장음표시 사용
221쪽
tis a priori, eceperunt enim esse, & ex non entibus facta sunt entia. . si dicet, essentiam humanam esse legem naturae secundum id, ouod in ea aeternum est non quoad existentiam actualem, se i quoad pias sitie rami ingerit se in disputationem profundam , quam deberet prius ex Theologis no-itris S Philosophis discere. Interim hic nobis satis est dicere: Phedihentem
esse Otronem entis , ut contradistinguitur non entis. Cum igitur omne ens secundum non sit ens nisi per rationementis primi, sequitur verum sundum i
lius possibilitatis esse tantum in ente primo, id est in DEO. Consequenter Wolssius, qui, ut DFum seponat, ecsentiam humanam ut solsi Iem pro legestatuit, hoc ipso incidit in DEum i mmerito , quia quomodocumque se toris queat pseudo Theologus , eum numquam efffugiet, si eum ratione incipiat agere. Videatur saltem D. Thomas. L Parte Quaest. XXV. Art. Ill. in Corp. nequid dicam de eius interpre
s. At si D. Wolmus dicet, essen. tiam rerum regulam esse, ut illa essen tia est aeterna a parte post, & in sui rum immutabilis; nihil conficit: nam aut Corpus est immutabile, aut anima, aut utrumque 3 Nihil horum ei se, evidens est e cum etiam animae varias mu-- tationes agnoscat Plato cum ceteris
hominibus. Et si D. Wolmus hanc aeternitatem admittit pro vera lege naturae , cur dissimulat immortabilitatem anim e λ cur non dicit, vitam futuram pertinere a s ius naturae si formalis ratio sussiciens & fundamentum legis natum sita sit in aeternitate h parte post, non debet haec aeternitas essentiae exis eludi h ratione legis natum , quippe hiae essentiae aeternitas est ipsa ratio sus-nciens legis natum.
s. Ergo denique non apparet, in quo consistat illa vis, illa lex , illa necessiatas ligans essentiam & naturam humarinam ad juste potius quam injuste agenis dum 3 Etii denique daretur, essentiam quoad se esse immutabilem, id nihil prodest molmo; cum essentia quoad se non dirigat actiones iustas, alias nulla daretur actio non iusta, cum omnis haud dubie actio convenit essentiae qua essentiaei sed directio ψolmana potius
sumitur a determinationihus aliis adactionem humanam concurrentibus. Hae autem sunt saepe mutilites. Essent a tiri Them. XXV. D. moissius statuensque 'n essentiam rerum pro Principio legis a
ium eonstitutivo I aut pro Ipsi lege nequa pronatum, aut pro Principio legis natum Indicatiuo indicativo , ubique sere impingit, &sibi contradicere videtur. 1 asi. Si Wolmus dicit, legem natura esse ipsam essentiam humanam ac rein sis Iasarum , incidit in omnes dissicultates ha. Rctenus prolatas, nec potest assignare subiectum lege hac stringendum , aut dehet subiectum legis natura quaerere extra hominem; aut debet eundem hominem quoad essentiam habere pro loge , & quoad eandem essentiam ha re pro legis subjecto. Quae omnia suis pra disputata sim t. a. Si dicit, essentiam humanam ac rerum non esse ipsam legem, sed ab hi. . a Gessentia hae constitus legem seu emei tanquam aliquid ah essentia distinctum: iterum haec ipsa nos redarguimus supra& nunquam D. Wolmus ita sentiens potest assignare veram essentiam legis
naturae extra essentiam humanam ; ne
que ullibi eam asseruit, minus expliis
3. Si D. Wolmus ait, essentiam
humanam ac rerum esse Principium le- lesia resis natura non constitutivum, sed in dicativum tantum , ita ut intellecta ensentia deueniatur in notitiam earum re
tum, ad quas per legem naturalem oblis amur: imprimis fallitur in re ipsa; aeteinde sibi repugnat i Fallitur in re ipsis 3 quia cognita materia Ohligationis
non hoc ipso etiam cognosco eausam obligationis i atqui per essentiam tali . . modo cognosco tantum materiam Ohlia
gationis , seu quid sit iaciendum i igiatur essentia cognita non statim agnoleo eue sit faciendum 3 sive nondum statim per hoc cognosco legem sermalem.
Aptignat etiam imes, s ita expli. cet se. Nam ipse & in praefatione de
in S. ass. admittit legem natura agnois
sci posse per avitum , S per auctoriis
ratem referentium a dc contendit, rudes i. e. nonaginta novem ex centum h
minum partibus ) ita eam δ ra di mre. Quodsi vero lex natura est ipsa essentia rerum, videtur impossihile, ut essentia per auditum cognoscaturi id quod PLATO multia prohat in Thela telo adversus Protagoram , dc in So Asa adversus Parmenidem. Qui legi potest . cupientihus spinas plures. Ttim. XXVI. D. Wolmus magna iis
difficultate ius natum Onera ita dc ni- Jure iratumhilo majorem utilitatem comparavit. 1. Disscultatem auxisse eum , paleis peperit aeu
222쪽
aliunde saphostis. Talis autem non est ea necessitas colendi Dpum, quam D. volvius asserit. Nam is qui morirali necessitati refragatur, non hoc linso exuit suam naturam & essentiam; cum moralis necessitas fundetur in alio
supposito r Atqui necessitati molis
nae refragari est naturam exuerer Ergo necessitas moliuana non est moralis. N. a. Exempla rem facient planio lamplam rem. Homo Atheus negat DFum, & non vult ad eum colendum esse obligatus, adeoque necessitati DEum colendi repugnat, & tamen Atheus humanam naturam plane adhuc hahet, nec factus est hos. Sed rectam moraliter non habet r itaque necesutas illa, quae est ipsa
