장음표시 사용
451쪽
isphilosophia, inquit, nihil aliud est quam reela vivendi
ratio vel honesto vivendi scientia vel ars rectae vitae agendae. Non errabimus, si dixerimus philosophiam esse legem bene honesteque vivendi, et qui dixerit illam regulam vitae,
suum illi InomenJ reddidit. 18 Ibid. β 11 - 14. Seneca in Exhortationibus roPlerique, inquit, philosophorum tales sunt, diserti in
convicium suum. quos si audias in avaritiam, in libidinem, in ambitionem perorantes, indicium professos pulest adeo redundant ad ipsos maledicta in publicum missa. quos non aliter intueri decet quam medicos, quorum tituli remedia habent, pyxides venena. quosdam Vero nee pudor Viliorum tenet, sed patrocinia turpitudini suae fingunt, ut etiam honeste peccare
videantur. ε19 isFaeit sapiens, inquit idem Seneca, etiam quae non probabit, ut etiam ad maiora transitum inveniat, nec relinquet bonos mores sed tempori aptabit, et quibus alii utuntur in gloriam aut Voluptatem, uletur agendae rei causa. 20 Deinde paulo postrisOmnia, quae luxuriosi faciunt quaeque imperili, laetet et Sapiens, Sed non eodem modo eodemque proposito. Atqui nihil interest, quo animo saetas, quod fecisse viliosum est, quia sacri cernuntur, animus non videtur. 21 Did. c. 16, 14. Senecarisnondum sunt, inquit, mille anni, ex quo initia sapientiae
22 nid. c. 23, 14. Fuisse Seneca inter Stoicos ait, qui deliberaret, utrumne soli quoque suos populos daret: inepte scilicet, qui dubitaverit. 23 Did. c. 25, 15 sqq. Nullas umquam mulieres philosophari
docuerunt praeler unam ex omni memoria Themisten, neque servos praeter unum Phaedonem, quem male servientem redemisse ae docuisse Cebelem tradunt. Εnumerant etiam Platonem ac Diogenem, qui tamen servi non fuerunt, Sed his servitus evenerat. sunt enim capti. Platonem quidem redemisse
Anniceris quidam traditur HS VIII. itaque insectatus est conviciis hunc ipsum redemptorem Seneca, quod parvo Platonem aestimaverit, suriosus, ut mihi quidem videtur, qui homini
452쪽
suerit iratus, quod non mullam pecuniam perdidit: scilieet au- rum adpendere debuit, tamquam pro mortuo Hectore, aut tantum ingerere numorum, quanium venditor non poposcit. Ex barbaris vero nullum praeter unum Anacharsim S tham, qui philosophiam ne somniasset quidem, nisi et linguam et litteras ante didicisset. Lactant. institi. G, c. 24, 11 sqq. Nec lucrari se quisquam 24 putet, si delicti conscium non habebit. scit enim ille omnia, in cuius conspectu vivimus, nee si universos homines' celare posSumus, deum possumus, cui nihil absconditum, nihil potest esse secretum. Seneca Exhortationes suas mirabili sententia terminavit. seMagnum, inquit, nescio quid maiusque quam cogitari potest, numen eSt, cui Vivendo operam damus. huic nos adprobemus i nam nihil prodest inclusam esse conscientiam rpalemus deo.
Diomedes lib. I. p. 362. ed. Auch. Seneca de ossi ei is r 25MSi cervicem praestitero ait pro praebuero. est autem hodie horum verborum ista divisio , ut sit praebeo patientis, praesto facientis.
