장음표시 사용
251쪽
f. 73o. . FEBRIS CONTINUA PUTRIDA . . et 3
Galen. de Febrium disser. ιib. i. eap. 7. Febres ergo continuae putridae dicuntur,
rom. T. p g. III. , culus mentionem. alii
occasione liet ad 3. 387. & f. syl. Ibi
enim monet , quod putredo humorum ,
quae fit in vasis , similis sit illi , quae in
inflammationibus, abscessibus , & aliis tuberculis observatur; simulque addit , variam esse hanc putredinem , prout natu ra vel superat , vel superatur . Superante enim natura , ut in inflammationibus pus fit, sic in humoribus venarum de arteriarum id , quod subsidet in urina, puri respondens ; deinde addit sequentia maxime notanda : Atque Me putredo non
simpliciter pνiredo est , Ied etiam aliquid
concoctionis habet e manente enim adhuc concoquendi facultate vasorum , putrescens r&nc . humor ad talem alterationem dedue;-ιur . Pro varia autem degeneratione humoris putrescentis , & majori vel mino. xi debilitate saeuitatis concoquentis , diversos putredinis huius gradus agnovit . Patet ergo evidenter, ut puto , quod per putredinem Galenus infignem humorum a naturali statu degenerationem intellexerit, atque febres , in quibus laetis degeneratio adest , putridas dixerit , licet nondum proprie vocanda putredo adsuerit. Illa tamen humorum mutatio , quae in febribus eontinuis fit, in putredinem pro prie ditendam tendit . Demonstrarum eis mim suit ut f. 8o. humores sanos sibi relictos in quiete & ealore, vel etiam motos valide, putredinis incipientis naturam adi. pisci, illamque propensionem naturalem in putredinem augeri incitato motu Aecalore, ut f. 84. probatum fuit; de qua re etiam videri possunt illa, quae ad s. ioo. I 8s. 689. dicta suerunt . Utina in his morbis acris, rubra , stetida quandoque , faeces alvinae olidissimae sepe , sudor graveolens , putredinis saltem incipientis signa exh bent . Raro tamen in vasis ipsis circumducti humores in morbis vere putridi fiunt , cum plerumque , defructis tenerrimis cerebri & eerebelli staminibus per humores aeriores de valide motos , mors fiat, antequam eo usque corruptela perrexerit . Videantur de his illa , quae in Commentariis 3. 89. habentur . . Tom. III. dum a naturali statu humores multum degenerant , simulque in putredinem verogunt; unde & varius malignitatis in his gradus observatur , pro majori minori-ve ejusdem degenerationis intensitate .
Quamvis autem raro vera humorum puis 'tredo adsit in his febribus, & tantum putredo sera deprehendatur in alvi excrementis , quae in intestinis calidis & h midis collecta , aere simul accedente, facillime corrumpuntur ; tamen in his motabis magna in putredinem proclivitas semis per adest.
TIONE sIMPLICI &e. Per simplicem inflammationem hic intelligitur , quando quaedam pars corporis singularis , topico vitio , phlegmone corripitur , quam tamen , licet corpus caeteroquin sanum sue. rit , sebris saepe comitatur , ob rationes in Commentariis g. 38 a. 8. dictas . Uti etiam quando per febrim praegressam , deposita in quemdam corporis docum materia inflammatoria , pleuritis , angina , phrenitis aut alius quidam morbus in lammatorius cum febre fit , tune enim , in loco amcto obstrudiis vasis a materia inflammatoria , impeditur libera humorum cireumductio , & aeceleratur plerumque per reliqua vasa libera- & aperta humorum celeritas ἔ neque tamen ideo semper se-bris hos morbos comitans putrida dici potest , eum saepe blanda resolutione solvatur , & quandoque saltem in horum morborum initio, vel etiam , si non ad. modum validi fuerint , non observetur adeo notabilis fluidorum degeneratio a naturali conditione . Verum si totus san. guis, inflammatoria spissitudine nata, minus meabilis factus fuerit , adeoque difficulter per arteriarum angustias ultimas transire potuerit , incipiet haerere in viseerum vasculosa & intricata textura , curanea vasa in sarcientur , & distenta im- meabili humore vicina ipsis minora vaseula compriment , capillaria vasa omnia sie dicta ob tenuitatem obstruentur, vel saltem non nisi difficulter transmittent mi. nus meabiles humores ; unde ingens attri-
252쪽
: O FEBRIS CONTINUA PUTRIDA. ,6. 3α
