장음표시 사용
131쪽
o, Phoenicum litteratura illustrando Q I 29
vis arduo ac dissicili, haud pauca video, quae ejus, ut ita dicam , sacrarii aditus patefaciant .
men vero Remphah non Remphaph , uti paullo ante inepto errore excidit typographico ipsum fuisse Au-
rei Vituli simulacrum , Exod. XXXII. q. I9. 2O. 24. ἡ
ab Israelitis Arabiae deserta peragrantibus, divinis honoribus cultum , ab Amosi autem idolo τω la a Chliun nequaquam distinguendum, eruditus vir ibidem β.XII. seqq. defendit. Conser ejusdem Protegomena in Pantheon Aegyptiorum , β. XXIII. pag. SP. Hanc quidem sententiam , cui ego plurimum tribuo , quaeque Remphan, seu Rei hah, non alium tum a Molocho , tum a BaaLSchemesch facit , alios
doctos viros non sine ratione tenuisse intelligo .
Quamquam ab ipso Jablonskio, Aegyptiaci sermonis ope atque usu , eo pacto haec de Vitulo Aureo explicata sententia est, ut ex vetustissimae ejusdem linguae in hodiernis Copticis libris maximam partem servatae , ipsis, ut ita loquar , penetralibus erutum vocabulum RE ΜΡHAH, Regis coeli, id est, militiae coelestis nomen revera nobis pandat, Seu ipsius Solis, qui inter stellas & sidera tanquam Rex eminet: Est idcirco, Ja
notam Status constructi,ut dicunt,uel casus obliqui indicante . Atque adeo in eodem vocabulo alicujus divinitatis , antiquissimis temporibus ab Aegyptiis cultae , nomen latere, satis patet; quae ad Aurei Vituli simulacrum referri non immerito possit. Invitus praetereo , brevitatis caussa, quae de hoc vocabulo ab AegyptiO-Copia repetendo lingua , docte quoque, sicuti Semper solet , disserit maxime reverendus Anton. Augustin. Georgius, Alphabeti Tibetani pari. I. β.XLI. Pag. 3.seq., quaeque eodem ferme recidere videntur . Ut autem illud in transcursu observem ; Israelitas superstitione Aegyptiaca maxime fuisse imbutos, nub
132쪽
Neque est desperandum , sore, ut aliquando vel casu , vel labore & diligentia ad aliquid perveni
tum superesse dubium potest. Simulacrum Vero,quod imitando tunc expresserint, sive Vituli, sive Bovis in speciem effctum , vel APIM Taurum Memphit, eum, vel MNEVIM, Taurum Heliopolitanum, aut quodvis aliud Aegyptiorum figmentum , quod esset SOLIs symbolum, representasSe, haud pauca sane Sunt, quae nos in eam inducent, hancque maxime firment
In hoe porro colendo commentitio numine Israelitas Aegyptiorum insanos mores fuisse aemulatos, plerique sanctorum Patrum & Interpretum observarunt . Quam rem ne dubia , aut obscura esse possit, ipse S. Stephanus in illa oratione, quam habuit ad Judaeorum seniores, loc.c. Act.VII. 43., apertiSSime insinuat, quum dicit: Σ Aversi sunt cordibus suis in Aegyptum , O Vitulum fecerunt in diebus illis . Quod eκ
Ezechiele , xx. 24. etiam evincitur, ut alia S. Scripturae omittam loca plura eodem spectantia . Accedit, quod , quocumque modo τὸ IIV , qua Voce utitur Μoyses , sive Bos, sive Vitulus latine convertatur , inter istud fictilium simulacrum ab Aarone conflatum , & Apim & Mnevim, sacratissima duci atque celebratissima Aegyptiorum numina, sicuti veteres tradiderunt, & in suo Pantheo Aegypt. lib. IV. cap. I. & IV. ostendit ille idem Iablonskius inter, inquam , Vitulum , vel Bovem Aaronicum & utrumque Taurum & Μemphiticum & Heliopolitanum , quorum ille Soli & Lunae erat sacrum , hic vero uni dicatum Soli , magna profecto laterit convenientiam . Quod ,
