장음표시 사용
71쪽
In quarto precepto de honore parentum susticienter insisnuat,qcr dicitur Leuit. 9. Coram cano capite cosurge exhoariora personam senis, ex generaliter omnia praecepta quibuxaubaur homo exhibere honorem,aut beneficentiam,seu eleemosynam proxi s. In quinto praecepto decalogi prohibete homicidium intelliguntur prohibite violentiae cclesio ne corporis,ira ipsumc odium secundum illud, ne oderia fratrem tuum in corde tuo. Unde Ieannes in canonica capite tertio. Qui odit iratrem suum homicida est. In hoc praecepto etiam intestiguntur prohibita scandalizare proximsi, Don pascere fame morientem,non defendere proximum ab iniuria occaso, is aut occisorem instigare. In sexto praecepto,quo prohibetur adulterium,intelliguntur prohibita violia contra naturam,ccois illorum membrorum abusus fornicati Oes cumeretricia, Deu .a . No erit meretrix desiliat,'
Israel nec Ernicator de filiis Israel, e Leuit. is. Cesmascalo ne comiscearis. Cu oi pecoremo comis. Qui coierit curiumeto morte moriat. Prohibentur hic etia oscula ex tactus libidinosi In septimo prccepto, Non furtu facies, inteliguo turili ibi te usure rapine, fraudes, adiuuare larem in facientio turtum alienae rei detentiones. In octauo praecepto quo prohibetur falsum testimonium, insinuatur phibitum riue periurium contra proximum, ct omne mendacium Mlic de ali js. Ex his potest esse manifestum omnia septem mortali apcccata eorumm species ac filias in decalogo rhiberi quod in alias declarabitur latius lam si dixeris no oia oblinis.
pcepta, pcepta elle moralia inis Cp naturae praecepta Naire dcre et colere Unum creatorem coeli et terre est primu decalogi praeceptum,quo tamen non secundum lumen rationis
intern sed per lumen fidei cognoscitur. Neq; enim di se nos tu neq; scitu est deu esse. Na opposito illius , quod Zei per se notu nullus potest assentire,multi autem crediat oppositum secundu iliud psalmi. Dixit insipies in corde suo, non est de
M Rei pondeo,praeceptum hoc cognoscitur intellectis sokιψὶ
ter'unis evulsa siue per lumen rationis intern sue perquineti dei existentia subiecti. Quisquis enim crediderit deorum elle creatorem coeli cx terre,omnium conseruatorem c I ted s
72쪽
redemptorem,beatificum c humanae nature sinem, Is conuanuo per lumen rationis interne itidicat delim esse amandi
alc colendum. Ne est putandum esse absurdum praerepta queda legis natura quihabentur tanc principia preMsupponere fidem,aut humanam aut diuinam de existentia rei quae per subso tum significatur. Principium naturalis legis est,homicidia aut falsa testimonia esse mala, non tamen inde sequi φ mihi sit notu ullumve homicidii, aut adulteria existere in natura. Deinde ec interdu in scientris demostraotiuis et speculatius oportet addiscente credere pricipia,quae in superiori scietia sunt nota. Et ideo uulsi seno sit notu in Deum esse vi si Limine Onis internae in rer natura aliqua tale eme causam ratin esse quaesit omnium erucreator ec beatificator Nd in inde secatur no esse naturalis legis praeceptu dea ne diligendiari colendo, e non esse dei cultu ad alienos deos transre redv. Cc rerum di multa comunia sunt cognita per lume ratiois in