tus di ea lor magnus sequetur , qui inter que immani narium haemorrhagia petiis. sebris eontinuae putridae signa sequenti pa. se intra quadri horium . In febribus ma-ragrapho numeratur . Cum ergo insignis lignis & petechialibus 'σμαι s Cleui talis degeneratio humorum adsit , febris aquar. hi'. . noxae, cap. ob. hane comitans continua putris dieitur ob servavit , haemorrhagias narium , uteri , rationes minio dictas. renum , periculosissimas & enormes saepe ACRIMONIAE v ERO ACuTIORI , sKpE avenisse , ob sanguinem tenuissimum adis p Roasus &e. Quandoque actis stimulus , modum fluxilem , & servidissimum , ex. sive corpori per ingesta applicatus , sive trema arteriarum oscula reserantem ; viis
ex degenerantibus in eorpore humoribus ditque Ichthyocollae gluten , sanguinem natus , sebrim excitat , & natam conti. incrassando , profuisse . Dumque Tribunonuat, uti patet ex illis , quae ad 3. 386. plebis in initio talis febris venam secan. ubi de febrium eausis singularibus agitur, dam curaverat , eductus sanguis longo dicta suerunt . Verum haee acrimonia tempore relictus , di quovis in loco reis quandoque prorsus singularis est, neque ad positus , concrevit minime ; illudque se ullam cognitam aerimoniae speciem reduci postea saepius observasse testatur . In pes. potest , solo tantum effectu se manifestans , smis variolis, uti postea in illarum histo. dum in eorporibus sanissimis putridas se- ria dicetur, lethalis saepe haemoptoe , vel bres , & saepe simul mirabiles humorum & aeque sere perniciosus in hoe morbo sanis degenerationes, producit . Cum sanissimo guinis mictus, observatur in primo etiam homini contagium variolarum applieatur, morbi sadio, sorte ob eandem rationem. quam putrida inde quandoque exeitatur Unde optimo iure celebris auctor febris Idem in peste , aliisque febribus rhe smau. Pox. in the Preface p. I s. haee malignis epidemiee gratantibus , patet . miasmata librilia bifariam distinxit ab
Quamvis autem haec mi asmata morbosa , hoc ei celu , quatenus mempe liquida no- quae miro stimulo febres putridas produ. stra vel incrassent, vel dissolvant ; atque cere valent , nullis detegantur sensibus , inde in curatione horum morborum ma- adeoque distincta horum idea dati nequeat, gna diversitas obtinet , uti satis patet . sed solis effectibus se manifestent , hoe t Quamvis enim vel itas motus cireulatoisinen optimi de his notaverunt auctores , rii vide g. Iooo. , uti di ea loris librilis quod quandoque incitato per haee motu vide g. 689.ὶ effectus sit , difflata parte ei reulatorio, vel propria illorum effieacia liquidissinia sanguinem in spissare, imo &sanguinem in spissante , nascatur inflam. inter febris effectus f. 38 . liquidissimi ex .matoria densitas humorum, per quam vi- presso & reliqui incrassatio numerentur ;sterum obstructio , Se capillarium arteri, nihilominus verissimum est , uti ex modorum sere omnium oppilatio, producuntur. dictis constitit , quandoque miros simu- Aliquando tamen ει constitit observatis fi- Ios singulari prorsus efficacia , simul eum delibus, a talibus stimulis productas febres febre excitata , sindere venenata vi hu- putridas insignem quidem degenerationem mores, di ad putredinem disponere s tam humoribus induxisse , verum a priori pe. de saepe in ipso talium morborum initio nitus diversam a dum nempe sanguis , & putridissimae sceces & magna saepe eopia sorte reliqui inde isereti humores , po- per alvum exeunt, & in urina , sudore , t ius attenuantur , di quidem adeo, ut va- halitu oris &e. manifesta simili degener riis viis de corpore elabamur , cum su. tionis indieia deprehenduntur. bila & valida vitium jactura . Sie in Com. Talis prosapiae videtur siisse ille morimentariis f. 86. notatum suit , in peste bus, quem sub Typti nomine Hippocrates Bredana sanguinem insectorum apparuisse De Internis affectionibur cap. 6 I. rom. 8.lividum , stetidum , non eoncrescentem g pag. 667. descripsit , quemque, bile pernotatque idem auctor ι - δεν με δε corpus mota, aestivo tempore , quum ca- morbis Eredauis pag. 8. , aegros quando. nis sidus oritur , invadere dixit . In hoe
253쪽
morbo enim monet , quod statim cum sebre vehementi acutus ardor adiit , atque illico projectis viribus una cum gravitate corporis imbee illitas , & erurumae manuum impotentia talis , ut nullum usum aegro praestent . Notat etiam ventrem cum validis torminibus perturbati& graveolentia alvo expelli . Putridam autem humorum di lutionem in hoe morbo adfuisse , eonfirmatur ex illis, quae in eura huius morbi eommendat . Sorbi. tiones enim tenues & stigidas exhiberi , vinum nigrum austerum dat, , vel si illud
minus e serat . album aquosum auste.
