장음표시 사용
81쪽
quam Ahistoteles in secunda Qualitatis specie collocauit: sed enim illa est accidens, S agendi quaedam facultas . At. qui potentia, de qua nunc loquimur, dicitur patiens, & natura quedam potens, ac subitantia ad Patiendum apta, qualis est prima materies, dc hic intellectus noster . In substanti quippe genere Patientem collocari potentiam , eN primo Physicorum . ac u i i. Diuini Philosophis libro manifesto collegimus praeter Averroem, qui in libello de substatia Orbis asseuerauit, materis primet substantiam in ipsa tantum
potentia consistere. Etenim cum matcria prima omnes sensibiles formas recipere deberet, necessari secundum essentiam si mihi uti liceat tritis dc vulgatis verbis Latinorum potestatem obtinuit; quq deinde csteris rebus ut iterum aiunt per participationem atq; per accidens aduenit: quippe illa, quae assidue variant ac permutantur, ea sola ratione patiuntur istud, quod materiam primam participant. Quamobrem hoc in loco Simon Portius, Philosophus alioqui grauissimus, in maximum errorem delapsus et t. cum intellestu Possibilem Animi nostrς accidens dc proprietatem eκ A ristotelis sententia decreuerit, eumq; seiunxerat a numero substatiarum . Siquidem cum Philosophus semel. bis, atq, iterum hunc Animae nostrae partem vocaverit, minime ambigendum erat, an substantia esset, cum substanti partes substati sint, dc non accidentia. Nam pr termitto eundem Philosophum, qui quarto de Partibus Animalium cap. x. substatiam hunc appellauit dicens. solus enim animalium homo erectus est : quoniam eius natura, atq; siubstantia diuina est: ossicium autem di . uini est intelligere atq; sapere. Porro Philosophus in primo co-teX tu particulam potius Anim , quam partem satis ingeniose vocavit intellectum et propterea quod mens humana non est in earum numero rerum, quae sint actus, vel ullo perficiatur actu : sed in eorum ordine collocatur, quae omni forma spoliantur , entia quidem manca quodam modo, dc impersecta . Caeteiam hec potentiae species, quam dicimus esse substantiam , totum non modo intellectum nostrum complexa est; sed aliorum quin etiam intellectuum partem occupauit.
82쪽
pauit. Idem prope in ordine intellectuum animaduerti poreli, quod materiet sensibili, & eis omnibus, quibus cum illa communicatur, euenire paulo ante monstrauimus. Etenim in genere intellectuum duo , qui extremi sunt, simplicem naturam habent: quippe Deus Opta ivlax. est purissimus actus ab omni penitus materia , ct potentia separatiis S solii in se ipsum intelligit. Contra vero intellectus' noster Pura est nudaq; potestas: reliqui inter hos medij eX potentia,&actu componuntur: propterea quod c teris omnibus natura intellectus possibilis magis Sc minus admiscetur; propter quam in intelligentiis reperitur multitudo, & maioris, minorisq; distantia nobilitatis. Prose to nisi hoc potentiae. genus in illis existeret, omnes essent purissimi actus,& aequali omnes praeditς persectione, nec ullo pacto multiplicate es. s. sent. Haec vero potentia, que abstractarum, ac beatarum menium compositionem ingreditur, non est ea potentia logica, illis ab omnibus elle conceditur : sed est realis ut ita loquar potestas, quae pr ter logicam necessario poni debet in intelligentiis, quae aliud extra se contemplantur. Siquidecum id, quod intelligit, Sid , quod intelligitur, reperiatur in illis,& haec duo res verς existant, nec non eκ ijs componantur intelligenti ,.necesse est fateri, veram esse potentia, no logica, qu in re intelligente collocatur. Uera igitur,ac reali potetia, nedii logica & cometitia, participes facti sunt diuini intellectus: sed mens humana omnia infima adeo P ea dispersa est, ut illa secundu essentia receperit ac propter quod saepe, ac 'pius diximus eam solum natura habeat, qua omnes intelligibiles sermς possit euadere. H me hercule sententia Arithotelis adco plana Sc aperta est, ut, si alias obscurc& breuiter opinionem propriam attulerit hac in re planius, ct apertius loculinon potuisset. Quamobrem caetera Aristotelis dicta satis belle dc optime ad hanc1nostram interpretationem accommodantur. Quippe Philosophus in vi. con