ternae,quibus relucentib'in comunibus animoru coceptio ibus potest probari dea essea. aliquid esse, quod soli deo copetere potest. Uidelicet. Oe qae mouet ab alio mouet,ccno potest elsepcessius in infinitu,ex quia, ali j abula naturalitereognstis assuptia naturales philosephi demostrauerti tali laeesse moves immabile. Ite in eausis efficientibus secuda; o dine depedetibus aconantib'no potest esse procestas in infiniist. Necesse est igit in niuersitate emisi aliqua caua efficiente esse prima, a qua caetere cause efficietes depedeIt . Alia in sust multa sunt, quae deus imus loci intust docet, novi solutume fidei, sed Zoilume ronis interne ex ab' .pbari,et ostedi potest unu esse dea omniu gubernatore, occ5 seruatore ah pedea tota. Nec refert ad praeses siue tales probati sint demostrationes siue ronea sola verisimiles, sed assiciat nuestire humana genus ignoratia curecitate esse vitiatu: Adspeccatu, cu ideo risic holes flume ronis internae talesiones
ea re non posse sine labored studio. Ac praesertim rudiores aut consuetudine praua corruptos, de quibus propheta Diaxit insipiens in corde seo non est deus, Ac apostolus Paulus ad Romanos primo qui et propterea saeti sui inexcusabiles. Vn prius j praeceptu vili creaturae ronali dandre,oportet cῆ de rauatiata cieaelubrae alios esse progni tu de Iegis oditorq
73쪽
vt Intelligat alique tale esse a precipiat a' tib illa praecepta posita esse credat quem et tanu sublimiore quanda pote Praecem πω λhate habeat almo di frustra quispia precepta illi intimaret, si mi his νι-- et si fide uni dei olpotetis innotescit nobis diuine potest cars cim eis sublimitas ex qua copetit illi praecipitat autoritas Ideo legis lint sodes queda de deo oim Max.Opt.habete potestate sua ni Mersas creauiras,psupponit astreabula in his inb prece. a sui dada, a sane pcepta nulla acciperet nisi illa ab aliqua
sublimiori potestat icilia esse cognosceret Nemo accipit a. liud inno lege autor ceptae nisi credat illud a sepiore esse palecis et iaco si lax aliqua praecipiat ab credere,oportet eo, et hoc velut praecepu accipit credere esse prsceptore hoc praescipientem Proinde dc in veteri lege deus ligem dedit populo habenti iam coelitus inspirata unius dei fide,ad qua prodigris quoq et miraculis populum elactum excitauit prili. prcccpta daret, undeo recte inquit diuus Thomas'
tiinas, in veteri lege non fuisse praeceptum datum deiide unius dei Vide Tho. ar. quaest. 16. Populo autem unius desidem iam habenti consequenter dantur prcerpta,que pepu lus tenetur sacere siue credendo particularia credibilia que reuelat,sive operando,que iubet,unde primum praeccplum non est ut credamus deum esse sedit unum deum,di non alienos deos colamus i Amplius ad intelligendum vires Icgum ac rationes in sine ipsarumsciendium quod de duo has est legislatoris intentio. Te uno quidem anu de actu, qui praecipitur,vel prohibetur qui sub praecepto vel prohibitiunc ponitur tanq; id quod aciendum est aut vitandum.
De altero quidem est eiusdem legislatoris intentio, tanu de . eo ad quod int edit per actus illos quos praecipit homi nccinduccie .c ioceli finis lagis seu precepti,nc I cnim rationa hilis esset lcgislatoris interio, velle queu ad aliad acie dues se obligaui si nocionabilis esset sinis sic prccipicdi,atc itano ictu e finis praecepti, id de quo praeceptu datur que ad. mcdu in medicina aliud praeceptu cimedico praecipitur Vital vel tales Malum praepararet sic versi aegrotanu aliud sanitas,queetinis illoru*ceptorii medicinae. Nessi eni medii Corra cepti e ut sanet, sed ut praecepta regulari artis medivine cute sui ad san dum necessaria seu ordinata normittat.