rum , jussit . I, aeterea attrita lintea sti. gidae immersa applicari voluit illis Ioeis corporis , quibus praecipue ardor maximus percipiebatur . Quae omnia tantum usum habent , dum nimia humorum soliatio peceat: ubi enim inflammatoria sanguinis densitas adest, & austera & actu frigi. ea, nocerent; uti patet ex illis , quae in cura inflammationis dicta suerunt . Hae videntur esse illae fibres acutae , in quibuι frigidae potio tanquam utilissima a veteri. bus Medicis laudatur . Maximae enim se. brium continentium remedia duo esse di. xit Gatiuas Method. Med. lib. p. cap. S. ν-. IO. P. zop. , venae sectionem & p tionem frigidae . Verum in eodem capitae monuit imprimim illis prodesse , qui sibgidae potioni assueverant ; simulque addit, notere , ubi partem aliquam principem
ruinor phlegmon es , indemat es aut sciri hodes Meupaverit Tune enim ad praesens quidem non parvum iniere levamen, propterea quod iam aerensam febrim exstinguit ι verum , manente adhuc ejus causa , aliam denique accendi necesse est , atque
starimam ea , Pa praecesserit , diisciliο- rem , propterea quod densatum ex frigido potu remus est . Atque ibidem plures noxas a frigidae potione natas recenset. Uidetur ergω tantum prodesse, ubi nulla spinsitudo humorum inflimmatoria adest , sed potius nimia humorum dissolutio in pu. tredinem vergens. Videantur & illa, quae de potu frigidae in Commentariis f. 6 o. r. dicta suerunt. Patet simul ratio , qu re quandoque in febribus acutis eontinuis& putridis aeidi illi spiritus ex sale mari. no, nitro , sulphure se vitriolo, igne expressi adeo prosint, qui tamen omnes san. guini misti eoagulum indueunt ia Putrida enim humorum ditatuito per similia tollitur , & futurae ea vetur ; unde Dinha. mur cuti ad paragraph. 88. n. a. dictum
fuit in pessimis vatiolis eonfluentibus nil plus profuisse vidit , quam si vitrioli spiritum potuit ordinario decumbentium
f. 73r. ognoscitur calore digitum tangentem quasi pungente, pulsu febrili, sed & inaequali, & non ordinato, urina crassa , rubra , turbida , eruda sine sedimento, temperie, aetate, habitu, calidis sanguinolentisque. Operae pretium iam est videre illa Ggna, quibus febris eontinua putrida praesens eognosti, & ab aliis librium speeiebus distingui possit. Difficile autem est imprimis in ipso talis morbi initio continuam sebiim , proprie dictam , distinguere continuae remittente , quae per vices
impetum remittit & redintegrat denuo , eum similia satis inter se sint harum se-brium principia, & in utriusque saepe ma gnae d generationes humorum adsint , &gravibus stipentur symptomatibus . Unde Galenus L Ibid. eap. 4. pag. ao6. , dum casum deseribit iuvenis synoeho putri l borantis , non ausus suit definire motabum , antequam tertia die vidisset , nullam novam aceessionem supervenisse , licet tamen iam seeunda die suspicaretur talem febrim esse . Quamvis autem in harum librium Diagnosi haee difficultas sit , tamen cura febrium generalis utri. que convenit adeoque nou latebunt peritum medicum illa , quae agenda sunt ,& imprimis eirca debitum talis libris m deramen , ne nempe furibundo impetu corpus destruat, vel torpeat nimis . Umde Galenus in casu modo dicto non dabitavit venae sectione, ad animi deliquium instituta , sebrilem motum compescere secundo die, quo primum viderat aegrum ,
254쪽
24s FEBRIS CONTINUA PUTRIDA. 73r.
lieet lateatur, se tertio die tantum cet. quae ad 6 s. Et sequentes dicta suerunt, tum fuisse , febrim illam synochum p u. ubi de ea usis caloris febrilis agebatur .
Synochus autem putris distinguitur a non putri & Ephemera sequentibus signis.
sI PuNGENTE . Maximum febrium p u.
itidarum indicium Gaisnui posuit De
Febr. dissert. tib. I. c. 9. rom. 8. P. II 8. ealoris qualitatem : Nihil enim suave , nibiI moaeratum , neque Ephemeris simile habet , sed quemadmodam optimi ante nos
Medici aιxerunt , mordax potist quodam . modo es , ut iadat morbeatque tactum , veltiti fiamus ocusis ac nares . In aliis se.
bribus , licet statim primo attactu magnus satis calor videatur percipi , ille tamen a tangentis digiti calore vincitur , & paulo post minor apparet : in putri. dis vero illis febribus continuis saepe in initio levior videtur ealor , dum tangitur aegri manus , sed augetur quasi omni momento , & tangentis Medi ei digitum quali pungit & mordet , ae sit de profundo corporis calor emergeret quod j I iter optime monuit Gaienus Ibid. ) , di. cens : Verum λιεν initia decessionum dum
Me sulfocatur ealor , . inιαν accendo. μν excrementa mis patim admoυentis bus mantim Honoscitur sed diutius immorantibus praedictum caloris genur quasi
de profundo emergit . Qui semel talium aegrorum pulsum tetigit , melius hanc caloris percepti diversitatem cognoscet , nam verbis sorte minus distincte destri.
bi potest simulque intelliget rationem , eur Hippocrater Ibid. cap. I. P. 1O7.
dixerit : Febres , hae quidem manui moris dacer , ilia vero miser ; qtiadam non moris daces , increscentes vero s nonnullσ acuια ,
sed ab ipsa mauu devictae &e. Cum autem synochus putris saepe de . beatur causis inflammatione simplici ma. joribus , uti dictum suit praecedenti para- grapho, dum nempe inflammatoria spis. situdo totius saliguinis a deii , atque per febrim a uicto motu talis sanguis per vasa rapide movetur ; patet satis ratio moris dacis illius ea loris , & omni momento quasi augendi. : de qua re videantur illa , Notandum tamen est , quod quandoque in pessimis sebribus talibus' extrema stigeant , dum tamen urentis caloris sensum ci rea praecordia habent aegri ; ve.
rum hoe senestum signum vide Com. mentar. S. 698. raro in principio harum
febrium apparet , cum tantum hoc contingat , dum , vel fractis acutissimo morisbo viribus, cor ad extrema corporis sanguinem propellere nequit , vel sanguis sic conde ii satus suit , ut per maiora Iantum 6c cordi proxima loca trans re adhuc possit ; interim tamen intolerabilis ardor circa vitalia viscera ab aegris perinceptus synochi putris praesentiam satis
tunc docet. PuLsu FERRILI , SED ET IN K A. LI , ET NON ORDINATO . Hoc signo
etiam optime synoehus putris ab Ephemera dc synocho simplici distinguitur a in illis enim pulsus sortis , aequalis , ne
que celeritate multum excedens pulsum
sanum deprehenditur . In synocho putri major celeritas pulsus , sed & saepe inaequalitas adest , tam in robore, quam iuvelocitate . Fit autem hae inaequalitas , vel quia sanguis inflammatoria spissitu.