Iovi. Seldeno licet repugnante , loc. superius cit. Cap. IV. pag. ΙΑΟ., ab Andr. Beyero , Additament. in eundem Seldeni de Diis Syris librum , Blas. Ugolin. Ira
saur. Tom. iam indicat. XXIII. col. 36O.seq., recte est animadversum . Distrigod by Gom
133쪽
D Phoenicum litteratura illustrando Q III
mus , quod lucem illi Phoeniciae litteraturae parti afferat, quae in obscuritate jacet. Interea
Sane, si τὰ lva Chliun , Amosi v. 26. , ut istud quoque dicam, & το PMφαν Lxx. Interpretum , vel
que habeamus simulacro, quod Soli consecraretur; in utroque & Prophetae & S. Stephani indicato loco nullus restat nodus solutu difficilis . Nam est illud incredibile , quantum in eisdem exponendis locis Interpretes & Philologi , etiam magni nominis , insudarint,&quam varie suerint opinati ; ut quae implicata ipsis viderentur , aliquo modo facilia explicatu sacerent. Horum doctorum virorum plures, qui lucubrationibus suis Amosi & sanctissimi Martyris Stephani verbis
lucem afferre Susceperunt, recenset Io. Alberi. Fabricius , Curarum Philologicar. ct Criticar. Tom. II. in Acta Ss. Apostol. cap. VII. pag. III 3. Seq.; quibus addendi Io.Spen cerus, De Legibus Hebraeorum Ritualibus &c. lib. III cap. IV. Sect. I. edit. Cantabrig. I 727. pag. 664.- 673., & Joann. Francisc. Buddeus, Histor. Ecclesiast. Vet. Testam. edit.IV. Halae Magdeburg. I 734. Period. II. Sect. I. β. XXXm. pag. 6O8. 6ΙΣ. - 6 IS. Haec quidem,occasione eorum,quae afferre Cl.Tyclisen in sui inventi novi praesidium posset, indicasse sufficerent. Quia tamen critices sacrae studiosi, quibus,quanta de utroque Amosi & S. Lucae interpretando loco doctissimi viri contentione certent, non innotescit, erant fortasse qui, quid illa saltem serant loca , quidve de iis mihi videatur , a me requirant; iuvabit ipsa integra hyic recitare; eoque magis, quod utrum que locum inter se ita cohaerere intelligam , ut nihil in uno legatur, quod alteri sit absonum. Amos autem
Proprium ac genuinum verborum sensum Spectetur ,
satis commode reddendus videtur posse :Σ Et portaIE,
134쪽
I3a De Borgiano Hebr. samaritico Num o Qis est industriae nostrae , dicam melius, eruditorum ipsorum fructus non exiguus , quod illud
tabernaculum Regis vestrι nempe Chilan, imagines v stras , stellam Deorum vestrorum, quos fecistis vobis .
tabernaculum Moloch , ct astrum Dei testri Raiphan , imagines eorum, quas Hecistis vobis . Quem Prophetae
locum paucis immutatis, sed eodem sensu S.Stephanus Syro-Chaldaice. quo, ut videtur, utebatur Se One, repetens secundum Lxx.Versionem,hisce expressit verbis: π καὶ ανελαρετε πη F σκηνω, του Mολ , καὶ το α ον του
άυνοῖe. Et suscepistis tabernaculum Moloch , ct sidus Dei vestri Remphan, figuras, quas 1ecistis adorare eaS . Ita vulgatus Interpres Graeca reddidit, iisdemque se me verbis Vetus Italica . In quibus tum Amosi, tum stephani verbis cultus ille idololatricus paucis describitur,quo Israelitas in deserto agentes , sese inquinassc plura aliae in primis Prophetarum testantur oracula . Hic autem qualis fuerit cultus ad superstitiones Aegyptiorum omnino referendus , producta at obis loca haud obscure innuunt.
