장음표시 사용
231쪽
DE MOLEMI PRINCIPIIS JURIS NATURAE ξα is
tale DFI non sit sussciens ratio huius obligationis erga DEUM; & quiri principia Wolffii neutiquam contineant hanc obligationem, extra rhombum tantum assertam. Imponi autem shi atheo a philosopho nihil posse, nis demonstratum a priori per A scientem rationem. s. Respondebit Atheus secundo. Cum ipse totam reliquam legem naturae custodiat, excludi se ab aequisitione Beatitudinis non posse propter rem tam tillam, quantilla est repraesentatio &IMAGINATIO se loquitur Wolnsius ) gloriae DEI. Quae si esset molia
fio aliquid magnum & mentione digiatinum idemque g. 28o. At se, quantumvis negatorem DEI, vivere convenienister legi naturae, eo quod in sua hyp thes rectitudo actionum suhsistat S.α48. per hanc autem convenientiam cust diri legem naturae,& sdiim est etiam voluntatem divinam. Et rursus per c stodiam legis naturae acquiri beatitudinem g. 3 76. Ergo h se quantumvis ne gatore DEI aequiti heatitudinem: ne.
que ex parte DEl, s quis est, sibi quid impedimenti posse opponi ; cum hoc ipso, quod servetur lex nature, servetur.ec lex DEI, si quis est. . Quodsi moissus eontenderet, Athra lnum, aut plane' necessarium , ejus ra- Beatitudinem esses mitim, quo in s
tionem sussicientem haud dubie posuic sit ψolmus in ipsa lege naturae. Nunc autem, eum Wolisus existimaverit imdignum DFum, qui cum lege naturae connecteretur, seu susscientem rati nem in ipsa haberet; dicer atheus , se privari sumo hono non debere ob id,
nus si Atheus; contra demonstrabat Atheus, se tam praemio naturali quam postivo dignum esse. Nam P mitiunaturale ex actione necessario sequitur. g. 3II. At actiones intrinsece lonis pris a naturatia halent g. 3 is. Se vero eo ittere actiones intrinsece honas, seu quod vitrectet aut omittat in actioniis consormes essentiae humanae ac rerum. hus suis repraesentare & imaginari rem f. s . Sc. Itaque se dignum esse pro tam indignam, & ad legem naturae imia pertinentem. Nolim in his verba ultra perdere. Facile cuivis apparet, quam commodus lectus atheis sternatur D. Isso eiusque demonstrationibus m thematicis 6. Imo Atheus demonstrabit exmio e imo praemium naturale necessaririo sequi ex suis actionibus. 8. De P aemio positivo idem prohais Et poscl.6.bit ex D. moisso. Prismium pinniam Wolifici. Dum ex mera Dotantare dantis eonnecti. rur cum actisne S. 3ra. Dignus autem moliso, se neque DEt causa posse praemio positivo est, qui voluntatem excludi a summo bono, si quis sit DΕus, illam implet. Et ego atheus naturalia aut qualiscumque ille st. Nam ex ter vivendo impleo voluntatem divi Wolfhi principiis i Serandum rationem nam. g. 28 . Igitur ego, inquiet atheus, Oiureo natura suis Misenienter vivere, dignus sum etiam praemio positivo. fretindum legem natura vivere, δε- Si ergo Beatitudo est praemium positacundiam voluntatem dicinam vivere, esse Vum, ego certe illo sum dignus.
De summo Bono D. Wolfiu, & fine Iuris
-tivst turae atheis ac libem. ς s ζ' tinis utile fecit , ita utiliorem fecit fi-' nem seu beatitudinem ac suifium ho
lini do. i. Sic ille statuit S. 374. Reatis. Brina de Philosephira , seu βιmmum bonum δε-- βεω -ὸβ non impeditus progressus ad majores continuo perfectiones.. . I. Etenim bonum est, quod nos,
ri suifium essemus consecuti, si quidem is persectionem absolute summam a D quilivissemus. ,, 3. Enim Vero homini tanquam entiis finito summa persectio communicaris, nequit, atque adeo sumum ejus h ,, num dici non potest quod ipsim redo die absolute persectis snnum. D 4. Constat tamen experientia , hori minem indies majores persectiones,s amuirere posse.
232쪽
,, s. Docui id exemplo consucii ',, qui a decimo quinto aetatis anno u ,, que ad septuagesimum omnem m M vit lapidem , ut sese continuo perfi- ,, ceret, A quantum in se perficiendo,, singulis decenniis progrestus suerit, is ingenue discipulos docuit. Quamobrem ma us homini o is tingere nequit bonum , quam proinis gressiis haudquaquam impeditus ad D majores continuo persectiones. Uniari de merito eundem dicimus stimum ,, hominis honum. 7. Bonum hominis quaerendum estis in ipso, non extra ipsum. 8. Hine rejiciuntur honor, divi M tiae, amicitia, quae cum ad statum
,, externum pertineant, ad hona e is terna reseruntur. s. Bonum internum mentem im-ti primis perficere debet. Quamob- ,, rem nec DEus dici potest summum ,, hominis bonum, ubi quaeritur de hono , quod homini inhaeret, aut
is s mavis, quod in se possidet. o Io. Quod si quis de summo honois aliter sentiat, ei litem non movebi- ,, mus. Lubet nobis, vocabulum in ,, hoc accipere significatu i quod nobis o utique concestum. is it . Nec aliud quid imposterum imis telligemus quam. non impeditum ad ,, majores continuo perscctiones pro- gressum, quoties posthac de summo .
o 1 a. Sussicit, in dubium revocariti minime posse, quod detur in hocis sensu bonum summum, quodque se idem si in potestate hominis. 13. Hixc D. Wolisius, cui gratiam
debemus, quod unam saltem docti in rum sitarum redegerit in unum locum, S non per Omnem, aut per multos etiam libros inaniter disperserit. 14. Ex his autem primum patet, quod in themate nostro diximus , D. molisum Atheos cura finis liberare, quemadmodum eos liberaverat cura Principit. Nihil enim de fine hominis, aut humanae naturae statuit, aut saltem verbulo loquitur.
