장음표시 사용
121쪽
IVL. c AsTgL. DE . Nu M. Nτrt sti compenere, nee ordinare inerssinati, nee imperare eius , qui non pareat imperie. Sed iam tempus attingendi est tertiam partem disputationis nostrae, clim satis, supram a proposito digreta si fuerimus. Nos igitur in hoc tertio libro quosdam Aristotelis locos adducemus in mediu, qui opinioni nostrae aduer sari videtur; & quae ex iis emanare dissicultates solent, omnes Pro viribus remouere conabimur. Tandem vero,quam nos Christiani orthodoxi de animoru nostrorum immortalitate sententiam debemus tenere constanter,& summa pietate ac λreligione tueri,a me breuibus explicabitur;&qua ratione potiriimum, cum iam Christianam philosophiam , quae so- alum vera est;inprimis colamus& veneremur, Aristo- i telis, aliorumq- Philosophorum principijs occurre - .l re,& eorum fundamenta prorsus euertere Possi- . i. - Ι.. mus. Ita enim fore arbitror, Optime, ac Inte Serrime PRINcεPs, ut ea me saltem bo ,rz, I ni ac probati viri proitisse cognouerint, - . . , a b
122쪽
Τ ordinem a nobis propositum observemus, eos prinium explicabimus locos, qui sententiae t. nostr , qtiam protulimus de intellectit Potentia , repugnare videntur 1 ac paulopoli rationes diluemus Aduersarioru hi quibus alteram opinionem nostram de Agente intellectu destruere conatur. Cum autem plures eκ variis Aristotelis Commentarijs loci afferri soleat ab iis, vii eN eius sententia immortalitatem stru re contendunt, nos eos tantum ponderare decreui in iis, quii maiorem vim pro Adii etiariis habere videbuntur . Et 'itanquam illustres ac siimmi Peripatetici, ut Theophrastus, At xandrinus I Hermeas Ammo UumOlympiodorus,Themia-stius Euphrada, Simplicius, Averroes, Ioannesq; Gramiam tuus io tantam adhibuerunt fidem iis locis, ut Aristoteletia. tenuisse immortalitatem planc crediderint: ipse nihilomi-
.nus a tantorum virorum explicatione longe recedere non
dubitabo , cum ere altera parte praeter Aphrodisiensem Ale- andrum , Plutarchum Cluerori eum , a tu, GaIenum habea Philosophos ac Theologos praestatissimos, nempe Iustinum Martyrem , Gregorium Na Zianaeniim , Gregorium Nice- num, Origenem, ac Theodoretum Episcopum, qui omnes ilicet eiusmodi viderim loca, attamen constantcr asseruerun Aristotelem illius f sisse sententim, vivere putauerit animos nostros esse mortales. Ut igitur ad id ipsam aggrediar, pos quam Aristoteles in primo de Paretibus ollendit, necelle et se Naturali Philosopho de anima pertractare , quoniam ea est animalium forma; dubitat, an ad Naturalem pertineat de omni anima disputare . Quam paulo post explicans dissiculta tem ait, Naturalis munus et se plutosophi, de ea anima tantum agere, lus sit Natura;& alicuius principium motus ex stat. Cum verὰ mens non sit eiusmodi, sed res a materia segregata , de ea Naturalis disserere nequit. ει ijs igitur verbis Aduersaria volunt elicere, intellectum nostrum esse immo talem
123쪽
talem': quippe quoJAristoteles eum negauerit esse Natura,
