Joannis Aloysii Maneiri veracrucensis De vitis aliquot mexicanorum aliorumque qui sive virtute, sive litteris Mexici inprimis floruerunt. Pars prima tertia

331쪽

partem , doctrinis expolit; proindeque ad capitum proportionem, paucissimi sunt illi, qui de-Ioventur a pueris amoenitati litterarum . Quam parvo rationis pondere obstinamus animis interdum mortales, ad nova humani generis emolumenta oppugnanda l Nimirum ignorantiae tenebris Roma iacuisset aeternum obruta, si diuturno tempore praestitae fuissent aures quibusdam aut nimium timidis, aut in suo sensu defendendo pertinacibus. Dum ita in contraria studia scinduntur partes, dum reSρonsum expectatur a Supremo Provinciae Magistratu, quem propen-

Surum ad revocationem Magisterii, fere nemini dubium erat; unus Dionysius, cujus id maxime interesse debuisset, nullis favebat partibus, at- . que in tranquillissimo silentio iis conscribendis adlaborabat . quae dictaret olim , si forte imperaretur, philosophiam, cui destinatus fuerat, auspicari: et interea quidem nullibi voluntas ejus

inclinabat, plane com starata ad utrumlibet, SI-ve 'primum Confirmare imperium, sive illud re-Vocare, Superiori placuisset. Dissicillima pros Cto , et dupliciter operosa provincia est, cum desudamus omnino incerti, num labores nostri futuri sint alicuius utilitati. Sed is erat in obediendo Dionysius, ut non ab operis exitu, Sed a prompta voluntate dimetiretur obedientiae perfectionem . Venit tandem a Provinciae Praeside imperium, ut nil, d a cudum constituto immuta retur, et quo tem Jore studia solebant instaura in

ri pro grammati eis, se hilosophiae curricuri dareis tur initiuae. bed plures adolescentes, quorum

332쪽

Parentibus permolestum suerat, opperiri concertationis exitum alio immigraverant, philosophicis cognitionibus erudiendi: atque ea propter

Dionysio philosophiam inchoanti quindecim fuere duntaxat auditoreia, ii que fere omnes ex humilioris , et pauperrimae .conditionis hominibus; qui nimirum, ut studio vacarent interdiu , victum sibi lucubrationibus quaeritabant. Ad haec, supervenit per eos dies fatale malum contagionis , a qua fuit non modica studiorum. intermissio : et quanquam bini ex auditoribus in medio cursu diem clauserint supremum, tertiusque ab instituto defecerit; reliqui tamen duodecim , ut Pro aetate, ac rebus calamitosis, progressos secere non leves: nec in ea paucitate desideratus est pro novae palaestrae litteraria gloria ille thesium numerus, quas ubi libet solebant pro- Pugnare Magistri, ut suam in docendo industriis am , et discipulorum in studendo accurationem probarent. Id autem eo magis mirabere, quo vitam eius quotidianam attentius consideres. Mane statim ab sacris meditationibus, quibus totam

dabat horam fervidissimus, ad Aram faciebat; et gratiis peractis hospiti Divino, quem in suo

sinu susceperat, recta contendebat ad sacrae

Poenitentiae tribunal, ubi expectabant hominem certatim volentes conscientiam tergere: nec inde avellebatur, nisi post duarum circiter hora-Tum spatium , cum videlicet ad scholae pensum vocabat aes campanum . Huic scholae defatigationi duas horas, et quadrantem de more cum

333쪽

dedisset; si forte peteretur nomine quod fere accidebat pro externo quopiam infirmo, pro tinus advolabat, iacenti auxilium praestiturus. A duabus pomeridianis horis in gymnasio consumptis , sere nunquam non requirebatur ad idem subsidium moribundis exhibendum: copiosa enim albescebat messis in illa vinea; pro

qua certe numerabantur perquampauci cultores .

