecta. In quo non 35 Dotest beata vita eSSe, nee id potest, quo beata vita em citur: beata autem vita bonis efficitur. in muto animali non est beata vita nec id, quo beata vita efficitur: ergo in muto animali bonum non est. Mutum animal sensu I6z0nprendit praesentia. praeteritorum reminiscitur, cum id incidit, quo sensus admoneretur: tamquam equus re-
445쪽
miniscitur Viae, cum ad initium eius admotus est: in stabulo quidem nulla illi viae quamvis saepe calcatae memoria est. tertium vero tempus, id est futurum, ad muta I 7 non pertinet. 9uomodo ergo potest eorum videri persecta natura, quibuS usus persecti temporis non est y tem pus enim tribus partibus con Stat, praeterito, praeSenie, venturo: animalibus tantum quod brevissimum eSt, intran Scursu datum, PraeSens. praeteriti rara memoria est 18 nec umquam revocatur ni Si praeSentium occursu. non potest ergo persectae naturae bonum in inperfecta esse naturai aut Si mula ammalia habent hoc, habent et suta. Nee illud nego, ad ea, quae Videntur secundum naturam, magnos esSe mutis animalibus inpetus et concitatos, sed inordinatos ae turbidos: numquam autem aut in Ordina-19 tum est bonum aut turbidum. - uid ergo' inquisi muta unimalia perturbate et indisposite moventur Dicerem illa perturbate et indisposite moveri, si natura illorum
ordinem caperet: nune moventur Secundum naturam
suam. perturbatum enim id est, quod esse aliquando et non perturbatum poleSt: Sollicitum est, quod pote Si esse securum . nulli vitium est, nisi cui virtus potest esse: 20 mutis animalibus tulis ex natura sua motus est. Sed ne te diu teneam, erit aliquando faliquod J bonum in muto animali, erit aliqua virtus, erit aliquid persectum: sed nec bonum abSolute nec virtus nec persectum. haec enim rationalibus solis contingunt, quibus datum est Scire quare, quatenuS, quemadmodum: ita bonum in nullo 21 est, nisi in quo ratio. 9uo nunc pertineat ista disputatio, quaeris et quid animo tuo profutura sit nonJ dico: et exercet illum et acuit et utique aliud acturum occupatione honesta tenet. prodest autem etiam quod moratur ad prava properantem: sed illud dico: nullo modo prOdes Se possum magis, quam si tibi bonum tuum ostendo, Si te a mutis animalibus separo, Si 22 eum deo pono. Puid, inquam, vires corporis alis et exerces pecudibus istas maiores serisque natura concessit. quid excolis formam cum omnia seceris, a mutis animalibus decore vinceris. quid capillum ingenti cli-
446쪽
ligentia comis cum illum vel effuderis more Parthorum vel Germanorum modo vinxeris vel, ut Scythae solent, sparseris, in quolibet equo densior iactabitur iuba, horrebit in Ieonum cervice sormosior. cum te ad velocitatem paraveris, par lepusculo non eris. Vis tu relictis, in qui-23bus vinci te necesse est, dum in aliena niteris, ad bonum reverti tuum quod est hoc 3 animus scilicet emendatus ac purus, aemulator dei, super humana Se extollens, nihil extra se sui ponens. Rationale animal es i quod ergo in te bonum est y perseeta ratior hanc tu ad suum finem evoca, in quantum poteSi plurimum crescere. Tunc bea-2 tum esse te iudiea, cum tibi ex te gaudium omne naseetur, cum in istis, quae homineS eripiunt, optant, custodiunt, nihil inveneris, non dico quod malis, sed quod velis. Brevem tibi soImulam dabo, qua te metiariS, qua persectum essB iam sentiast tune habebis tuum, cum intelleges infelicissimos esse felices. Vale.