natura humana, non fecit illum roctum r alias esset rectus atheus & omnis sceleratus, quicunque naturam ad Me hahetiae. Revera communis senstis do- i stetim Aorum atque indoctorum hoc habet, muni malitia malitiam moralem consistere posse cum moraliaco bonitate Physica, ut contra malum Physcum eum honitate morali. Sic
larem suspendio necari, est ei physice exercendae iustitiae assignat, imo mnito malum, & simul moraliter honum. Sic leviorem; ceteris Juris naturae Docto- furtum alimentorum est physice bonum, ribus inutilior est, & in eum cadere moraliter malum. Et ex eo quod surpossunt quae Huro disputat in Euthyd necessitati morali repugnet, neutiquammo S in Protagora. Videatur etiam dehet exuere neque exuit naturam huia supra Caput XV. manam, quamvis lage naturae aeque sit
abies hcta riem. XXVII. Obiiciet D. mois necessitatus ad non furandum , ae ad his es, eo. fius, sibi fieri injuriam, a se obligati colendum Deum , quia oseia erga utidi DEvin nem ad Deum non concludi; se enim in DEum in hoe non δί' ne ab ovii Dinota g. aso. sic loqui: Probe notandum erga alios s. Isci. Ex his consequitur, o, obtigationem ad manifestationem eum , qui talem necessitatem ruris ad akνει dioinis hie ex ipsi hominis es se struit, ut ea necessitate ahlata ipsa
ita atque natara fuisse derieram, iude- etiam natura auferatur, consequitur,. prerint εν δ DoLmtate Numinis, ut iu- inquam, eum non adstruere necessita
restigatur, oseia hominis erga Num tem moralem sed physicam tantum. in ea non disserre M Uieiis erga ipsum atque erga alios quod homo DE N. 4 Hic Wolisi paragraphus con- Cis, iada. υν. ereottir, QUIA HOMO EO I, firmat illius doctrinam i in hypothesi es o sis dici. ITA UT HUMANAM NATU athei subsistere rectitudinem actionis& inlitain
RAM EXUERE DEBEAT, NISI eustodiam legis naturae. Quamdiu
AB E UM COLENDUM Omo enimatheus non exuit naturam hum
TUS ESSE VELIT UNDE nam, & vult eiusdem naturae necessi sUMMA DATUR DEUM COLEM tati parere propter ipsam illam necessia
. . DI NECESSITAS. tatem non propter aliquem finem ult sed νει- α i. Non inficior, summam neces- riorem ex quo Apposto o Iretur mora. tantum, statem eolendi DFum D. Wolisio esse litas, tamdiu atheus moraliter vivit, nominatamr unum tamen, quod ad & quidem intrinsece hene. Itaque ve Ius naturae vel maxime Vel solum spe- tum manebit, nulla alia necessitate e ctahat, huic necessitati deest, nempe tante quam illa absoluta, naturali, phy- quod sit tantum phvsca ac metaphystin sea aut metaph ca, actiones tamenca, non mora is; samque non sufficiat vere fieri morales. Id quod contradi uti actionis bonitatem moralem seu re- ctiones involvit. Morsitas enim est non mota, ctitudinem. Nam profecto necessitas hypothetica & conditionata , non moralis supervenit physica, estque non tita ex rerum natura & esentia, ut intransitiva sed hypothutica & M G D. -olssius docet S. I a. & II 6. At i
quoque eandem agnoscit, qui sua tantum egregie iam doctis servire posse sessus est a paucis intellecta. a. Difficultati priori, quae in intelligendo reperitur, accedit alia in ex quendo , quae majoris est momenti. Vult enim legem naturae consstere inessentia humana ac rerum; is autem qui legem exsequi dehet, debet eam agno sceret ergo & esscntiam humanam aererum debet cognoscere, ut legem ex
sequatur. Quanta haec difficultas lItem quam dissicile est homini ex . sela sua & rerum , extra DEum, essentia permoveri ad quotidianas actiones 3
nullam m. D si D. Wolmus eontulisset aliquid
utiliaεit ad hoe ut per pseudoniologicum suum
naturae ius, errores aliorum ad malum inclinantes repellerentur; aut ut voluntati ac cupidini hominum majus, ceristiusque vinculum inii ei posset; rectae
ei applauderemus. Dum autem non alluci honuin hominibus proponit quam ceteri magistri, imo deterius ac vilius; non alia media , imo magis inania
dum non alium sontem, imo magis Vacuum ς dum non aliam causam ac finem
223쪽
. DE MOLERII PRINCIPIIS IURIS NATUTAE re
nox tamen eadem moralitas est abs luta, non conditionata, sed ex sola rerum natura petita, ut idem D. Wol Lfius docet in hoc paragrapho & aliis
supra excussis. Necessus s. Non apparet autem , quam serio ei tendi DEI Wolfsus tantam colendi DEI necessu mo nos talem dieat. Nam Atheo concedit, duetur ας φ non clari DFl quin concedat Conse quentiam, non dari legem naturae. Igutur Atheus servare debet legem natuam . Atqui lex naturae imponit necess- ratem exuendi hominem, nisi colatur DEUS: Ergo lex narurae imponit Atheo necessitatem colendi DELIM; tons enter est necessitas ei non concede antecedens, si velis salvare conseis' quens. Sive non potes ei non negare, DFUM non dari, ii vis ei negare, non dari legem naturae. Sive si non datur DEUS, non datur etiam necessitas c lendi DEI. Aut si datur necessitas C
tendi DEI, necessario datur etiam DEUS. Iod;R- n. Them. XXVIII. D. moissius, quit inua prim in fri naturae moralis seu summo h
no stravit viam Indisserentismo, stravito M eandem etiam in prinermo. Summum t. Summum honum permist in embrinum in. iuslibet arbitrio, modo ipsi concedereis differens. tur, ut summum honum sumere ei li- Ceret pro continuo progressu ad persectionem. Vid. intra Cap. XVil. Them. V. Printlfium a. Eodem modo nune permittit omis indifferens. hibus, qualecumque principium iuris naturae velint statuere, modo ips permittatur , ut pro eodem principio statuat essentiam humanam ac rerum.