74쪽
Id tamen quod est sinis unius praecepti, si sit adhu aliquis
voluntatis,potest in obligati m sub prscepto a Itero cadere. quemadmodum de charitate mox dicemus Sic in moralib' alia sunt opera,quae praecipiutur. Alius est sinis propter que precipiuntur. Finis egis seu preceptorum legis quem legis Iator intendi est ut hi quibus ex imponitur, boni fiant, tuostea recte vivant. Bonitas autem quemadmodum ex supradietis patet,gemina est, Una bonitas naturalis esse veluti vintilitas proximorum, Pax item e tranquillitas eiu u in hae vita inter sese conuiuentiu secundum ciuilem quandamquasticiam diuine legi no contrariam, quin potius ordinabile ad ipsam. Alia vero est bonitas supernaturalis es,utpote supernaturalis beatitudinis in regno dei Pax insuperoc tranaquillitas reipublice que fideo euangelicis egibus sociata ead perueniendum in finem illum, Nice est intentio legis di binae. Hinc praeceptoru opera in scripturis sacris et apud ecom D elesii eos patres bifariam dicuntur bona, Uno modo perri dic exclusionem culpae Alio modo per positioem dignitatis seu
meriti aeterna vite. Gentilis aut Christianus,qui extra chaoritatem ex naturali pietate honorat parentes aut pascit esurientem fame moriente, implet praeceptu legis naturae, iaciti opus bonum bonitate accepta,non secundosed primo modo.
Ad haec planius intelligenda eonuenit considerare, cinam pacto charitas est finis precepti. Sciendum est charita. tem hanc esse qua sumus stiri dei consortes diuinae naturae,
de qua Ioannes loquitur, Videte qualem charitatem deus ostendit nobis, ut fit in dei nominemur,et sim' prim Ioan loquens de cliaritate,qua ipse nos dirigit diffundes in nobis adhue inimicis charitatem per spirinim sanetum,qua ex in imicis amici ipsius et Ticiamur. Hare autem charitas in nobis est de corde puro,conscientia bona ex fide non fieta NoQus t de coris potest esse cordis puritas ubi dominatur concupiscentia aut rivo,con cretis' ona hesus mundi clipiditas. Non potest esse conscientia bona π de πρηρ' na .Qbrae, si fiducia spei,orienti ex conscients boni aninas cta. bene sibi conscii Charitas enim bene operantis, spem dat hone costietie no potest esse ides no ficta quae no est ideo it spir.ua, sed qua sibi tofingit humana presumptio, veluti da anim
75쪽
D LIBERTATE CHRISTIANA, LI g. i. ες. animus credes aliquid futurum,quod no videt fingit sibi aliquid laturum,quod non est, aut credat vel speret, diligatque quod falsum est. Unde quod in uno laco dicit Apostol',Charitas est finis praecepti hoc in alio loco dicit. Finis legis Christus est, finis, in non corruptionis aut consumptionis, qua omis legis ci se
scilicet Christus abeat,evacuetur,aut esse desinat, ted consum fus. mationis seu perfectionis, qua Christus ipse in nobis manes at corda nostra possideat. Apostolus cum dicit, Charitas est sinis praecepti,accipit preceptum pro tota lege Moysi de hac enim loquitur,ut patet ex cohaerentia sententiarum. Scienda est igitur quod lex Moysi triplicia continet praecepta, quaesdam perpetua,quae continet legis decalogus. Asia iudicialia, de iusticia populo administranda in iudicris de criminibus,
ex transgressoribus legis diuinae puniendis. Postremum, fili, mammonialia sacramenta &secundum singulas partes finis te in 'rigis est charitas seu Christus. Na et lex ecundum ea precepta res
