장음표시 사용
141쪽
seu indisserenti positum, intendere finem a lege statutum i quia tota ratio de visse is in hoc ipso consistit , ut subditos ad finem k lene statutum dirigat; & silex vel legislator subdito indisseremtem permitteret finem suae legis praessiis tutum, cessaret tota legis ratio. Quod de natiara totius lege praecipue vorum est,
s. Iam finis Pulfendoessantis legis naturae est vita hae t tum 9 idem eum mori. Igitur in nullius hominis pol state est non intendere vitam & quidem commodam. Igitur nullus potest re nuntiare vitae suae, nullus etiam homo potest imperare homini, ut vitam per dat , vel etiam incommodam tantum
ε. Quodsi igitur pussendor si finis ad
mittendus est, retici debet ipsius Primcipium Socialitatis r imo cessare debet hominum secietas. Contra si Societas, ut est, debet admitti, falsus est finis PQ dormi, & salso explicatus. Immo. all. 7. miter id argumentum proponituriis animae se 1 Nullus propter quodcunque bonum impugnata. virtutis moralis seu naturalis vel in se, vel in alio, vel communitatis, dehet vel potest appetere omnino non esse suum ἔquia secundum Augustinum Ill. de Lib. Arbit. Non esse non potes appetie nunc autem si anima non esset immortalis, moriens acciperet non esse totaliter. Ita Scotus proponit, in IV. Sentent. Dist. XLIII. Qi II. n. Iq. sed ii ,, 8, Equidum huic argumento responisspvi g, dere conatur idem subtilis Scotus n. adi. ex Aristotele IX. Ethicorum cap. IX. Quod r. ille, qui mortem pro communiistatu subit, ideo possit petere non esse& totalem sui destructionem; quia per hanc destructionem Consequitur simpluciter maximum banum , nempe honum ti conservationem secietatis. Et a. quia si vitam in his eircumstantiis smaret, mitisse viveret. Dehet autem etiam ipsum esse relinqui , ne vitium contra has ; eum vitium si maximum malum. s. Verum primum illud Aristoteli minulta habet incommoda. Nam I.) neque occumbens, neque iubens occumbere, est certus , an ex morte sequatur illud honum communer cum saepissime etiam post innumera occisorum millia si civitati pereundum, ut omnis retro e perientia docet. Propter bonum a tem per experientiam tam incertum de fruere honum certum, non est rectum.
a. Falsum est, honum illud, quod ex morte hellatoris sequeretur, esse simpluviter maximum honum communitatis. Nam absolutum bonum communitatis hoc est , ut esea communitas servetur,
seu omnes partes smul sempis. Per
hanc autem mortem non servatur tota
eo unitas, sed necessario eam destruitum destructio autem partis est toti mala narituraliter & quo plures pereunt, hoc maius est malum. Igitur id, quod ex tali morte necessario ac per se sequitur, potius est malum simpliciter, quam sim pliciter bonum, ne dicam bonum 'm ximum , nisi sorte ageretur de specie humana conservanda. Nam si species humana consisteret v. g. in tribus individuis , eaque species servari non misset, his uno individuo pereunte, videtur necessario uni individuo pereundomesse. Sed hae non conveniunt soci talibus his eivilibus, de quibus Ptisse doriso & nobis est sermo. 3. Neque interitus unius membri est proprie de a solute Ac ex rei natura necessarius ad conservationem civitatis. Sed ista n cessitas est plane hypothetica de conseia quens. Et quidem consequitur ex m. lo aliquo assumpto. Per se necessarium est, ut Societates inter se pacem c lant , & nullum individuum destruant riupposito autem, quod velint pacem non servare , aut per incommoda aliqua non redimere, id est, supposito aliquo marito demum sequitur illud alterum ma tum, ut individua occidenda snt. Sleut supposito, quod cives non possinta hia hemiis abstineri nisi per rogum ,
necesse est rogo ferroque destruere hiac hemos r 4. Adhaec ambiguum est &uhricum illud Aristotelis honum comis mune. Nam cum duae civitates heu Iant , utraque imponit sitis eivibus obis ligationem mortis , dc utraque dicit, moriendum esse propter honum cominmune. Cum tamen id sit salsssimum. Si enim vere commune bonum quaerunt, quaerent id quou non alterutri peculi re est, sed utrique soneta a commune. Nune autem quaelibet seorsm iubet mortes de destructionem individuorum, ex quibus tamen mortibus utra uecommunitas patitur detrimentum. Acim
salsa sunt , quae huic societatis primcipio . DEO abstrahenti ina diru
i . Alterum, quod de Ditis sipra dictum est, in Puisendormi de Aristotelis sententia nihil valet. Nam si finis i
ris naturae est uita haee eommoda, illud solum honestum ac uirtuosum erit, quod huic fini aptum, ergo vitiosum erit deis ponere vitam una cum commodis suis. Prieterea vera virtus debet beatum A. re ipsim possidentem , de vitium d het fine privare vitiosum: Mors talis non facit heatum morientem; nec suis
ga mortis infelicem uulti fugam nono viti
142쪽
vitiosam sed virtuosam existimarunt, ut ille, qui cecinit: Vir itigiens it rum pugnasit. Hom. XXIII. Pugendormiis potest esse suspectus Diusmi, aut Naturalis. mi, x videtur admittere quidem ut cumque muM, sed revulationem immer habere, imo silpprimere. Vid.