Nam in nota g. 284. inquit. Assimnum igitur es, disputari A principio Iegis naturatis, seu eo, quod sumitur,
ut exinde demonserentur Ieges naturales r modo enim ex es, quos omitυν, δε- monstrare possis, quales esse debeant a tiones humanis, tinum idem e erit. Actis tamen messori eon ni/ntis umes, ut actionum humanarum Aristonem ex ipse rivis essentia natura diaueas ;cum ea quaνatur, ubi de Deo natuνα. sermo se. Et eius rei prostri exemplum ex Geometria. In hac, Aras L haiae Mures proprietates e perinde vera est, quamnam eaνtim sumas Iora δε- itionis , tit indo rimon entur c
m n eli sud. tum meum superant. Hactenus exu
3 i '.' stimaveram, -Ussii tantos labores ad Urim pio hoc contendere, ut veram originem legis naturae nobis proderetr id est V ram causam, quae moraliter liget voluntatem nostram uatura sua liberam, ut hoc potius quam aliud velit, ae veliale debeas. Nunc vero hac vera origine insuper habita, D. Wolfius sollicitus tantum est, quomodo inveniat medium demonstrandi ad methodum a su electam aptum ς id est, quomodo syllogi mos inversos di informes texat.
. Quin s medium hoc demonstrana imadi dicat inoissius esse ipsam eausam , si
cur voluntas humana, per naturam
suam libera, debeat taliter potius quam aliter velle, plane sesellit D. Wolutus.& toto, quod aiunt, coelo aberravit. Nam prd hoc principio demonstrandi,sve pro hae causa obligationis seu de biti moralis sumpsit id, quod debito quod deh tomorali plane est contradistinetiim. est Sumpsi enim pro causa moralis debili Essentiam & naturam hominisi Atqui Hum quis per sentiam in naturam deter nantur, non Ane iactiones bbrea, non striri, Id natuνatis fantum 9 nees ria g. Ia. Igitur Dominus mos mus non sumpsit veram causam debiti, sed
s. Hoc autem quam sit rePugnans eontis M. meliori methodo, dici vix potest. Mein nam thodus certe hona nihil est aliud, quam methodum via plurium cognitionum per ea meridia ae ordinem deducta , pur quae per tingatur ad veritatem, quam quis in
dagandam sibi proposuit. Dominus molitius sibi proposuit indagandam .
eram causam, cur voluntas humana
per suam essentiam & naturam libera, nihilominus ligetur ad hoc potius quam aliud 3 Et pro medio ad hanc cogniti nem perveniendi optimo statuit id, quod plane contrarium inicit. Statui
nempe prodi causa moralitatis essentiam ac naturam, quam tamen ipse in vestia hulo laboris, nempe g. I a. a3noveradesse effectricem tantum necessitatis narituralis, contradistinctae a necessitate si bertatem ligante atque adeo morali. Absonum certe est idem per idem pro-hare. Quaeritur, cur voluntas hominis , quae ex essentia & natura sua lia hera eri, dehet determinari ad hoc potius quam aliud λ Et respondet D. prohat idem molstius; ideo, quia voluntas per lin per idem. iam essentiam & naturam determinatur. Id est : Cur natura determinatur quia natura determinatur. 6. Exemplum parabolae Geometrἱ Exemplum bonum esti sed D. Wolsus in morali in Geome. doctrina id male imitatus est. Si quis ix enim aut unam aut omnes proprietates paraholae assumens per has demonstra rei non parabolam Led circulum; imo non lineam causticam seu ustoriain, sed lineam glaciatoriam, ut ita dilam: Buia
224쪽
ius viri methodus mala iane esset, seu analytica seu lynthetica, seu mathematica &c. D. Wolstius volens demonia
strare cauam moratitatis, usus est meis dio ad demonstrandam tantum uatur Beatem idoneo.
Plura prin- Them. XXIX. Obiectatur nobis, cpia indis Nos quoque supra Cap. V. pugnari vo st mus, principium indicativam iuris naturae, seu demonstrati Uum, non debere
esse necessario UNUM. Igitur idem nos sentimus, quod Wolffius, dc pe
peram illum traducimus. - n I. Neque hoc nos reprehendimus
Probeusti in D. Wolmo, quod plura admit l, ex quibus deveniri polsit ad cogniti
. nem causis, cur libertas humana lig sed non coin tur. Sed quod permittat media ad iu sentia. Iud non ducentia ted ad contrarium vel saltem ad disparatum aut contradiastinctum. Et quod ipse ceteros omnes emendaturus tanquam ah sonos, & op timam methodum yenditans eligat hoc ipsium medium, quod non ducit in cognitionem cauta quaesitae. miamm a. Hocque suo exemplo seducere po-omnihua R- test etiam alios ad alia media uligenda, Q P. es' quae aeque parum ad illam causam conin m qu i δueant, quaeque adeo luri naturae sint noxia Δc Indifferentasmo viam compi
M 3. Etenim resurret Puffendor sus &lleentia D. Wolmi usus statuet pro medio deveniendi ad causam liganda libertatis primo illas quatuor suas, quas
ex his rursus faciet quintam rotam S cialitatem. Dicet enim Pussendoctius 1 Ex eo, quod homo habeat amorem siti' maximum , quod sit egenus,' quod noeendi cupidus, demonstratur voluntatem potius ad socialitatem determin
xi, quam non: igitur ista quatuor sunt media indicativa iuris naturae legitime electa i & absone secit D. Wolflius contra me disputans. Preinde es enim quocumque medio foueto demons emactiones humanas delere esse tales potiusquam alias: ut1 Wolfitus decrevit. ΗΑ - 4. Resurget etiam Ilo ius, utetur conse tio' que D. molmi licentia, & diceti hoaum sui. reo ah experientia summe se amat, &omnia facit, ut se conservet. Igitur ex hoe agnoscitur causa, quae Voluntatem, determinet ad sic agendum potius.