quae decalogus continet,non impletur,si non ipse operans legis opus in charitatem ordinet. Siquidem decalogi opera,nec perseet recta aut iusta sunt,si non charitatem habeant,fianem in quem referantur. Deinde ex secudum eam partem, quae circa scelera vindictas versatur, medicinalis est ut sanatis morbis contumaciae at superbie homines peccare desis stant. Postremum lex secundu cerimonialia sacramenta Christia nobis insinuat,ad Christu nos mittit. Verum ne ex serio plura,qua dicit charitas Te sinis praecepti, quispia fallatur,xcredat charitatem fierii generari ex obseruantia preceptorum,tan ex merito quo perueniam ad charitatem, Scia cndum est,quod is qui non diligit, mandata dei non seruat. Si quis inquit Christus non diligit me sermones meos non seruat. Proinde non custodia m datorum dilectionem facit, Non adsuu tu sed econtrario,dilectio facit custodire mandata. Unde Aug. Eladia claritati se super Ioanne ractans verbum Christi dicentis, Si prsce nerat sed αοrar pta mea seruaueritis . manebitis in dilectione mea. Ne riorOm xit an dilectio faciat seruare precepta, an potius contrario, precepta seruata faciant dilectione vespondet. Nemo ambi
git quod dilectioir cedit in unoquot obseruatione, an da datorum. Nainde prccepta sen:at,no habetis, Ui5 dilist Quoe i
76쪽
Q3 ad ergo asi, Si praecepta mea seruaueritis , manebitis Indi lactione mea,ostendit non unde dilectio gen cretur, sed unde monstretur. Nec enim ait, Si pr&cepta mea seruaueritis, dilectionem meam dabo vobit,sed manebitis, inquit. in dilectione mea, tanqj dicat, Si prccepta mea seruaueritis manebitis in dilectioe mea id est,in gratia mea,qua ego dilexi vos, eligens vos de mundo,ut tructum asseratis, sed nolite putare vos manere in hac dilectione mea, si non seruaueritis praecepta mea. Non er o, ut Christus nos diligat prius seruamus
praecepta ipsius,sed nisi prior ipse nos diligat, largiens grati precepta illius seruare no possum'. Seruare inquI, sic ut ingrediamur vita e terna , sic ut Pelagiani putabat nos psi liberi arbitrid posse esse sine pctosicc seruare illa,vthia vivam'. Hoc enim falsu est,quia nec hia vivere dicendi sunt, uausam bene vivendi Christum, celinem bene vivendi vel caecitate nescuint,vel inflatione quadam contemnunt. Multi sunt extra ecclesiam, etiam pagani,qui secundum quandam huius vitae consuetudinem dicuntur boni homines boni viri bonae sceminae. nuocantes G quasi obseruantes ea que in Iege praecepta sunt,deserentes honorem parentibus suis non moechantes non homicidium, non surtum, non falsum testis monium perpetrantes , qui pascunt esurientem, vestiunt nudum suscipiunt hospitem, vilitant aegrotiam, consolantii rinclusum. Haec omnia facientes in caecitate, di in tenebria
manent putantes sese non indigere Christo medico qui sos Ius est via,veritas,et vita. Hicia si dixeris, aritas usit principi uin causassi efficiens ex qua prodit mandatorum custodia non poterit igitur esuritas esse filis custodiae madatoru siquidem causa inali tempore prior est efficiens causis, que propter causam inalem acquirenda, prodit in opus , vi patet in eo qui ambulat propter sanitatem, dein egroto, qui propter sanitatem medicinam accipit. Praeterca charitas est
id, quod preceptum est seu id quod sub praecepto cadit. Non
patest igitur ipsa charitas esse sinis, propter quem praeceptueit datum seu impositu Praeterea si chalitas sit id quod precipitur,quis ergo erit sinis Praecepti illius quo praecipitur
ipsa charitas Respondeo argumentu nisui concludere. Nam
77쪽
ea finalis N efficies coincidui Manifestu est desi esse pricipiti ec sine Oim bonoru operi nostroru,nec ullii esse meris tu bonu,qd no sit dei donu,& in deu, ut in tine ordinatum. Ad probatione aut argumenti dicitura duplex est finis. Naqitida est,que efficies causa operta intedit pducere, Veluti is es' tinnitasti ter qua producenda medicus medicina preparat, de talis finis est siccandu tas posterior causa efficiete. Alius est finis no que ca efficies opando intendit paucere sed que intendit alteri comunicare,hoe modo ide est causa sinalis ocefficiens eiusde aetus,ec sic deus operat nobiscit opa bonara ter semetipsam ut videlicet comunicet nobis semetipsu ocaretia nobIs sua immutabile ac sempiterna bonitate. Almita de simul cautor bonorsi operct et eorunde bonor opum