Satarmauerit liberam esse formam atq; solutam a concretione materiae. Uertam ut sit praetiam i i i. cap primi libri notauimus) nullam ex hoc loco possumus animi nostri deducere a ternitatem. Siquidem hic Aristoteles voce intella: citis Proprie non accipit humanum intellectum, sed aeternam . ac separatam mentem, & de hac potisiimum ambigit, an scilicet, quemadmodum Naturalis agit de ea anima, que est natura, ct finis naturalis motus ista etiam proprie S per se de altera anima,qus est separata a materia, disputare queat. Atq;. hanc a naturali consideratione seiungit: propterea quod ii tranq; animam Sutriinque intellectum, nempe intellectu possibilem S materialem, qui finis est naturalis motus, ac in . relictuini separatum Naturalis per se ac Proprie cognosce. Tet,inanis quidem S superuacua Diuina esset Philosophia, quae huius separati intellectustractatione maxime a Natura Hii disi ungitur. Hanc porro veram S germanam esse huius lo' ci explicationem, hinc facile patere potest. Aristoteles enim 'hunc intellectum quem segregat a Naturali contemplatione, alserit nullius principium esse motionis, in nullisqi animalibus reperiri. Atqui cui dubium est nos, qui sumus animalia, aliquo praeditos esse intellectu quis negauerit, hunc. esse motus initium , si ille est, quo lintestigimus, quae sane actio absq; motu & alteratione nequit absolui, cum dixerit Aristoteles, ipsum intelligere sicut sentire esse, S cum quadain nobis gigni passione Z Praeterea quo pacto Aristoteles Elicin loco tractationem in testestiis nostri adimit Naturali Philosopho, ac deinceps in commentariis de Anima, qui inter Naturales omnino libros collocantur ut supra cap. paulo ante
citato probauimus proprie ac per se de eodem tractat 3 Nultu quippe alium inueneris locum Abi Aristoteles vim&naturam intellectus nostri proprie nobis eXplicauerit. Quod ii
re sane optimo se uim est: ea enim omnia, quae alicui motioni subiecta sunt, ad Naturalem pertinent contem Plationem,
nisi falsam in vi. Diuin Philosophiae volueris distanctionem esse scientiarum. Porro hic Aristoteles in quaestionis dissolutione
124쪽
LI3ER TERTIUS. s 3 sone diurnam ac separatam sermam appellat mentem, qua antea in eiusdem propositione sub nomine comprehenderat animae. Quod si alicui mirum videbitur, is eundem conspiciat Philosophum in ii. contex. vi. Primae Philosophiae, ubi, postquam ostendit eam esse Naturalis Philosophi desiniendi rationem, ut una cum sorma semper aliquid materiae complectatur, similem sere sententiam profert dicens. Quamobrem ad Naturalem Philosophum pertinet de aliqua anima cretemplari, quae non e materia est. Sed huic iterum sententiae valde consonu est aliud Aristotelis dictum in x κ vi. contex. ii. Physicae Auscultationis,ut videas apertius interpretationem nostra caeteris esse probabiliorem. Igitur ibi Philosopus Naturalem animaduertit,in formae contemplatione usq; ad notionem finis progredi debere,& eius tantum formae naturam considerare, quae a materia solum ratione disiungi queat: separatam vero formam, quo ad quaestionem quid est,relinquendam esse Divino Philosopho. Quod rursus in initio v i. Post naturalis Philosophi et apertissime testatur ubi asserit, Naturali Philosopho magis notioni formae, quam materis incumbendum este,& formae, quae a materia nequeat separari. Iam vero, si hoc in loco Averrois Sectatores, atq, Simplicij adeo sint pertinaces & opinio si , ut adhuc velint terminum Naturalis contemplationis humanum esse intellectiam, ita tamen , ut de eo quaestio tantum si est explicetur a naturali Philosopho , n
bis ij debent ostedere, quo in loco Primet Philosophis, quid
sit humanus intellectus, nos docuerit Aristoteles.Sed iam alterum locu eiusdem libri de Partibus animal tu perpendamus.
ALTER LOcVS IN DII. LIBRO DE partibus x. eap. de elaratur. cap. II.
RISTOTELES in ii i l. libro de Pare.