Consequentur pro principio duris na- tutae ruffieit assumere amorem sui.
mam ad pνobandum, perande es, modo
s. Resurget etiam Epicurus dicensi Esec vi voaego assumo pro demonstratione hac um Iuptatem; quia experimur, hominem semper quaerere, ut sibi bene sit. Igitur Doluptas est vera causa, cur acti nes humanae debeant esse tales. In eundem modum venient naturalistae,
mistae, Athei, & quisquis aliquid syli
gismi tornare se posse crediderit; &Causas asserent, exemplo mosmi, nihil aut aliud facientes; vero omisso, auspraefracte excluse. 6. Ex quibus agnoscet lector distri. A quat; a. men nostram inter ae D. Wolflii Me inte Ozo vin re doctrinam. Ille admittit media η' plura ad hane demonstrationem adlii
heri posse, & suo exemplo docet, pro optimo medio adhiberi posse id, quod
nihil tale demonstrat. At nos admittimus quidem multa media i agnosciis mus inluper, aliqua media esse anctipitiar monemus ergo, & quantum possumus docemus, quid temperamenti sit attribendum, ne contrarium de monstretur, dc quo denique coli innare demonstratio debeat, damus criteriuin As movem seuntis, iam 9 ex coνῶ
fa es verum summu- bonum. Talis
enim summa libertas est Nevia innis tum , neutiquam autem regulata; omnis autem alia voluntas est regianta
vel regia dis a quamvis possit simul esse regula, ut nempe participat de regula primar quemadmodum initio hujus capitis vera sui amenta iecimus contra spuria ae prosam Domini Wolffii. Ex quo ego saltem existimo numquam futurum, ut contratium jurinaturae aut ab eo ahiudhns demona stretur, aut caula agendorum talis aΩsignetur, quae non fit moralis sed pua re naturalis, qualis est Woliliana, ip-lamet iudice. Ptim. XXX. Objiciet nobis D.
olf si hae ratione nos idem peccare, quod ipsi obieceramus: nempe obligationem etiam 1 nobis nonnisi phylicam, non vero moralem, statui. Nam ex nostra doctrina, libertas noastra ligatur ideo, quia non est libera ad volendum summum honum; cum hic appetitus sit ei naturalis, S n cessarius S quem deponere nulla v luntas possit, nisi quae cesset esse voluntas rationalis. At tulis tantum apis
petitus est physcus tantum S non
moralis. Igitur ex nostra ipsorum senatentia obligatio ligans voluntatem n
stram seu appetitum, non est moralis, sed physica tantam. I. R
225쪽
m moh HI PRINCIPIIS JURIS NATURAE Ue. ist
. Respondeo: maiorem propositi nem syllogismi objecti aliquo sensu veram esse S a nobis concessam; alio sensu salsam S a nobis semper negatam. Verum est: voluntas nostra est oppetitus naturalis, physice necessa, rius summi honi in genere, ut ric, quomodo stholae loquuntur id est, quin
oluntas ut naturaliter appetens &physice eligat unum prae alio. Falisium est, appetitum istum tit A necessitate physica seres in DpUM. Alias
. enim nunquam esset physice possibile voluntatem averti a DEO, sicut numquam est physee possit,ile voluntatem. averti a summo bono ut M. a. Quapropter illa voluntas, quae DEUM pro summo bono appetit, appetit illum aliqua necessitate. Nec appetit necessitate physica; cum illa non feratur in DEUM, sed in summum bovum ut M. Restat igitur, ut illum appetat necessitate morali, seu suppost 3. Exemplo rem paucis declaro, misque generali. Omnis homo indi en- ahiliter petit bonum maximum seu
staminum: voluntas autem non dete
minat, quodnam ex pluribus bonis sithonum.maximum. Hactenus appetitus est physicus & necessarius. At
vero proponuntur voluntati plura ho-na, ut voluptas hujus vita, exercutium omnium actionum humanarum,
voluptas vitae suttirae, DEUS etiam dator & factor istorum omnium. Jam ex his plurihus honis voluntas sertur
in alterum tius quam in alterum.
Hare electio libera iam est moralis EDNA autem moratiter electio haec tunc erit, si seretur voluntas in illud honum, quod est vere summum; sive
quod habet in semet veram vim summam voluntatis appetitum trahendi ad se. Missa autem moraliter erit a
petitio seu electio, s feretur in aliquod honum, quod vim illam in se
mei non habet, cum eam ab alio demum possit accipere aut hahere. 4. Vitae praesentis commoda, volup, tas praesens, exercitium praesens acti
num humanarum certe non sunt talia hona, quae vim summam trahendi voluntatem in semet & a semet ha- hinnir id quod omnium seculorum experientia constat, & alibi a nobis stensum est. Igitur qui obligationis moralis originem in his bonis consti. tuum , constituunt illi quidem fortasse obligationem moralem, sed matim,
ut PulsentiorEus 5 ψolmus. Con tra qui DEUM auctorum oranis boni eundemque dominum constituunt, illi
veram oc ideo honam obligationem moralem constituunt; quia solus DEUS in semet habet vim summam trahendi appetitum electivum. Π . XXXI. Deceptioni etiam Op- Deeeptor a
portuna est doctrina molitii in nota f. doctrina. Is9. ubi se se Nobis non sermo est de iis, qui
,, legem aliquam esse naturalem fando,, didicere ab aliis; minime autem idi,, simet per se agnoscunt asserti verita- ,, tem. HIs enim non innotescit perti rationem. Constat, vero, non posseis alteri sando innotestere, nisi ante ,, cui innotuerit per rationem. Sanas sex promulgatur posilva, qui pu-
se blicationi praesentes sunt, iis inno- tescit per promulgationemr absenti- hus vero quando narrant, qui praeis sentes aderant, illi hanc vile legemis auritu nometisi percepere. Quam ,, brem id singulare non est in lege n is turali, quod aliis per rationem inta tescat, alii vero ex iis intelligant, ecis se hanc vel istam lugem natur M Lm. cI. In male concinno hoc diseorsu non nisi per venationem elici quidquam potest. Mo.non longis ambagibus e iam hic me induam, duas tantum hypotheses hinc conficio in quibus D. Wolisi lia e doctrina accipi potest, malam alteram, alteram bonam. Nec
pugno si D. molisius vel sitorum qui
quam tertiam quartamve ipsi eliciant, modo salutarem. a. Prima hypothess r Lex natu Excl lia simi ossie ahis peν rationem, eritis et ni ratione omni auctoritarae aliis otium in resia α εrit fando , seu per atictoritatem, Melu 'Ia omni rarion . Hac hypothesi si ob quitat D. Wolfii doctrina, est sceptioni oportuna falsa ac mala. 3. Nam abunde, opinor, tum in ium potest hac iam a detracta, tum in ipso dei agnom te ceps Jure natura a nobis demonstraia nat . tur, naturali ordine, quantus ac qua- 'lis nobis iam constat, neminem fila ratione posse pervenire ad agnitionem veritatum, sed infantem discere ac siccendi semina accipere ah aliis sve hominibus sue divinioribus 1uhstantiis;
fictit loqui distit, & alia. Atque hanc ob causam Plato, quem sibi multiqvadibus praeponi non indignabitur D.