e o gim ncm ita utendo obtinere eundem finem. ,. ari. Facultatum autem usum esse meras peris i. esse fectiones hominis r itaque in Idem re. dem. cidere, sive dicat, continuum progres-. sum ad persectiones, seu ad usus s cultatum esse Antim summωm ; ae si dicati eundem progressum esse Anem
Progressus x M majores perseisiones
hominis. Per hoe autem utique atheum non liberari ii cura snis quaerendi, pram sertim cum molitius ibi, ubi de Meloquitur, expressis verbis DEum eiusque voluntatem seu intentionem nominet. g. 46. I 6. Verum hae nimis inania sunt. Nam de paragrapho illo 6. supra disi seruimus, Them. XII. cui contradictionem hypothesi Wolmanae infert. Deinde s usus iacultatum est finis a DEO intentus, & persectiones humanae consistunt in hoe usii, quin ipsae aliam haheant quam usum suum, sequitur, hominem ab omni alio fine cu-ι U-rando liberari. Sequitur, usum se ul- ultimo Matatum esse quidem finem DEI, sive riclusis DEum referri ad facultates humanas a Ut autem usus iste ad aliquid aIlud soratur , non sequitur ex eo, quoti DE reseratur ad usum. sicut in eo solo , quod domus sit finis ab architecto iniatentus , non sequitur, . domum ad albquid aliud referri. Sicut etiam ex Eo, quod usus exercitus seu pugna aut ipsa etiam victoria sit finis ab imperatore intentus , non sequitur , victoriam ha bere aliquem finem. I . Imo D. Wolisius non potest nis snmmum per tautologiam sibi consiletam asser re, silminum honum suum hahere rationem finis , seu esse finem hominis. -ionem Nam usum facultatum non qualemcum stilaque ait esse finem DEI, sed cum, qui , ' '.
sit honus, id est qui si p/νssio M. 'minis, non medium ad perfectionem; cum medium utique non sit finis DEt λSic ergo sonaret eius argvinentum rPersectio hominis id est usus perfectus facultatum est finis : Atqui persectio
hominis est usias iacultatum perfectus, . sve perfectio es perfectis r Ergo persectio est finis: summum autem honum est persectior ergo summum bonum est finis. Quae sunt tautologica. 18. Inquit sane molflius g. 37s. Summum Summi boni pUUA is est e medium bonum inissim eonsequendi unicum legis naturatis nodia. o autem bonum summum ex eorum numero , qua in perenni suis consi ner atque adeo tamdia duratiosi fio ejus, quamdia Hus aequirendi me dio titimur. Verum inprimis hinc patet, summum bonum rarissime possideri posse, non a dormientibus, alia agemtibus, ut supra diximus, quod tamen nemo non requireret a summo hono . pro hae selum vita destinato. Dei de confunditur medium ati summum Ahonum cum ipso summo hono. Bonum
233쪽
ia1omum est actio qua progredior ad persectionem e sed haec ipsa ustio pr gressiva est custodia legis , dc custodia est medium ad summum bonum. Igitur summum honum est medium ad
-ntra victisquens in iure naturae Germanico seu
Emica seu Philosophia practica, quae omnia, ubi de summo bono agitur, ad idem recidunt, S. Ias. conceptis Veris bis doceti Di iis ι- ω MEDIUM, po quod homo lentitudinem δε ira a quime, cujus IN HAC VITA Opax es per suas vires Ottiraues Fe. a. Summum autem hominis bonum in hac vita non esse, satis ex sensu comis muni probavimus in Larva detracta. Cap. Al. dc in Bri Natura. Wolffi e di i. Accedit, Wolmum iterum semet in cireulum. Eius enim Thetis mox citata in eius principiis non aliter p test exponi, quam lic : Essentia hum na est medium , per quod talantia humana usiam essentiae humanae perfectum acquirit, quem capax est acquirere purusvin facultatum naturalium : Seu ad quum usum facultatum obtinendum habet sutiacientes facultateX.s 4. Hanc expositionem esse molisa. nam iam supra docuimus. Nam apud ipsum lex naturae est ips. essentia ac natura humana, sive eius facultatus ac d
summo bono modocunque spectatum a beatitudine Bominatim humana nominatim ac per decrerim excludit turpiter excludit.
eo quod i . At enim demonstrat hoc molLDEM en sus h priori, sive rationum sciscientem sti. ' ρ ' profert I Bonum hominis quarendum es, inquit, in i o ; non extra ipsum. Et Bonum iternum mentem imprimis persiora deser ρ motrem NEC DE MI AL
AONUM. Nempe quia DΕus non P - est perficere mentem. .imri eam a. Equidem non negat alibi Wol fius, DEum potuisse tacere mentem rat persidere eandem mentem, id iam esset nimium, pro DLO quidem. Huc cum est deveniendum , ut nomo puta-ciatur , hic viso virtus hominis S p . Togativa eminet: ipse se perficit. hi
cui estote prosani, qui persectionem mentis DEO, melcio cui, tribuitis. 3. Sed Phi fissileam ait se Beatit dinem designare i Quas hic solus sit, amor sapientia seu philosophia , cui unice cordi st, DEum excludere. . Philosophieum . inquiit,eso nomino. In Philosophia autem id ..tim ut 44. dicitur persectio interna mentis, quod heat inhaehomini iubaret. Quomodo ergo inhae-rere mentia rere, debet ut mentem perficiat 3 an s. Cui aurei in crumena 3 an sicut est, do& accidens quodcumque in subjecto minro ρ Si hoc alterum est ne taria eo, dito & dos honi summi, honum sumismum hominis philosophice erit toto or- idine rerum vilius atque inferius ipso homine. Quippe homo Philosophice cst suta stantia, summum autem honum phil sophicum esset accidens eidem inhaeis
s. Forte vult D. Wolssus, ut id, an taminam quod mentem perficit, eidem inhoreae potentia tanquam potentia seu facultas ξ v. g. memoria ξ intellectus 3 At vero sc etiam infantes, etiam stulti, etiam impii erunt beati, quia habent utique potentans illas, supposito quod sint homines. Ergo be titudo non demum acquire da est, nec pro ea laborandum a quoquam est; cum cui libit sit innata. Consulat in imus accuratas disputationes min, me cavillatorias S. Thomae, quibus proinhat , bonum summum non este inpotemma II. Quaest. II. Art. VII.