Cape X. Them. VIII. Cap. XIII. ThemeiV i. Idissendo us dicit contraria. lintraque non potest serio dicere; sed alia serio, alia autem dicit tantum ad sp ciem & fallaciam. Sisu DEUM auctorem omnium; Omnia moderari; illum poenas sanxisse cum lege naturali, esse colendum. Contra dicis cultum D Et cessare cum hae vita, Finem legis naturae ecse commoda hujus vitae; Principium sve propositionem, ex qua omnia ossicia iusti deducantur, esse propositi
nem hanc unieam: sic quod, ad Soci tatem servandam est necessarium. D nisue Immortalitatem animae dubiam relinquit.
a. Imprimis haec conciliare ae smul stare non possunt , ut hactenus ostensiim est. Nam si DEUS revera est prima causa & legislator, est necessario etiam finis ultimus ad quem ossicia reis feruntur. Si est vere providus, debet poenas & prtemia sanxisse omnistis male aut bene factis; 'uae tamen non hahent locum, si iustitia cum hac vita ces
sit; & s nulla alia snt iusti ossicia, Iam quae ex hac una socialitate do
-Horalibus, ouae in uno gemere huma-
no stare simul non possunt, PumendorLfius alia ex animo dixerit, alia vero Gmulans. Nisi tertiam viam liberandi Puisendorssii elisamus, nempe, eum imis prudentem fuisse, & paulum, cum haec scriheret, consopitum e quod ipsum pa-Tum commendaret ejus libros de jure
. Criteria autem dignoscendae seriaedoetrinae ab affectata, sunt varia; nec possumus omnia hic exsequi, cum plura iam hactenus ostenderimus. Age v xo, faciamus periculum in paucis. Primo. Qui serio aliquid docet, is adigumenta sollicite asserti& removet om nia, quae dodhrinae suae obesse possunt: contraria autem nude dicit, nullis a gumentis, aut plane levibus allatis, nee
Id iacit Pussendorssius. Nam De
DEO auctore legis naturae ac modera tore generis humani loquitur ita pediiunctorie, nihil plane probat. Illa a
tem, nempe socialitatem Tanquam deis monstrationem omnium ossiciorum tuasti, & finem in eommodis hujus vitae positum , operose, & quantum in ipso est, subtiliter expendere laborat &st
hilire, contraria removens & excludens,
quod & in lectione eius libri patet, &nos indicavimus, & in C. P. Schwara uberius conspici potest. s. Meundo. Qui serio totam suam doctrinam tradit, ponit talia principia, ut tota doctrina possit ex iis decluet, prasertim doctrina mauni & maximi momenti, in quo sta est salus generis
At a Putandormo contra fit. Nams pro primo eius doctrinae principio
sumis verum DEUM auctorem limmani generis & legis naturae; ex hoe non potest deduci, finem legis in comia modis huius tantum vitae esse; hoc Gnim repugnat vero DEO, qui omnia propter se solum tantum agit & insti.
Si vero pro principio ponis socialitatem humanam; ex hoc principio nullo modo potes provenire ad DFUM neque ut auctorem neque ut finem: neque ad DEI providentiam in sinciem dis praemiis ac poenis, ut iam multis prohatum dedimus.
6. Tertio. Qui aliquid concedit. de smul concedit alia, quae indigna sunt
concessis, hori concedit ea serio.
Misendo us concedit DEUM; de mox concedit, illum honis non largiri aliquid ex se; aut saltem illud in duhio relinquit. Concedit etiam Justis pc
nas inferri naturaliter DEO, nempe mortem & privationem omnium comamo lorum, in quihus repostus erat finis
iustitiae. Possendormi enim DEUS mox
iuhet credere, se omnium dominum; mox autem rempuhlicam & Principes sui commodi causa omnia facere. Puniendormi DFUS iustitiae est origo, in
fine autem, cum perficiendum est opus,
deficit, &' iustinimos sine praemio, inis iussissimos sne poena dimittit. Igitur
non serio fatetur DEUM. 7. ouarto. Servus, qui expressum mandatum Θomini v. g. scriptum in t bula studio excludit a regulanda acti ne sua δc conser oram; & illos votan, talem domini filum expiscari iubet ex signis obscurioribus ac tacitis, is non sorio procedit in servitio, & suspectus es.se potest de intentione subvertendi exis pressa heri mandata, aut de iis denogandis. Duffendo us plane iubet, Ze contem dit, expressum mandatum DEI, etiam a se agnitum, a conservis non esse adis
143쪽
mittendum ad exquirendam voluntatem DEI. Igitur est suspectus de naturalismo, sive de Revelatione nefata sitio, de ad speciem tantum admista. s. cuinto. Qui Naturalistas laudat a soliditate doctrinae; qui in multis non bonis eos sequitur; qui tantum aliqua paucissima eorum utcunque refellit; qui ignorantes dicit Naturali starum ad versarios; & qui demum principia statuit Naturalistis parum aut nihil meliora; is potest, ceteris unὲ eonsideratis, merito esse de Naturalismo suspectus. ffendorsius eadem agit circa Hob-hium seu Hobbesum: quem excusat, laudat, parum refellit, in multis sequi tur; & ut Hobbius principium statuerat amorum siti super omnia, ita Pus. fendoissius statuit amorem huius vitae socialis maximum. Varius uterque, &ostendens, de DEO tantum per accidens dixisse. s. Sexto. Qui revelationem a iure
naturae excludendam profitetur propter exteros, & tamen eam reipsa etiam excludit imo supprimit a puci eos qui exsori non sunt, ec in quihus cessat ratio excludendi, nempe non-agnitio; is videtur serio revelationem excludere apud omnes ; & illusorie tantum de ea qualitercunque admittenda loqui. Putandornius, S alii hoc faciunt i ducunt enim excludendam re elationem propter outiles, quia illi eam non agnoscunt: & deinde re ipsa excluduntssam apud Gri avis, qui eam agnoc
runt. Itaque revera eam exclusam v
lunt apud de Ethnicos & Christianos, id est apud omnes. Suadet etiam Pus sendorflius, Principibus, ut quoad religionem saltem in illis capitibus quae inter Catholicos & Varios protestantes disceptantur, decisionem ipsi faciant in favorem stium ex lumine rationis Sc. Plura harum vid. in C. P. Sch arta Part. I. Tit. III. Instruch. III. S. IV. Igitur videtur serio Revelationem n gare, atque adeo este naturalista. ussendois io. SV imo. Qui in scribendo jure siritu ira naturae, fle excludenda Revolatione, &
h sed ' statuendo principio habet alium sem
pum privatum, ad ius naturae nec fa- ' cientem nec pertinentem , sed alterius
ordinis; is videtur principia & dogmata sui Juris naturae ad assequendum itulum scopum dirigere, ita ut serio suum
scopum quaerat, illusorie tantum ut tur iure natura.