V olstius, cum saepe ac multum labo. .msset invenire originem, unde. huma--num genus Eat ac scire potuerit v ritates, praesertim altiores, & uoctri.
nam iusti, sanctique Z ad duo sempercontaiendum sbi vidit. i. Ad ideas
226쪽
innatas, non quomodocunque , sed a patie summo inditas id est DEO. Quom iam tamen agnosteret, has quoque solas nihil iuvare ad actu friendum, cum ideae tales haud dubie etiam infantibus insint nihil tamen actu sciemtihus ; addidit & asterum, nempe hinminum instructionem , disputationean, interrogationem , admonitionem; quia bus dextra adhibitis elici deberent i suae etiam innatae, alias semper in fundo haesura. Imo cum de Justo iniustoque agitur, vἱdit, ne has quidem hominum admonitiones susscere, aut quorumli-heti sed eonfugis ad homines primos: qui primi cum carerent admonitioni-hus istis aliorum Quippe quod ipsi eς .sent hominum primi agnovit Plato, illas de iusto, sancto, pio admonitiones non potuisse homini fieri nisi ULMina praceptione ac Instructione. Raec, ni valde salior 3 s inima est totius Platoni, Philosophiae, tam prohabilis visae sanctissimis etiam viris & cui nul-Ia Wolffiana Ontologia detrahere unis quam poterit. Quippe communi gemtium lensu est comprohatar quae gentes confitentur primitus doctrinam Veri ac boni DFG magistro sibi traditam. Sed de his alibi. 4. Sive igitur icleas innatas admi
tit D. Wolfhus, sive aequisitas, nunquam evincet, ratione Ala disci legem naturae, seposita auctoritate. Nam flinnata sunt ideae, manent semper infundo nee cognitionem pariunt, nisi hominum aut DEl auctoritate Excitatae. Sin aestista sint idea, per se no- his omnibus est compertum, quanta auctoritate magistrorum sit opus, ut rudibus illae animis ingenerentur. Lex naturae s. ADera igitur hypothesis D. Wolninnotescit fit potest esse haec. I ex naturae inno-Per ratio' testat Der rationem , s prius ratio petrata auctoritatem & instructionem vel ac
quisivit ideas, vel innatas per eandem auctoritatem excitatas habuit. Item lex naturae innotescit per auctoritatem& instructionem, si tamen aut iam adis sunt rationi ideae innata per instructi nem excitanda; aut se tamen ut per eandem instructionem ingenerentur antismo ideae legem naturae exhibentes.
re sententia ac doctrina. Quam si quis
falsam, aut deceptoriam, aut a bono as vero seu a lege naturae ac felicitate humana abducere posse nobis monstraverit, libenter ex eo audiemus, lihenter omnia meliora amplectemur. Nos humiliores, quando in ossiciis nostri, dic quirendis petimus nobis succurri auctoritate doctorum, ac maxime prola rumvirorum, non si aspiramus eam sine ratione nostra, nec accipimus illam auciatoritatem sine ratione illorum; alias sequeremur duces nostros, ut sequitur grex ducem caprum. Rursus docti a que doctores, cum rationem ossiciorum humanorum indagant, non illam incla-gant ahiecta omni auctoritate, per quam
clidicerant intimare; hac enim abiectanae parum ips sam indasarent, aut potius nihil. Neque ah ipsa ratione, quam
indagant, volunt ahesse omnem auctoritatum, maxime divinam, S cum de reiarum primis principiis atque origine sermo est. Abiecta enim auctoritate divina omni & quacunque nunquam posshile est devenire ad primum; cum ipsa si prima, & sons rerum, seu inte, lectualium seu quarumlibet aliarum. q. Qualis autem deceptio lateat, si nec;--.sti ratione lex naturae & eius ossicia ille. . t Mia nobis dehent innotescere, aut foti ':*ης ultoritate, olim exposuimus, ct tristis ex- titai perientia exponit. Quippe homines acuti, sapientes, imo sapientum flos a Spiritus Iortes sibi videntur, qui nihil portea Sp
praeter rationem audiunt eamque ritua
SUAM nam si alienae locum sacerent, viderentur sibi auctoritatem sequi, quod
infirmorum tantum esse crepunt. At sede errant.
hi tamen quam foede aberrent a vero& bono, exempla illorum produn quae proserre horremus. Praetcica in apri co est, quam salsum sit principium δε- la tua cuiusque ratio excludens rospe tum omnium aliorum. Quia talis privata ratio infinite pugnat, & quilibet habet aliam a ceteris abeuntem. Nec
poteit quidquam excogitari pro hoc quidem hominum statu quci istimpugnam componat vel decernat, nisi salubris quaedam auctoritas, maxime divina, aut divinae innixa. g. Denique hac ego sum sententia, quam grandioribus litteris inscriptam velim fiontibus heterocloxorum quorundam Juris naturae larvati doctorem '
Iicorum libris moralius sententiam rum tem
RERE. Utra harum sententia praestet, non iam e3o DEUM, non Catholicam Ecclesiam iudicem faciam, sed Turcas,
sed sinenses, sed Tartaros, Numnes, Urokos, Hottentotos, & quantum estharbari nominis super faciem terrae.