Lactant. institi. I, c. 5, 26. Annaeus quoque Seneca, qui 26 ex Romanis vel acerrimus Stoicus fuit, quam Saepe Summumdaum merita laude prosequituri nam cum de immatura morte dissereretronon intelligis auctoritalem ae maiestatem iudicis tui, rectoris orbis terrarum coelique et deorum omnium dei, a quo ista numina, quae singula adoramus et colimus, suspensa
Lactant. institi. ΙΙΙ, c. II, 11. Seneca quoque imprudens 27 incidit, ut lateretur nullum esse aliud virtutis praemium quam immortalitatem. laudans enim virtutem in eo libro, quem de immatura morte conscripsit rouna, inquit, res est virtus, quae nos immortalitato donare possit et pares diis lacero. ) Propter Fabricium moneo, quem Iacobus Magni in Zophi
453쪽
eri Tertullianus de anima c. 42. p. 295. ed. Havere. Mullo eoaelius Senecat
-post mortem, ait, omnia finiuntur, etiam ipsa. Item de resurrecι. carnis, c. I. p. 325. Ait et Seneca, omnia post mortem finiri, etiam ipsam. es. Sen. Troad. 395. 29 Lactant. institi. V. c. 13, 20. Recte igitur Seneca incongruentiam hominibus obiectans ait tisSumma virtus illis videtur magnus animus t et iidem eum, qui contemnit mortem, pro iurioso habent, quod est utique
30 Tertullian. Apolos. c. 12. p. 49. M. Raverc. O impiae Voces o sacrilega conviciat infrendite, inspumater iidem estis, qui Senecam aliquem pluribus et amarioribus de vestra superstitione perorantem probatis. 31 Augustin. de civ. dei VI. c. 10. M. Antverp. a. 1700. voLVII. p. 118 sq. Libertas sano, quae huic defuit, ne istam urbanam theologiam theatricae simillimam aperto sicut illam reprehendere auderet, Annaeo Senecae, quem nonnullis indiciis invenimus apostolorum nostrorum claruisse temporibus, non quidem ex toto, verum ex aliqua parte non defuit. adsuit enim scribenti, viventi defuit enam in eo libro . quem contra superstitiones condidit, mulio copiosius ac vehementius reprehendit ipse civilem istam et urbanam theologiam quam Varro theatricam atque sabulosam. quum enim de simulacris ageret rosaeros, inquit, immortales, inviolabiles in materia vilissima atque immobili dedicant. habitus illis hominum inrarumque et piscium, quidam vero mixto sexu diversis corporibus
logio lib. II. uaci. I. e. a. s. f. proseri locum Senemo de matura morte, esse huno ipsum eumque e deterioribus libris mss. Laetanistii petitum, id quod inscriptio docet. Neo magis memoria diguum
erat, quod idem lib. III. tract. 1. c. 7 extr. appellat Senecae Ii-hrum de natura rerum; scilicet locum assert ex nat. quaeSit. lib. II. cap. ult. - Vincentius Bellovacensis in speo. hist. lib. VII, c. 116 memorat libros de immatura morte, nec tamen vidit; nullos enim ex iis nosculos excerpsit. Diuii irco by Cooste
454쪽
induunti numina voeant, quae si spiritu aecepto subito oceu rerent, monstra haberentur.
Deinda aliquanto post quum theologiam naturalem pracdi- 32eans quorundam Philosophorum sententias digesSisset, opposuit sibi quaestionem et ait risHoc loco dicet aliquisi credam ego coelum et terram deos esse et supra lunam alios, infra alios ego seram aut Platonem aut Peripateticum Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo Et ad hoc respondens r-0uid ergo tandem inquit, veriora tibi videntur T. Ta- 33 iii aut Romuli aut Τulli Hostilii somnia' Cloacinam Τalius de- dieavit deam, Picum Τiberinumque Romulus, HoslIlius Pavorem atque Pallorem, telerrimos hominum adfectus, quorum alter mentis territae motus est, alter corporis ne morbus quidem sed color: haec numina potius credes et coelo recipies
De ipsis vero ritibus crudeliter turpibus quam libere M seripsit lisIlle, inquit, viriles sibi partes amputat, illo lacertos se- eate ubi iratos deos timent, qui sie propitios habereJ merentur dii autem nullo debent coli genere, si et hoe volunt e tantus est perturbatae moniis et sedibus suis pulsae furor, ut sic dii placentur, quemadmodum ne homines quidem saeviunt. Teterrimi et in sabulas traditae crudelitatis tyranni laceraverunt aliquorum m8mbra, neminem sua laeeraro iusserunt. in regiae libidinis voluptatem castrati sunt quidam, sed nemo sibi, ne vir esset, iubente domino manus intuliti so ipsi intemplis eontrucidant' vulneribus suis ac sanguine supplicant.