ut Catholm Pulsendorsit scopus est, ut ipse sat α - tur, Catholicae religionis dogmata eve tete, & disciplinam. Christianam a tem Religionem ad Jus naturae nihil
pertinere etiam ipse docuit. Igitur. praefixia' sibi scopum seorsim, privatum,& Λ iure naturae alienum. Videtur e go hue omnia tela procudisse, ut Jus
naturae fingeret tale, quale non conveniret re , ipiis sed suo perverso se M. Vid. Cap. λ: l. Them. II. Sc. I. Oetavo. Qui ius naturae serio deducit a DEO vero, is non potest tam immensium discrimen inter DEI servos
agnoscere, ut unis, qui natura aequales sunt, omnia admittat, omnia blandiatur, ceteros sere despiciat. Videatur etiam Cap. XIlI. Them. IV. Pullenciorisus aliique ita adulantur Principibus, qui tamen natura aeque se vi sunt, ut jus ipsis siciant etiam in duvinis omnia etiam falsa & pervecia a dendi. Vid. Capite Superiore Them. VIII. n. 8. a. Hic demum moneo, Chum Niandum quoque simili quodam argumento usum esse ad veram Hobbii mentum detegendam. Cap. I. XII. Verum in Hobbio parum laboris fuit, o via ubique impietas est & crassa. P fendormo in Germania & Suecia non licuit esse tam crudo. Paulo plus corusta illinendum larvae fuit, ne illico
exerceretur. Monetamhanum propte
rea dii; pernegavit a se esse scriptum.
2Dem. XXIV. Non excusat Pussem Mensat odorifium, qui diceret, ab ipso non sta-Pussendoim tui commoda huius vitae pro fine N e comm
tu humanae, sed pro fine tantum, ob t: '
quem obtinendum civitates primitus institutae sunt. Sive primos civitatum institutores ad instituendas has non fuisse motos religione aut conjunctione cum Dis obtinenda, sed motos suisse avertendis injuriis humanis & procurandis conrodis humanis. Idque hinc apparere, quod religio fuerit ante civiatates, & quod potuisset religio etiam suhsistere sine civitatibus; cum tamen sine his civitatibus non possint contastere commoda illa humana, nec ini
i. in hae doctrina etiam sibi plam An eἰ.Itatesdit flendorimus in libello de Habitu inminiae Religionis Christ. s. s. dc alibi sepe. pli Pter res, ubi oc alias rati ecia ς audit. Ut a 83οοςm quia religio aeque in pario ac magno coetu pollit exerceri. b Quia injuriae humanae increbrescentes non spectabant ad religionem pervertendam; unde civitates non inititutae sint ad iniurias religionis avertendas. c Quia societas hominum per se non facit ad DEI cui tum. d Quia ante civitates institutaqvixerunt patresfamilias pietatis laude
144쪽
ye iacto es et . In universum autem Respondeo incertum nil si his iuu ari Pvisendorsium aliosve Sociales. Nam quid institutores reipsa permoverit ad instituendaς civitates, res est facti, & difficilis, ut aiunt ICti, probationis s paucissima enim restant documenta historica antiquitatis illius remotissimae. Tamen ter- 3. Imo ex iis, quae restant, contratius. Posse ormum est pronuntiandum. Plan. Quo . toni in instituenda republica & legibus eidem serendis ultimus ac verus finia
est DEI amor & coniunctio, ut supra
Them. XXII. S Them. XVII. demonia stravimus, potuissemusque demonstrareitobaeo. ees Stobaei legislatoribus, & aliis Ethnicis. Hebraica: civitatis institutio se se Abrahatao, cta est, ut inde ab Ahra hamo promissis quidem temporalibus allicerentur infirmi illi, principalis tamen finis semper constitueretur in cultu veri DEI. Hinc quoties ludaei ab hoc desecerunt, suta traxit DLUS etiam illa commoda, ut manifeste intelligerent, commoda non
propter se ipsa promissa esse, sed propter cultum DEI. Legatur Liber Judiis
4. Deinde quod populi praecipue spectant in conservanda re publica, idem eos spectasse in constituenda, prope ceristum est. Idem entin solet esse Philo.
sophis principium constituendi, quod
conservandi, cum conservatio non sinis continuata productio. Jam vero in conservanda republica ante omnia
servare sacra soliti sunt populi, ita ut sacris deletis deleta & dissipata etiam
civitas existimaretur, servatis porro iis irgilio. servata etiam haec. AEneas Troja incensa ignem sacrum S Penates in Ita liam transscrens solum quidem patrium amisisse sibi visus est, at non civitatem. Et Virgilius non fuit ita ignarus sensus communis populorum, ut talia in podmate sito poneret, si vel dubitare - . potuisui, risum in se oriturum, talia' uicentem. Romani cum a Gallis teneretur eoruin & regio & urbs, patriam, civitatem servasse tibi visi sunt non tam quod arci Torpeiae insisterent, quam
quod sacrum Vestae Ignem in eam tris tulissent. Apud Gentiles non tam com-
Cis,aehu, mune forum, quam qui communia satis uti . . Cra habetant ejusdem civitatis reputarum veterἱ- bantur participes. Gentiles θ sentili. hua. bus hello non religionis sed agri causa petiti, tamen non pro agris sed pro sacris praecipue certandum agnoverunt,
pro aris es focis; cum in contutanda republica plus spectenmr arae, quam so-m Q ei. Quo pertinet longior sed plana Plu Fin μοι taechi hominis ethnici sententia in Lih. Morsus GAIm, ante finem. DEUS
irim, ut γ antiqvitus traditum est,
priseipim, medium, FINEM GIE TENENS OMNIUM RERUM, Mo
ram tineam eonficit secundum naturam , incedens. Huvessuitur justitia, vim deae rerem, qui ιi divina desciscunt tigrime enim fui tanquam fabutim eontimis nunt, errea ventrem I ieitati Ioetimstituunt, reliquisque vestipraei parandas, Urerisus lusoribus ς iis lege ostis est, metti, versere, ae rege vel principe bus in manibus halente, ne proximum qui
que quemve devoret pragula sudio m.