227쪽
DE GUUI PRINCIPIIS IURIS NATUR E Udi m
s. Denique cum D. motam exemplum ponit de promulgatione legis p stivae , sallitur. Ait, id singulare non
esse legi naturali, ut alii eam' cognos- eant ex ratione, alii autem eandem agnoscant ex auctoritate eorum, qui per
rationem eam cognoverant; quia putat, idem accidere etiam in lege pos-tiva. Nam qui pro mustationi legis in tersunt, iis, inquit, innotestit per promulgationem et 'absentihus vero non ni pis auditum seu auctoritatem. Et tum comparationem instituit talemi Ergo etiam ii, qui ratione ipsa comprehendunt legem naturae, comprehendunt eam per rationem tanquam promulgationem, alii vero non nisi per auditum& auctoritatem. In hac, inquam , resallitur D. Wolssius. Nam nulla lexpositiva potest ratione disci, aut comprehendi; quia lex positiva est racti
facta autem cum sint mere contingenia
ea , non possunt attingi ratione solusistracta, line ministerio sensuum aeque eontingentium. Igitur tam illi, qui promulgationi legis positivae intersunt, quam illi, qui aberant S ex intervenienis
Dbus eam acceperant, utrique eam non
nisi auditu vel alio sensu primn accuporunt. Fallitur, erso D. molestas in exemplor quia politivam legem non unus aliter, aliter alius accipit: & salli tui hoc ipso etiam in exemplato, sivem eo, ouod ex illo exemplo infert; nempe alium hominem discere legimnaturae sola ratione, alium vero solo auditu seu auctoritate. Nullus potius est homo se ego statuo idque toto opere ae deinceps semper experientia eonstare ostendam) A tilius est hodio, mi sola ratione iustae leSem natura Nisus est etiam homo, quaisti auctoriis late eandem natura legem dissae. At, que rursus hoc addor omnes somines, se nune sunt, dUecne itis naturis imperfecte primo ex auctorirator deinde
ratione eandem notitiam aliqvantam
manifestata. Hoc nisi toto hoc labore meo tam doctis quam indoctis aliquomodo probavero tanqVam melius, cerullus, experientiae consti lus, utilius,
se rius, & aliis modi praestabilius ,
non abnuo, quin' merite me motum, Iterum humanarum omnium ignora
tem dieant univers. Id solum oro, ut mihi sapientum virorum quisquam prindat, quo pacto ego se ostia suctoritate pervenire ad agnitionem Juris ria tum sola ratione valeam, qui adhuc non scio me aliter quam auctoritate di.
dicisse, non sine ratione. Fa sim aera te, quae nec doceri respuat, nec discore reformideti nec disciplinarum omistilum expers, nec omnium negotiorum
etiam, quae ad Jus seu sacrum prosanumve seu naturale spectant; ut nemo penitus desperare de noc discipulo do. seat; adsit numinis gratia.
cipio aeque malum ac bonum sequitur, sicut ex Pussentiormi, nili addatur aliud sundamentum extra istorum princip*a petendum. Vidi supra Cap. XIlI. Th. IV. Sc. t. ffendormus statuerat, nullam esse propiorem viam pertingendi ad naturalis obi sationis ac bonitatis principium & originem, quam Otimanam
naturam neruratius confestiri. idem
facit D. molnius in paragrapho suo
sundamentali ε . R Actio humana recta est. quae rationem tussicientena in essentia S attributis hominis haberi consequenter nulli determinationi essentiali vel hinc pendenti attributo contrad cit Sc. Rectitudo igitur a
tἰonis humanae est convenientia cum Omnihus determinationibus hominis es.sentialibus. Convenire autem cum iis
dicitur actio; quae in iis simul impiis
rationem sussicientem agnoscit, cons
quenter per eas explicari potest, eurtalis potius sit, quam non si, ac eta beat. a. Putndoinuis strata hae via de texit aliqua in natura humana valde
amphibia dc inter se pugnantia. Nihil autem detexit . quod pugnantia ista ID
garat. Et ideo non detexit levem naiaturae. Idem accidit D. mohssio. Is enim si omnes proprietates humanae naturae simul sumptas invenit, haud dubie invenit etiam inter se pugna tes. Est enim hominis proprietas is rum sui te cupere; S contra ad memdacium esse valde proclivem. Est proprietas perfectioni inhiare, & defectu bilem esse. Est proprietas aeremitatem utari, & limitarum undique esse. Est proprietas esse evenum, in nrmum, nocendi cupidum, aliaque a Pumendori: fio prodita; I rursus esse potentem ad alios iuvandum Sc. Si ergo Rectit do actionum risita debetur ob proprie tates hominis remulsumptos. Rectitudo erit smul hona 3 mala i actio erit si mul recta & non recta. Quia resta enset ex doctrina molEii non recta, quia ex principiis contrariis, quae in eodem subiecto stare non possunt, ut album &nigrum. Aut lici dehehit, eandem acitionem esse serandam ρuid moraliter
si seu seuenis,4m aeriua ac bonum
228쪽
bonam, dc secundum quid morasitet
3. Si exeipiet Dominus, missus, desectihilitatem & talia esse tantum physicam proprietatem, nec sacere ac
tionem moraliter malam. I. D sectibilitatem hominis in utroque genere esse, & morali & Physico; alias
non posset peccaro. M. a. Propriet res humanas ex essentia eius fluentes
etiam ipsas ex sese non esse nis phytacas r & demum morales fieri per aliud, quod solum debebat D. molisus invenire ; quod tamen solum non invenit. Appetitus mentiendi, nocendi &c. qu tenus illi ex essentia humana fluunt, simi mere aliquid physicum, nec mora liter honum nec moraliter malum. I santes enim, mentes, ebrii habent &exercent istos appetitus, qui ipsis non infunduntur cum vino, sed in natura ipsorum iamiam sedent. Igitur ne a tiones istorum sunt moraliter rectae d. Occupabit me D. Wolffuse haeactiones non sunt rectat moraliter; quia non habent rationem in proprietatibus actiones non sunt rectat moraliter; quia non habent rationem in proprietatibus hominis omnibus βmul omptis, deest enim agnitio, deest deliberatio. εὶ. Εquiisdem admitto hoe lubensi sed urgeo D. Wolifiumi Ad actionem quamlinet humanam intrinsece bonam faetendam necesse est eam esse consormem omniabus hominis proprietatibus iis uisum sis , nulla excluta. Ergo ut actio h minis si intrinsece bona, debet convenire cum inclinatione mentiendi, cum cabilitate, eum appetitu nocendi issendormanor quia nae sunt proprie