Si cui intueri vacet, quae faciunt quaequo patiuntur, HVeniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia
sanis, ut nemo fuerit dubitaturus surere eos, si cum paucioribus aererent r nunc sanitatis patrocinium insanientium turba
Iam illa, quas in ipso capitolio fieri solere commemorat 35 et intrepide omnino coarguit, quis credat nisi ab irridentibus aut surentibus fieri y nam quum in saeris Aegyptiis Osirim lugeri perditum, mox autem inventum magno esse gaudio derisisset , quum perdilio eius inventioque fingatur, dolor ta-
455쪽
men ille atque laetitia ab eis, qui nihil perdiderunt nihilquo
invenerunt, Veraciter exprimatur,
36 Huic tamen, inquit, surori certum tempus est: tolerabile. est semel in anno insanire. In Capitolium pervenit pudebit publicaiae dementiae, quod sibi vanus furor attribuit officili alius nomina deo subicit, alius horas Iovi nunciat, alius lictor
est, alius unctor, qui vano motu brachiorum imitatur unguentem. sunt quae Iunoni ac Minervae capillos disponanir longe a templo, non tantum a simulacro flantes digitos movent ornantium modo. sunt quae speculum teneant, sunt qui ad vadimonia sua deos advocent, sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. doctus archimimus, senex iam decre-
pilus, quotidie in Capitolio mimum agebat . quasi dii libenter spectarent, quem homines desieranir omne illic artificum genus operantium diis immortalibus desidet. et paulo postr37 isHi tamen, inquit, etiamsi supervaeuum usum, non turpem nee infamem deo promittunt: bedent quaedam in Capitolio , quae se a Iove amari putant nec Iunonis quidem, Si eredere poetis velis, iracundissimae, respectu terrentur. ε38 Ilane libertatem Varro non habuit e tantummodo poeticam theologiam reprehendore ausus est, civilem non ausus est, quam iste eoncidit. Sed si verum attendamus, deteriora sunt empla, ubi haee aguntur, quam theatra, ubi finguntur. unde in his saeris civilis theologiae has partes potius elegit Seneca sapienti, ut fas in animi religione non habeat sed in aetibus fingat. ait enim roseuae omnia sapiens servabit tamquam legibus iussa, non tamquam diis grata. ε39 et paulo postroluid, quod et matrimonia, inquit, deorum iungimus
ei ne pie quidem. fratrum ac sororum: Bellonam Marii collocamus, Vulcano Venerem, Neptuno Salaciam. quosdam lamen caelibes relinquimus, quasi conditio defecerit, praesertim quum quaedam viduas sint, ut Populonia vel Fulgora et diva R mina, quibus non miror petitorem defuisse. 0mnem istam ignobilem deorum turbam, quam longo aevo longa superstitio congessit, sic, inquit, adorabimus.
456쪽
ut meminerimus evilum eius magis ad morem quam ad rem
pertinere. εNec leges ergo illas nee mos in civili theologia id insti- 40tuerunt, quod diis gratum esset vel ad rem pertineret, sed isto, quem philosophia quasi liberum secerat, tamen quia illustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat: quia videlicet magnum aliquid eum philosophia docuerat, ne Superstitiosus esset in mundo, sed propter leges civium moresque hominum non quidem ageret fingentem scenicum in theatro, sed imitaretur in templo, eo damnabilius, quo illa, quae mendaciter agebat, sie ageret, ut eum populus Veraciter agere existimaret, scenicus autem ludendo potius delectaret quam sallendo deciperet. Ibid. c. 11. Hie Seneca inter alias civilis theologiao su- 41 perstitiones reprehendit eliam sacramenta Iudaeorum et maxime sabbata, inutiliter id eos sacere adfirmans, quod per illos singulos septem interpositos dies septimam sere partem aetatis suae perdant vaeando et multa in tempore urgentia non agendo laedantur. Christianos lamen, iam lune Iudaeis inimicissimos, in neutram partem commemorare ausus est, ne Vellaudaret contra suas patriae veterem consuetudinem vel reprehenderet contra propriam forsitan voluntatem. De illis sane 42 Iudaeis cum loqueretur, ait risCum interim usque eo sceleratissimae gentis consuetudo comaluit, ut per omnes iam terras recepta sit: victi victoribus leges dederunt.
Mirabatur haec dicens et quid divinitus ageretur, ignorans. 43 subiecit plane sententiam, qua significaret, quid de illorum
sacramentorum ratione sentiret. ait enim risIlli tamen causas ritus sui noverunt. maior pars populisaeit, quod cur faciat, ignorat. MDiomedes lib. I. pag. 375. ed. Hisch. . Ilorum verborum non Φ facile reperimus tempus perseclum, et tamen quod est V e r r o, in passiva declinatione perseclum reperimus, quasi Verro, Versus, ut apud Senecam in dialogo de superstitio ner
457쪽
45 Hieronymus adp. Iovinian. lib. I. p. 191. tom. IV. P. 2 ed.
Paris. a. 1706. Epicurus, voluptatis assertor, quamquam Metrodorus, discipulus eius, Leontium habuerit uxorem, raro dicit sapienti ineunda coniugia, quia multa incommoda admixta sunt nuptiis. et quomodo divitiae et honores et corporum sanitales et cetera, quae indisserentia nominamus, nec bona nee mala sunt sed velut in meditullio posita usu et eventu vel bona vel mala fiunt, ita et uxores silas in bonorum malorumque com finio. grave autem osse viro sapienti venire in dubium, utrum bonam an malam ducturus sit.