Atque eadem ipsa,nisi maxime fallor, huc revolvi mihi videntur ; perinde ac si hi sanctissimi viri dixissent r: Quin potius sustulistis tabernaculum Molochi , id est, Regis vestri, tua nΗ , nempe ipsius Chijun , seu Re hau, Dei vestri, Solis videlicet,cuius a U, άςρον, Sidus commentitiae cia n, N , divinitatis vestrae, Symbolum impie coluistis, cujusque simulacra essinxistis ,
quae adoraretis . T Et eo usque coecitatis vestra processit impietas, sicuti sanctissimus ipse Μartyr, divino inspiratus Numine, Act. ejusd.cap. Uera.42., dixerat , ut vario licet habitu ac cultu idem simulacrum honorantes, etiam serviretis τ' syατία - ουρανου, mili Di iligod by GOR
135쪽
Phoenicum litteratura illustrando I 33jam teneatur, ut, quae , Si non OmaeS, Prae
cipuae saltem Phoeniccii ldiomatis fuerint propri
tiae, vel exercitui , & ut habet Syrtis, , exercitibus coeli. Quocirca non Soli tantum modo stel- Iarum principi , sed & Lunae , quam ziurin M,U , Reginam coeli appellabant, caeterisque sideribus, Israe-1itas in deserto cultum impium flagitiique plenum exhibuisse, S.Stephanus eos non immerito repreliendit. Quamquam non ipsam modo idololatriam in dese iis Arabiae locis tunc aetatis vigentem, qua se Israelitae in Aureo constando Vitulo contaminarint, Sanctissimos eosdem viros Amosum & Stephanum illis exprobras se , sed & eorum praevaricationis, apostasiae & a vero Dei culta saepius repetitae defectionis , iam inde ab iulo etiam tempore , quo Aegypto insidebant, hincque ab egressu EX ea terra usque ad posteriorem longe
Eetatem , gentiles suos eodem capite ipsos increpasse , arbitror tenendum . Est autem haec aliorum Scripto-Tum sacrorum teStimoniis confirmata sententia. Quam in rem conSnte Iosue , XXIV. I 4. 2ῖ. - jud .II. II. I 2.
Caeterum hac in nostra verborum Amosi liberi Ti explicatione , particulae u , quam eclarativam
Vocant, praefixae vero τύ ns non quartum , sed Secundum casum aperte indicanti . rationem potissimum heic habendam censemus utpote quae proXime prae cedentis vocis , seu Regis vestri, claτη CXPO sitio sit. Vocabulum vero z r N , Deus et estre , singulari sumendum heic esse numero , multa se se in Sa eris libris offerrent exempla, quibus, si opus esset, id
Quod autem του Mιλοχ vox , quam eo loci adhibent L . Interprctes & S. Lucas, non Proprie, Sed
136쪽
γ De Boetiano Hebr. Samariueo Numo sitates,nobis innotescat. Quod quoniam ex prolatis lapidibus constat,neque vocari a nemine doctorum
appellative sit accipienda , indicio certo esse videtur vocabulum ipsum ci 2,u, seu a,n, suo nempe suffixo instructum pronomine, quod ibidem usurpat Amos Propheta . Τε namque Mολὸχ si tanquam idoli propria heic haberetur appellatio , idem vocabulum divinus vates aliter extulisset, & profecto sicuti sermonis Hebraici postulat ratio, nimirum sine praefato suffixo .
Illud igitur figmentum, quod Israelitae in Vituli Aaronici sibi proprium dicarunt,& Amos του abu Melech,
quae vox plerisque orientalium linguis Legem notat, ct S. Stephanus του Mολοχ nomine vocant, nihil aliud fuerit oportet, quam simulacrum , ipsius Solis symbolum , illoque appellatum vocabulo , propterea quod Sol ipse veluti Deus & Rex inter coeli sidera principa
Quare sic mea est ratio : 'Pεμφῶν, sive 'Pαιφαν , quam
lectionem optimae notae Codices tuentur & in primis Novi Testamenti insignis Codex Alexandrinus a Cl. Carol.Godo Ded. Woide splendidis typis Londini 1786. sol.max. publica donatus luce; τὸ, inquam, Ῥεμφαν,vel 'Pαιφει, idem omnino ac το lva Amosi, ipsum suisse Solem , quem orientales Veteres modo , VI , Deum ,
Dominum, modo bu Molech , vel DP, u Milchom ,
III. Reg. I κ. s. & γ -ο- o Malchum, ut Syrus, Arabs vero Mulucha , & Lxx. , S.Lucas Μολοχ, Aquila demum & Theodotion Meαλχ δε nuncuparunt is Unde autem Athanasius Rircher , Oe0. Aegypt.