s. Reponet D. moissus, debere conia venire cum proprietatibus tantum honis, non cum malis. Sed M. I. Noe ipse Proerietates qua proprietates non sunt per se bonae, nec sunt ratio bonitatis. Quia earum quaedam possitnt esse preis praetates, & tamen esse ratio mali. Itarde Proprietas S ratia bonitatis nonunt idem e consequenter salsa propostio Wolmana. N. a. Hoc ipso autem quod actio proprietatihus conformis staliqua mala, ista consermitas uisenon est ratio honitatis, nec adeo princlaium morale; nec D. Wolfius potest ullum preceptum iuris natum hine deduc re r nec invenit aliquid, quod pugnam tes inter se proprietates in ordinem re, digeret, Iigaret, seu hae esset. 6. Iterum contendet D. Wolssius a tionem honam esse. quae conuemlat comomnibus proprietatibus positivis tan, tum I p dictas autem non esse politis vas. 3L 1llas etlam proprietates seu appetitivam facultatem, quamvis in m tum serantur, non desinere esse faculi res positivas r Ergo per hoc, quod snt postivae proprietates, nondum praestant actioni rationem honitatis moralis i trinsecae; sed ea aliunde, quam ex hae convenientia repetenda est. V. Pussendorssius videns pugnam so- Pnffendori. re perpetuam non obstanshus suis prim sua coamacipiis, coactus denique est extia viam ad DEUM a se institutam divertere, & extra sua minati principia advocare sbi DEUM, ad hoc ut principia sua vim ligandi denique ab hoc mutuarentur. D. Wolfsus se- Sla di miscit quidem & ipse aliquid simile sed fici multo deterius. Nam etiam ipse extrassia principia j nempe extra naturam proprietatesque humanas egressus advocavit ex Theologia DEUM eumque verbis dixit esse auctorem S legislat rem legis natu . Sed preter haec lais sed det u men pugnat, ut lex natu, liget etiam independenter DEO. Pustendor sus gnat contra Grotium, qui legem n tuis obligare docuit etiamsi sngatur non dari DEUM. Wolffius pugnat contra Pussendor fium, quod vim legis . . DEO esse contenderit; cum tamen lex natura independenter ah omni suis perioris actu si lex seu obligatio. Infelicius sane Puflendor fio ipso pugnare hoc est. Legislator est DEUS legis natum, S tamen lex natum Obligat independenter k legislatore. Pusspndormus agnovit sua dictamina seu principia, di posse vim ligandi a DFG ha
here , S desere, alias nullam habituravim: at D. mois ius profitetur, legem esse latam a DEO, obligare tamen i dependentur a Disi id est, vim liga di esse quidem acta . DEO, non tamen de re esse seu non necesibrio esse DEO. Itaque aut profitetur Contrisis dictoria, aut profitetur, vim legis nais tum non nisi pre necidens a Dis esse aut ad DEUM referri. Tiam. XXXIII. Profanum videtur, Chliginoquod D. Wolmus obligationem ἀλ- dirivia volnnam legis natura teque accessoriam ast ε' aves.serere videatur, atque accesibria est Mia ΑΗgatio qualihet humana. . g. I so. Sic argumentatur: Etenim Destitit, kae natustis nos ob reat ad ea, ad qua perex ipsemeti s in hominis reremque essentiam a Mnatu m olligamin. . En1mori. MINIME REPUGNAT, M
bo vel rartim e Genetiam atque xat
229쪽
m morFFD PRINCIPIIS IURIS NATURAE UL
minum piarium obtigemur. Et in nota sub ungiti si iso autem lex natu alit in diuinam sei humanam, non ides iasinie esse lex nareris, nee per Νακo obligation ANTERIOR DAIFtur; sed nuturatis tantummodo obliga tio escituν fortior, quatenus ad moti ωum actionis eommattendis vri omittemia da ab ipsa hominis rerum e natura sumptum, novum stiperoeees e, QUOD
- IERAT. Cum lex na. a. Haec expendenti & eum prioribusturae subsi molisanis conserenti apparebit, ab iu
''J - lo semper affirmari, legem naturae subinod silere, obligationem hahere, hona imtrinsece talia e scere sine omni voluntate DEI, aut sne omni dependentia ab eadem voluntate pracedente legem nais turalem; non secus ac lex naturae oh- ligat sine omni dependentia ab omni voluntate humana praecedente legem naturalem. Itaque scut mere acces . soria est voluntas humana, & tantum fortiorem potest reddere obligationea legis naturae tanquam se anterrorem ;ita & voluntas sivina nihil aliud op ratur, quam ut fortiorem reddat legem nataris se anteriorem. Quae male s
Mugrim 3. Si exeipiet Wolisus, se loqui hic Woleiu voluntate DEI serenda faciente s rem divinam pinsivam, ut quae a Ceriat legi natura jamjam constituta r. non autem de voluntate DEI pνama, quae si constitutrix ipsius legis nat mr evertit totum suum ius naturae, quod inaedificatum est essentiae hum nae ac rerum independenter a volu tate etiam prima: dc seustra iactat se.' - demum novas ac veras origincs invenisse di nemo enim hactenus ignoravit, legem naturae constitui voluntate DEI prima, & huic demum accedere volun ' . ' talem secundam prioris declarativam,
4. Aut s rursum in contrarium verisus Wolssus dicet, legem naturae seu essentiam humanam dependere a v
luntate illa prima DEI; quomodo potest toties monere ac iubere, ne illa dependentia in lege naturae indaganda, demonstrandaque attendatur Patestne
is, qui lucem satetur ex sole oties, laindaganda lucis causa solem exesse imberet An ita in lubidine subditorumae talium fuhditorum positum est, in
negotiis revera pendentibus a volu tate domini sui, ad eandem volunt tem Domini ac talis Domini ae redura vel non attend H ΤTI . XXXIV. Profanum est, quod D. molvis solam obligationem in
tum ad REPRAESENTANDAM A manifestandum gloriam DEI admit,
i. Veteros alii & novi, ethnici ae fideles solebant dicere . hominem obligari ad gloriam DF pν omouendam, ad 'dandam gloriam DEC. Sed iste novus omnibus sapientior talem Ohligationem nimis rudem & popularem agnoscit, indecoram Ontologo. 2. Equidum certum est, floriam minon proficisci ex nobis quasi ex nobis; aut quasi DLO quidquam accederet, quod ipse non dedisset. Sed hoc de omnibus operibus nostris dici debet, da adoratione, honore, amore, sacrificiis
Nequo hine litem movemus Wolf fio. Sed contendimus, ntitium ejus re psesentationem esse obligationem phyin iscam tantum. Nam S Coti hoc modo Mureis e necessario gloriam SELS quivis culex, & tota naturae mirari
bilis vis nihil aliud agit, quam hoc. Et peccatores maximi, & iniustistimi, raue adeo Athei gloriam divinam mi.