447쪽
1 9uintil. institi. oraι. X, 1, 125 - 131. Ex industria Senecam in omni genere eloquentiae distuli propter vulgatam
salso de me opinionem, quia damnare eum et invisum quoque habere sum creditus. quod accidit mihi, dum corruptum ot omnibus vitiis fractum dicendi genus revocare ad seVeriora iudicia contendor tum autem solus hie sere in manibus adolescentium fuit. quem non equidem omnino conabar excutere, sed potioribus praeserri non sinebam, quos ille non destiterat incessere, cum diversi sibi conscius generis placero se in dicendo posse, quibus illi placerent, dissideret. Amabant autem eum magis quam imitabantur, lantumque ab eo defluebant, quantum ille ab antiquis descenderat. foret enim optandum pares aut saltem proximos illi viro serit sed placebat propter sola vilia, et ad ea se quisque dirigebat effingenda, quae poterat, deinde, cum se iactaret eodem modo dicere, Senecam infamabat. cuius et mullae alioqui et magnae virtutes fuerunt: ingenium lacile et copiosum, plurimum Studii, mulla rerum cognitio, in qua tamen aliquando ab his, quibus inquirenda quaedam mandabat, deceptus est. Tractavit etiam omnem sere studiorum
materiam: nam et Orationes eius et poemata et
dialogi seruntur. In philosophia parum diligens,
egregius tamen insectator viliorum fuit. Multae in eo clara que Sententiae, mulla etiam morum gratia legenda, sed in eloquendo corrupla pleraque atque eo perniciosissima, quod abundant dulcibus villis: velles eum suo ingenio dixisse, alieno iudicio. nam si aliqua contempsisset, si pariem non concupi Set, Si non omnia sua amasset, si rerum pondera minutissi-
448쪽
L ANNAEI SE UAE FRAGMENTA. 419
mis seniensis non stegisset, consensu potius eruditorum quam puerorum amore comprobaretur. Verum Sie quoque iam robustis et severiore genere salis firmatis legendus vel ideo, quod exereere potest utrimque iudicium. multa enim, ut dixi, probanda in eo, mulla etiam admiranda sunt: eligere modo curae sit, quod utinam ipse lacisset. digna enim fuit illa natura, quae meliora vellet, quae quod voluit, effecit. II. CARMINA.Plin. epist. V, 3. Facio nonnumquam Versiculos Se - 2 Veros parum -. an ego Vereor, ne me non salis deceat quod decuit M. Tullium, C. Calvum - naeum Senecam et proximo Verginium Rufum 3 c. Ann. XIV, c. 52. Mors Burri infregit Senecae polen- 3liam - Nero ad deteriores inclinabat. hi variis criminationibus Senecam adoriuntur. - obiiciebant etiam eloquenliae laudem uni sibi adsciscero et carmina crebrius factitare, postquam Neroni amor eorum VeniSSel. Priscian. lib. VIL p. 759. ed. Hisch. Seneca Ovidium se- 4 quenS rhGausapa si sumpsit, gausapa sumpta proba.
Sen. nai. quaesit. VI, c. 4, 2. Inspiciamus ergo, quid sit, bpropter quod haec aeeidanti quorum adeo est mihi dulcis imspectio, ut quamvis aliquando de motu terrarum Volumen odiderim iuvenis, tamen templare me voluerim et exporiri, an aetas aliquid nobis aut ad scientiam aut certo ad diligentiam adiecerit.
Plin. nai. hist. lib. I. Libro XXXVI. continentur naturae 6 lapidum - ex auctoribus M. Varrone Fabiano, Seneca, Calone censorio, Vitruvio.
Plin. nai. hist. lib. Io Libro IX. continetur aquatilium na- 7lura - ex auctoribus Turranio Gracili - Melisso, Seneca,
449쪽
8 Plin. nat. hist. lib. u. 53. Levi piseium memorandum nuper exemplum accepimus: Pausilvum villa est Campaniae haud procul Neapoli. in ea in Caesaris piscinis a Pollione Vedio coniectum piscem seXagesimum post annum exspirasse scribit Annaeus Seneca duobus aliis aequalibus eius ex eodem genere etiamtune viventibus.