Philosophicum seu in rens, seu perae quam intemctronem anternam mentis , constituit in ruptum exemassi luo , continuo & nun;uam int/ννυα citi'm P pto exercitio seu usu facultatum om tentianamnium Corporis S animae humanae ξ &in hac hypothesi D. Wolvius prorsita destruit totum ius natura suum, & tot annorum operosas speculationes impe fas in demonstrationem systematis senis sui communi repugnantis.
rupta exercitii, est humanae naturae in possibile. hac vita impossitis. Ergo humana n, tura non es rapax in hae vita ad boesummtim innum ollinendum persuas Diares naturales. Consequenter lex natura , quae non est medium ad impossibilia, non' erit etiam medium ad husumum bonum Wolifanum.
talem non interruptam, docet experie
234쪽
beatitudine molisana iustissimus, dimidiam partem aetatis suae in hae ista I terruptis vicibus dormit, pascitur, de aliud agit. Atqui quotidie dormire, pasci, aliud agere; quotidie etiam alia ruoties male uti iacultatibus quihu
am suis, non est habere usum omnium faciatntiam non in interruptum. Igitur talis inhorensia exercitia, de consuisquenter tale bonum sui tum est impoliasibile in hae vita per vires naturales rNemo hominum, opinor, id nohis negaverit, qui humani nihil alienum a se . putet. Et sane, si haec est mens Domi. . emis ni molffii, miseratione opus habet, 'uimia . cum omni sua Ontologia, Psyehol gia, Psychometria, Logica , Theol gia naturali, insuper ec Arithmetica
Analνtica 3e Geometria tot annorum studio intensa non potuerit saltem imvenire hane miseriam humanam, om-nthus rudissimis patentem; sed etiam ausus fuerit in ea Matitudinem generis humani collocare. s. Inquit D. Wolssius a vel hine apiam - patet providentia mea a non enim ego aliam homini Beatitudinem constituo, quam illam, mutis capax es in hae vituper vire tias naturatis. jam vero per vires suas naturales homo non est in nae vita capax heatitudinis excludentis somnum & multa alia. Igitur Beatutudo illa, quam ego constitui humano generi, non comprehendit carentiam Lmni, cibi &c. utpote ad quam rarem
rism inrapax es hsmo in hae vita per
Io. aodsi haec esset responsio demens Domini mollia, nescio an illa
ab ulla gente parum saltem morata reperiretur digna attentione; ne dicam
a doctis Philosophis Ec Mathematicis.
Hac enim ratioue non admodum magno
intervallo distaret beatitudo nostra aheatitudine porcorum. Non Lantum
paulus Doctor noster desideravit lih rari a corpore mortis huius, id est aheatitudine summa molisana; sed idem optarunt etiam Plato & quotquot fuerunt philosophi noti desertores se
II. Ceterum hane beatitudinem belle pro se incogitasse videtur D. X cciis fius , qui & intellectus & memoriae, &voluntatis Zc ceterarum facultatum Uurti ita promptum 6c inhaerentem ha het , ut certus omnino securusque sit erroris: qualis hactenus per vires uat
tales vix ullus Philosophorum fuit, naaut sistis his. Plato quidem, ac Aristoteles, de eo ditiis uritia fucius. Cum igitur in nu nero homi in tantum nunt molisua ad hunc diem non nisi
unus existat, sui tum honum philoi,
phicum uni tantum homini eontingere potuit, reliqua omni totius humani genetis massa damnata r idque sine culpa fortasse ipsorum. Quid enim faciet nauta, quid lauriga, quid ruris colonus, codo, caupo , miles, quid Praetor , senator, imperator, Princeps , re equid eremicola devotus, sacerdos, epi
Icopus quorum sunt pauci, qui D. moissit Ontologiam, Cosmologiam, Psychologiam, Losicam , Mathemati eam de Philosophiam practicam vel viderint, vel de ea sermone quidquam acceperint Sine quibus tamen ad suis. dum perspectis non possunt esse inoliasii similes , non usum omnium seculiaritum perpetuo inhaerentem habentes ,
non cenique beati Beati, inquit, erunt etiam usu illo modico, euius fine rapa. Mos aras. Sic igitur Beatitudo de bonum suctum philosophicum apud Samoi as a. vi
erit numerare tria posse; apud Groem ilia numma Iandos piscari; apud Siberianos venari; εα apud ceteros facere cetera, quae sere sola norunt; Inter Doctos autem n
mo erit beatus nisi Mathematicus de Ontologus: Et inter hosipsos solus Illinstris D. mohsus, quem nullus alter pracessit, Ac nullus forte sequetur. a. Quaeretur D. Wolffius, sale manti satyrico, de argumentum ad inuti muti dacliam traducere. Sed rem loquor e Mim . Nam si beatitudo consstit in usu hono o m- avsacultatum tantum aliquarum acque
parco, summum honum erit scire pamea , dc velle modica, & memorare perriparum , de id genus cetera a quae alius non heatitudinem sed miseriam eximis rearet. si Beatitudo consstit in usu hono omnium facultatum de assiduo, iam nemo esse beatus potest; quia n mo potest in hac vita per vires naturae assidue reminisci , assidue intelligere , assidue velle. 3. Si D. Missus dicet, illa Beati-anheatliud tu dine mentem per i , quae beatitu in mat ut do inhaeret animo non quidem ut me citium, sed ut halifas leu virtus, ah exercitio frequente relictus in animorquoniam hic habitus etiam dormientiabus de aliud agentibus adest. Verum hae tametsi ipso sensu communi inania
esse agnoscuntur. tamen olim consumista sunt, de ostensum, heatitudinem in
virtute morali non constare. V. Larisistracta Cap. XI. Vid. PH μα- ιEt ipse D. Wolfius clare doc/t, suum honum suisum non esse habitum, sed ab habitu omnino differre quippe 8 uin nota scribiti Habitas Mendi acti πιι, quiris nos sagumque naiarum poss
235쪽
rimus, Pragrassus non impedistis admisseres in dies ρὸν sectiones non iunt unum limque, sed omnino inter se distri νtine. Videatur de hoc infra Themate IV. an beat nido I 4. Erit fortasse , ut D. moissius inhaereat per dicat, id, quod mentem interne perfi- modum ob cit, eidem Abarere debere per modum
iesia obiecti, S per repra sentationem. Sed nihil hac explicatione iuvatur Wolisi doctrina, DEUM . ratione sumi honi philosophici nominatim excludens. Aut . enim admittit, mum posse esse obie.