dine immeabilis circa extremas arteria. rum angustias haerere incipiens , vel saltem non nisi difficulter transiens , circulationis aequabilitatem tollit ; vel etiam quandoque dum singularis aerimonia , bλ- rum febrium eausa , uti paragrapho pra cedenti dictum fuit , miro modo turbat omnia ; unda sepe statim summa debilitas . pulsus vacillatio . aliaque gravia symptomata oriuntur . Illam pulsus varietatem in his sibi ibus vocavit Galenus
suum compressionem : Mi nem' ine lenis te accusone paνυi admodum m in v
ut exist ηι . Non tamen ab his febribus inseparabile hoc signum statuit ; ubi tamen adest , harum febrium proprium esse dixit , nisi cujusdam alterius symptomatis ratione talis pulsus iactus fuerit : dum
enim v. g. citca cardiam mordax humor
255쪽
les saepe deprehenduntur ἔ qtae pul: us mu. ratio e essat illico , dum vomitu excuti. t ut , quod circa ventriculum haeret . S
la autem illa pulsuum inaequalitas saliere posset in Diagno ii , nam in stigore sebtium intermittentium quandoque &talis observatur . Praeterea in crisi , &eirca crisim , mira saepe perturbatio pul. suum adest , uti in librium historia gene. rati notatum fuit.
aquosum lixivium , quod abluit , sibi miscuit , atque extra corpus exhibet , quid. quid in aqua potest solvi . & per renum fistulas in pelvim , hinc in ureteres &vescam demitti H. Boerb. Cbem. t m. a. PV. 3o . I adeoque ex urina optimum indicium habetur , quo eognoscitur san. guinis & reliquorum humorum mutata conditio . Cum autem in synocho putri magna degeneratio humorum a sanita. tis condii loaibus adsit , debebit & in v. rina insignis mutatio apparere , eer quam ab urinae sanae dotibus disteri . Urina eis nim sana , uti optime monuit Galeatis
regulam & normam dat , ad quam urinae morbosae comparari debeant , ut vi. deatur , qualis & quanta in his diversi tas sit et atque caeteris paribus semper eo pejores in morbis urinae sunt , quo magis ab urinae sanae conditionibus de .generaverint . Urina autem lana limpi.
da est , tenuis , straminei sive subflave. scentis eoioris , in qua subsidet album laeve & aequale : in Ephemera Ae Syno.
eho non putri ab his dotibus vix reee dit urina , nisi quod parum coloratior esse soleat , ic quandoque maiorem copiam sedimenti det . Ubi ergo urina in libri continua talis est , qualis in textu de- 14s scribitur ; patet , illam omnibus condi. tionibus ab urina sana deviare , colore nempe , crassi ite , turbatione , eruditate& tedimenti absentia ; adeoque & merito concluditur , sanguinis & reliquorum humorum , qui inde secernuntur , m gnam adesse degenerationem , quod synochis putridis dictis proprium est . Adj. 734. adhuc quaedam dicenda erunt de variis urinae conditionibus in synocho putri, quatenus inde prognoss deducitur.
enim causa praedisponens talis adest , quas accedente causa occasionali , aeris calo. re , motu corporis valido , vini potu lat. giore &e. febrim continuam putridam excitate valet ; eum in similibus ad di thesin inflammatoriam sanguis admodum pronus sit , de aucta circulationis velocitate maximum caloris augmentum illico fiat ; unde subita humorum degeneratio , & quidem .in putredinem , iure metuenda est . llinc patet ratio , qua re Hippo erarer ApEor. I. Secit. I. rom. P. P. T. athletarum valetudinem , si ad summum processit , periculosam dixerit : & morbos variis aetatibus familiares recensens Aph. 29. 3o. Se i. 3. ibid. p. ias. Ia6. adolescentes febribus acutis , ultra vero adolescentiam progretas pleuritidi , peripneumoniae . phrenitidi , sebribus ardentibus
obnoxios vivere monuerit . Imo adeo ne-eessarias has cautis praedisponentes ad synochi putris produAionem voluit GaD-nus Mer d. Medic. lib. p. cap. I. r. Ioap. 2o . , ut crediderit fieri non posse rut in frigida aetare , nee in frigido corporis remperamento , siυe ab initis adfuerit , με n ne frigidMm fuerit factum , tantianua excitesur febris. Uti nee in gracilibur , vel qui raro sunt corporis habitu.
FEBRIS CONTINUA PUTRIDA.I Iaee Honiolo uos, Epaemestica, seu Anabatica , vel Paracnustica .
Ttiplicem hane febrium, eontinuarum divisionem dedit Gaionas Do Febribus
inferent. lib. 2. cap. 2. x m. T. p. Ia8. .