Octo erant omnino Socii Sacerdotes, qui se quidem totos usui oppidanorum in sacris minis aeriis devoverant; quibus oppidanis nullum erat ossicium, quod a Sociis non deberetur: cum bene semper Guanasualenses de Societate meriti fuissent; et singulari tum studio , tum munificentia coluissent unumquemlibet Ignatii filium; et ipsius Ignarii fidei, ac tutelae se commisissent , quem et primum sibi Patronum iureiuranis do adoptaverant. Sed erant cives isti quadraginta circiter millia, etiam non reductis ad cal.

culum , qui in propinquis argenti fodinis laborabant et proptereaque Mexicani Socii nullibi quidem malorem, vix alibi parem operam adhibebant . Dionysio autem idcirco mes is obveniebat copiosior, quoniam nominatim expetebatur a pluribus, qui suavissimam ejus indolem aut experimento cognoverant, aut ab aliis intellexerant : quae viri nativa suavitas nunquam magis elucebat, quam cum ageretur de consolando infirmo, aut muniendo moribundo supremis religionibus. Hisce eharitatis operibus et ultro, et imperatus ab Superioribus, et requisitus ab aegrotis, alacriter intendebat, nec so lum

334쪽

ium interdiu, sed etiam noctu: et pluries a eidit, vigilem assedisse totam noctem moribundi lecto; quin id impediret, quominus postridie ludi defatigationi de more interesset. Feriatos dies, quoniam ab schola cessabat, in charitatis ministeriis agebat integros: mane totum sacro Tribunali dabat indefessus; a prandio piam instituebat pompam , in qua , praeeunte crucis vexillo, ibat puerorum agmen , immixtu Sque vi- Iis populus, ad quem' invitandum , gravi pausa sonabat aes campanum ; sequebatur Dionysius, alterne per vias canens Doctrinam Christi, d nec pervenirent ad Templum Mariae Virginis Guadalupanae dicatum honoribus: ibi mysteria Sanctae Fidei primum explanabat, postea de bonis, atque emendatis Christiani moribus dicebat , pauca quidem, ne taedio esset, essicacissima tamen ad movendos animos, id potissimum Curans, ut vulgaribus uteretur vocibus,

quas consessus ille , nullis cultus doctrinis, intelligeret; postremo , flexis genibus, elata Voce , intentissima pietate Guadalupanam Virgianem salutabat illis precibus, quae vulgo Lita, tae nuncupantur. Qui Dionysium in eiusmodi Tebus totam diem intuebantur, penitus intelli- 'gere non poterant, quonam tempore Pararet,

quae discipulis in schola dictabat; quonam etiam Sacerdotum precationibus, aliisque.Sociorum officiis quotidianis intenderet. Sed nimirum his Nunquam deest tempus ad ossicia sua conficienda , qui boni die, particulam incassum praeterire non desinunt. Dionysius, quae suae partes

erant,

335쪽

erant, antehabebat caeteris occupationibus; quibus eatenus prae Stabat operam, quatenus, reconsiderata, intelligeret, superesse sibi et pro illis tempus ab expleto Suo munere . Demonstravimus alibi, grassatam suisse per eos annos in Μexicano Regno pestilentiam; et Gua nasuatus, frequentissima, populoque re se tissima Civitas, hujus fuit calamitatis pars non exigua . . Duo erant pro immensa populi multitudine Parochi; qui sane alternabant in sudore

muneris: alter enim cessabat men Sem, alter adlaborabat. Erant et Sacerdotes, tum ex iis, quos appellant Saeculares, tum ex religiosis familiis; pauet tamen pro tot hominibus, ea praesertim insaevientis luis tempestate. In ea publica aerumna socii, quanquam parvo essent numero, strenuam o eram civibus praestiterunt,

Et primo quidem Collegii Rector, ut per omnes urbis regiones latius in dies manare mo hum intellexit; Parochum ultro convenit, qui cum collatis consiliis, tandem postulat, civitatem quadrifariam dividi; quartam partem sibi, ac suis designari; tres alias Cleri reliquum in se recipere ; quo videlicet morientium indigentiae paulo commodius, atque expeditius providerent. Nihil profecto aequius, aut publico bono magis conSentaneum ; sed obortis quibusdam dissicultatibus, consilium evanuit. Ergo Socii, nullo discrimine, per totam urbem festinabant, ut sacra poenitentia expiarent infirmos, ut Postremas religiones ministrarent morientibus: et cym esset rabs illa non modice protensa, et