Gim animo repraesentatum; aut negat.
si admittit, DEum posse esse obiectum animi, debet admittere, per DFum se inhaerentem posse perfici mentem humanam; adeoque DEUM 1 ratione sumini honi per suamet principia non potest excludere, propterea quasi DLus non inhaereret. Sa negat, DEUM posse per modum objecti animo inhaerere, debet affirmare, impossibilem esse homini cognitionem DEIi S debet dic re, Atheos sapientiores esse ceteris hominibus, utpote j ossibilia tentanti
Coenon p. - I s. Velim ergo denique restiscere ex
causa, Cur alia nescio quae inhaerere pos. sint menti ita, ut eam perficiant; DEus autem ad perficiendam eam inhaerere eidem non possit 3 Nam e tintius pro g esus iste, quem pro summo Bono i se itatuit, menti haudquaquam inhaeis, retr Eu enim jummum bonum Wolfsaianum ex eorum numero , qua in PHRENNI FLUXU eon Punt, atque adeo eamdiu durat posse ο ejus, quamdiu ejus
aequiseisi medio utimur, ait ipse S. 379. quae autem semper praetereunt, non inhrerent, & ea ciuae tamdiu tantum durant, quamdiu durat medium, nunquam ad finem perveniunt. Onu .H. i6. Equidem grandiores anima idem potiua sere, quod motrius, sentiebant olim, inhaeret isti. ncmpe DEUM non esse; non inhaerere in anima mortalis sicut nec oceanus inest aut inhaeret lagunculae. Quapro ter & Paulo nostro allegatus Poeta ethnicus non cecinit: DEus in nobis est r aut movetur in nohis , aut vivitve, quant m nobis: sed: NOS IN IPSO sibi
inhal sam mus movemur sumus: S per hane perficimur, inharentiam nostram haud duhie perificimur toti nos; scut uva non perficiis
tur per hoc, quod vitis inhaereat uvae, sed quod uva inhaereat viti, hoc solo perficitur denique. Hoc solum etiam Poetae gentilis dogma si inculcandum minthus quibuscumque sumpsisset D. R. P. Osu Ars I. moissus, etiam sine stientifica metho. do , rem sane praeclaram secisset. Hoesolium cum sihi evertendum salsis argi, rationibus sumpserit,eratiam sibi reddi abatheis postulet, & ab iis, qui morientes
dicunt: moriatur anima mea morte Aulosephoνtim. Ceterum de inhaerentia Boni sumi potuisset instrui a S. Thoma III. Quaest. citata II. art. VIIl. I . Aia ratione DFum excludere aratione summi boni vult molisus, DEM non hac nimirum, nempe quia summum boanum philosophicum debet esse tale , ut is possi homo illud in se possiddat, S iri potesin dea, ire suis haleae. DEuM autem ab homine supponit possideri,ac in potestate haberi
non posse, igitur nec 1ummum homi nis bonum este. I p. Non utar contra ea multa argia, mentorum contentione; quod plura e rum , quae paulo ante de inh.orando duximus , servient etiam ad nebulas istas de pos indo discutiendas. 'sAH P. F. re amphibologicum est , & dehebae a qui ocuramolmo tilliingui huius vocis poteri
stas , sicut distinguere ausus est pote statem vocabuli summi Boni; non ve ro debebat D. inolisus voce hae pocseisionis sine distinctione sumpta decem. nere de Bono summo, nempe de re tanta, qua nulla maius momentum in toto senere humano habet. Pns Amus aliquid, dum illi coniungimur etiam ut maiori. Ita possidemns gratiam Primcipis. Sic etiam servus, eam ceteris momodo possessionibus careat, loco omnium D m pospossessionum ipsi est cella in hero suo ivis aura fiducia, a quo nutritur, vestitur, oris natur, sicut ceteri nutriuntur a lata possessionibus, fundis S colonis. Ε
haec possesso DEI, Philosophiea utiaque quia nulli rationi repugnans utuque DEum inter ac homanem, qui seriauus est DEI, locum habet ξ Homo pocsdet DEum , quia possidetur DEOrsicut servus possidet herum,S uthur duvitiarum eici parte, quia possidetur ab hero , & quamdiu possidetur, tamdiu
fruitur. Merum non omnis etiam h
jus generis possessio DEI heatum homi
nem facit: sicut enim servus malus, quamquam possideat aliquo modo h rum & possideatur, non tamen felix est, sed in fuream agitur: Ita omnis
I idem homo possidet aliquo modo
iEUM & illius dona, non tamen Omnis felix est, sed infelices sunt multi, non quod hero isto privari unquam possint, sed quod eius gratia, & dul- hane posse
es commercio orbentur. Non seiunt sonem nas- hane possessionem ut multa alia bona
plerumque superbi philosephi, sed hu
C a miles V. Diuiligod by Corale
236쪽
miles rusties, quibus dulee peius est possideri a DEO, non illum excludere; tum demum dulce ipsi etiam fit, DEUM Non thetici pyssidere. Non incuso huius superbiae malinum Dominum missum, sed hoe existi mo, illustrem philosophum studio notavandi, & fiducia methodi suae scientificae seductum, incogitantius ea scriptae r quae humana eu fragilitas. Possessio alla I s. Nio modo posdemtis aliquid
tanquam ejus rei Domini, uti posside mus glebam terrae , gemmas, ho-ves &c. Talis possessio adeo non conis venit summo hominis bono, ut longe
is eo absit. Suffum hominis bonum debet esse homine ipso Inhom nilK υμ ius, qualia sunt haec lutea, glebae gemmae, boves. alla. Io. Alio modo possidetur aliquid tanquam complementum metaphyscum cssentiae propriae, aut comelementum
physcum naturae propriae. Ita possidet, lapis gravitatem, S exercitium nisis
ad centrum, quo acriali exercitio natura lapidis operativa completur physice, ita ut per hunc actualem nisum tota eius vis operativa seu natura compleatur , saltem in hac linea. Et quia fiant aliquae naturae operatrices uratim, earum complementum phyticum non est actio una simplexi Ita natura Arboris non completur per solam gravitationem versus terrae centrum , sed multis
aliis, in quibus vegetatio consilit, opus est ad arborem completam seu persectam faciendam; quae omnia cum eidem adsunt, potest dici, arborem po sdere suam persectionem , & aliquomodo summe lonam esse illam arborem. o. stati Si hoc sensu sumit D. Wolstius sum