Syntag. IV. cap.XXII pag. 386. suum m Melchum exscripserit, fateor me nescire . Arabs Interpres , quem consului loc. eit. Amos & Αct., b legito Dubium porro non est, veteres orientales Baalis &Μolochi nomen indiscriminatim nonnunquam usurpaS- se. Ad quam rem confirmandam facit Ieremia XIX. . Disiti co by Coosl
137쪽
Phoenicum litteratura illustrando Q ras virorum, hisce litteris vel mediocriter erudito, in quaestionem potest; fateamur constare & il-xXXII. 34. testimonium . Tametsi & illud arbitror tenendum, Baalis Vocabulum latius patuisse , quam lolochi nomen . Illud autem de pluribus Diis enuntiari, multa sacrae Scripturae sunt loca, quae Sua leant; ut Iudic. II. II. 'III. 7. - VIII. 33. T I. yeg. VII. 4. & alibi passim . Quamquam & illud est uoque exploratum , το ,VI , contracte ba , Isai.xLUI. ., Βαλ & Bη λ, Daniel. XIV. a. , de aliquibus gentium Diis sacras easdem litteras mentionem facere .
6.16. ita aliae gentes suum cia,n Molochum habebant, Sephon. I. F. Quod de SepharWaeorum Diis sacra tein staatur volumina; cui quidem Molocho,ut IV. Reg.XVII. ar re alibi traditur, filios suos comburebant igne . Quem nefandum atque impium morem humano sanguine Molocho litare, a Syris ad Phoenices, ad Carthaginienses aliosque populos multos, ne ipsis quidem Hebraeis exceptis,longe lateque immane quantum se se distud isse , pleni sunt doctorum virorum libri, id veterum teStimoniis asserentium . Quorum eruditorum scripta plura commemorat Io. Alb. Fabricius , Bibliograph. Antiquar. cap. XI. g. m. Adde Henrie. Κippingit Anti-gritates Roman. lib. I. cap.VI. β. XI. edit. Lugd. Batav. I 'I'. pag. IΦO. I 2. , quos Blas. Ugolinus Thesauri Antiquit. Iare. Tom. xxm .complexus est scriptores. ur Io. Georg. Schinabium , Dan. Dietet schium & Christian. Sam. Et egram , in quorum eruditorum dissertationibus multa de hoe ritu sacrilego pertractantur . Hulto sane plura, quam ipse disputavi, de Cadun, de Remρhan deque Molocho in promptu haberem non Praetermittenda , nisi me in argumento versari intes
138쪽
xa 6 Θ De Borgiano Hebr. Samaritico Numo QIud , sermonis sive Hebraici, sive Chaldaici, sive Syriaci ope atque usu , nos illa habere subsi
ligerem , quod minus instituti nostri proprium esse i iis , quibus haec nostra fortasse non displicebunt, videatur posse . Hanc mihi quidem legem praescripsi , ut non plus de singulis dicam,quam res ipsa necessario
postulet. Nihilominus , quum unam Ueram atque genuinam & Phoenicii num i mn , VI inscripti, & Melitensis epigraphes N T ria , lectionem in aliqua collocandam luce , atque ab Cl. viri Tychsenii exceptio, nibus vindicandam mihi sumserim ; eo me invitum aι reluctantem pertractum vidi, ut ad Mythologica, hinoque ad Amosi Prophetae & S. Lucae loca ante prolata tandem devenirem. Quod autem de iisdem ipse senti rea, quum sic exposuerim,ut nonnulla huc spectantia aliqin majori indigere mihi visa sint illustratione, necessuri est ea declarare . Ne tamen in longum meam trali orationem , est res Omnis conserenda in pauca . Illud igitur est reliquum , ut non omittam , sabsos mihi videri eruditos illos viros, qui του I Q Amo- si non sollicitant modo lectionem , verum etiam Ue luti suspectam falsitatis, planeque mendosam repudiant . Hi namque sunt ita comparati animo , ut loco τῆ l Q , Lxx. Interpetes in suae aetatis exemplaribus τὰ l legisse , quippe quod το 'Pαι τὰν , vel eorumdem exprimit, pugnent. Quae coniectura Augustino Calmet, viro sane doctissimo , de Idololatris Israelitarum in Deserto , pag. mihi 633.ὶ sed Iohaa. Drusii & aliorum hypercriticorum vestigia sequerti placuit; hancque defendit Ill. editor Danielis secvsdam LM. Interpretes, ex Tetraptis Origenis, Dissert.T. β.xv III. pag. ῖo. Sed id quibus testibus, quibusve monumentis essiciunt λ Nullum proserunt, nam si suppe teret, certe protulissent. Huiusce tamen lim in variantibus aesstorum Hebraicorum , hactenus cognitis , a Cll. viris Beniamino Kenn oti di Iohan. Bernardo
139쪽
Φ, Phoenicum litteratura illustrando I 37dia , quibus in litteraturae bonam partem introsἀpiciamus Phoenicio-Poenorum.