cap. X. habet haec verba . Sed homo vice pedum
prιorum, brachia, π, quas manus dicιmus, habet ἔρ- lus enim animalium omnino erectuς est, quoniam eius na
tura atq; substantia diuina est. Q cium autem diuio ni i
125쪽
,si est intelligere atq; sapere. Quibus ea similiter verba subiungere Possiimus, quae in i i. de Generatione Animal. cap. i i i. &N. Ethicorum cap. vi i. scribuntur,ubi Philosophus humanam mentem diuinam vocat, diuina iraq; ab ea inquit vitam Prosi isti. Ex qua quidem voce diuinitatis visus est Aristoteles animi nostri immortalitatem significasse: nam & i i i. Physicorum XXX. contex. S C. primi de coelo cociatarii quod est principium incorruptibile & immortale diu num vocat. Caeterum illud a nobis aduertendum est, solo diuinitatis nomine nos non posse ullius rei immortalitate asserere: siquide Aristoteles non modo loquens de separatis ac immortalibus , formis, Scalcitibus globis usus est diuini vocabulo, sed in . caducis etiam & mortalibus rebus. quippe qui voluit prqtςr
Naturalem serinam a corporibus coelestibus virtutem quandam rebuς, quae hic oriuntur, communicari ; cuius ratione haec caduca diuina etiam nuncupantur; tametsi non aeque Omnia, sed quaedam clarius, aliqua vero obscurius cana participare videntur. Quod tibi ollendit Philosophus cap. v. primi de Partibus Animal. ubi sententiam probans Heracliti, in minimis inquit S vilissimis etiam rebus, quae hic gignuntur, Naturae numen , honesium pulchrumq; ingenium, &quanda in apparere diuinitatem. Atq; iterum in ii. de Generatione Animal. cap. i i i. subiungit haec verba. Sed enim comis anima sue uirtus,sue potentia corpus aliud participare uidetur, idq; magis diuinum, quam ea, quae elementa appellantur. Verum prout nobilitate, ignobilitate ue anima inter A differunt, ita natura eius corporis disiert. Quo ex loco aperia colligimus elementa, ac cael ra Omnia corpora naturalia , quo persectiorem , aut minus
Persectam sortita fuerint temperationem, eὀ magis, minusud coel ellis huiusce virtutis,ob quam diuina vocantur, participare. Quamobrem cum homo,ut in ii. de Generatione scribitur Animalium, ob sanguinis cordis maximam puritatem nobilissimum omnium temperamentum, & animam obtinuerit; idcirco ab eodem Philosopho X. cap. primi de partibus dictum est, hominem cunctorum animalium maxime diis uinitatis esse participem. Porro iundamentum satis debile iaciunt
126쪽
iaciunt qui in solo diuini vocabulo ostendere volunt anim rum nostrorum aeternitatem nam in fine quin etiam primi Physicorum omnem, quam materies appetit formam, ac sibi pro fine naturali constituit, dini nam vocat Aristoteles. Immo vero si eiusdem verba Philosophi recte consideraueris, quae supra ex X. cap. ii ii. de pari. adducta sunt ad sententiam nostram labefactandam intellectus nostri mortalitatem aperid conspexeris. Ibi enim dicens Aristoteles, Solum animatium omnium hominem erectum esse , Poniam eius substantia atq tura diuina est : officium autem diuini est intelligere ae sapere; quod nofacile esset , si uasta eorporis moles assideret: pondus enim Ο tardior reddit o mentem, Crsiensum cemmunem; nil sane aliud nobis ostedit, nisi intellectum naturalem esse hominis finem, eumq; ab humani corporis temperamento proficisci. Quibus ut naaiorem fidem adhibeas, ea tibi legenda sunt,quq in i i. eiusdede Part. cap. fuerunt ante prolata,quae sunt eiusmodi. Homo mus erectus est: quonia cordis, o pulmonis locum caudissimum, et singuinis referti simum bibet. Etenim hic efficientem causam & naturalem rectς hominis figurae nos docet, quam asserit cordis esse, ac pulmonis sensuinem multum, atq; purissimum : deinde vero in i ii l. libro cap. adducto huius naturalis cauta finem, qui naturalis item debet esse , nobis significat, huc esse dicens intellecuina hominis, diuinam sane substantiam .s militer ex X. Ethicorum Commetario, ubi humanam mentem diuinam vocat, mortalitatem potius deducimus. Cum enim ibi Philosophus eis respondere vellet, qui monebant nos, cum simus homines atq; mortales, pariter humana tantum atq; mortalia sapere curareq; debere, inqui nobis, quan- uam mortales sumus, omni tamen cura & diligentia enitenum esse, ut quoad eius fieri possit, euadamus immortale ,&eam degamus vitam quam mens, res quidem in nobis praestantissima, nobis suppeditat. Concedit igitur nos esse mortales ; attamen debere nos conari, ut, quoad istiad natura humana praestire potest, similes Dijs euadamus: quod sane metis agitatione consequimur, litet hominis videtur naturam eX cedere, qui est politicum animal, ac proprie in singularium O a rerum
