장음표시 사용
261쪽
O, Phoenicum litteratura illustrando asseorumdem hominum numero accenseatur . No
minabo quoque Samuelem Bochartum i) ,
ter notasset. Vide tamen quae hac de re, sed paucis observavit in illa sola, quam ad manus habeo , Spirensi editione . Adi sis Ioan . Petr. Μ ulterum varias Io. Seldent, Thomae Reinesti, Sam. Petiti, ipsius Pareis ex ejusd. sua Plauti edit. tertia . Francos tensi I 6 I. in 8voὶ & Samuelis Bocharti interpretationes vocum , quae a Plauto Punice dicuntur, exhibentem in earumdem Comoediarum editione , quam Berotinian. I 7 4. & I733. in 8vo . vulgavit , Tom. III. Pag. 6. I . Hanc porro Samuelis Petiti & ipsius P, rei explanationem cum una consero , utramque paucis vel exceptis, vel immutatis, tam sibi esse similem video, ut hunc ab altero suam deprompsisse haud scio , an bene assirmarem . iὶ Chanaan lib. I.cap.VI.Pag. goo.Seqq. Qui doctus vir in ea versatur Sententia ex verSibus XUI.,quOLPoenulus Act.U. Sc.I. comprehendit, decem priores esse Punicos, sex posteriores vero Libycos,&in utrisque eadem haberi, quae in Latinis undecim , quibus Scenam Poeta claudit. Punice nimirum , subiungit ille ,& Libyce loquens Hanno Poenus inducitur , quia utrumque idioma Poenis erat in usu . Unde est quod
vocabantur Bilingues, Migdilybes o Bisulcilinguae , quas quidem appellationes Silii Italici , Claudianti
ipsiusque Plauti testimoniis , uti pag.233. nor. I. animadverti , Bochartus confirmat. Oleum vero & operam eos perdere persuasum sibi habet, qui Poenuli
versus eosdem sex postremos ex Hebraea lingua explicare conantur.
Atque in hisce decem exponendis Punicis versibus hanc secutus rationem Bochartus est, ut Primum eosdem prout corrupte scribuntur in Plauti ed, tionibus, deinde distinctius ac mendis aliquot crassioribus repurgatos , tum demum ad Hebraeam , aut
262쪽
quem virum i ct multiplici rerum cognitione imstructum & Hebraicis praesertim aliisque orien-
Syram sorinam , quantum licuit, Latinis vero ex ratos litteris exhibeat. Quibus positis, praemissa quoque horgin versuum Latina liberiori, qualis in Plauto exstat, qui Bochario ipso Iudice, de verbis parum
soIlicitus, satis habuit sensum explanare ; doctus vir suam aggreditur expositionem . Hanc cum Latina Plauti deinceps collatam , ex Hebraismo partim , partim ex Syra lingua illustrandam confirmandamque suscipit. Mitto pauca Punica Vocabula ejusdem Actus Scenae secundae , quae ibid. pag. 8O . seq. Bochartus explicat. In his autem & singulis Scenae primae ex Hebraeo & Syro sermone exponendis Punicis vocibus, nulla non eruditione, tantaque linguarum inprimis peritia , uti semper solet, rem Suam exsequitur, ut ad Ρlautina Punica rursum interpretanda siquis unquam accedere audeat, non alium quam eumdem doctissimum virum tanquam exemplar Proponerem ad imitandum . Etsi in iisdem Punicis eruendis , plus suis Bochartum aliquando dedisse conjecturis , quam res ipsa postulare videretur, non negarem quod argumenti obscuritati tribuendum puto . In hac tamen sua interpretandi ratione hisce ille Hebraici praesertim sermonis instructus subsidiis, ad ejus generis Punicorum intelligentiam aditus sibi fe- cit, eoque