putare emeraro. Tatis quippe botommo sita, qua nibis voluptate pulerius norunt, neque justriam deisum a s
cunt. - - - Itaque sapiens Dieurus,
qui dicat, omnia pulcra, sapientia , eritis ilia animi inventa propter volu mrem earnis, IDUM ed pertinentis idest vitae huius csm corpore finiendae) use
consituta. - - - Atqui in legum eonsis
eos bis universos dras consecraverunt, tot/s, Lacramentis, vaticiniis, omnibusis
qui eos os spem ne metum diis diat os obnoxios e reddentes. ει si terrasorias, invenire possis urtis muris, Attriris, rogistis, domistis, opsias, numismiate earentes, gymnasiorum Meatro. rum nescias: tirlem templis diasiue emrentem, qua praesius, jurejurando, or culo non utatur, non bonorum cavsa δε- eri fieri , non mala furis avertere numtur, nemo unquam vidit. Sed foetitae
hiam condi isne solo posse luto, quom vanione δε diis penitus futita GUL
RE. s. Hactenus de quaestione secti, an se
ob religionis motivum coierint civit tes 3 Nune de quaestione Iuris, qualem ina, finem debuerint habere institutores c, vitatum. Variae certant opiniones de fine proximo legum, in quo non lic rei conquiescere, de fine autem ultimo naturae, in ovo sit quiescendum nulla potest esse aisceptatio. Qui enim imstitueret civitatem ob hoc duntaxat, ut in hac vita & quamdiu corpus d rat, tranquilli & saturati conquiescamus, ille sine dubio Fpi reus est, & ascopo toto caelo aberraret, quemadmodum Pullendorsius: nec aliud inItituit quam stabulum equorum hene past rum & ad stivam aut arenam probe in stitutorum. Quod ne causentur Punsendor mani ex incris tantum nos lite riς didicisse, Ciceronem audiant leges pro
pia instituenda republica siclibentem' cem Lib.
145쪽
pergit oratis. Quocirca vereo ν cum mittere, tit non bene provisu, D' ditigem to explorata primipia ponantur: meramen ut oministis prolentur nam id
fieri non φο sis se iis qui omnia
recta atque honesta μν δε expetenda δε-xerunt, υ aut nilia omnino in sonis xti.
moandum, nisi quod μν si ipsum lutida. Ie esse; aue eeνυ nustam habrarim magnum bonum, ni quod vere laudari sua sponte posset. Ad SANANDOS populos civitates
sunt instituendae. Quae autem huc me dicina sicit 3 Non forietas; quae seque facile inficit ae sanat. Non Lex; alias omnes, qui legem habent, mi forent; de in corruptillima republica plurimae leges. Non poena', quas qui 'emini sunt& sortissimi in malo, non serunt. Non
judicia; de quorum iniquitate ubique magna querela; & de internis at hie latet ulcus) non iudicat prator. Non
commoda hujus Ditis ex legis observantia relata; quippe quae frequentius desunt, nec acquisita satiant, & indigna sunt praemia tanta contentione animi,& animo etiam sano tentationem S illicium ad morbos suscitant. Non omnia lumana externa sanant populos, quia animus solis externis non ligatur, non curatur. Vid. Them. XVII1. hoe
capite. Sosis est mis qui sanare est
potens, qui vere est honus, vere lauia
dabilis, vere honestus finis: ad quem
Augustinus: Da quod jubes, D'isse quod
vis. Cetera omnia quod habent boni, ab eo tantum summo hono habent, ita tamen ut ab illo avelli non debeant, cum avulsa nihil honi habeant. Ad haec modernae societates non poΩ1unt consstere si earum finis sunt commoda hujus vitae r nemini enim civi poterit persuaderi, ut finem istum a se proiiciat, vitamque ipsam una cum omisnthus commodis prosundat. Imo se profundens laederet ius natura; cum quidquid contra finem iuris natum fit, peccatum sit. Unde merito Lesbnitius Philosophos ait haec talia pulcre quidem p cipere magis quam solide demonstrare. O vero umiversuti Zmomsratione eonficiatur, omne lovestim es δε titil ω omn/ turpe damnossum, o umori es immortassitas animo γ rector
cense, eam lueratur. Hujus potentia
providentiaque emeitur, ut omne bis in fissum transeat, tis nemo lis παν nisi d
sis, nultam pereatum ne laena. α - -
omnes ahas virtutes comprehendisi; quaretra alia i alteritis non interesse viderentar uti ne nosro eorpore ave usias, is rebus astitamur9 etiam extra Ieges humanas naturali jure, iis iste is diavinis Monar iis legistis vetantur, eum nos nων, M DΕo debeantur: S ad hune solum finem extent, sicut ex hoe solum principio venerunt. Ita Lethesiatius in Praefat. Codicis Jur. Gent, Di.
plomatici.ε. Ad Puffendor si rationes seorsim Sophiumata respondendum. Religio fuit ante eici. Pussendo istates: ergo religio non fuit sinit Asti si .etiendi eloitiales 3 N. I. Commoda viistae & tranquillitas etiam ipsa fuerunt
ante civitates r ergo propter commoda non fuerunt instituendae civitates. I. Imo tranquillitas fuit antea major, &pro paucis commodis civitatum multasiiccessere incommoda. Vid. Hem.
N. I. Priorem propositionem esse de communi sensu taliam. Ab omni-hus laudatur aetas aurca, qua civitates nullae fuerunt, tanquam multis modis commodior hac nostra aetate tot civitatibus impedita. N. a. Mala est etiam consecutio,
quod probo ex simili. sine civitatibus
non clarentur moenia, non curiae, non magistratus communes, non tahulae te gum Communium, non Principes ®es potentes S splendidit ergo civitatum instituendarum finis sunt reges N eorum iste splendor aut aedes licmαnia Vix hoe somniaverit Endi
3. Argumenti sutilitas alia intorisione ostendi potest. Sine civitatibus
non darentur carceres, lurcae, rogi, non
inobedientia subditorum in magistr tus, non iniquitas iudicum, non oppresso pauperum per reges, non Tyrannis: frgo carceres, iniquitas, tyrannis sunt finis instituendarum civitatum rae. Denique 4. Totain orationem
Putiendormi vitiosim esse. Nam stipis ponit civitatum .lium sinetia esse quam
146쪽
hominum i ideo arguit, homines novis mediis electis novum etiam sibi finem statuisse; quod esse salsum supra didi.