127쪽
IV L. c AST EI. DE HVM. IN TE L. reru cognitione versatur, Aristotesis autem verba haec sunt. Quo dsi mens diuinum ad ipsum heminem est, et uιta, quae ab haemnat, iuuina est relectu ipsius uitae humanae .Oportet aut ε non quemadmodum monent quidam, humana nos sapere,cum simus homines, aut mortalia, cupimus mortales,sid, quoad fieri potest mmortalis nos ipses facere , eunctaq; edicere, ut ea uita vivamus, quae ab eo manat, quod est eorum, quae
in nobis sunt, praestabitis,imum. Si igitur Arithoteles animi nostri tenuisset aeternitatem, haud me hercle dixisset, mentem cu natura humana coparatam esse diuinam:ac ea quidem ratione illis respondisset Philosophis, nos utiq; debere sapere & curare immortalia; quonia immortales sumus; quae facilis & clarisma erat responsio. Illud praeterea nobis credendum est, si Aristoteles intellemis nostri probasset sternitatem, eiusmodi quidem vocem nequaquam ei fuisse praetereundam , dum in ii. Animae commentario naturam humani explicat intellectus et ea enim quae immortalia ac sempiterna esse Philosophus existimauit, talia ubiq; probauit esse vies eiusmodi vocibus, quae apertissime aeternitatem significant. Unde cum quatuor sint in mundi uniuersitate apud Aristotelem, quae
nunquam orta sunt, nec ullo etiam interitura .sunt tempore, Prima nimirum materies, coeleste corpus, eiusdem circuitus atq; conuersio, nec non Beatae Μentes eiusmodi initia motionis, haec singula plane aeterna ac perpetua ab eo vocata esse
Perspicies , ubi eorum nobis naturam tradit. Nunquam autem inueneris in i i i libro de Anima sternum fuisse dictum intellectu nostrum : propterea quod in XX. conteκ ubi Phi- rosophus inquit, separatus autem est solum hoc, quod quidem est,erhoe solum immortale atq; perpetuum, de Agente intellectu sermonem habet. Si vero praeter hunc tertium de Anima librum, qui proprius est huius contemplationis, Aristoteles alijs quibusdam in locis aeterni, siue perpetui fuerit usus vocabulo, uel confuse de utroq intellectu, vel si de nostro locutus est, affirmatiuet nunquam,at semper verecunde dubitaterq, eiusmodi voces de eo pronuntiauit. Quod quidem sequentibus dictis magis
128쪽
Uoniam post libros de partibus commentarii
de Anima collocantur, iccirco nunc ea expendenda sunt diligenter, quae in iis aliquo modo videntur innuere immortalitatem . Aristoteles . . V .lgyt i in LXU. S LXUI. contex. primice nam a licrabit naec verba, ut ea vir doctus in primis, Selegans Argyropilus conuertit. Intellectus autem aduenire κιdetur substantia quaedam esse, de nen eorrumpi et num ab ea maxime', quae' 'M-tiem corrumperetur. nune autem perinde fit, atqe tinfensuu instrumentis. Etenim si ex talem Me rarit eculum, uideret tot et ιuuenιs. Quare senectus,non quia anima quicquam est passa: Ied quia id in quo est, aliquid passum est, quemadmodum in ebrietatibus, re morbis ferι selet ἀει ipsum igitur inretiere de eontemplari mare μιt, quia alaud quoddam intus corrumpitur ' ipsum autem passisne . . 'μ ις inara Moo , m amare, odi se non seunt illius assectus, fi d I huiusce, quod habet istud, ea ratione, qua illud habet. Quapropter σ nite corrupto nec Neor tu nee amat: non enim ilhus, sed ipsius com-
μηis , rod quid--autem diuinum quid est fretasse, , passiones uaeat. Porro Ioannes Grammaticus,& Iuniores quidam nostrae aetatis Philosophi iis adeo sunt verbis inflati, 't plane asseruerint hic intellectus nostri aeternitatem a pectissime demonstrari,&in eos, qui sunt alterius sententiae inuecti magnopere fuerint. At doctius, magisq; prudenter in huius locis explicatione mea quidem sententia Themistius. Q ac Beariis Thomasse gesserunt: quorum censuit alter, Adlo inphum hic dubitandi potius ac disserendi gratia, quam eκ sententia & proposito quicquam decernendi, locutum esse. Alter vero inquit, eundem ex veterum opinione PhilosoPho - . rum illud satis tritum atq; vulgatum assumere, omnem mihi. rum animam esse incorruptibilem, ut adhuc probet, animae functiones nequaquam solius animi, at totius esse composi ti. Equidem arbitror,hos duos contex. ita cum superiori- bus