apertiores, quod iis neglectis, quae via alia sit ad eadem Ρunica assequenda, non equidem video . Quae namque potest esse Plautino-Punicorum explanandorum ratio , si Hebraicus sermo , qui ad ea percipienda potissimum conserat, ita excluditur , ut uno solo Aramaeae, sive Syro-Chaldaeae linguae usa ac praesidio eadem exponere velimus λ Quo in negotio suscipiendo non satis sibi cavit paullo post indicandus Georg.Henr.Sappulinius . Quocirca in Plautinis resolvendis vocibus Punicis multum valuit, ac semper Diqiligod by Corale
263쪽
Phoenicum litteratura illustrando Q ad rtis apprime doctum litteris. Si qui denique sunt , qui vel hoc, vel praeterito saeculo in PIauti- .no-Ρunicae scientiae possessione pedem poSu
rin hos fuisse intelligo Johan. Clericum, Georg. Henric. Sappuhnium , Johan. Petrum Francisc. Agium de Solitanis , tum Ambrosium Dorhou-tium S CI. virum Carolum Vallancey . Ac de eruditis iisdem viris, ne nimio longiori heic utar
oratione, ad imas paginas i remittenda duco
valebit non Aramaea modo , sed & eius cum Hebraea ingua conjunctio. Hanc igitur conjunctionem intelligat oportet qui ad id studii animum appellere instituit . Quamquam & illud arbitror animadverte dum , Plauti ipsius aetate Punicam Carthaginiensem dialectum suos peculiares habuisse idiotismos , qui ab priscae Phoeniciae linguae analogia plus minusve illam averterent. Cuius rei eadem ipsa vocabula Pu-n; ea ab eruditis exposita , tametsi eorum alter ab altero in sua saepissime discrepet translatione, exempla prodere videntur.
13 Principio quidem , quod Johan. Cleri eum
spectat , conser ejus Dissertationem criticam de Poesi febraeorum I. . , ad extremum ejusd. commentar. in Prophetas Tomum V. edit. Amstelo da mens. I737. pag. 616. seq. et & Bibliotheque uniυerselle , Tom. IX. art.Um. pag. 23I - 2 6. Eo autem loci suae Bibli thecae Plautina Punica Hebraicis quoque expressacharacteribus Gallice secit, quae in allata dissertatione Latine converterat, partim Plauti ipsius , pasti m BO- charti potius quam verba Phoenicia , sive panica Latinis scripta litteris secutus. Cleri ei vero utraque interpretatio & Latina & Gallica eo revolvitun , u L aBocharti lectione in universum haud multum decli-
264쪽
262 De Boetiano Hebr. Samaritico Numo Qquae habeam dicenda . Atqui docti iidem homines , quos postremo loco in primis commem
nare videatur. Caeteroquin illud hac in sua explanatione habet singulare, quod hosce Punicos versus nobis esse documento opinetur ipsius indolis Pho niciae Poeseos; cujus ratio, ejus Sententia, ea erat, quemadmodum apud Hebraeos , ut singuli versiculi litteris similiter desinentibus constarent. Qua coniectura ductus singulas lineas Phoenicias Latinis Ch racteribus apud Plautum expressas , versus duos con
tinere existimat; qui ideo juncti esse videntur, quia uno versu Latino duos Phoenicios reddidit; ita ut pro undecim Plautinis viginti & duo Phoenicii fuerint,
quorum hodie viginti tantum supersunt , una linea duorum versuum , uti ipse arbitratur , deperdita . Hanc autem lacunam, Clericus versum Plauti convertens , duobus versibus simili modo desinensibus explendam censuit .