Homolonos dicitur , quae ab initio ad finem usque aequalis permanet , quam &Acmasticam vocavit . Epac mastica vero vocatur & Anabatica , quando paulatim increscit ; & contra Paraemastica , quae deerescit. Notandum tamen , omnem se-brem continuam initium habere , unde
256쪽
pergit sensim aucta , donee ad oeκsaia sui incrementi pervenit ; unde & hoe sensummotonos dicta libris increscit . Verum uti optime monuit Galenus Method. med.. Lib. p. cap. rom. Io. pag. aos. , hoc nomine febris continua donatur e si maneat ea febris magnitudo , quam in prima acetisone summam habuis . Si vero febris pergat increscere eontinuo , tunc Epac-niastica dicenda est ; & contra , ubi ex summo suo vigore deerescit sensim , tunc paraemastica vocabitur . Simul etiam a p. paret , febrim ratem , quae uno alterove dis manet homotonos . postea declinan te morbo in paraemastieam mutari : ra ro enim accidit, ur puto , febrim talem absque declinatione manifesta impetus sui,
simul & semel desinere , nisi larga venae sectione febris quasi iuguletur s uti antea
dictum suit . Unde etiam Galenus Ibια. v. q. pag. zo6. , describens easum juvenis synoebo putri laborantis , notat , sebrim primis duobus diebus eandem mansisse, licet languis ad animi deliquium usque eductus suisset ; tertiae vero die imvenit febris impetum remisisse paululum ;atque tunc conclusit . morbum illum vo eari debere synochum putrem paraema. sticam , quamvis primis diebus homoto.' nos fuisser cumque quarta die iterum decreverat subris , & simul eadem proportione urinae concoctio processerat , septimo die finiendam febrim conclusit , quod& factum est . Febrim autem manere , crescere , vel decrescere novimus ex pulsus celeritate, calore, & symptomatibus manentibus, auctis, vel minutis.
j. 733. I X quibus prior salutaris: pessima secunda: melior terisa.
decrescit sanitas ; adeoque iustus metus est , ne victa morbo naturae succumbat .
Unde ex hae synochi putris distinctione etiam habetur cognitio , quid de morbi eventu iudicandum sit ; reliqua autem , quae ad Prognosim spectant sequenti pa
Faeilis horum ratio patet ; si enim is, sinere potuit morbum illud , quod in aegro de sanitate adhue superstes manet dum in summo ineremento est , spes est , ulterius morbum tolerari posse , cum non amplius increscat , sed vel perstet idem , vel declinet sensim . Ubi autem continuoncrescit febris , tunc augetur morbus ,
f. 734. DUlsus quo debilior , frequentior , inaequalior robore , inordinatior tem 1 pore ,, intermittentior ictu ; respiratio quo dissicilior, frequentjor, an
helosor, cum ' narium pinnis magis motis, quo magis dolens circa vitalia, quo inordinatior; lassitudo quo vehementior, debilitas maior, iactatio corporis frequentior, decubitus in dorsum , extensis membris, frequentior rationis, asse- uum , quo usus perturbatior appetitus magis prostatus, digestio molestior, urina' rubicundior, crassior, turbidior, cum sedimento minori, vel & tenuior, magisque aquosa, parcior , minus retinenda ; motus quo magis tremuli , tactum refugientes, ludentes , carpentes; oculi, quo luctuosiores , involuntariis lachrymis humidiores, eo morbus hie 73o. ,, peior, Iethalior.
Periculosas esse omnes synochos putres , eum a naturali flatu recedit quantum v nemo dubitat , verum tamen non in Omnibus aeque magnum discrimen adest . Moria' autem viri a magnitudo cognita determinabit periculi gradum ; haec au rem cognoscitur ex majori minori ve sunctionum, laesione . Uti enim ex GaIωιν in Commentariis f. a. dictum suit : emiusque moria rama magnitudo es , qu-ro recedat , is solus novir , qui nazaralem habitum adamussm tenueris . Haec suit sapientia Veterum Medicorum , ut collige. rent in morbis apparentia phaenomena.& compararent eum ' illis , quae in persecta sanitate inveniuntur , sicque viderent , quantum inter se differrent : atque ex hae observata diversitate concludebant de
257쪽
de varia magnitudine morbi , ea usque s
lutati vel sunesto eventu . Sie in Pragηο-fieis iaciem , corporis habitum , decumis hendi modum, mores , animi affectus &e. eonsiderat Hippocrater , & comparat eum illis , quae in morbo mutata apparent sdamnans illa , quae a consuetis sanitatis legibus abeunt , laudans illa , quae his respondent . Non enim ex intellectu eau. is morbi Prognosn deduxerunt Veteres , sed tantum ex effectibus fideli observa. tione cognitis . Unde Hippocrates gene ratem hane regulam posuit , ex qua mo hi magnitudo varia & diversus exitus praesagiri possent : Qaanιum an illis, qmerer vesicam , alvum , . per carnes e cernuntur , vel sicubi inliar a nasura reis
guus Boer avius ex Veterum monumenistis collegit , & ordine digessit . quae in vitalibus, animalibus , 5 naturalibus sun. Elionibus laesa apparent , atque eo pejorem Ec lethaliorem morbum statuit , quo plures & graviores hae lanctionum laesio. nes fuerunt . Singula jam haec aceuratius
illi distincti alteriarum motus , dum a sanguine cordis vi Impulso arteria dila. tatur , & paulo post elasticitate & vi fi .