d veris modis repriesentant. Quae tamen repraesentatio respectu ipsorum est speculativa, non moralis, nec ip1M Leit justos. q. Hoc ergo, ut melius ac moralius exponeret, desiderabatur a Wolfio.
3. Jam vero salva rectitudine actio. nis molEana potest negari DEUS: ENgo in principiis molmanis iuste nemitur DEUs, seu ius est ad DEUM n
g. Assumptum Me proho. Rectit do actionis consistit in consormitate ac tionis cum lege natura; hoc est cum . . essentia humana ac . rerum; seu cum omni hus determinationibus hominis ecsentialibus. g. 6s. At inter omnes deinterminationes has nulla in ad DEUM;
230쪽
alias essentia humana ae rerum esset lex naturae dependenter a DFO. Ergo determinatio aliqua ad DFUM non pertinet ad rectitudinem actionis. Ergo salva rectitudine actionis possibile est negare DEUM, ad quem constendum
non determinat me mea essentia , uti
que quae mihi lex est independenter a DEO.s. Pratcrea D. misissius verbis aperiatis decemit ac defendit hanc thesin. 248. Rectitudo actionum etiam in
negare potes, actionem esiam esse re ram, aliam δ remfudine desereri FFLdem ex hoc g. id tantum sequitur, alias actiones Athes esse intrinsece honas, non ipsimi negationem DEI. Nihil minus etiam hac g. iuvat S corroborat argumentum nostrum n. 4. mox posutum. Nam aliae actiones Athei sunt intrinsece bonae, quia rationem Tu Meientem habeant in essentia humana &rerum. Sed & negatio DEI sussiciem tem rationem haberet in eadem esseniatia humana; quia illa essentia humana est ratio bonitatis actionum indepenia denter a DEO, sive nulla habita rati ne DEI. Igitur etiam negatio DEI, sive actus amrmans nullam esse, aut ha- heri debere rationem DEI, poterit esse intrinsece bonus. Est enim conformis legi naturae, in qua similiter nulla ha hetur aut est ratio DFI.
M instinis Them. XXXVI. In principiis Wolc*-:d: fianis est iustum non adorare DΕuMr
DEUM dic. imo-inius utra adorare. Morincipiis i. Jus est facultas non agendi ea, Aousi. quae moraliter impossibilia sunt. S. Is 6. Moraliter impossibile est, quod salva rectitudine actionis non potest fieri. S. is . Atqui salva rectitudine actionis non potest adorari DEUS. Ereto non est Jus adorare DEUM; imo est injustum.
actionis conlistit apud Wolssium in con. . semitate actionis cum essentia humaria ac rerum independenter a DEO, &ita ut DEI placitum ex essentia humana derivari minime possit S. I s. Ε go relatio ad DEUM, praesertim talis, qualis in adoratione fit, non potest do .rivari ex essuntia humana. Ergo actio humana non debet huic relationi eon. . formari. Ergo salva rectitudine actio. nis non est impossibile DEUM non ad .rare. Ergo clamet ius. DEUM non adorandi i Sed & non datur ius ad adora dum DEUM r quia adoratio eo a iam tur essentiae humanae ut dependensi DEO r quod vetat volssius attendi in actionis rectitudine definienda. Sive nullus homo ex his principiis potest confiteri DEUM, sed debet eum negare. Nam illud non possum mor liter recte confiteri, cujus non datur sufficiens ratio rectitudinas; sed ratio
sufficiens rectitudinis coasessionis DEI
non datur in regula nostra morali, neminpe essentia humana regulante; ind pendenter a moi alias posset volunta DEI ex essentia humana tanquam sus- seiente ratione determinari contra
Wolffi f. i s. Isitur nullus homo potest salva rectitutione morali confiteri
Them. XXXIVI. Iure natura mise iano Atheus, si nihil aliud peccet, po- ἡ
test aut debet fieri Matust sive fummi mum M. boni particeps. num a. Probatur id ex D. moissio. Bearitudo aequiritur eustodia legis natura zλ ,
At Cti Ara legem es committera a tiones legi nasuνa conformes g. I 3 p. Jam vero lex natura D' υcis otium
nientia actionum cum lege naturae. Ubi autem datur convenientia a tionum cum lege naturae, datur eis
ast legis. Igitur in Hypothesi Athei datur custodia legis; Igitur SBeatitudo pro eo, qui eam custodit. Sive in hypothesi Athei datur aequisitio Boni Sumi, quod
per custodiam legis natum acquiritur. a. Paucis: Qui custodit legem na- , tum, is acquirit beatitudinem. Atheus . . eustodit legem naturae, ad quam est o ligatus. Ergo Atheus acquirit beati
3. iter. Qui comittit actiones imtrinsece honas, & tendentes ad perse tionem suam & status sui, custodit i
π: ex perpetuis principiis D. Wols.
Atheus autem committit actiones intrinsece honas seu conformes cssenistiae humanae ac rerum, utpote quae lex
est independenter a voluntate DEI. Igiatur Atheus eustodit legem. Custodia , autem hac acquiritur Beatitudo. Ergo ab Atheo acquiritur beatitudo.
vere legem naturae in omni latitudine, eum excludat Ohligationem repraesenia M'
tandi gloriam DEI, 3. ass. Verum reis spondehit illi Atheosi Hanc obligati nem ideo se non admittere, quia in lege