possit sum. mum hominis bonum ab homine ha reum bonum bendum ac possidendum, nempe ut Na- motat ad- tui, hominis quoad omnes operationes. v. situs physicas completa si per usirin omnium facultatum physicarum hoc sensu sortasse concedi ei potest, hominis summum bonum postri ab homine debere; & DEUM hoc sensit uota esse sumum hominis bonum i saltem homi. his ita desectibilam naturam habentis, ut nune hahet ostendimus enim su pra, ex principiis D. misissi, nullum morati honum homini ita sumpto con venire , sed physica tantum di inter
quae pha ea haud dubie Aummum est
continuus progressus ad maiores naturales perseritones. Cum enim natura non possit omnes actiones' possibiles si mul, sed successive tantum elicere, sequitur, ut natura physice non possit totam persectionem suam seu sumam
bonitatum physicam simul possidare, sed quo diutius durare & el;cere potest, hoc magis perficitur, seu physice magi, bona fit.
a I. Verum enimvero cum homo sit Hii . homi natura moralis, id est potens agere nis est extra propter finem cognitum extra suam es naturam h
lentiam positum , moratis r p/νυ setis esse non potest , nis cum hoc fine con 'μῖ iunctus, qui finis si est debilior S igito-hilior ipso homine, homo coniunget eum sorte sibi tanquam possessionein
dominicalem. Si autem ille finis est nobilior homine , ae vere dc suinnie nus, homo coniungetur eidem fini, tanquam eidem 1 ordinatus. Non dubito hic provocare ad omnes etiam harbaras gentes. Non dubito quin harhari, si ipsis haec doctrina vetusti iasima pro sngulorum captu exponatur,
eam velut certam sint omnino amplexuri r sicut eam gentibus placuissu re- ipsa, possem ex gentium historia do ccre. Quam etiam doctrinam si ama 'plexi fuerint, nulli facile ab usui ex hae saltem doctrina profluenti obnoxii erunt, sicut obnoxii sunt molima doctrinae sectatores, ut quales etiain athei esse possunt.
22. Urget molmus i Sudium ho sto Deus num debet esse in mustrare hominis:
DEus non potest esse in potestate trO- ut suuminis i igitur non potest DEus esse bonuresumum honum hominis. Haud dubie DEus non est in potestate hominis, sicut est equus in potestate equitis. Sed neque tali in potelicite ut sit bonum summum, necesse est aut
possibile. Ceterum quidquid de Possumnὸ honi supra diximus , dici etiam
potest de hac potestate. Nos ipti e tendimus late, sumum honum debere esse in potestate omnium hominum rita nempe, ut omnibus hominthus ad sit naturalis facultas ad illud tendendi,& ad illud etiam perveniendi, nis ab hoc ipsi defecerint, & deficiendo sibi posuerint obicem iam maiorem, iam minorem, iam insuperabilem propria
virtute, & superabilem tantum viris tute, naturam propriam excedente, quae omnia in nostro Ba e Natura pollea confirmabuntur.
TI . IV. Ex illo amphibologico i Emi talio
Homini emi sinito summis perfectio eo- u'n conve munieari neqtiis a Non debuit eonelu nix fui ma
hominis non est honum abstaute sum- non eu ho
i. Enti finito summa persectio com uae. municari nequit, ait inollisus. At 'teceden Philosophi passim ac multa super hoc
237쪽
solateruatinum suis mitis pro vi conditio. Exemplum aliud. Qis perse
u. Deinde persectio absolute sum ma & sumi potest & quotidie sumitur in terminis hahilthus, id est, pro rei,
de qua agitur, conditione. Quando horologium smplex monstrat accurate tempus aequale seu 24. horas aequales ita, ut nec puncto temporis p venat neque sequatur, mathematicus illud dicet hahere iurimam absolute perse Bionem loriangit. Bilanx absolute sumis mam persectionem habet, quae in neuia tram partem vel hilum inclinatur. Ci eulus summe perfectus est, cuius purum omnia aequaliter . centro distant,& repugnat absolute aliquis persectior circulus. Itaque semel falsum est D. Wolffii fundamentum i tati finito si silciter non posse communicari perseiationem summam. 3. Hoc sane verum est, enti finito non posse communicari omnes perseiactiones ullo intellectu cogitabiles, etiams singulae non essent absolute sumis mae. Nam homini verbi causa non offunt communicari persectiones puripiritus, non proprietates equi, piscis,
adamantis & mille rerum maximarum S minimarum. Quia cum his omnia hus cessaret esse homo. 4. Rursus etiam hoc certum est, hominem non posse habere talem naiaturam , tales proprietates, tales actiones, quae in se sint infinitae actu, aut quarum aliqua sit actu infinita. Nam di sie cessaret esse homo. At populi - tum de summo nostri generis bono quaerunt, non id quaerunt urique quo homo desinat esse homo. r. inepte ergo D moissius qua- monem de summo hono ad tam curana tos terminos restrinxit, atque tam mi-
homo fiat serum honum homini assignavit, me- infinitus. tu, ne, s maius quiddam designaret, homo finitus esse desineret. N que rite intellexit, saltem non adve iit Uimum ad quaestionem philosophorum de summo hono. Non quaerunt philosophi, qualem naturam, pro8ri tates atque actiones debeat hahere
homo, ut ipse in se si ah lute sun mus physce in natura sua proprial Nam preter Momum nemo Philos' ' phu, fuit ita phreneticus, ut homi
ni aliam naturam, quam qualem nunc sima qu hahet, naturaliter quaereret aut ad stonis de mitictet. Duo autem in idem rectu
uste omnium moti ν- , qtiabus ad oeendum homo impedituν, uisimum
ultimum moti m mol/rae per β' Viadeatur omnino Platonis uilutis hane quaestionem subtilissime excutiens. s. Videhant autem, Philosophi, hoe Phri etates
ultimum motivum ac summum honum summi boni debere esse tantum, ut & totum innus humanum S tota natura eo Comis prehenderetur, & omnes humanis actio nes ad hoc deberent intendi. Ita qui dem , ut, si nullum tale ultimum moritivum daretur , nulla unquam esset
obligatio hominis. Quia ubi nullum datur motivum nulla, datur obligatio etiam ex molitii sententia r ubi vero
non datur motivum ultimum , non dantur etiam motiva media, cum in
finibus non detur processus in infiniatum , ut Arithoteles S D. Thomas proin harunti igitur υhi non datur motu vum ultimum seu summum bonum, nulla datur ol,ligatio natum , nullum adeo natura ius , nulla natum lex.