tex. eundem intellectum nostrum asseruit, nulli corpori. Sometr organo admistum esse: quod nulla alia ratione euenit, nisi, quia, si corpori admissus ester, dc organo, aliquid secundum
83쪽
I v L. c Α s T rL. D 1 H, M. a N TI L. actum existeret,& ita reliquas formas deinde recipere non posset. Eodem similiter contextu intellestii in nostru in ex Platonis sententia cum loco coni parauit non quia . ut locus locata corpora , sic intellectus species conseruet intelligibiles ; sed ea nimirum de causa, quoniam , ut locus locata reci Pit corpora, dc caret omni corpore, ita intellectus species intelligibiles suscipit, omniumq, expers est. Eadem Proporatione Philosophus in X xxviii. contextu intellectum nostrum manui similem esse dixit: propterea quod, ut manus fit ensis , naalleus, securis,& omnia quaecunq; organa S instrumenta reperiuntur etcnim manus ea ratione organum organorum dicitur ; quod in ea. quibus utitur, organa, conuertatur sic intellemis noster spirituali quadam ratione latini ita loquuntur interpretes fit lapis, arbor, animal, homo,& omnes caeteret intelligibiles iarm . Neq; hic aliquis putet, falsam esse eiusmodi oplicationem meam; quod eodem loco Philosophus humanam mentem specierum specie Vocauerit: quippe qui ea na ita non appes lauit, quonia haec 'sit aliqua species &amis. cum nihil sit actu eorum, que sunt, antequam intelligat; sed quoniam potest omnes intelligibi-lcs species euadere. Porro altera ,ac subtiliori quidem ratione mihi occurri pos et, primu , quomodo intellectus noller, si sit pura simplexq; potentia , sub desinitione Animae collocabitur, quam corporis actum Philosophus esse , determina uit: deinde, qua ratione in nobis existere poterit, cum omne , quod mistit, aliquo actu existere dicatur. Ad priorem respondeo difficultatem, illa Animae desinitio uem cuicunq;
animae viai uoce non conuenire . Nam
a, ut recte inquit Al i. Nander, pluribus rebus, quarum nonnullae sint perfectiores,is aequaedam vero ignobiliores, communem definitionem euidet
tem quidem ac certam afferre non possumus. Intelle tus ve- Iro noster , perinde ut nauta nauis, actus dicitur corporis: quippe est animati corporis actus, cum illud sit, cuius rati ne agimus, videlicet intelligimus , & existimamus, ut nauis gubernator est in causa, qua nauis mouetur, rectumq; conficit cursum . Hac equidem ratione eu locum X i. contetatus
84쪽
in secundo de Anima commentario exponendum puto. Ita alter nodus a me dissoluitur. Quemadmodum prima Fateries, quae secundum se ipsam potentia est Dationec ae a 'u in composito existite ira etiam intellectus noster, cud humanae animae Particula , quae est corporis .i eius, existi tactu illius beneficio qui nihilominus secundum naturam propriam nuda est potestas ei aptitudini similis , quam an tabella,in qua nihil actu sit scriptum , comprehendimus; . cc idcirco nullius dicitur esse corporis actus, neq; alicui assi-Nus est organo , quod informet. Εκ quo factum est, ut simplex, immixtus, separabilis ab Aristotele fuerit nuncupatus; ct etiam a sensu diiserat, quod a vehementiori obiecto magis perficitur, cum sensus valde potius laedi videatur. ει qua Porro similitudine, quam intellectiis noster habet cum prima materia, pro confirmauda in dissolubili eius cum reliquis Partibus animae societate, illud deducere potes, quod alias Averroes de eadem materia prima satis docte, ac ingeniosὁ Pronuntiauit. Etenim intelle tus noster, qui secundum naturam propriam pura est potestas, si unquam seiungeretura corpore, ac caeteris partibus Anima quarum beneficio existere dicitur illud fand ..quod per se potentia est, per se actus efficeretur. Quod adeo absurdum est, ut nullo pacto mente nostra, aut cogitatione percipi positi Non me latet, quae-cam alia Aristoteles dicta primo aspectu huic explicationi meae repugnare: sed haec, ne sermonem meum confundere ac perturbare videar, in sequenti libro perpendam singula diligenter. Nunc illud certum, firmum ratumq; habere de Remus oraturam in ellectus nostri, quam primum ille abom tu suscipiat. puram es e . simplicemq: potentiam omnis fornaae expertem S actus. Quod cum satis superq;