cimus ex Augustino Them. XIV. num. s. Et rat lo communis dictat, finem ultimum civitatum esse proprie convenientem naturae humanae; quod uno ore Pisilosophi gentiles confitentur. Naturae autem homini non proprie convenie ns est finis in commodis huius vitae locatus, uti amplissime prohavimus t igitur nec civitatis finis. Et ruriasus non agnovit Pussendorisus, tam Ciavitates quam commoda per eam parta esse mDia tanttim ad talem finem sui proprie humanae natura convenit; alias qui in his commodis conquiesceret, satisfecisset toti naturae hominis. Unde
intelligas, imperite ratiocinari Pussendor sum. s. At enim pergit Pussendoritas rongio γ DEI honor revis putes in pam
litates Me magni ereptis non sint insis ruri propter diuinum 9 Hligi
K. I. Antecedens itidem esse falsum. Nam doctrina vera de DEO melius propagatur seu conservatur per maj xcs coetus. Nisi turris Bahel tam cito dispersisset illum magnum coetum S in multos minores divisisset, non fuissent tot sabulae assutae veris traditionibus. Si Judaei mansissent semper civitas, non ita variata suisset eorum adhuc doctrina. Si Germania esset civitas pers Eta, non plurium civitatum suedus f re tantum quamquam hic cum luris eblici nostri consultis nullum mihi hel um) aut nunquam in haereses diffu-xisset; aut citius rediisset ad unum, quemadmodum in Francia rediit. Quantum conserant ad gloriam DEIccitus maiores in veram dicinam do Ginam consentientes multis possem argumentis declararer quae tamen alte tis sutile occurrunt. His cgo superis sedeo. Christi autem exemplum iubeo considerare, qui ovile suum non parvum sed omnem terrarum Orhem complexurum praedixit, utque ad illud pertraherentur omnes gentes, non unum
sed multos legatos dimisit. M. a. Iniquus generi humano est &carnem sapit Putiendorisus. Societa tes maiores agnoscit pulcre posse Prinficere ad hona corporibus ae sensibus procuranda, ad animorum autem Et stantiam, virtutem & Matitudinem nihil amplius conferre, quam quantum quisque se solo essceret. An homines in civitatem coeuntes nonnisi corporibus couunt, animos ad mare Cretia
eum interim ablegant 3 Quods seeum serunt animos, Otiosos non serunt; aut illis sociandis non nullum finem habent; aut secietas non uehet nihil
ad animorum cultum conferre. N. Rursus etiam consecutionemptissendormanam esse vitiosam, & huic similemi Scientia aeque potest doceri
in parva ac in magna ichola: prgo Academiae seu magnae scholae non Q runt institutae propter scientias tanquam finem. Talaque multa possunthule dialectico solvenda obiici. R. 4. Puisendorisus nunquam di Puflendor . mittit illud suum erande fastum, nempe commoda hujus Vitae esse id quod eo noόum naturae humanae proprie conveniens sit. Et videtur Religionem pro incommodo habere. Si enim Religio comm dum est, & si civitas propter omnia commoda instituitur, instituenda est etiam propter religionem , nec potest
nisi iniuria & imperite simpliciter diei i Civitatis finis non es religio; sed saltem dici deheret; non est totus ims, aut solus.
s. Ait Pustendorsus Iniuriis somnnum malorum ante civitates constit
eas graeantes non tendetisne ad rati gionem Iadendum, sed ad pectiniam
commoda cetera auferenda, ω turbam dum quietem. Ergo insiluendiartim ei
miratum finis non fuit religio aut DEM, sed commoda servanda. N. I. Antecedens est sacti. Et Pussendorlso non erit facile, illud comprobatum dare. Historiae antiquae mura li instar habent, si quis victor alterius populi eiusdem populi sacra iulaesa intactaque reliquit, seu eadem essent seu differrent a cultu victoris runde colligas, ordinarie sacra non Hic se intacta. Notus est Cambyses sacra AEgyptiorum evertens cum sacerdotiabus. In Romanis autem hoc pro imhenioso invento & arte politica sistabitum, quod devictis relinquerent sacra; quae tamen indirecte & occulatiore quadam arte aboleverunt, ne
pe populorum diis nomina deorum apud Romanos recepta imponentes, ut Mercurii, Jovis; deinde Romam transferendo gentium variarum sacra ut gentes pro Roma quas pro suis iaris certarent; denique Romani imperii divinitatem commenti sunt, etique templa in provinciis erexerunt, ut populi Romam non tantum dominam sed & deam seu bonam sibi seu
malam colerent, aut amore aut meis
tu. Ex quibus falsum apparet, religionem antiquitus non fuisse iniuriis homi-
147쪽
hominum petitam. Tametsi iste δε- ιtitis religionis causa raro pusnatumssierit , nisi hello Graecorum saero &paucis aliis. .