Et per hoc omnes illi, qui sumum sim honum nisum, nullum, insufiiciens sta- 'φtuunt, Jus natura neutiquam verum 3 doeuerum sed Larvatum docent, ut Pussendorsis sita natum
fius, moissius, Epicurus, Stoici Sc. Curtet. Anti do ab omnibus habita est, I sui eas ad id honum sumum ac ultimum, Mettio fimo propter quod homo agit omnia , posi miset denique pervenire, eique adhaer re sin/ iserti amittendi; qui metus oratus est ab experientia, qua didicimus cetera bona media, quae appetivimus, a nobis frequenter etiam post aequitationem eorum amitti, & amitti denique et ' dehere. Beatitudo autem seu conjuncito cum illo sucto hono dici solet olueritissa, cum consideratur ipsum illud ho. num heatum siciens hominem, & haee est haud dubie infinita Beatitudo amtem somniis dicitur illa acquiestentia totius hominis in illo hono & in illa . . eonjunctione sua cum hono tali. Etha,e Matitudo subjective non est infinita, cum homo totus sit ens finia
bit, D. -olmum Inidonea ratione in- quissi potest
finitum aliquod honum excludere a esse sua, sumo bono hominis ; seu inepte illum mum bonum asserere, illud non posse esse sumum hol l honum hominis, quoti esset absolute 'persectissimum Hoc enim qui negat is etiam adfirmare debet, ultimnm motivum , quo homo ad actiones suas agutur, tantum posse esse finitum quia, ac transitorium. Quod idem nihil ecat aliud, quam dicere et Ultimum m
238쪽
tivum amomim humanarum debet esse nonis ultimum, sive debet esse medium tantum. Nam ultimum omnium motivorum seu honorum moventium est illud, unde omnia motiva ac hona catera movendi vim habent. Tale autem bonum est infinitum, ut vel exterminis pateti S si non est infini tum , non est ultimum. Homiam s. Fuere ergo ex philos his eoecis& aliis hominibus nonnulli debiliores, qui existimarent, hominem eis semis ... y per cuperet infinita & hona suma, nunquam tamen posse ad illa pervenire sed semper illum in miseriis S in
statu violento futurum. Qua opini liui oesti o Dς-Videntur Democritus Dedioctii; ει & Heraclitus, contraria rationei at Heracliti. ter enim flevit homines tanquam misis mos, qui felicitatem in sumo honosemper appeterent, ei que causa omnia agerent, nunquam Ohtenturi. De mocritus vero, ridiculo homines h
huit, qui infinitis se laboribus obligatos crederent ad honum sumum acqui- - αν te rendum, quod tamen venari eorum
..i 'μ nullus potuerit. In horum philos
phorum classe an reponendus si D. molistis, ipse viderit. Certe qui dicit sne exceptione, homini tanquamenti finito comunicari nequit perlectiosuma, & honum absolute sumum ; is mihi videtur agnostere impossihile esse homini, attingere bonum vere sumum, quod tamen ab homine appeti negare non potest. Unde D osmus debe hit hominem aut semper miserum aut semper stultum agnoscere qui ea apia petat, quae acquirere si isostiti. .e seruena Io. Possem hic insinuare, quam ρο- s. periculosa riculos i Religioni haec si sententia. Si enim tinios diu est , homini tamquam enti finito comunicari sonum Missolutesti um, falsae erunt omnes di vinae revelationes de Matitudine super naturali DEO promissa suis electis, quae heatitudo erit interna quaedam comunicatio DEt cum homine. Nam homo etiam in heatitudine illa mane hit homo ae finitus t Igitur etiam in
illa heatitudine erit impossititi DEUM
ips comunicari r Et consequenter rovelationes erunt de impossibilibus, &salsae.