a nobis demonstratum fuerit, reliquum est, ut videamus.qua ratione mens nostra fiat --
85쪽
, - alium. cap. V II . Niellemis noster, qui omnium sormarum eXPers,&omnino rudis ac ignarus nobiscum moritur, POliquam aetate adolescente phantasi pueri nimia humiditas adcoeMiccatur, iit pharasmata, quae sunt rerum imagines intro ab eκ
ternis sensibus delate, retinere possit, tunc incipit Gornari actu, S aliquarum rerum adipisci notionem. Antea vero nihil potest agnoscere : quoniam virtutes Animet tali ordine Natura disposuit, ut inferiores superioribus inter operandusubministrent. Quamobrem praestantiores quicquam age re nequeunt,nisi prius ignobiliores propria munera eXequatur. Et idcirco intellectus noster ex se proprio sungi ufficio nequaquam potest, sed semper indiget auxilio phantasmarum, a quibus commoueatur : Phantasmata enim contem-Plando rerum larmas, quae in eis resident, percipit, & tundi ' μι-- Pariter se ipsum intelligit: na intelligendo alia se ipsum per
' accidens cognoscit quia sit res intellecta . Quod si tantum
Me YH--- ωvltra progrediatur in cotemplatione phantasmatum, ut m Q n c, modo illa intelligendo lingula factus sit,nomen abi νcit Potestatis,&alterum scientis Sintellectiis secudum a iii coiisequitur. Tunc enim cum singula factus est, par&similis scietis hominis euasit, veluti Geometrae. Siquidem, ut hic, quotiescunq; ei placuerit, Geometriam mercere potest; ita Porro S intellectus noster tunc a se ipso agere & operari valet. Ea ratione vero singula factus esse dicitur intellectus nos bor , cum singulares,ct uniuersales rerum formas percepexit. De qua re infra tractabimus,& ostendemus praeter ali- quorum sententiam, singulare quinetia ab intelle tu nostro comprehendi. Hac igitur actus, siue habitus, propter quem interpretes Aristotelis intellectum in habitu vocarunt, cum eum potius Philosophus intellectum ,αστ' evrnuo appella-
Nerit, nihil est aliud, quam serma & perfectio intellectus,qui materialis S potentia, seu Possibilis dicitur. Qui sane habia rus α
86쪽
eus 3c persectio, quanquam intellectui tribuitur non debe mus tamen existimare, eam ab intelligibilibus sermis profi cisti, quae a Materiali seu Potetia intellectit susceptat in eo de inde iaceant quiescant ac veluti in penu coseruentur ; quia pleriq; latinorum, necnon Themistius, S ipse pariter Ale--- - - Nander meus existimarunt. Qui omnes decepti sunt iis dua bus praesertim rationibus ; prior est, propterea quod mem ria sensus tantum,oc non intellectus est passio, ut in libello σ' de Alemoria apertissime declaratur ; quam cum etiam tribuant intellectui, mancum, menda eri reddiuit Aristote- D ilem. Altera vero est ratio: quoniam, qui secundum se pura potentia est, omnem actuti ab intelligibili forma suscipiat, si eiusmodi formae ac tellctu remanerent, plures formae eodem
idemq; subiectum perficerent. Igitur in se in habitu, vel secundum actum fieri u nos nim istimemus. Cum enim ex frequenti Uoctrina , ac longo studio, & exercitatione phantasia omnibus phantam a m ML . imbuta fuerit, illaq; firma distincta, ordinata hic enim est
plurimi faciendus ordo adeo custodierit, ut intellectui,qua-do fuerit opus, obiiciat, tunc intellectus noster dicitur esse σ-- 'secundum actum,& perseipsum operari posse: quia moues est quodam modo in Anima, nempe in phantasia, quae est Animae pars, ut recte eum locum L X. contextus in secundo de Anima libro Auerroes interpretatur. habet enim tunc intellectus noster phantasiam, tanquam sibi apertum librum, quem legere semper potest , quando ei libuerit. Porro nu- quam in Aristoteleis libris inueneris, intellectum nostrum ae .dς Persici, ut phantasmatibus non indigeat, ac naturam - abi jciat potestatis: quippe huic quaiacunq; rem , & quouis
tempore intelligere velit, semper opus est illius phantasma contemplari, quod pariter a Phantasia comprehendi debet, ι -- esse in a iiD. summopere aduertendudum est: quotidam, Dodo aliam rem , ct potius hanc, quam illam , intel-
