장음표시 사용
271쪽
genere eum continua complicatur , dioetu mam oe vix explorabisem faciens mixtio- π m. Credo autem me aliquando, quamvis rarius tamen , talem libri in ardentem observasse , in qua tertia quaque die exacerbatio manifesta erat dum in. terim continua libris intermedio die pergeret, & augeretur continuo. Mira foriste videbitur multis, Zi vix credibilis taliseomplicatio , qua distinctae adeo febrium species simul unitae decurrerent , neque se mutuo turbarent : sed villi hominem quartana laborantem pleuritide valida eor. reptum suisse , quam febris acuta inflam. maloria comitabatur: interim tamen toto hujus pleuritidis decursu quartana libris typum suum servans stato tempore ad riebatur, nec novo morbo hod adveniente , nee venae sectionibus, aliisve rem eis
diis, ad pleurit idem sanandam adhibitis ,
Triplex ergo videtur suisse febris spe.
eies , eui hemitritaeae nomen datum fuit. Tertiana nempe , quae paroxysmos adeo protractos habebat , ut vel nulla , vel pxrva admodum intermisso observaretur ;haec erat hemitritea Colsi : quo & referri poterit illa , quae ex tertianae duplicatae paroxysmis productis fiebat continu re. mittens febris . Hemitritaea Galeni , quae ex eo plicatione quotidianae continuae &tertianae intermittentis fieb1t . Denique illa hemitritaea , quae ex unione tibiis aeutae eqminuae , & terti nae nascitur .
Quamvis autem tres illae hemitritaeae om. nes periculosae sint , prior tamen mala , pejor sedunda , pessima tertia species h a. beri poterit. ιCum ergo frequentissima sit illa constitutio epide mica , quae intermittentibus febribus producendis favet ; & autumna. les intermittentes, si maturius ingtediantur , duplicatis & productis paroxysmis febres continuas remittentes saepe saeiant vide Commentaria f. 727. ἱ patet ratio frequentiae talium morborum ; simulque ex dieiis colligitur, quare periculosae sint tales sebres, & difficulter sanentur ; quod tamen in sequentibus .adhue magis pate bit a An ergo omnis febris continua remittens nomen febris ardentis meretur Φ Cem te multae tales sebres , quamvis semper difficiles sint, non adeo saevius symptoma tibus stipantur, adeoque simplicitet febres
continuae remittentes Iunc vocabantur .
Febres tamen, a quibus pauci morieban. tur, & plurimi evadebant, ardentes vo . ea vii Hippocrus idem. l. r. p. p. 64. , notans interim autumno sequente , Obortis imbribus, magis lethales suisse . Ardentem calorem , una cum sit inexplebili, pro signis pathognomicis libris ardentis posuit GaIenus Comm. p. in I. I. Didem. t.9. p. 27 a. . Verum de his de reliquis syniplomatibus primariis , quae febrim arden. rem comitantur, sequenti paragrapho dicendum erit.
,. 739. T TU ius sympismata primaria , Calor ad tactum fere urens, inaequalis Iridiversis locis, ad vitalia ardentissimus in extremis tape rem illior, imo aliquando frigus ipsi im aerem exspiratum incendens : sccitas in cute tota, naribus, ore, lingua; Respiratio de illa, anhelosa, cita; Lingua sicca, flava, nigra, exusta, aspera; sitis inexplebilis , saepe subito sublata ; fastula cibi , nausea, vomitus ; auxi etas , inquietudo , lassitudo i umina ; Tussicula , vox clangosa; delirium, phrenitis, pervigilium, coma, convulsio, diebus imparibus exacerbationes. CR LOR AD TACru Μ FERE URENs &e. Ab insigni ardore libris hie nomen habet: qualis autem appareat calor tangenti tales aegros Medico , in Conimentariis f. III. dictum fuit ; . mordax nempe & molestus Una cum siceitate ,. non vero humidusti vaporosus , qualis in vigore sibi iam
intermittentium , aliisque libribus mitto. ris indolis, apparet. Unde dixit Aretatis de eaQ. . sigu. morbis acui. l. et με. p. I 6. in febre ardenti esse ignem aridissimum & acerrimum , atque aegros omnia stigida attrectare , parietem , vestem , pavimentum &c. ut molestissimum ea lorem
272쪽
Ieniant . Raro autem aequat iliter tantus
ealor per totum eorpus diffunditur , &non nisi in talium febrium initio ; bo. Num enim signum est in morbis'; uti ad 6 8. dictum fuit , corpus aequabiliter ealidum & molle esse; in febre aurem ardente omnia sere pessima signa apparere solent , unde circa vitalia viscera summus aestus , & circa extrema corporis calor remissior , vel & aliquando frigus , percipitur . Cum enim calor febrilis a magno motu partium ex cor. de , & magna resistentia vasorum conis etra cor oriatur , auctis illis resistentiis ,
dum per calorem liquidissima dissipantur,& reliqua massa siccatur vi te s. 68 p.