6 Ridicule Chrysippus dueendam uxorem sapienti praecipit,
ne Iovem Gamelium et Genethlium violet. isto enim modo apud Latinos ducenda uxor non erit, quia Iovem non habent Nuptialem. quod si deorum, ut putat, nomina Vitae hominum praeiudieant, offendet ergo Statorem Iovem, qui libenter sederit. 47 Ibid. p. 190 sq. Fertur aureolus Theophrasti liber de nuptiis, in quo quaerit, an vir sapiens ducat uxorem. Et quum definisset, si pulchra esset, si bene morata, si honestis parentibus, si ipse sanus ae dives, sic sapientem aliquando inire matrimonium, statim intulit: haec autem in nuptiis raro uni-48 versa concordant. non est ergo uxor ducenda sapienti. Pr,mum enim impediri studia philosophiae nec posse quemquam
Iibris et uxori pariter inservire. multa esse, quae matronarum usibus necessaria sint: pretiosae Vestes, aurum, gemmae,
Sumptus, anelliae, supellex varia, lecticae et esseda dea 69 rata. Deinde per noctes totas garrulae conquestiones et oilla ornatior procedit in publicum, haec honoratur ab omnibus, ego in conventu seminarum misella despicior. Cur adspiciebas vicinam quid cum ancillula loquebaris 3 de soro veniens quid attulisti Non amicum habere possumus, non Sodalem. allerius amorem suum odium suspicatur. Si doctissimus praeceptor in qualibet urbium fuerit, nec uxorem relinquere nee cum Sarcina iro possumus. Pauperem alero difficile est, di-50 vilem serre tormentum. Adde, quod nulla est Oris electio, Sed qualiscumque obvenerit, habenda. si iracunda, Si salua,
458쪽
si deformis, si superba, si foetida, quodcumque vitii est, post
nuptias discimus. Equus, asinus, bos, canis et vilissima mancipia, vestes quoque et lebetes, sedile ligneum, calix et ur-eeolus fictilis probantur prius et sic emunturi sola uxor non ostenditur, ne ante displiceat quam ducatur. Attendenda sem- 5 Iper eius est facies et pulchritudo laudanda, ne si alteram adspexeris, se existimet displicere. Voe nda domina, celebrandus natalis eius, iurandum per salutem illius, ut sit superstes optandum. honoranda nutrix eius et gerula, servus palernus et alumnus ei formosus assecla et procurator calamistratus et in longam securamque libidinem exsectus spado, sub quibuS
nominibus adulteri delitescunt; quoscunque illa dilexerit, in- gralis amandi. Si totam domum regendam ei commiseris, 52 serviendum esti si aliquid tuo arbitrio reservaveris, fidem sibi haberi non putabit sed in odium verietur ac iurgia, et nisi cito
consulueris, parabit Venena. Anus et aruspices et hariolos et institores gemmarum sericarumque Vestium si intromiseris,
periculum pudicitiae esti si prohibueris, suspicionis iniuria. Verum quid prodest etiam diligens custodia, cum uxor Ser-53vari impudiea non possit, pudica non debeat infida enim custos est eastitatis necessitas, et illa vere pudiea dicenda est, cui licuit peceare sed noluit. Pulchra cito adamatur, foeda sa-cile concupiscit. difficile custoditur, quod plures amant et molestum est possidere, quod nemo habere dignetur. minore tamen miseria deformis habetur quam formosa servatur. Nihil tutum est, in quod totius populi vota suspirant: alius forma, alius ingenio, alius sacellis, alius liberalitate sollieitati aliquomodo vel aliquando expugnatur, quod undique incessitur. 0uod si propter dispensationem domus et languoris solatia et 54sugam solitudinis ducuntur uxores, multo melius servus fidelis dispensat, obediens auctoritati domini et dispensationi eius
obtemperans, quam uxor, quae in eo se existimat dominam,
si adversum viri saeiat Voluntatem, id est, quod placet, non quod iubetur. Assidere autem aegrotanti magis possunt amici 55 et vernulae beneficiis obligali. quam illa, quae nobis imputat laerimas suas et hereditatis spe vendit illuviem, et sollicitudinem iactans languentis animum desperatione conturbat. ouod 56 si ipsa languerit, eoaegrotandum est et numquam ab eius
459쪽
lectulo reeedendum. Aut si bona suerit et suavis uxor, quae tamen rara avis est, eum parturiente gemimus, cum pericli-57 tante torquemur. Sapiens autem nunquam solus esse potest: habet secum omnes, qui sunt, qui unquam fuerunt boni et animum liberum, quocunque vult, transferte quod corpore non potest, cogitatione complectitur, et si hominum inopia fuerit, loquitur cum deor nunquam minus solus erit quam quum so-58 Ius fuerit. Porro liberorum causa uxorem ducere, ut vel nomen nostrum non intereat Vel habeamus senectutis praesidia et certis utamur heredibus, stolidissimum est. quid onim ad nos pertinet recedentes e mundo, si nomine nostro alius nominetur, quum et filius non statim patris voeabulum reserat et innumerabiles sint, qui eodem appellentur nomine aut quae senectulis auxilia sunt enutrire domi, qui aut prior te sorte moriatur aut perversissimis sit moribus, aut certe quum ad 59 maturam aetatem venerit, tarde ei videaris mori Heredes autem meliores et certiores amici sunt et propinqui, quos i
dicio deligas, quam quos, velis nolis, habere cogaris, licet certior hereditas sit, dum advivis, bene rivuli substantia tua
quam tuo labore quaesita in incertos usus relinque e. Haeo et huiuscemodi Theophrastus disserens quem non suffundat Christianorum , quorum conversatio est in coelis l60 Ibid. e. 15. p. 170. med. 0uam rarum sit uxorem sino his vitiis inveniri, novit ille, qui duxit uxorem. unde pulchre Varius Geminus, sublimis orator et sequi non litigat, inquit, cao-lebs est.