N. I. Jam iterum sephistica Pussen. dorsis collectio est, & huic smilis a
Antequam civitates fierent, homines mali non insdiati iant aliorum artubus , scientiis , prudentiae, temperan
tiae , Justitiae, fortitudini, amicitiae,
concordiae, caritati, henevolentiae, ceterisque animi bonis auferendis, sed tantum auferendis pecuniis & exterioribus illis Pulsenuorvianis bonis e Frar instituendarum civitatum finis non
ait temperantia, Concor lia, caritas,
iustitia, prudentiarsona sci. Fq. Omnia adhuc dicta pulsemphisiraui in dorisi sophismata nituntur falsa suppo Pustendors sita Majora, quam Dialectici vocant,6 propositione , quae est haece siui uid e altero potes es, iliud non es mishuhus alterius. Hoc autem tam est sal sum quam quod salsissimum, quacumque ex parte illud spectes. Nam esse sinu altero est, per se non referri ad aliutid i esse autem finem, per se non dicit relationem ad alterum, sed potius
alterius relationem ad hoe. Unde m
nisestum est, in illa majore propositione praedicatum & subiectum non esse idem seu non coniungi: ideoque propositi nem esse iussam. Quod clarius apparet in aliis propositionibus similibus r v. g. Quidquid per se non refertur adulterum, ad illud non potest aut non debet alterum referri: DEUS per se
non refertur ad alterum: Igitur alterum non potest aut debet reserri ad DEUM. Quam hellet Sumamus exemplum facilius ad captum Pussendorisi, qui videtur in Philosophicis minus exeris citatus iuisse, quam ut ratiocinii vim
perciperet; aut, si percepit, mala fide
egit. v. g. Sapor consistens sine altero
non potest esse finis adhihendi hujus alia terius r At sapor panis consistit sine cymino r Igitur sapor panis non potest, esse finis adhibendi cymini. Homines sine civitatibus defenderunt se h furtis& injuriis vicinorum e ergo civitates non sunt institutae ad avertendas injuarias. Homines sne observantia legum positivarum adepti sunt vitae comm da r ergo civitatum instituendarum Gnis non fuit, ohtinere vitae commoda per observantiam legum postivarum. Quae omnia Pessendorssio devoranda 3 sunt, ab ipsemet intrita. Homines item ante civitates suerunt
iusti, series, temperantes, prudentes.seciales, henefici, boni, sapientes, in hae vita tranquilli ae feliciores: Ergo
neque propter virtutes, neque propter bonum, neque propter tranquilliis talem institutae sunt civitates. Prointer quid ergo tandem fuerunt institutae m. q. praeterea aliud sophisma la Asua foraret in consequente Pulsendormi, quia Mphisma mutat statum praedicati. Bene dire iustiret sedi DELIS eiusque loria non per se reseretur ad civitates r Ergo non ibisset necesse DEO, instituere civiatates. Male autem inseret Ergo cuvitates non juersne institutae r aut inon fuit necesse, civitates, siquae imstituerentur , institutas referre ad
Aliaque sophismata plura spargit
pullendorssus & hic & omnibus i cis, ubi vel parum ratiocinari instituit.
Taedetque iam stribliginibus istis do
tergendis porro immorari r Ergo pameis expediam.
Io. Rursus pus endorgius cavillatur se: Societas i intim pre se non facie ad DEI euhu r feto ei latum inis non es etitias DELRespondeo. Antecedens esse saltum.
Humanae enim naturiae finis est proiectio DEI, ut conjungendi. At socio. tatis humanae idem necessario est finis, qui est naturae huinanae. Igitur soci tatis humanae finis est prosecutio DEI. Quod si vero humanae naturae ac societ tis finis DEus est, societas humana per se iacit ad cultum DEI, scut ad eum per se facit humana natura. Denique argutatur tamendo us i, te insistitias e/υitates itiὰνunt homi ues inserit/ν ν gasse Ergo n in Demetasuvia civitates propter re Gionem
Respondeo primo. Siquis hoe Punsendor, io negaret, nescio an aliunde quam ex revelatione & sacra scriptura
probaret. Quod si jain sacra seriptura Pussendorssio valet ad oppugnanda iuris naturae dogmata di religionem a quidni
valeat ad ea demonstranda & propudinanda 3 Respondeo secundo retorquendo te. Ium r Ante eivitates fuere insignia comismoda humanae vitae , quae per traditi nem antiquissimam meruerunt nomen Aureae aetaris. Ergo civitates non sum runt institutae Ob commoda humanae
viis, & flendorssius suummet rediis ficium dimit. Fuit ante civitatra pax, iustitia, amor secialis. Ante Romam fuit Romulus cum Iociis r ergo Romanon stat condita propter Romulum ecfoci . rima
148쪽
xystua Ttim. XXV. Si per impossibile fin- illam rem explieantes rἱte apprehendet tremi alias , revera hanc aliquando fuisse i
dotii nM. ec e . Chanc Ptista Eem naturae , ut homo praesentis tam coissi seu lum vitae commoda per societatem qua-
Epicuri. reret; aut si fingamus, aliquando in g nere humano pro vera habitam fuisse hanc doctrinam , quod finis iuris naturae sint commoda hujus tantum vitae; tamen nunc illa doctrina non potest haberi pro vera luris naturae doctrina, sed Mut correct er Christum, sicut ille creor Judaeor ii de libello repudii , aut
ille de odio & vindicta inimicorum, aut ille latissimus de idolis & oraculis: quae modo nefas est docere esse iuris na
Christus multo evidentius docuit, beatitudinem in commodis huius vitae non esse stam, 'uam docuerit, idola non adoranda, Vindictam non quaerei dam. Si ergo certum est, doctrinasiusuerint. e. g. propositio haec i totum est majus sua parte, vel tria plus sunt quam Duo. a. Equidem tali modo non est evia Pugendo dens illa propositio, DEUS es νανώm sensus deton Ex hoc tamen non sequitur, illam P nunon esse lumine naturae notum i aut non
esse certissimam. Praesertim Pulsendoria fius per hoc nihil navatori num illi haeo propositio de DEO retributore in genore certa est & quidem lumine naturae. adeo, ut ah ea totam vim legia nat rae pendere dicat; quamvis id extra sua principia deduxerit, ut Cap. XIII. G-cebimus G. IV. Et, certo agnito reatributore , duo tantum dubitat Puta dorfluis i. An DEus prater poenas m lorum etiam constituerint praemia honorum i a. An poenae etiam in altera vita infligantur i Ergo Pulsendors stas jam nefandas & juris naturae repug- propositione illa semel tanquam nat nantes habundas, multo est verius, Mi- raliter certa admissa, debet omnia ad dormi doctrinam nefandam esse &iuri naturae repugnantem, maxime cum honestior mundus semper etiam eontra ria eblem senserit.
Anseoin. Tlem. XXVII. Neque Scotus pro eat Pus P endoriso iacit, qui in lib. IV Se fendorN . Quaest. II. n. a . dicit i Non cle Praem is asphrit ρὸν rationem nataralem, Τηρ
justeiis retributiva θ punitiois. Et hinc Seotus ibidem ait, non esse pro
immortalitate animae vitaque futura a monita ara Dum argumentum istud i DF us
est justusi sed in hac vita virtuosi m iores patiuntur poenas quam vitios, per DFum i Ergo DEt iustitia in hac vita
non expletura igitur restat altera vita.