G t lectus noster apprehendat; neque possit nisi unius rei uno eodemq; tempore incumbere intellectioni: propterea quod I a modum
87쪽
modum & normam phantasiae cognoscentis semper inseqvitur. Etenim circa leonis simulachriam si versabitur phantasia intellectus no poterit hominem intelligere, sed leonem; quod idem amrmandum est de caeteris rebus. Et si intest uis noster aliquando animal moueri percipiat, haec duo, ii
unum comprehendit , cum cX praedicato unum , subiectoq; conficiat. Diximus etiam , intellectum nostrum potentiae Naturam nunquam amittere: propterea quod , quando dicitur elle secundum adium, item adhuc potentia est quodammodo, inquit Arithoteles , tametsi non est talis, qualis ante erat, qualia didicisset, vel inuenisset. Tunc quidem potentia est, sed minus ab actu remota , cum facilius in actum descendere valeat: quod phantasiam habet rcsertam ima- ginum , sibiq; eo modo , quem diximus, praeparatam, nec ullo praeceptore amplius, vel exercitatione in libet. Sed ex hac nostra declaratione sorsitan occurrat illud, ii formae, ct species rerum, propter quas intellectus in habitu vocatur, 'in phantasiae organo, tanquam in subiecto proprio extite-
rint, perperam Aristotelem in Ethicorum libris in duo ge- δε-nera habitus divisisse, ct eorum quosdam insensu, quosda vero in intellectu collocasse. Quod non est ita : siquidem ibi Philosophus virtutes intelle iiuas in mente nostra reposuit non, quia in ca , veluti in sit biecto proprio residerent ita enim fundantur in organo phantasiae) sed quoniam in illius
vi ac potestate collocantur, & ab intellectit, vi in initio secundi Ethicorum scribitur, doctrina, & longo experimento comparantur, istasq: ad eum Pertinet cXercere: quemadmodum illae, quae Morales dicuntur, re altera parte in appetitu gignuntur ex consuetudine, S ab eo similiter exercentur. Neq; vero alicui mirum videri debet, quod intellectus 'noster, cum sit imaginatione nobilior pr stantiorq, facultas,
simulachra rerum, S sormas reseruare nequeat; propterea quod iste, cum nullam habeat determinata corporis partem, quae informetur ab eo, ac secundum se non sit actus,
sed pura sua plex l: potentia, quae ab intelligibilibus tantum rebus in actum deducitur, plures in seipso sormas conscr-
88쪽
II BER s E c V M o v s. 31 inre nequit Tia antis si a vero tametsi ea ratione, qua Phantataniata respicit, dicatur esse potentia i secundum se tamen esta ius & forma,& organum habet proprium sue istud cor, sue quid aliud extiterat quod informatur ab illa, atq; perficitur. Quo circa satis commodc,& belle sanc multae variae'; rerum imagines Sc simulachra, quae intro a lentibus deseruntur, in ipsa, vel eius organo conseruari polliint. Cum igitur intellectus noller ut ultimam propositae rei partem explic secundum actum, atq; , ut homo sciens, euaserit qhlem solium eruditi ac lapientes viri luminis laboribus. S itii diis coii sequuntur tunc supra naturam propriam sese potest reflectere S se ipsum comprehendere. ut naturam tantum Purae ac simplicis potentic habet. Eiusmodi quippe notionem, cum ardua sit pc perdit sicilis, prius quam ille habitum acquisiuit, assequi nequaquam potest. Tunc vero ad eam peruenit Syllogismo ab immutatione sumpto eo praeis imodo, quo materiae prima' notitiam cψnsequitur : quippe qui se ip ''sunt intelligentem facium cile anima dii ertcri , cum diatea rudis ac ignarus esset rerum omnium, & modo hanc, modo illam rem intelligere seq; facultatem obtinere intelligedi omnes formas, se ipsum prosccio secundum vim S naturam suam nudam puramq, potentia else comprehcndit. Hanc nac hercule cognitionem l lutosophus intellexit, cum in fine vi ii. conte, tus inquit. Et ip ε autems linum time 'cis intellι gere. Accipiunt ferc omnes Latini, ct Gr.rci interpretes eXPonendo notitiam illam, quam sui ipsius habet nateticinis Holter, dum alia percipit. Quae quidem vana cli, ac friuola interpretatio: siquidem intellectus nolier semper necessarios ei plum intelligit caetera intelligendo non modo, cum ia-