non recte in iure naturae constitui Summum sonum , sed mederi non amplius rotuit, quia principia sua mutare nouit
se designato, nempe in perpetuo
progressu ad maiora. Nam videas, ouam procul ista abes tit a mente is Oorum, imo S a sensu comuni homianum , praevididit, non posse desse, qui caulam humani generis contra ip- tum acturi essent, & pro hono haud paulo meliore certaturi. Quocirca ita ideopem sibi ex Academia circumclare vo- dubio re. luit i nempe r Quod qtiis, inquit, is limpia summo sono Hrυν sent at ei Iitem non
movebamus. Sponsione rem transigere parat. Quia metuo, ne meum errorem aggrediamini, ecce prior vobis pacem ostero di non vobis litem moveo, sentite, docete, uuae cuivis in mentem aut in buccam venerint. Tantae meae humanitati , eum stis philosephi, sinetis digne respondere , dc mihi quoquo tacite roganti eadem permittete, quae vobis ne milvum. indulsi non rogatus. Tu Stoice suo hin tu sabi fissustium bonum esse indolentiam, per hii vietur me licet a Tu Epicure fac sumum honum volt ptatem a Tu Pussendoris felicitatem S pacem huius vitae, nihil pugno. lino arma etiam ipse voliis subministro, quibus tueri vos pollitis. Exemplo enim meo dicere utique Epicure potes r Lia e nnii VOCABU ' ον--LUM in Me aeriperesin catu, quod mihi uti is eane rem i Sufficie, ru δε- .,-, τω sitim re cari minime pose, quos d 14itima
mum sonum, quodytie idem sit in pol sati hominis. Nam Epicurus inter Podagrae dolores dixit se voluptate frui. Et qui mini non concedet, perget Epicurus , vocabulo sumi boni sic uti. ut per illud significetur voluptas, illum dicam litem excitare vocabulariam, & η esse rudem Logica ac Ontologiae. a. Quis non videt , hac pugnandi Chri l. -& a pugna abstinendi ratione totum in hono omisia. intelliin negotium de summo hono vera omitti, S per diversis a diveres sutastitutos et altili huius lignificatus id denique evenire, ut summum ianum revera non nisi Deeabulum esse appareat, nihil certi significans, ut Bhrrνi. At, non con- quo tamen stituto quodnam revera sit summum ho non commis minis honum, vanum cassumque est om tutone ius natura; quia hoe non conuituis 'IR non repraesentatur homini verum ulti '
mum motivum omnium actionum, adeo
que non vera Obligatio naturalis, sed tantum imaginaria quadam pro e u que phantasia assumpta.
3. Haudquaquam vero susscit dic te r αιυν hoc Iense sonum Aminum. ψ imi Nam hac nihil aliud significant, quam fere iscit hoe 1 Dat ν id, quod .go dico signitari teriorem. per vocabulum summum sonu . Si hoe .st . '
239쪽
est sundamentum & ratio lassiciens de signandi aliquid pro summo hono, nihil erit ita abiectum Ac absurdum etiam, quod pro summo hono homini ac sisnari non valeat a quocumque etiam sebricitante philosopho. Nam dicet ali quis ex Epicuri hara i mili titie voea
mere, nempe ut per illis indiretur so Iuptas ventris. Indignanti mihi δc paricum non hominem vocitanti, se desem
det, dicens: Suscit, in dubium MD euri minime posse, quod detur his sensulonum Mumtim e sive quod detur ea voluptas, quam significari dixi per v cabulum summi boni. Videat iam, salistem iuventutis misertus, D. Wolinus, quo evadant ipsius demonstrationes ac jura methodo scientifica tradita. 4. In has angustias coniectus est acutus philosophus per sua principia comvitutiva iuris seu legis natum. Probe agnovit, id quod agnoscunt omnes. InmtiGIUM lim es principium ac mem. Jam miseratione ductus Atheorum, et git. rationem sufficientem seu principium legis natu, constituendae tale, quod DEUM omitteret, aut exclude xet. Igitur, ne non cohaererent ultima primis, contra methodum scientificam) inter magnos licet angores Coachin tamen est, tinem etiam seu h num summum statuere tale, in quo nulla appareret ratio Deitatis r ne o senderetur Atheus. Ne tamen etiam ipse sentire videretur cum Atheis, initio g. 46. mentionem incidenter secit
de fine a DEO infreto, de postea DEuMetiam ipsum auctorem legis naturae se cit, dc g. 3 4. Bonum summum a sem. Γho constitutum excusavit tanis quam non serio ita determinatum, sed tantum ex lolita arbitrario, de ex ultronea aliqua hypothesi, quo iacilius iterum situm honum summum conci liaret cum hypothes Atticorum. Non damno mili cordiam molisi erga Atheos; sunt enim miserrimi. Verum misericordia ad tollendam miseriae camiam tendat oportet, non ad illam alenis dam ; ne dicam ad pios etiam subver tendos. Sic qui homini servo letharingo laboranti preberet oppium, di ex eo saceret tantundem sumi a reliqua familia etiam sana, is dc servum perimeret, dc familiam exponeret. Bonum lum. Tiam. VI. D. missus constituit mi. r Urilssi summum bonum in mediis ad shinum
eonsistit in honum. meu ra. 1. M-mm sonum aequiritur eust
Piubatur ea diu luis vibratas S. 376. At custodia
I is eoin te Di determinatione actio num nostrarum secundum legem natura S.I38. Sive in committendis actioni. hus ad persectionem nostram tendenti bus S. I ra. dcc. Igituν e Iad I legis naturalis progredimur continuo ad in
bores perfectiones g. 376. a. Hae est ipsus D. Wolfia arguis
mentatio, in cuius consequente hoc no- 'tandum est, quod ipse rem non bene exprimat. Nam alti custodia seu per Custod a la. sodiam legis naturae nos continuo pro gia N. pr
gredi ad majores persectiones. Quod s ': non sic intelligi potest , quasi eusodia Σώgis dc progνesus ad persectiones essent
duo diversat aut quasi custodia legis esset medium ad acquirendum progre fiun in persectione. Sed ea locutio D. molini, ut sepe alias, miramitari tanis Intransistum potest intelligi r custodia acquiritur progressus; id est restodia tuis δε- is es ipse progress ad perfectaonem.
It alias ilici solet morte morieris r non quod mors esset medium ad morte dum, sed quod mors sit ipsuim mori. Nisi enim se exponatur dictum ψolsia an a ens, fit, non velificabitur ejus minor pro. r 'n eo. positio allegans a 38. nempe custodia legis naturalis consistit in determinatione actionum nostrarum luxta eam legenti
legem obligantem nos ad actiones te dentes ad persectionem nostram. Si enim custodia legis est tantum isa ad sed est οἱ determinationem actionum legi conve--dete ianientium, salsum est, quod custodia mi Quem .