Ceterum nobis debet sussi ere quidquid sit de subtili scientia , quae inflat ah Innocentio XI. PP. Damnatam esse hanc propositionemr Mn m is unius DEI necessaria iidetur necessitate medio
non autem expticita Remuneratoris. Nam I. Commentator Moti fatetur,
hanc responsionem Scoti displicere Cano& aliis. Addit tamen, facilem esse concordiam, quia Scotus aliter sumit deis monstrationem , aliter Canus. Sumit enim scotus demonstrationem in rigore, prout de ea egit Philosophus in libro Posteriorum, ut est per causam & esse. m necessaria S praecisa. Si ver haec propositior DEM es retristitor, non est lumine naturali nota ex terminis quales tamen debent esse propostiones, ex quibus immediate deducitur concluisso metaphsea demonstrationis. N tum autem ex terminis apud philos phos illud est, cui assentiri intellectus necessitatur statim, ut termini seu ideat
mittere, qua ex ea legitime inseruntur, seu quae in ea continenturi S dehet negare, quae ei repugnant. Illa autem duo, de quibus dubitat, nisi admittantur, re pugnat hoc concessa propositioni priori. Nam s mus aliquod malum, in hac vita impunitum, non punit etiam in altera, verum erit dicere, illum non esse retributorem. Ex dissendorfiti auiatem sententia sequitur, malum in hac vita impunitum, iti altera etiam non puniri. Ergo ex Pussendormi sententia si quitur , DEtim non es retributorem
omnium , Cum tamen antea conces
selit, DEUM esse retribatorem omis
centem, opponi posse r ipsum pecca . situm esse poenam peccati. Nam primo non prema pe omnia, quae opponuntur, statim iaciunt cati . incertam propositionem ; cum aliquis sortasse etiam contra hanc inveniat quod opponati Totum est majus sua parte. Secundo. Hoc oppositum generice sumptum longe est incertissimum, & noti potest probari aliquo sortiore argumen to. Tertio. Plato ali hi advertit, δε- .piis mortem etiam praemium fore, si nulla peccatis statuta si poena , praeter ipsum peccatum. Nam liberarentur per mortem a peccatis tanquam poenisi deinde liberarentur etiam . metu ali Tum poenarum, quas tam ab hominubus, quam ab altiore Domino exspecta re poterant. Quarto sequeretur, pro habile esse, malis etiam praemiaa GOretributore constituta esse ; quia mali non tantum peccatum commiserunt, quod portant tanquam poenam, in hac
sententia; scd insuper illi plerumque
149쪽
rem, InquIt Maximus Tyrius, illis quae hona non simi , tribuas ; qualis aut ccorporis simitas, aut forma , aut auri argentique ornamenta sunt, aut decus majorum, aut honor civilis & eiusmo di, quae voluptatis potius quam boni nuncupanda sunt nomine, eliminas mysteria , DEum ipsem offendis. Dissert.
a. in his etiam maiora cani ponsenti Finem hominis nequitiem in per '. nee mi. , t secta, utut innocente, scientia; neque is ibo. moda, quae sola iunt beatitudo naturae in virtutibus moralibus utcumque ma--tiam Theo
humanae secundum istos. id. Lohiua gnis i neque in agnitione & amore DF P gcis c. I ἔλ voIlI. natur,li quantuscunque in hac vita po-sii '' per peerata obtInent commoda huius vitae , quae sola est Matitudo , solaque praemia. quae a DEO secundum Puste dormum trihuuntur. Ut adeo ex hac absurda de Epicurea sententia sequatur, DEum nunquam & nullo modo retri iatorem esse, sed potius iniustum aut Caecum. Nam ut peccatum sibi ipsi pc st, non opus est DEo retrihutore; cum homo qui peccatum fecit, hoe ipso fecerit ipse suam poenam & per Meipsum peccatum sibi ohtineat etiam comis Lib. II. C. XXVIII. 4. Ad ultimum negari etiam potest
demonstrationis veritatem aut certituis
dinem tantum pendere a propositioni-hus, sic, ut numero I . dictiam erat, notis. Ex hoc enim principio r omne triangulum aequivalet duobus angulis rectis, Mathematici faciunt demonstrationes teque certas ae ex illor totum est majus sua parte. Cum tamen illud de triangulis fortasse non possit demonitiari nisi per contingentia, Ac non si per
s. Quid quod ab aliis Philosophis totum Aristotelicum aedificium demonstrationum per citis, & e actus necessarios, arenossim iudicetur. Quamcunque enim causam aut effectum asseras nulla crit, adeo notorie necessa la, ut non aut limstare possis, aut ulterius doceri velle. Praeterea non placet multis, ea demonstrata censeri, quae ex Univeuumtis in seruntur , non item quae ex particul rihus ; Quippe videtur universalium solentia prius nasci ex scientia particularium, quam contra. Sed Faec iam
non sunt huius loci ad aliam philos phiam spectant. Consuli tamen potest Lolitis. L . ilI. Cap. VI.. 6. Si veritates istas morales neces iarium esset demonstrare per talia lumina naturae, quae evidentia sunt ad praedictum modium metaph cum Aristotelis& Scoti, statim ex ipsis terminis, nutilam poslamus admittere legem natur tem . nullam humanam , nullum pec- ' catum, nullam Virtutem. nullam beatitudinem, nullum Principium morale, nullum finem. Vid. Cap. V. Th. Vlli. Ni. &c. me di Ba. Them. XXVII. Non est nimis pestio non est lixa pertractatio huius in fine civitatum longanimis. Ponstituendo erroris et sed est adhuc imperfecta S eur mla Ue m. I. Hic enim error, & praeterea si1- λε es da Pugendorssi de DFO locutio , &Malloeam Gligionis abstractio sunt sontes turbidi, ὸ quibus omne reliquum cumum despinmat. Vid. Them. III. Quodsi honi no-
lest haberi; neque in virtutibus Emmis Theologicis etiam supernatural thus huis ius vitae, nempe divina fide, divina spe, divina charitate consistere certi limum est plane. Quod tamen explicare silperis
sedeo. Legatur S. Thomas contra genis .