Atque hujusce Phoenicii carminis, Clerico iudice , ab ipsa veterum Hebraeorum Poesi , quam Cl.Robert. Lomth in suis Praelectionibus Oxoniensibus , de eodem argumento habitis , doctissime pertractavit , haud dissimilis , ut modus dignoscatur Punicae Scenae versus quatuor Priores, quales Clericus & He beateis & Latinis litteris descripsit, heic recitare iuvat: T
265쪽
Phoenicum litteratura illustrando Q a 63
ravi , in Punico-Plautino interpretando frag
mento , eoque Sane non temere Spernendo, im-Qui hanc regionem protegunt, Ut eonsilium meum succedat , Ut negotium meam dirigant. En vero quid Plauti Latina ferant : TDeos Deasque veneror , qui hanc urbem colunt, Ut , quod de mea re huc veni, rite Venerim . Quae Poetae verba cum Johannis Clerici versione si conserantur verendum , ne sint, quibus ejus interpretatio ab Plauti sententia aberrare videatur. At hi si animadvertant , Hannonem Carthaginiensem , hac in Scena Punice loquentem , Plautum non ad verbum , sed liberiori sensu Latine reddidisse ; id ipsum fortasse Clerico , hoc in genere interpretandi, BO- charti insistenti vestigiis , non Vitio dandum arbitrabuntur, qui eodem sere modo, ac ipse Bochartus , haec PIautina Punica & legerit & transtulerit. B chartus namque priores eosdem versus litteris sic tradidit atque est interpretatus: T: rm I cd mazet raravis tauu by m
i.e. Rogo Deos O deas, qui hane regionem tuentur, Ut consilia mea compleantur , prosperum sit ex du
Clericus ut ad rythmum Phoenicium , quem Sebdenus in Plauti Punicis deprehendere sibi quoque vi-Sus fuerat, suam aptaret lectionem atque accommo daret , a Boetarii scripturae & ratione dc expositione in aliquot aliis versiculis recedendum ratus eSt. Quibus singulis expendendis non immorabor, ne bonas horas, quae ad alia necessario me vocant, conterendas videar.
Qui vero hisce in litteris versati atque exercit
266쪽
a64 De Borgiano Hebr. Samaritico Numo pari tamen exitu varioque Successu , nihil intentatum reliquerunt. Quorum ego etsi induti sunt, Iohannem Clericum a Bocharti expositione sibi exemplum sumentem , plura ejusdem Scenae Plautina Punica ex Syro-Chaldaea quoque illustrasse dialecto cognoscent. In quorum tamen Punicorum quarti versus, locis citatis a Clerico descripti, extremum vocabulum loco του PDV negotium meum , uti recte posuerat Bochartus , typographico mendo τὸ petu irrepsisse, aperta res est . Nam τὸ Hebr. ptav aliud atque aliud plane significat, nempe oppressit, de fraudavit, vim intulit, criminatus est &c., inde o
pressor , dehaudator, faus & oppressio dcc. Neque
Syris atque Chaldaeis ignota est eadem verbo subj cta notio. Alterum vero p 9 , Chaldaeorum proprium , idem valet ac vacavit, operam navavit, si
duit &.c., hincque apud eosdem τὸ P v, emphatice
Np V rem , negotium sonat; quamquam latiori sensu ab iisdem quoque accipiatur, & Syri eadem ratione ipsum usurpent. Sed haec parva sunt . Atque ego fortasse culpandus, quod tam apertum mendum tam multis verbis insecter. Caeterum non possum quin maxime mirer, quid Cl. Bochartum, hominem magna hoc in genere cloctrina & aeri judicio praeditum , quem eo loci sequitur doctus Clericus , moverit, ut τοῦ π Corath verbum deducens a Graeco χώρα , lectioni του 'pKareth , seu Kereth, quod urbem, civitatem proprie
significat, Proverb. VIII. 3. IX. I. Iob. XXIX. 7. anteferendum putarit . Quasi Poeni Carthaginienses a Graecis ipsis vocem n 32, aut mutuati fuissent, hancque ea significatione usurpassent, qua regionem
indicarent. Quod profecto quantum ab omni similitudine sit alienum veri, quis non percipiat λ Quia vero in hujusmodi Punicis tabulis illustrandis non alia
267쪽
Θ Phoenicum litteratura illustrando a6, striam plane Singularem magnopere miror ,
haud moleste seras , Cardinalis amplissime