Qi ae in hac determinatione, sta' quod eustodia sit ipsa determinatio a tionum; id quod tamen molitas in itila minore propostione affirmat. Quoniam ergo consequens non aliam potest hahere erepositionem, quam pra
missae es syllogismus sit sephissicus
in consequonte quoque osodia de progresstis ille ad perfectiones non sunt duo diversa sed idem. Quia custodia legis est eommisia actionum ad persee tionem tendentium, dc progressus ad majores perfectiones etiam ipse est comUrsa actionum ad persectionem tarem sp tendentium. Haec spinosa sunt, di im nositatem grata legentibus, meliora ae honestio harum' ra sperantibus: sed Wolffii methodus
ea nos Contrectare cogita sit.
3. Iam vero s ira, quemadmodum molisi . dixi, Wosmi sententiat exponi debent, inuisio alincidit in consultam tautologiam. Sic enim sonat illius thesis 3 6. Stim. Phogress nium hontim a tirritur eωσ2ia letis. ad perfecti Hoc est: Progressias as mis oras perare i m ac uiri tiones ac ingur progressa ad minores Tperfectiones. sive Cistantia committem '
240쪽
. ri actiones ad perfectionem nostr m tendentes aequirimus continuam commis nem actionum ad perfectionem nostra
Syllogismus vi Noe felicior est subiuncta hujus
i4Mui thesis probatior Nam major proposi ioconsuleranti hunc praesert senium t Pro-grufus in actionibus ad perfectionem n stram tendentibus es eonformis ieei M.tura. Minor deinde sic sonat: A MCustodia seris natura eon it in pro gressu in actionibus perfectionis. Co clusionem facit talemi Ergo custodia legis progredimur ad perfectionem. Sed necdum satis tautolopiarum. Pergit subsumendo r Atqui Progressus se ad' perfectionem est ipsium bonum summiam iErgo eqstodia legis, id est progressu ad
perfectionem acquirimus bonum summium
sive progressum ad perfectionem. Non possimi s. Haud dubie expostulabit Illustris
aliter verba Wolmus, me verba illius pro lubitumo i fingere, talia se non dicere, hac am mentandi ratione non uti. Verum ego non verborum corticem attendo, ted quid consor ter prioribus suis doctrinis verba in sinu continere possint ac debeant Hoc autem, ut necesse est,
spectato, aequis lectoribus judicandum do, num aliter exponi illa Wolfrina pollini. Nempe quid est custodia legis Est certe commissio actionum legi consormium seu ad persectionem temdentium. Quid autem est comissio , lium actionum, nisi progressus ad per multa mca sectionem. Igitur di custodia legis, &hul ,- commistio actionum persectarum, α μ' progressus ad perfectionem, & bonum fiammum, & medium ad perfectionem
multa quidem vocabula sunt, res a tem una. Ex quo non potest non a gumentatio tautologica nasci. Sicut si
uicerem: Ensis est gladiust sed gladius
est acinaces, & acinaces est machaera tergo ensis est machaera.
Emitium τε 6. Excipiet D. Wolfius. Custodiamnum, legis, & progressum ad persectionem in hoc disterre, quod progressus siteontinuus, custodia autem temporanea& abrupta. Nihil id juvat molfium.
Etenim lex naturae non obligat ad unam vel alteram actionem sic commi tendam, sed ad omnes. Ergo comi sio unius aut alterius actionis bonae non
est simpliciter custodia legis r maxime si sermo est, ut est hoc loco, de cust dia , qua summum bonum acquiritur, sive quae est eontinuus progressus in Perinsectione. Diu est, quod ingenti cumiastidio has tricas detrico. Sed, ut diu cere coepi, D. παιEi logodaedula meis thodus abhorrentem ab his animum dura necessitate scede subjugavit. q. Ex istis quoque colligitur veritas Bonum struathematis nostri, nempe D. Wolino mumWolssummum honum repositum esse in via SQ aut medio ad bonum summum. Proia' ' pressus enim ad persectionem estne ipsa persectio, vel est via ad persecti nem Z Si est ipsa perfectio, est aequitatio termini: acquisitio autem termini utique non est progressus seu via ad terminum ; nisi procedere velis in infinitum. Quodsi autem progressus iste non est ipsa persectio, sed via ad illam;
quomodo iste progressus manens semia . . per progressus pertici et unquam hominem & quomodo homo nunquam ad persectionem veniens, nunquam veni rus, poterit dicere, sumum se bonum habere Via versus Romam, dc pr gressus in ea via nec Roma sunt, nec visio Romae, nee adventus Romae. Pro gressus arboris continuus & non impeiaclitus ad solia S ad flores proserendos, tendentes quidem ad fructum sed numquam pervenientes, non sunt sumum arboris honum, sed via ad suiuum, isisque hortulanus merito rideretur, qui profiteretur artem demonstrativam aris
Dores producendi ad sumum quod ab ipsis exspectari potest honium; rido tur is, inquam, si sundamentalis huius artis & hujus doctoris propositio con sisteret in hoc: Summum bonum arbo his est continuus progressus ad majores indies persectiones, id est ad succum pellendum, ad solia, ad flores, ad grossos, idque eo usque donec moriatur, etiamsi centum ac ducentis annis vixerit arbor. Non Missimilis est doctrina D. Wolisi de actore morali homine. 8. Enimvero hoc ipsum est meum aris Assi Philoso. tificium, inquiet D. olfius, quod ego phiprudenter assero, homini non posse com-zμ αμφmunicari sumam persectionem, sed ip- eis i. stim semper esse in via ad eandem Cae teri enim philosophi statuerunt voluintatem , indolentium, pacem externam, felicitatem hujus vira, quae sunt res determinatae. At ego vidi, illa a phialosophis defendi cum ratione non posse. Itaque verti animum in partem op. Wolmira positam, & statui pro summo hono aliquid indeter natum, & semper in flu iriderem, xv existens. Idque jam agnovit Socra- natum tes apud Platonem supra citatum, neminpe felicitatem Ajus vitis consistere in continua infusione & etasone, nunquam in permanentia seu impletione. Hae arte ego securus sum Omnium Le-alorum in caeteros philosophos congest,