brarum muscularium contrahitur , sicque sanguinem propellit , pulsus nomine comprehenduntur . Adeoque pulsus nunciat conditionem definitam cordis , indolem , eopiam , motum sanguinis , humoris no. fri universalis, unde reliqui Gmnes; tum& s Aium varium arteriae , vasis sere primarii omnium partium corporis H. Boerh. Institur. 3. ps 8. . Patet ergo, pul suum observationem in morbis lanimi usus esse . Ut tamen certi quid ex pui su praesagiri possit , notandum est , plurimas pulsuuin mutationes occurrere, quae non adeo a morbo , quam ab aegri aet te , sexu , temperie . habitu corporis , animi affectibus , anni tempestate , arte, et II itiae ipsius singulari conditione pendent . Unde optime Galenus De P, D ad Trra es c. s. Tom. 8. pag. g. pulsuu in mutationes distinxit in naturales , non na. turales , & illas , quae praeter naturam fiunt . Naturalem pulsus mutationem v
eavit illam , quae a sexu , aetate , tem perte , corporis habitu , regione , anni tempestate & similibus pendet : sic enim viris v. g. rarior & vehementior pulsus , caeteris paribus , esse solet , quam taminis ; pueris longe eelerior quam adultis . in senili aetate autem tardior ; in ibesis longe debilior pulsus sentitur , quam iagraei libus . Non naturalem pulsus mu. tationem dixit , quae post exercitationes eorporis , balnea, cibum largum &e. o servatur Ibid. cap. Io. pag. 6. . Praeternaturalem autem pulsus mutationem
appellavit, quae a causis morbosis fit Ibi. aem cap. IO. pag. 7. . Optimum ergo foret , ut prius cognosceretur, qualis putasus aegro naturalis fuerit , antequam mor bo eorriperetur . unde optime Cel ut dixit vide Commentaria g. 6o2. 7. eum par scientia sit , utiliorem tamen Mediis
eum esse amicum , quam extraneum .
Verum hoe semper fieri non potest et euanmtilii Medicos desiderent , eum quibaM D-ni nMilam Absisrarari commercium uidem cap. s. pq. q. . Adeoque nihil superest in tali casu , nisi ut Medicus ad generales pulsuum mutationes ratione aetatis , sexus , temperiei &e. attendat . Praestat etiam in utraque manu pulsum explorare , cum saepe ob situm profundiorem . vel diversam magnitudinem arteriae , in una manu longe debilior pulsus percipi tur , quam in altera . Simulque coadu.e et Celsi monitum de quo ad 3. 37r. mentio iacta fuit ut nempe Medicus
non protinus, ut venit, tangat aegri pulsum , sed prius hilari vultu assideat , &agri metum , si quis est , probabili sermone leniat . Saepe enim aegri , de morbi perieulo solliciti, ad primum Mediet aspe-Aum turbantur, & mira tune a sola haeeausa in pulsu mutatio pereipitur, quae tamen paulo post cessare solet. si ergo pulsus mutatio a morbo , ut
258쪽
,ue, FEBRIS CONTINUA PUTRIDA. . 34.
eausa unica , secta fuerit , tune sequen- crisi agebatur , dictum fuit . Uerum exies regulae locum habent. Quo DEBILIOR . Designat enim vi res moventes sanguinem per vasa immi.
nutas esse , vel liquidi movendi eopiam deficere , sive hoc fiat post validas evacuationes praegressas , sive , in plurimis vasis obstructis & dilatatis accumulato sere omni sanguine , pauculum per vasa adhuc libera fluat , quod non sufficit arteriis valide dilatandis . Cum autem materiae labrilis concoctio , subactio , & per
eriticas evacuationes de corpore expulsio , vel per metastasim ad quaedam loca corporis depostio , requirant circula. torii humorum motus robur , patet satis pulsus debilitatem semper mali omi. nis esse . Contra vero pulsus fortis bonum semper signum dat ; & si nimis validus suetit in his febribus, sanguinis minsione aliisque remediis , 3. olo. enumeratis , poterit facile ad , debitum modera. men reduci , cum alia ex parte disti ei l.
limum saepe sit eollapsas vires vitales in
morbis restaurare. FRE uENTIOR, INAEQ'ALIOR &e.
Eo enim magis a pulsu sano recedit , qui naturaliter tardus & aequalis esse solet. In moribundis autem tales pulsus appa.rent , debiles Ac celerrimi nempe, ut illorum rythmi distingui nequeant , subinde uno alterove validiori pulsu intercur. rente , dum cor , collecta in sinubus ve. nosis & auriculis copia parum majori san. guinis , plus repletum validius adhuc conia trahitur , atque hoc ficto intermittit iterum pulsus ; vel celerrimae & minimae tantum quasi undulationes in arteria per. cipiuntur , donec iterum cor impletum validiorem pro momento pulsum facit . Cum ergo haec denotent vitam in ipso sui sonte vacillare, patet satis, quam funestum praesagium tales pulsus dent in morbis .