336쪽

in praeruptis clivi aegificata; ut irent, redirentisque celerius, equis illos uti, opportune fuit ab Superiore imperatum, Et sane totum in his diem insumebant i cum diluculo unusquisque domo egrederetur , supplici praeeunte turba, , quae ada in tos sonx gione perduceret. At Socii duntaxat quatuor pro immensa provincia Superfuere ; caeteris aut pestilentia interceptis, aut alias

impeditis. E quatuor illis fuit Dionysius, qui

quanquam tradendae philosophiae intendebat; itum instante necessitate, tum discipulis propemodum omnibus eodem morbo correptis, toto illo tempore Magisterium cum Charitatis munere commutavit, Adlaborabat quidem, nulla sibi data cessatione; ac per multos continenter dies illam etiam quietem delassato suo corpori negabat , qua noctu caeteri fungebantur: qdidam enim Sociqs contagione perstrictus, atque immodice obnoxius timoribus ad repraesentatae

mortis imaginem, aegerrime serebat, Dionysiuma e noctu abesse ; qui si cubitum iret, recu- Peraturus vires pro insequentis diei laboribus, nox aegroti eiusdem nominς instanter appella-hatur. Non latebat Dionysium, quod et ipsi palam ab aliis dicebatur, ea esse occupati morbo cerebri delirament ; nihilo tamen secius commiserabatur hominem, qui veros metus a falsis imaginibus , patiebatur. Ab illo vocatus, tempe pare sibi non poterat, quin illico assurgeret electulo: ibat ad infirmum in eximia vultus mansuetudine ; recreabat illum suavissimis verbis ; dabatur , qua Poterat, R possessione mentis

337쪽

deturbare illa tanquam spectra, quae miserum territabant; et magnam noctis partem apud afflictum consumebat. Id autem Collegii Mod rator cum tandem resciisset, serio alloquens

Dionysium , praecepit, ut in illis horis, quae nocturnae quieti dabantur, ab ejusmodi officiis

abstineret; atque ille , nunquam non promptus ad Superioris nutum exequendum, commiseram tioni obedientiam antetulit. Desiit tandem pestilentia; et Dionysius non levi civitatis admurmuratione finem imposuit cur sui philosophico, quem tot adversa interceperant. Sed Provinciae Magistratus rem facturus Maiam hominibus bene de Societate meritis , in eadem urbe constituit manere Dionysium, qui a virtutum universitate mirum in modum acceptus fuerat Guanasualensibus. Destinatus ergo ad sacras excursiones per oppida, et Pa gos finitimos, facile conlicitur, quam ingentes Conatus, et sedulam operam adhibuerit in eiu modi laboribus pro bono animorum suscipie dis, qui lubentissime iis vacabat, cum ex munere non deberet. Quo sane tempore nihil differebat Dionysius in novo munere constitutus RDionysio Magistro, nisi quod Magister partem diei dabat litterariis, partem sacris ministeriis δnunc autem gymnasii cura solutus, totus erat in expiandis poenitentia civibus, et orationibus ad populum aut in publico dicendis, aut in cuin biculo elaborandis. Et quales fuerint eiusmodi Orationes, inde argumentari licet, quod omnes

mirabantur in Dionysio dicente , limpidissimam

338쪽

elaritatem, robusta cogitata, lucundam suaviis loquentiam, absolutam' operis persectionemrsibi nimirum in exemplar assumpserat Paulum Sennerium , ad quem non longe accedere profecto adeptus fuerat; cuius etiam fervida pietate in concionibus abripi videbatur. Non habuit naturae beneficio plenam vocem, quae mire Solet iuvare cicentes e suggestu ; sed tanta illi is, et potestas de coelo inerat, tanta sancti moniae opinione ab adstantibus audiebatur; ut illorum animos veluti manu pertentans, quo cunque Vellet, adduceret. Copiosa messis erat,