sinis Ad secundu dicimus,aliud esse preceptu si precipiecharitas,aliud praeceptu cuius charitas sinis est. Pecipit charitatis aetias cu dicitur, DiIiges diam deo tuu Hare aut ipsa charitas est finis caeterord preceptorsi legis cuiuscemdi sunt, unu deu colere nec iurare Uanem ipm,nec adorare idola, c. Ite rothibitiois cocupiscetiae,no solummo', ne ueniat ac rab μ Aopus adulterj,aut ebrietatis aut rei coriipiis,sed N 'Qcupi a 'o is stetia ipsa cotraria e charitari aie eius cui inest, ex aufert visi citam a filone eius. Cupiditas enia venenu charitatis,atc ita
mi precepti ci 'hibetur idololatria. Npre ripit culi uni' desine charitate,des manifestu est, di similiter fine. a. prscepti. ci precipitum ne assium amus nome dei in uanu. Ite sine tertinprccepti e siliaritate patet,duin ossius operibiis laboramus spe suture 'etis,ut habeamus sabbatia in deo sempiternu Sicet in preceptis esteris,ueluti eoru ,ἀbiis dicit, Nomoechaberis obc.sinis est charitas seu dilectio dei, ut moderatis exsuporessis cocupiscent iis,qin bus rati lis anim' ab his que, dei
78쪽
Ad Itim argumentum dicimus, quod stnis recept quo praecipitur charitatis actus est ipse deus, in quo per chaoritatem mens quiescit, ut in summo suo beatifico bono. Uno de duplex est finis. Vnus quo quiescimus in deo Alter, instquiescimus,qui est ipse deus deus autem cum non sit nostrevolutatis opus, non precipitur nobis, nec enim datur preceptum ullum nisi ad opus aliquod voluntarie faciendum, aut omittendum Praeceptum quidem est nobis manere in charitate,que deus est. Nam sic manere opus est hominis,no soli' autem sed coelitus adiuti. Unde non multum refert, siue in Duplex lolis, verbo Apostoli dixeris charitate accipi pro cli aritate creata,m et increata siue pro charitate increata, quia utrac linis est, nec in duo finessed unus ultimus videlicet charitas ipsa increata Necu hec coiingimus excerebro nro Na de increata charitate lautiat Ioannes, Deus charitas est, ex qui manet in charitate, in deo manet, de deus in illo De charitate aut creata, que Uir est, iuxta Paulum apostolum dit Fusa in cordibus nostris per spiritum sanetiam qui datus est nobis,idem Pau.alibi dicit. Nunc manent fides,spes,charitas tria rate, ubi Apostol' agit de creatis charismatum donis quemadmodum autem illic neci fides est deus , nec spes, ita nec charitas illic acces
feriis actu, ibati ixV st dei QRum n Oious datum, non est igitur eius in talis O bl si iis Potcst-xe 0xim Πs Voluntatis, Aic ita consequi videtur hapraecepto ritatem,s motum charitatis nor osse ulla lege precipi. Respondeo negans consequentiam Nam actus charitatis est actus honus ex optimus, ΘΕ ideo sub prccepto positus est dein potestate volutatis humanae quia ipsa volutas clivis non potui sibi charitatem infundere,vtic tamen ipsa nondum charitatem habens potest per initia quaedam fidei aut alias coelitus suasa seu vocata ccinuitata sese disponere ad accipiendam charitatem. Quemadmodum Sapiens,ut sciis quod nemo mist continens esse,nisi deus daret adiut dominam;& deprecatus est illum,ut acciperet donum continetie quod nondum liabebat,ut dicitur Sapien.octavo. Rursus ipsi voluntas iam charitatem habens potest uti ec non uti illa accepta, t. perdere illa, Quamobrem hortaturApostol'
79쪽
mri stat videat ne cacit. Deinderi lce sciendum, litidi I uJx r sis alii dillud est donum dei, quod stilli' aliud vero donii d qu ct M tuis i. est virtutis optis ut habet Antilli sua illo psalmo feci hid:ciditu; sititia, Virtute detis inutopat in nobis sine noliti,