eorum , ut supra dicebam , quaerenda explanatio est,
quam ab ipsa , quamvis liberiori, Plauti Latina imterpretatione ; quid obstat, quo minus hoc primo versu τὰ fp teneamus , Chaldaeis quoque longo usu receptum , unde Carthago ipsa nominis sui desumpsit appellationem ὸ Nam NI In N p Kartha-Hhadtha,
i. e. urbs nova , Carthaginis nomen fuit, sicut notissimum est, & Bochartus in primis demonstravit. Qua quidem admissa lectione , quae una sola admi tenda est, ea sententia continetur, quam in versu primo expressit Plautus . Quacum ut Punica bene congruant, ea legenda mihi viderentur nempe : Σ: πνω α po mn pz nur San Mai. e. Obseero Superos Superasque, quibus civitas ista habitatio est. Quae ad verbum sic reddita, id ipsum sonat, quod Plautus habet: G Deos Deasque veneror, qui hanc urbem colunt . Tου hia quidem verbi, obsecro , quaeso, oro , rogo, seu particulae obsecrantis & deprecantis, nullum in sacris Hebraicis libris sese offert exemplum , quod cum mi r M , quarti casus nota , unquam construatur . Peculiari tamen idiotismo eandem vocem Poenos Carthaginienses usurpasSe, facile dueerer ad opinandum . Eo autem pacto hac in lectione , quae maximam partem fuit Salmasti, si του anomaliam demas & τὸ Chald. I 'M , est, Syr. - , loco του re, uti minus apte legit Salmasius , nihil esset, quod ad Hebraismum non revocaretur . At haec chsso persequi, ut ad caeteros, quos mihi su-Persunt commemorandi, scriptores descendam . Quem vero post Ioh. Clericum ad Plautina P nica sese admovisse video , Georg. Henric. Sappu nius est in sua commentat.Philologica , qua linguae camehedonicae reliquia ab Accio Plauro, Aet. V. Scen.I. OIL, Poenul. adIervata explicatur, o ad dialeetum Dissilired by Corale
268쪽
a66 P, De Boetiano Hebr. Samariueo Numo STEPHANE BORGIA , qui haec nOStra legere, qualiacumque ea sunt, non dedignare; si de e
Aramaeam refertur. Lipsiae I7Iῖ. in 8vo . C ius brevem recensionem vide in Supplement. Aetor.
ser. Io. Henr. Maji ad Zachar. Conrad.ab Uffenbata epistolam ; Musei Helvetici vol.VI. particul.XXIU. pag. 36 a. di commereti epistolaris Ufenbaehiani Selecta variis observationibus illustrata ab Io.Georg.Schelho io, Ulmae & Memingae I 733. pari. I. pag. IS .seq. & IS9. Ubi Henricus Majus , qui magna cum laude Punicam litteraturam tractavit, in illam Sappuhnii commentationem , quantumvis eruditam , digitum intendens , nihil minus quam honorifice eam celebrat . Vide& ejus Specimen linguae Punicae β. xm.pag. I 8. Quo loco ipsam eamdem in Plauti Punica commentationem pedi exiguae. , imo nullius frugis, invitis plorantibusque Musis editam dicit . Ego sane , subjungit ille , numquam vidi litteras magis illiteratas . Quae tamen v reor , ne Henr. Majus nimia in docti Sappuhnii tractationem censoria Severitate scripserit.
Sed nunc veniamus ad Cl.Iohan. Petr. Agium de Soldanis . Is enim suo Annone Cartaginese, cujus supra Pag. I96. mentionem inieci, ab Punico-Μelitensis dialecti studiosis non mediocrem inivit gratiam . Quo adnotationis nostrae loco illud observabamus, perplura in hodierna Melitensium lingua superesse Vocabula, quae ad veterem dialectum spectant Phoenicio-Poenorum . Quod Cl.vir Agius de Soldanis jam multis evicerat in altero suo libro duabus comprehenso dissertationibus , quarum altera de linguae Punicae Melitensis origine, altera vero de ejus utilitatibus agi eoque inscripto : di Delia lingua presentementensata da Malteri dcc .Roma I73o.Conser ejusdem Nuorva seuola di Grammatica per agmolmente apprendere
a lingua Punica Mallese ; iisdem typis di anno ,
269쪽
Phoenicum litteratura illustrando a6 rum ad hanc Spartam navandam conatibus quid ego sentirem, libere ac ingenue declararim. Quem
in 8vo . Qua postrema tractatione , lexici Punici Specimine argumentum suum praeclare illustrat pag.