tes Lib. II l. Cap. XVII. usque ad cap. XLVII l. & in Summa Theolog. l. madidae Quoestionibus priorihus. Quae tamen omnia ita hahere non tantum ex doctrina revelata sed etiam ex lumine sanae rationis demonstrati potest, sun que idcirco Juri Naturae vero plane conissentanea; omnia tamen per PusfindorLfium & heter Oxos doctores hinc ex ci ut a, dc reiecta. 3. Arfectans autem eiultatis Institu-Peincta e tionem & fini ultimo examussim con v reris insΗ- venientem ex Sacra tantum Scriptura
ac Christi doctrina licet haurire. Nos . FEMI.
tamen hoc Capite imperfectiores taniatum demonstrationes attulimus ex Philosophis ς coacti improbitate advers riorum , qui divina dogmata hac in parte petulanter reiiciunt. Huc enini malorum redacti semus horum vanis studiis, ut dum Christianis persuadere Iib. ra, ac vitae modum volumus, & sum mum bonum civitatibus spectandum ostendere, non liceat nobis receptas ab
omnibus Christianis intentias producere , sed magistris uti oporteat aut emci aut luscis philosophis. Ad hoc autem ianuam aperuit iniquitas pussem dorsit, & auditorum ejus novandi st dium inconsileratum. . Iniquitatem dico Pugendorisi. iEst enim iniquus, qui quod iuris in altorum statuit, in se ipso non admittit. Possentiorssus Grotium a Jure naturae & a sinolis eiiciendum dicit, quia reis raptas Helesiis orthodoxis sententias passim deserit. Ipse vero Pulsendorisus . . . receptis Ecclesiae sententiis plane conatraria , S cum ipse sipa ratione cumiaque Philosephorum doctrina nugantia in novo luce naturae scholis obtruditi
150쪽
Et tamen prae Grotio recipi in institutio ne iuventutis vult. Nob 1Ium In s. Nobilium deinde auditorum dico conside,an. absit verbo calumnia ) inconsiderantia in Inre tiam. Hic enim pulchro Juris naturaeac. gentium vocabulo illecti orofundius in disquisitionem non descenderunt. Quoniam ergo gentium negotia in ips rum sunt manibus, recte quidem desi- aerarime Gentium iura discere. sed trade ea tacerentur, non recte considerarunt , sed obvium quemque magustrum arripuerunt 3 Grotium primo, mox Putandorisum , deinde adiosa uti timo Hei neccius, ut quόsque a suis deis cantatus in theatro apparuit. 6. Cui errori alius etiam dedit an sam, quod existimarent, Jus naturae ac Gentium uno semestri aut etiam anno
condisti posea iuvenculis r quod longe est a vero ac possibili alienum. . Deinde spe sua frustrati fraudatiouePLeetidoti sint a splendidis Pulliendorssu promissis, spondentis publice, Jura se naturae da-peravi, quo
Doceptῆ aturum , ae sentium, magnum Nobiltitatis instramentum. Reipsa tamen de Jure naturae nonnis salsa Principia po- Dait, ipsum autem Naturae Jus minime tradidit tanquam ius naturae r Pus vero Gentrum prope totum omnino omist.
ratis , DP Iur Stoicus. Tunc enim ν He anima esuis, non secundum ea
nem neque seundum se issim viris, sed frendum muM. Posset adiungi r di-tebant Hobhius de Pus dotisus, mihi placere Principibus honum est. Dicit Apostolus, δε adhue hominisus placerem C3rori sistius non essem o Galat l. v. Io dicebat Rex ipse David Ille eon dere in principitas an filiis hominum is uisus non es fusis. Ps. IV. ψ. a.
Puffendoriiii Haereses & Calumniae in
Fe haereses illas consulare hoc loco animus est, sed indicarer ne contra calumnias vindicare Catholicos, sed animum tantum P flendorfilii detegere, & iuventutis pericula indigi-
Haereses enim toties in Polemicis heterodoa libris confutatae iam sunt, de adhuc eas iuratanti quotidie confutantur ah aliis. Imo catholicorum ad hoc opera superflua est. Ipsi inter sese pro nobis pugnant nolentes. Quidquid enim in Calvinianos diiscere possiimus nos, id omne in eos dixerunt Lucterant. Quod idem de Lu- theranis de aliis omnibus dicendum es Lula veritatis In quo sane veritatis divina vis adessedi in . Religioni Catholicae deprehenditur; cui etiam inimici, nil tale cogitantes, pugnare debent. Quemadmodum DEI sapientiam de sanctitatem etiam peccanistus, utut repugnando, confirmant.
H. e odi,ti a. Nec ipsa modo religionis capita, pio h α sed subsidia etiam de arma nostra propugnantur ab hostibus. Sacram Seri turam alii claram, ut . quovis passim intelligi queat, asserunt: alii quantum studii ad hoc requiratur, pulcre ostendunt. Patres Sanctos alii exagitant, tanquam rudes de inutilea: alii ilocent, quam nihil sine his stiremus in resigio tis. Valde pro his hic pugnant multi
Irum. II. Animus ac scopus ει Scopias μὰ
sendorssii iti Jure naturae scribendo de in mplerisque a se scriptis fuit, catholieam fit, C tyo religioncm sacere νώUM , imo sitit ' ς itam dc Juri naturae repugnantem. Sie ρ qautem loquitur. i. me duo P nulla domota rem pinarahia, qualia om/em iere reuetionem ex Apologia
TURALE ET SANAM POLITI M PUGNANTIA, Ius specie νου-
Bronis ostrina, in ervirare esse ros ran.
da d is quislia fovi PESTILENTISSI ,, MA si1b religionis Larva alicubi i
,, repsisse nemo rerum humanarum
M peritior est, qui ignorat. 9J Ex is eo genera sunt isthae dogmata. a
Dari potestatem ore ea uir caseus f cerdotis, quibus summi imperantes
se ipsos solio deiicere, ac cives obliga-
,, tione adversus eosdem absolvereri queat. 6b Omnibus sacerdotibus is cuiuscunque reipublicae Christianae