ius est secundum actum ; sed etiam antequam scientis habitum aquisierat . quippe qui intelligens sit res intellecta a &ideo per accidens, quatenus in actu cst, pariter seipsum in ligit. Quapropter, si de eiusmodi intellestione locutus esset Philo phiis, utiq; no dixi illit, Et ipse autem se ipsum tune potest intelligere, verum ita sane scripssisset, & ipse necessarid tunc se ipsum intelligit: quod tamen adhuc ea, itiam dudum attulimus
89쪽
attulimus, ratione inaniter dictum fuisset. Porro interprotes Aristotelis, cum hanc ignorauerint cognitionem, quam. intellectus noller scientis habitum adeptus sui ipsius consequitur, non cum est in actu caetera intelligendo ; sed quando in natura propria permanens Potestatis, percipit quoq; seipsum, ac intuetur, ut natura solum purae potestatis habeat; γ χι iterum valde haesitaveruns, variaq; pronuntiarunt in asse--. ., wnda causa, propter quam intellectus noster semper non se
ipsum intelligit: quae tamen satis clara & aperta mihi quide videtur . Etenim intellectiis noster haud potest se in omni te
Pore supra naturam propriam reflectere, propterea quod λ semper non est intelle uis secundum actum , videlicet, non sena per factiis est singula, neq; scientis habitu exornatus est, quem summa difficultate, ac labore consequitur. Nam eo tantum tempore, cum illum acquisierit, in potentia adhuc existens, se ipsum quoq; , ut naturam potentiae solum obtineat, Percipere ac tenere potest. Hic vero si quis ambigeret, uo modo intellectus noster se ipsum hac ratione comprehcere queat, cum nullo pacto eius simulachrum in phantasia gignatur, quam semper ei, cum intelligit, opus est intueri; respondemus, non omnia, quae intelliguntur, necesse esse,
ut propria specie sub sensibus cadant: sed satis aliquando esse, si eorum est ectus,aut contraria, vel etiam eorum quid si- inite a nobis sentiantur. Cum igitur intellectus noster sit ma' teriς prim valde consimilis , quemadmodum haec intelligitur, quoniam sub sensu cadit ea proportio, quam ad materia artificiorum habet: ita ille poten se ipsum agnoscere, ut naturam simplicis potentiae solum possideat: quoniam materia prima, quae huius est naturae simillima , sensum ac phantasiam mouet ea analogia , quam diximus. Et ita intellectus sensui, ac phantasiae subiicitur: quoniam aliquod huic simile, nempe prima ma. teries excitat sensum, ac Dhanta
90쪽
QV A RATIONE INTELLECTUS SINGULA euadere dicitur, eius ebιectum proprium,
atq, ut singulare etiam ab eo percipiatur.
Ostea qua Aristoteles, natura intelle his posisibilis explicata, ostendit nobis, ut idem singula possit euadere, ac fieri in teperuis secunduactiim , quam primum in vi i ii. ac M. conteX tu nos docet, qua ratione singula euadat intellectus noster: ut mirum ac praeciarum ordinem videas,
eoq; dignum Philosopho, qui solus inter omnes Graecos bonarum artium , & Philosoplatae grauissimus Ferc authoracmagister nuncupari potest. Cum igitur inter ea', quae ab intellectia nostro comprehenduntur, quaedam ab hac tumultuosa materia separata existant, nonnulla in eam immersa sint, quando haec omnia perceperimus, tunc sanc intellectus noster singula euasisse dicitur , similisq; hominis scientis esse. Ea vero, quae materia sunt implicata, quoniam qu dam sunt composita, quaedam simplices eiusmodi compositorum sermae, hoc est, quedam singulares, quaedam uniuersales dicuntur sormae, utrasq; , sed diuersa ratione, percipit intellectias : has quidem , quod ab omni materiae conditione separantur,& actu intelligibiles efficiuntur: illas autem ea ratione, qua ipse sensui &phantasi coniunctus est. Porro intellcctiis noster, cum nullum ei Natura finxericlinstrumentum, quod insermet, eumq; a molc corporea solutum esse voluerit, a singulari forma materiae appendicibus inuoluta commoueri nequit. Propterea in uniuersalem speciem, tanquam in obiectum proprium , sibiq; congruum desertur. Universale autem alterum physicum, alterum quidem logicum appellatur. Physicum nil proscet ὀ est aliud, quam comunis& unita erialis forma, quae in singularibus reperit 'r.eisq; praebet esse : quod sane uniuersale in phantasmate deliteicens Agentis intellectus beneficio splendescit, seq; obiicit intellectui nostro eo modo, quo a nobis infra declarabiis