opus aut virtutis nobis cooperati hyefas. Idco novit fas virtutes opemur precepit nobis de', sed oro emur, vel opae virtutib acceptis vel opera ad virtute aliqua assequedaordinata. . Hic ergo si obicceris Charitas ipsa notiaeeipi vir cita tin tu in singulis decalagi praeceptis alioqui Paganus e nai filii 'm turali lege parentes honoras ellet trangresso prccepti de ho esuri i - norandis parentibus, Non potest igitur charitas esse singi m-ς ς γlorum prsceptorum finis Respondeo ex supradicti, in I g ςI
non valere consequentiam. Nam charitas ψ uis non praecia
piatur in singulis decalogi preceptis,est tamen singularii mpraeceptorum sinis, ius actus est etiam sub praecepto spe .ciali quo dicitur Diliges dominum deum ruu c. verum hoc est preceptum at Firmatiuu obligans ad dilectionis actu quem non oportet semper permanere in anima, sicut ne
semper a tu oportet nos honorare parentes aut pascere esurientes, ex deo si occurrat tempus quo voluntas tenetur stabaoenire parentibus ccesurientibus, ceno simul occurrat leo pus quo tenetur actu diligere deum,non peccat parentes honorans ex indita naturalis legis inclinatione etiam etsi nooperetur ex charitate quam non habet. Si vero temp' occurrit in quo tenetur parentibus subuenire ex simul deum dis ligere,ium tenetur ex charitate parentes diligere, non vi
precepti de honor dis paretibus sed ex vi illius madati ma ix in ii. Diliges dominu deu rusi ex toto corde tuo &c, ad qce
mandatum adimpicndum, ut inquit Augustin in primo libro de doctrina Christiana, requiritur ut omnia sua in deii coferat,a quo habet ea quae consert. Nem istud est cotrasententiam Augustini in libris contra Iulianum 5 Pelasgi anu dicentis, Absci fide nullum esse opus bonum. Nam Augustinus ut iam patuit,loquitur de operibus honia secudum talem bonitate qua iuste &sine peccato vivitur cotra Pelagianos , qui docebant cmines abscx fide per solum lumen ratiunia posse ita viuere, ut nullum habeant peceat si
80쪽
ta vitam quandam aeternam habtat extra regnum coelora, Augustini diligenter considerandum est, quia fallit mulios docti inam illius non praeceptoris , Q raunii ut, dilectionem dei essi totius legis Anani in extera migcμt et g norurn operum ac sacrificiorum, ex orationum ac leuiniora πς IV ς ἰς finem quod non solum Chri itianis ex scripturis euangelicis est notum verum oc Acbre s sapienti ibas id ex scripturis veteris legis plane demon;trantibus quemadmodum paret
ex sententris Rabbi Moysi Aegypti j si per in rileg in ioci
Unde in volumine, quod in erpretatur, Dux dubiorum I bro terti c/.ει fune de et, quia encterna sexuiudi opera, ut oratio loto lagis, sata ilicia di oblationis. ea quae ii: hant circa domum dei, ritusti silennitatum ac seliorum, a aliorum piraeceptorum executiones, habent finem suum ut populus exerceat se in preceptis creatqris Scelongetur is ecularib c Sotise,Nitit Occupat circa ipsium deu .ra,ec non circa aliud . Si quispiam vero tabloruinis tu oraueri cxta me cogitet demeretricibus si is .
vel si legis verba e Wt,cogitatio autem cordis sui et in aea dificatione domus saetaemon in elligens quid egat vel si ali ud quod uis preseptum impleat membra suis scut qui odie aut scir dit ligna in moerorse non intelligens operis iration quare stat, non est assecutus sinem legi .sed similis est illis, de quibus dictum est, Prope est dominus in ore , cor autem
eorum longe ex me. addens Scito, inquit quod in rem reorationis exercere techbes,virnens tua sis acua abitaria re
e executionis praeceptiorum,eius cogitationes non docti
nent ad alia nisi a illa quae facis Vnderi iustus apud dea perfectus est toto im illestu inspeetor. ω memplator crea