II 8 -, I 84. Et quoniam Id sibi persuasum fuit Nelia
tensem eamdem dialectum ad Punica Plautina exponenda plurimum posse , quemadmodum in erudita dissertatione , suo Annone Cartaginese praefixa , pluribus rem comprobare adnititur; idcirco omne suum in eodem Hannone adhibet studium , ut Poenuli Punica Act. I. Scen. v. ex Melitensi dialecto interpretur. Nulla sane ingeniose adducit Cl. Agius, eaque non sine labore, quae si ad probandum sint comparata, in nulla Plautino-Punicorum ab doctissimis hominibus hactenus tentata expositione amplius nobis ne minimum quidem confidendum foret . Verum , ut ad Μelitensem dialectum Punica quaeque vocabula Cl. A ctor revocet, tam multa in ipsa Plautina vulgo recepta scriptione pro ingenii & eruditionis suae modulo immutat , ut editarum lectionum vestigia vix Premere, Sequi autem ne vix quidem videatur . Ab Plauti praeterea Latina Punicorum versione eruditus Agius nimium quantum discrepat, nescio quid immensum . Hujusce autem Punicae rei legendae exponendaeque a Cl. viro usurpata ratio ut pauciS appareat , Sit tantum in exemplum primus ejusdem Seenae versus . Quid ipsius Plauti verba ibidem serant, sat notum est. Ea vero docti Agii de Soldanis sie habent pag. 34. z T
. . . . raharai Dc mahhom . . . .
270쪽
a68 o. De Borgiano Hebr. samaritico Numo vero haec Plautina Punica in re nostra usum prae-heant , paucis est diSSerendum .
i. e. eodem interprete : ΣEgo te precor, o numen , filias libera parvas , esto illis Pater o Dominus. Quod haee Cl.viri Punicorum lectio aliaeque,quas
litteris mandavit, ad Melitensem dialectum congruenter aptentur , non committam ut negem . Attamen
haud ego scio , an doctis viris , quibus Plautina Punica sint bene cognita , unquam probabitur quod Cl. seriptor , homo ingeniosus atque eruditus , sed P nicae Μelitensi dialecto nimis confisus, de sua vero Commentatione coniecturam faciens, sibi ex Plauto attribuit , cujus verba haec recitat pag. III. π-- -- Nunc ego esse autumo, quando dicta audietis mea , haud aliter id dicetis . Haec Poeta comicus in Mostelleria Act. I. Scen. II. vers. I 4. Seq. Utcumque res sit, doctorum virorum de hac Cl.Canonici Melitensis lucubratione esto judicium, quod meo equidem numquam anteponam . Sequitur, ut de Ambrosio Dorhout, cuius mentio facta est, dicamus . Is namque in illo 'Eπιμετρω, sea auctario ad extremas ejusdem Animadversiones iuioca selecta, Vet. Test. complura loca dcc. Leovar-diae I 763. in 8vo pag. 3o9. ISO. , Periculum Punicum nobis exhibuit , quo ea ipsa quae in M. A. Plauti Poenulo occurrunt Punica , indagantur o expli
Principio, Samuel. Bochartum magnopere collaudat Cl. rho utius, quod in Plautinis Punicis dilucidandis nemo tanto eodem viro in Orientalibus nulli secundo , ulterius processerit . Quia vero non omnia Possumus omnes ; neque Petitum , qui in Punicis iisdem expendendis princeps suit, neque Salmasium , neque Grotium, neque Sel denum , neque etiam ipsum Bochartum istud ita pertractasse argumentum , ut Djuilired by Corale