9 Plin. nai. hist. lib. I. Libro VI. eontinentur Silus, gentes, maria, oppida, portus, montes, numina, mensurae, populi, qui sunt aut suerunt Ponti - Scrinarum gentes et situs aboeeano Eoo, Seres, Indi, Ganges, Indus, Taprobane, Ariani et iunctae gentes, navigationes in Indiam ex auctoribus M. Agrippa T. Livio, Seneca, Nigidio. 10 Plin. ωι. hist. lib. VI, c. 17, 3. 2I. g 60. Seneca etiam apud nos temptata Indiae commentalione in amnis eius prodidit, goniis CXVIII. Par labos sit montis enumerare. II Servius ad Virg. Aen. v. v. 31. Ganges fluvius Indiae est, qui secundum Senoeam in situ Indiae novem alveis fluit, secundum Melam septem, qui tamen et ipse commemorat nonnullbs dicere, quod tribus alveis fluat.
12 Servius ad Virg. Aen. VI, v. 154. Seneca seripsit de situ et sacris Aegyptiorum. hie dicit, circa Syenen, extremam Aegypti pariem, esse locum, quem Philas, hoc est Amicas vocant ideo quod illi e est placala ab Aempliis Isis, quibus irascebatur, quod membra mariti Osiridis non inveniebat, quem frater Typhon occiderati quae inventa postea
cum sepelire vellet, elegit vicinae paludis tutissimum locum, quem transitu constat esse dissicilem. limosa enim est et papyris reseria et alla.
I3 Cassiodor. de arto. ac disciplinis liberaI. Iul. eap. VII. de astronomia). voL Π, p. 559. b. ed. Garet. Nam mundus ipse, ut quidam dicunt, sphaerica sertur rotunditate collectus, ut di-Versus rerum formarumque ambitus sui circuitione concluderetur. unde librum Seneca consentanea philosophis disputa
450쪽
tione formavit, cui titulus esit sede sorma mundi, quem vobis item relinquimus relegendum. Boeth. de geomere. lib. II. p. 1537. ed. Basu. 1570. Nam mundus ipse sphaerica sertur rotunditate collectus, ut diversas rerum formas ambitus sui circuitione concluderet, unde librum Seneca consentanea philosophis disputatione formavit, cui licitus este sede sorma mundi. Rursus eadem verba habet Ηrabanus Maurus de insul. clericor. lib. IlI, e. 25. lom. VI, p. 44 B. ed. Colon. a. 1626.
Laetant. inssili. lib. VI, c. 24, g 16. 17. Idem Senoea) in I eiusdem operis Exhortationum) primorose uid agis y inquit, quid machinarisy quid abscondis
custos de tuus sequitur. Alium tibi peregrinatio subdaxit, alium mors, alium valetudo: haeret hie, quo carere numquam pOtes. 0uid locum abditum legis et arbitros removes 3 puta tibi contigisse, ut oculos omnium effugias, demensi quid libi prodest non habere conscium habenti conscientiam 3 Laciant. institi. lib. I, c. 7, 13. Quia fieri non potest, quin Ibid, quod sit, aliquando esse coeperit, conSequens eSt, ut, quando nihil ante illum fuit, ipse ante omnia ex se ipso sit Procreatus - quod Seneca, homo acutus, in Exhortationibus vidit. Nos, inquit, aliunde pendemus. itaque ad aliquem respicimus, cui quod est optimum in nobis, debeamus t alius nos edidit, alius instruxit: deus ipse se fecit. Lactant. institi. lib. I. c. b, 27. Annaeus Seneca - in Ex- 16 hortationibus: Hic quum prima iundamenta molis pulcherrimae iaceret et hoc ordiretur, quo neque maius quidquam novit natura nee melius, ut omnia sub ducibus suis irent, quamvis ipse per totum se eorpus intenderat, tamen ministros regni sui deus genuit. Et quam multa alia de deo nostris similia loeutus est, qua nunc dissero. - Ιb. c. 7, 5. Et est illud verum, quod dixisse in Exhortationibus Senecam supra retulit genuisse regni sui ministros deum. Laciant. institi. III, c. 15, 1. Eodem ductus errore Sene- 17 ea - quis enim veram viam teneret errante Cicerone 3