Notandum tamen . dum materia morisbi , per febrim ipsam subacta de cocta ,
movetur per vasa , & ad criticas evacua. riones vel metastases disponitur, miras is
ye in pulsu perturbationes observari , quae tamen nihil tunc mali praesagiunt ; de
qua re in Commentariis 3. 387. , ubi decoctionis signis praegressis , morbi stadio , & eriss suturae indiciis distingui possunt
tales pulsuum mutationes ab illis , quae a morbi vehementia & malignitate o tum ducunt . Idem vero in multis aliis sympio matibus hae paragrapho recensitis obtinet , quod nempe quandoque salutarem crisina praecedant , vel & eomitentur; adeoque hoc semel monuisse sumtiet.
uu EN aio R &e. Respirationis considera. tionem attentam in morbis magni feeitHιppocrates , atque inde longe plura praesagia deduxit , quam a pulsu . Si autem bene intelligatur , qualis respiratio sit in optima sanitate, patebit evidenter , quantus sit morbosae respirationis ab illa reis cessus . optima enim respiratio fit, quando aer sine ullo sonitu , absque interruispilone , libere & satis lente ducitur, retinetur , educitur e atque talis respiratio des gnat , organa omnia respirationi servientia rite valere , pulmones facile explicari , sanguinem commode transmitiati , adeoque aptum esse fluere per vasa mnia corporis Herm. Borehaaυε Iustitiae. f. pri. . Patet hine ratio, quare Ητρα- crates In Prognosticis Tom. 8. pag. 6o8. Coae. Praenot. Num. 26 i. ibid. pag. 866. dixerit e Spirandi υero facilitatem exsi-
mare oporter , quod valde magnam vim M. beat ad Ialutem in omnibus morbis acuis
it , quι cum febre sunt , ω quadraginta Eιebus udicantur . Ubi vero illa spirandisaei litas abest , suspectum semper signumdat , cum necessariam pulmoni, dilatationem , & liberum sanguinis ex eorde dextro per pulmonem transitum , impedita
esse denotet. Notandum interim , ex mala consormatione thoracis in gibbosis v. g. , tumore abdominis in gravidis, pluribusque similibus causis ante morbum praeexistentibus , liberam isoracis dilatationem impediri posse ; quae ergo tune nihil ad prognosin iaciunt , nisi quatenus a levioribus malis , ad perversam talem conseriamationem accedentibus , respiratio magis impediatur.
Dissicilis autem respiratio dicitur , quae
259쪽
longe maiori eum molimine sit , quam poris motu aceelerata circulatione' , n. a. in corpore sano quiescente & vigilante jor eopia sanguinis intra idem tempus per observatur; tune enim adeo lenta &quie . pulmonem transire debet, tune maiori mota est , ut vix advertatur. Natum enis limine petii eitur respiratio , omnibus illis est ex Physiologicis , respirationem vita musculis voluntariis agentibuP , qui ad 1em & sanam fieri absque voluntatis ini. pixcidam 8e sanam respirationem non reperio , nam & homine inscio & dormien- quiruntur. te pergit ; interim tamen ad hane respi. Apparet hine ratio, quare - πνε υ αTationem vitalem a te dere posse ali s ea u. χμ ον vocaverit Hiplocrater Pνombet. sas, voluntatis imperio subditas, quae lon- Lιb. I. tot. a I. Tom. 8. p. 7 3. Coae.
pe violentiori pectoris dilatationi in in . Praenot. num. asa. ibid. p. 8o6ι di mei spiratione , ejusdemque, arctationi in ex . lem respiratione ni , ac si strangularetur spiratione . serviunt . Plurimi enim mu- homo; tune enim validi pectoris motus sculi & satis validi , quam iis smul & observantur , fie ut singulis inspirationi aliis usibus inserviant , ex voluntatis i m. bus stragula , aegrorum talium' corpori perio tamen & respirationi operantur H. bus incumbentia, attollantur ; virde qu1 si Borrhaaυe IV tur. f. 6ar. 62a. , tum . manifestam respirationem votavit , quiaque illi & maiores & sortiores sint his , in sanis & quiescentibus vix ullus peAo-
qui respirationem vitalem faciunt , pos- ris motus apparet , dum respirant . Ali- sumus pro lubitu respirationem augere , bi vocavit πνειαα μιμωρον Didem. I. minuere, imo i& integre sistere. Ubi er- m. p. pag. Ias. 2I6. , respir Iionem go in febribus ob minus Deile dilatabi. lablimem , quando costis. superioribus va-uin pulmonem , vel difficiliorem arteriam lido nixu elevatis totum pectus attollitum sanguinis per pulmonalem atteriam videtur. Ubique autem damnavid in mor- molestissimus anxietatis sensus vide 3. bis alutis dii licilem respirationem , di-631. oritur , omni molimine respira. cens : Omb cunγε in febribus non iu-tionis has resistentias superare nititur ho- permittentibias spis di in ultas fit , O mo , atque omnium illorum muscularum delirium , lethais hor. 3o. Sect. 4.aictionem in auxilium adhibet s tuncque Tom. Io. pat . I 67. in . Semper ergo eo difficilis rei piratio dieitur , quae semper pejor & lethalior morbus erit , quo re- supponit pulmonis minus iacilem iduat i spiratio suerit difficilior. & stequentior bilitatem in parie aerea , vel sanguinis dum miseri , aeque lae sani homines post
per arteriam pulmonalem transmir tenet validos cursus , anhelant , & omni moli-immeabilitatem , vel & maiorem celeti. mine pulmonem dilatare ni runtur . Ap.rarem motus sanguini v per vasa pulmo. p Iet tunc ille motus pinnarum , nasi , nis . vel plura ex bis, aut omnia simul . ut nempe naribus diduciis maior copia Novimus enim , ut omnis sanguis . eodi aeris adhue hauriri possit , sicque pulmode dextro contentus , per pulmonem ra- magis dilatari. Funestum hoe sigoum adest pido motu iransire possit in cor sinistrum tunc imprimis , quando , stactis iam vurequiri pulmonis in parte aerea dilata. ribus , nec erecto in te icto corpore sede bilitatem , uti de in foetu alias vias san. re amplius possunt aegri , neque validis guini ex uno cordis ea vo in alterum trana musculorum voluntariorum nixibus adseunti natura paravit , quae deinde in ho- juvare valent sustbcatam se te respirati mine nato & rei pirante oblite tantur: ubi nem . Dum equi rapidissimu eursu exer- ergo spasniodi ea contracto i pulmone in eiri anhela ut , apparet euidentissime pinasth aiaticis ejus sicilis dilatab; litas imis narum nasi motus , & solito major na- peditur ; vel in mimis, inflaminatoliis rium diductvi : unde & veterinarios eis pulmonis sanguis per ultim 1s arteriae mi. quis nares discindere legitur inure. Com. monalis angustias transire nequit ; vel in ment. in Νομ. Hι3pocrat. pag. 467. , ut animalibus i caeteroquin sanis validos cor- facilius aerem inspirare possint.