61 nid. p. 190. Cicero rogatus ab Hirsio, ut post repudium
Terentiae sororem eius duceret, omnino laeere supersedit,
dicens non posse se uxori et philosophiae pariter operam dare. illa interim coniux egregia et quas de sontibus Τullianis hauserat sapientiam , nupsit Salustio, inimico eius, et tertio Messallae Corvino et quasi per quosdam gradus eloquentiae 62 devoluta est. Soerales Xanthippen et Myris neptem Aristidis
duas habebat uxores, quae quum crebro inter Se iurgarentur et illo eas irridere osset solitus, quod propter se, foedissimum hominem simis naribus, recalva fronte, pilosis humeris et repandis cruribus disceptarent, novissime verterunt in sum im-
460쪽
petum et malo mesolatum fugientemque diu perseculae sunt. Quodam autem tempore quum infinita convicia ex superiori loco ingerenti Xanthippae restitisset, aqua perfusus immunda nihil amplius respondit quam capite detersor osciebam, inquit, suturum, ut ista tonitrua imber.sequeretur. L. Sullae, felicis, si non habuisset uxorem, Metella con- 63iux palam erat impudica, et, quia novissimi mala nostra discimus , id Athenis cantabatur et Sulla ignorabat, secretaque domus suae primum hostium convicio didieit. Cn. Pompeio Mu- 6 ciam uxorem impudicam, quam Pontiet spadones et Mithridalicae ambiebant catervae , quum eum putarent ceteri scientem pati. indicavit in expeditione commilito et victorem totius orbis tristi nuncio consternavit. M. Cato Censorius habuit uxo- 6S rem Actoriam Paulam humili loco natam, vinolentam, imp tentem et, quod nemo posset credere, Catoni superbam. hoe ideo dico, ne quis putet, si pauperem duxerit, satis se concordiae providisse.
Ibid. p. 191. luid reseram Pasiphaen, Clytaemnestram et 66 Eriphylam, quarum prima deliciis diffluens, quippe regis
uxor, tauri dieitur expetisse concubitus, altera occidisse Virum ob amorem adulteri, tertia prodidisse Amphiaraum et saluti viri monile aureum praetulisse. 0uidquid tragoediae tu- 67ment et domos, urbes regnaque subvertit, uxorum pellicum que contentio est. armantur parentum in liberos manus, ne
sandae apponuntur epulas et propter unius mulierculae raptum Europa atque Asia decennali bello confligunt. Duasdam re- 68pudiatas altero nuptiarum die statim nupsisse legimus: uterque reprehendendus maritus, et cui tam cito displicuit et cui
tam cito placuit. . 'Ibid. p. 188. Ad Romanas seminas transeam et primam 69 ponam Lucretiam, quae violatae pudicitiae nolens supervivere maeulam eorporis cruore delevit. DG.J Duellius, qui primus 70 Romae navali eertamine triumphavit, Biliam virginem duxit uxorem, tantae pudicitiae, ut illo quoque seculo pro exemplosuerit, quo impudicilia monstrum erat, non vilium. is iam senex et trementi corpore in quodam iurgio audivit exprobrari sibi os laetidum, et tristis se domum contulit, quumque uXOriqueSlus esset, quare nunquam se monuisset, ut huic vilio me-