quam in sacri fori subsellio colligebant Socii aDDnysii seminatione in suggestu: Et certe, aiebat quidam, miras animorum a perditis moribus ad honestatem conversiones referrem, quas Orator Dionγsius e ciebat; nisi baee arcana reservata fuissent invictato sigillo sacrae poenitentiae Mini- .stris. Cum pro Iam is excursionibus egrediebatur , Oppida propinqua Christianis institutis, gultu, et doctrina informaturus; in singulis eius verbis, atque operibus ingens desiderium saluistis animorum maximopere elucebat: hoc tamen desiderium nunquam non erat ad prudentiae leges , atque ad animi demissionem compositum. Et quanquam antiquitatis iure saepius esset primus in comitatu , et propterea caeterorum Superior appellatus; in rebus omnibus agendis pendere prorsus flaudebat a Sociorum Comitum voluntate ; adeo quidem ut vel Sacrarum oratiotanum , quas diceret, illud esset argumentum,

quod sibi ab illis designari , ejus animi demissio

339쪽

petebat, in ebat, Impetrabat. In Ilio A. Gqtois latus tempore pene quotidie pro concione die bat incredibili fervore ; ac praeterea familiariter ad se convocatos pueros mysteria F, dei do. cebat, prolixe quidem , et tota mentis intentione ; quanquam non leve negotium illi facesseret aetatis tenerae incogitantia. Sedebat ante Solis ortum in poenitentiae tribunali, nec exuringebat, nisi constituto tempore ad Aram factui us; a qua rediens ad eumdem Iocum, ad me.

ridiem usque durabat in Confessionum dc fatigatione . Id vero iucundissimi erat spectaculi,. quod subseIlium, in quo sedebat pro tergendis animis Dionysius, sere circumdatum erat e m. Da pauperum , et miserorum; qui delicium illi erant, et quibus abundantius effundebat thesauros lenissimae charitatis. In his etiam laboribus conabatur, qua poterat, nihil desciscere a disciplina, quam domi tenacissimus observabat; quin imo aiebat ipse postmodum: Quamdia vacavi me ir eκcursionibus, operae pretium duxi, supplere industria virtutes , quas reapse non babebant οῦ ne viderer bomines .erbis ad bonam frugem velle traducere , factis autem ad mores minus pr bor, vel certe ad oseitanter cobortari. Hae

ille; verum nemo erit ullus, qui aut minus

recte agentem, aut quovis tempore oscitantem

Dionysium , ab eius relisiosa infantia conspexerit. Ubi libet esset, scrvidus agebat, probitatis exemplar se praestabat, bonum civibus, hon rem Societati, gloriam Numini procurabat. Hac

ductus opinione Superior, designavit illum , Ut Y tem

340쪽

templi aedificationi interesset, quod pla sociorum ministeriis a fundamentis erigebat Guana suatensis munificentia. Id certe muneris non erat eius indoli consentaneum ; cum a Guris omnibus , quae mentem in varia distrahunt, abhorreret natura : sed cum esset eius animo apprime iucundum , in quolibet Superioris nutu Diis vinam respicere voluntatem ; nihil distulit iniunctum ossicium aggredi, atque insuper voluptatem quaerere in illa cogitatione , quod cultui Numinis esset, quidquid in opere molestum , et perarduum sibi contingeret. id assidue volvens

animo, non parcebat industriae, aut laboribus,' ad Dei domum festine concinnandam. Computabat 'rationes oppido accurata diligentia ; nec diem unquam transire patiebatur, quin accepta, et expensa fidelissime notaret. Patrem suum , Veracruce Commorantem , saepius orabat, ut in illa urbe, commercio florentissima, coemerentur nonnulla in novi Templi ornamentum : et quamvis nihil unquam grati donandum Ero suis Teligiosis usibus exigeret; non recusabat accipere charitatis nomine, quae pro sacris Aedibus mitterentur Ita demum non mediocriter iuvantibus Dionysii sudoribus, magnificum, et sumptuosum aedificium absolutum est; Sociique consueta ministeria, plaudentibus exultatione civibus, finitimisque ad celebritatem concurrentibus, auspicati sunt.

Ab his appellatus Μ exicum ad Ministerium exerςendum in Divorum Petri, et Pauli Collegio; quanquam Sociis praeesse vehementer