260쪽
,14 FEBRIS CONTINUA PUTRIDA. l. 3 .
Verum, eum dolor cirea vitalia visce. & illa, quando valida inspiratio est , ex. ra, & paries, quae illis adiacent , respi- spiratio parva, & contra , si parvam inrationem impedit , malum fgnum est s spirationem valida e spiratio sequatur Ibi.& in acuta pleuritide saepe se ipsos sus ire Coacis , vel saltem quae ob magnum
secant aegri, dum ob doloris acerbitatem molimen , quod aegri adhibent , valida pectus dilatare nequeunt: unde tune, san- videtui, dum distentis buccis aerem es. guine, a capite per venas redeunte , non si ni ἰ quales aegros alibi εκφυσω. - potente se commode evacuare in cor dex- effluantes vocavit cuid. 67. p. 8so. . trum plenum , ob impeditum desectu respirationis liberum per pulmones transitum , encephalon a distentis sanguine vasis comprimitur hine hebetes & Ω-misopiti saepe aegri in pessima pleuritide
iacent, vix amplius de dolore conquerem Ies , dum interim celerrima & difficilis respiratio sum mnm discrimen notat. Hinc forte Hippocrasti monuit In Prognostic. νωκ 24. Tom. 8. pag. oo7. frequentem respirationem dolorem fgnificare , vel inflammationem in locis supra septum transversum . Optime tamen notavit Gin mur Do ras iar. di xit. Lib. I. c. I .' m. 7. pag. a 32. , respirationem laedi , si doleant aliae etiam partes, quae in re spiratione debent moveti ; unde & hep te , vel triculo, liene &e. inflammatis &dolentibus, idem contingere monuit. Unde generalius in Coatis μm. 26 I. e. 8a pag. 866. axioma habetur e Respiratis , freqoem . parva es , inflammarionem . Aurem is uris principalibus Ruificar . Verum & inordinata respiratio funesti ominis est. Talis autem vocatur , quλn do non eodem modo peragitur , sed nunc longe validior fit , mox iterum obscvrior . Talis suit respisatio rara , mu's per tempus, O rursus brevis πνοι Lib. I. Epidem. I . t. 9. . 3o9. in muliere phrenitica, quae vigesima prima die morbi obiit, & eui ad
finem usque respirationem magnam &raram siisse Hippoclinis dieit . Similem respirationem & in alio aegro Ibid. a. εως. I 6. dig. 3Io. , qui vigesima quarta die phreniticus obiit , notavit . Unde& talem respirationem delitium significare , aut & eonvulsionem , dixit In
Ad respirationem inordinatam pertinet Huc etiam pernnet illa , quae duplicata introrevocarisne , quasi Iuperi pira tu,saegris fit Ibid. num. 26 I. pag. 856. . Talis respirationis species in plorantibus
pueris adest Di eo & quandoque ia
I. ingrat. I. 3om. 9. pag. 99. , qui sexto die periit , ad finem usque respirationem fuisse magnam & raram , velut revoca ti ῶσπιρ αυακα ni ἐν notatur . Uide. tur & similem respirationis anomaliam alibi arri Eae προσκοπψον vocasse r. 68. Ses. 4. rom. p. dig. 278. , quem
Ioeum Celsu Lib. a. cap. 7. pag. 64. hoc modo vertit e suorum saueius ia fibra illiditae spisitas , instat Hs nemo. - dsentio . Luctuosa autem & gem bunda spiratio , quam pariter in morbis acutis damnavit Hippocrates hor. s Sect. 6. rom. s. pag. 286. , hue etiam
Damnavit & stigidam respirationem , tanquam lethalem ; servidam autem , quae
aerem exspiratum quasi incendit vide f. 39. & suliginosam , etiam lethalem dixit, sed minus tamen , quam frigidam
Coae. Praenori nam. 26I. rom. 8. p. 866. . In textu quidem habetur z ve. rum cum nullus huius verbi sensus es.set in hoe Ioeo , & frigidae respirationi
opponatur , videtur legendum esse IM . Frigida autem respiratio gangraenam jam in pulmone esse docet, adeoque cer tissime lethalis e servida vero , summum ardorem eirea vitalia viscera designat , adeoque summum quidem periculum n
tat , non tamen adeo absolute mortem
instantem , ae quidem frigida respiratio .
nes morbos denunciare , dixit Hippocram hor. 4. Sin. a. rom. p. p. 46. quae