129쪽
ante de actionibus sensuum ostenderat, has scilicet Vel non . ,γ esse motiones, aut si motiones admittantur, non esse tamen μ' solius animae, sed compositi; idem sane de intellectius ope P atione probare velit, quo tandem, visamim est, animam nostram non moueri , ab eo concludi possit. Qiiamobrem V m in ijs duobus context. illud habemus certissimum, intellige re & contemplari esse communes animi, & corporis opera- i tiones, neq; soli intellectui tribuendas, S hac de causa post interitum hominis nec intellectum nostrum recordari, nec ama ρ nec quicquam aliud agere,aut pati posse r haec enim sunt
apertissima verba Philosophi, quae Pertinacibus repetenda o
hoc corrupto nec recordatur, nec amat, non enim ιθιus, sed communis, T. Ati Iose M.Gp De immortalitate vero nihil olanc certi col
quod quid m periit. De immortalitate vero nihil planc certi col - - , - sigere possumus : nam dicant mihi,obsecro istos, qui hoc in
immortalisὶ Non ne vident Dij boni quod Themistius animaduertit acuto & perspicaci quidem ingenio Philosophus
s eadem ratione posse sentiendi animam ab interitu vendi is /iα H, . Lare 3 Qtiinimmo u hic diligenter aduertas , ad illud videtur
.f. intendisse Philosophus, ut item plobaret secundum se vim sentiendi esse impatibilem.Sed etiam fac Aristotelem hic prae y ter rem S propositum de animi nostri immortalitate disser- Δ
μή uitia ; adhuc tamen nihil certi ratiq; habebis, cum ille in LXVI. particula satis verecunde dul
, LXVI. Particula latis verecunae cubitanterque concludens habeat. intellectus autem diuinum quid est fortas i., passiones ι udeat. Quς me hercule verba ea ratione protulit Aristoteles, A
quoniam semper serὰ usq; ad tertium librum de Anima, . . de intellectu dubie dc confuse locutus est, haud nostrum . . ' ', Η γ' de intellectu cuuie ex contuse locutus eli, nauci r- distinguens ab altero , ωργμα,vel AFens qui disnec vero , ut inquit Philos,iseriis , quoniam hic nondum perfecte clemonstradicituria hic nondum perfecte i
130쪽
L T E R est locus in fine primi de Anima comnacntarii, quem inquit Ioannes Grammticus consulto ab Alexandro filisse praetermisitim, quod eum hic pro parte sua nullam eXplican- 'di rationem habuerit. Sed facilὰ a nobis Philoponi reprehendi pertinacia,& Alexandri calumnia coerceri
poterit. Aristotelis verba haec sunt. Dubitabit autem aliquis Crde ipsiui partibus, quam potentiam habeat lina quaeq; in corpore ι enim tota anima totum eorpus continet, eentumi partium unam quamqηe continere aliquid eorporis . hoc autem asi latur impesubiti; qua enim partem, aut quomodo intellectus continebit, difficile est etiam singere. Profecto hic ea in re versatur Aristoteles. ut Platonis sentenritiam reiiciat de anime partitione, ac pluribus & diuersis istius Partibus , quas eius singularis doctor in pluribus item ac diuersis corporis sedibus collocabat. Quare cum eiusmodi opi nionem eo debilita uerit, quod, si anima ex diuersis partibus . . ti aer σΩibstantijsq; confletur, illud quaerendum erit, quod eas in GVnum coSreget,& contineat: atq; cum tale nequeat esse cor pus, sed debeat esse anima,quae nobilior est corpore,iterum Percontari oportebit de eiusmodi anima , an sit una, vel in plures item partes diuidatur, & ita vel ad priorem animam reuerti, vel in infinitatem animarum ingredi necesse erit, iterum in praesenti particula alia occurrit ratione Platoni, &suppones illud, quod paulo ante pro certo raroqi acceperat, ' nimirum corpus ab anima contineri inquit, si tota anima totum continuerit corpus,& diuidua fuerit, in pluresq; ac diuersas partes segregata , sane necesse erit, ut una quaeq;
simili ter eiusmodi partium propriam sibi corporis partem assumat, atque contineat. Caeterum, addit Philosophus, hoc fieri non posse videtur: siquidem arduum ac perdifficile est inuenire , quam intellectus noster , qui etiam pars animae dicitur, peculiarem sibi partem assumpserit,& eam contineat.
Verum hoc non modo valde difficile est sed nullo etiam p tio