D Rossi in lucem productis diligenterque inquisitis lectionibus, ne vestigium quidem reperire est. Quae unanimis & Msstorum & impressorum Codicum conissensio non levis ponderis ac momenti argumento est , του pra , vel Cheuon , ut Amosi habet Syrus, in Acta vero Apoς olor. Rephon , dc Arabs ad utrum aque locum Raphana , esse omnino tenendam te
Est vero illud singulare,quod scriptum apud Ioan. Davidem Nichaelis est, doctum hominem ac diligentem . Ait autem in suis Curis in versionem Syriacam Actuum Apostolicor. cum consectariis criticis de indole , cognationibus o usu versionis Syriacae Tabularum Novi Foederis, Goettingae an. I733. editis pag. 37., Sy
habere Ra phon . Quam quidem lectionem jure
improbat eruditus vir . Verum τὰ Dolath , ejusdem vocis , casus obliqui notam indicans , cum τω i Risch , inter se confundens, ct unum elementum perperam heic sumens pro altero , Iohan. Nillium immerito eas tigat ; perinde ac si iste litterarum Syriacarum expers,
quod Syrus ibidem legit, plane ignorasset ex latina
vero in Polyglottis expressa versione suum 'Pεφαν tan tum hausisSet.
Quid λ si ne ulla quidem Novi Testamenti Syriaci editio eo habet modo, quo sibi salso persuasit Cl.Michaelis λ Omnes namque, quas in hunc Act. locum consulto legerim editiones, a Cll. viris Ioh. Alb. Wi man stadio , Martin. TroStio , Guidone Fabricio Bode riano , Elia Hultero vulgatas, illam denique , a Iohan. Leusden &Carolo Schaas Lugd. Batav. 17I7. in lucem emissam; hae, inquam,singulae τὸ Darphon habent. Quo Dolaris eliininato, seu eadem voce 'ν Fine τOdem Disiligod by Gob e
140쪽
r38 De Borgiano Hebr. Samaritico Numo G
Fusius quidem, ae fortasse plus nimio, quam qui haec nostra legerint, ipsi desiderassent, inb
lacta,articulo,sed ipsius Sι heva mobilis Q. Riseh habita
ratione , legere possumus Rephon, occidentalium m re , vel Revan , ut Syri orientales consuescunt. Neque hoc animadversum olim , tanquam igno rem , quantus in Syriacis praesertim rebus fuerit Cl. Michaelis, quem sane eruditissimum ex suis scriptis expertus sum . Si in eandem lectionem paullo diligenter inquisivisset, ab hujusmodi lapsu iacile praecavi set sibi.
Sed a του tria lectione non discedamus ; quam
sane si in falsi suspicionem vocare fas est, nulla erit deinceps in sacris praesertim voluminibus , cui tuto ulla adhiberi auctoritas possit . Quapropter sic ipse mecum statuo : το l Rivan , vel Revan , quod in illius locum sufficere contendunt, in ejus generis i ctiones conjecturis esse adnumerandum , quas ad suas tuendas hypotheses eruditi viri commenti sunt, aliqua quidem, prima specie , probabilitate nixas, re tamen vera ad faciendam fidem, contra quam vetera omnia serunt monumenta, nullius momenti habendas . Ponamus igitur , tax. Interpretes in Aegypto
suam sacrorum Bibliorum translationem Graeco comeinnantes , quum Aegyptiorum & mores & usus non modo non ignorarent, sed Perspectos haberent atque exploratos, in illorum gratiam , ignotum ipsis τὸ purAmosi, inmotissimum iisdem 'pet φαν, vel Ῥεφὰν ν cabulum transferendum, & Optimo sane consilio exi
De varietate porro lectionis του Remphan, vel R phan, ut legit utriusque Testamenti versio vetus Itali-lica, non est quod multum solliciti simus . Invenimus . quidem in exaratis manu exemplaribus 'Ρ, ' μαφαν , 'Pομφὰν , Ῥεφα , immo & Ραφα, & P, φὰν &c. Quas lectiones varias in suis Novi Testamenti Graeci