non poterit sanguis ad extrema corporis
debita copia & impetu propelli , adeoque minuetur in his locis calor ; & dum immeabilis iam sere redditus sanguis per
vasa & viscera cordi vicina tantum movetur , frigus in extremis aderit , pessi mo semper omine . Unde internarum par
tium summum ardorem , una cum exter.
Marum frigore , inter sum mala libris ardentis recentuit Hippocratra De Asse.
Etiombus e. t. p. p. 622. de ninbis I. I. c. I 2. ibid. p. 348. . Cum autem , impedito sanguinis m tu per plurima vasa corporis , tanto celerior traiectio sat per vasa adhue libe.τa , &, quamdiu vita durat, sanguis per Pulmonem ex corde dexrro in sinistrum pelli debeat , rapidissimo motu sanguis , liquidissima sua parte orbatus iam&den. sor , per pulmonaris arteriae angustias transibit adeoque ingens erit attritus ,& ealor summus in pulmone nascetur . Cum aurem aer citissime calescat , hine fervido pulmone receptas , dum inspiratur , calidissimus apparebit , dum exspiratur ; uti optime percipitur si dorso
manus oti & naribus aegrorum admoto excipiatur aer inter exspirandum expulsus , qui tune molesto calore ostendit , ae si ealido de fornace egrederetur . Hoc sensu dicitur aer exspiratus intendi Timo ἀ-
non dabitavit dicere . quod sebre ardente laborantes ignem exspireut πυρ ἐωπrsum .
lis effectus vide f. 689. siccitas numerata suit : cum ergo summus in febre ardente aestus sit , patet & partes corporis , 'quae naturaliter humidae sunt , exissiceari debere . Fit autem haec secitas partim ob difflatam sanguinis partem tenuissimam & aquosam per calorem febrilem partim etiam , quia reliquus sanis quis immeabilis dum haeret in vasis majoribus, illa distenduntur , & vicina mianora comprimunt e unde in talibus atris cutis sicca & aspera apparet , quia vasa sanguinea subculanea immeabili sanguine
repleta comprimunt tenerrima exhalantia ,sunulque deficit renuis in sanguine latex :idem iam in ocul L, naribus, ore, linguruuerum est . Hinc uti in Commentariis 3. Ioo. dictum suit, dixit Hippocrates , siccitat perire illos, qui ex febre ardente in
tereunt .REsp IRATIO DENSA , 'ANHELOSA ,
CIr A. Tria in respiratione considerantuc, inspiratio, exspiratio, & tempus medium inter inspirationem & exspirationem ;quod tempus quietem vocavit Galanus de Respir. di uir. i. I. c. a. t. p. 22I. γdum explicaret , quaenam proprie diceretur densa respiratio . Uti enim densa oleas, aut vites plantari dicitur , quum minimum a . se mutuo distant ; & eontra raras vocemus , si magnum inter illas spatium relictum sit; sie etiam tali sensu densam respirationem intelligendam esse voluit. Quum enim ipsa reistrario ex contrariis motibus per quietes distinctis composita sit , de am ipsam reddet semitarquietum , raram vero ungitudo . Densitarergo, vel raritas respirationis tempus illud intermedium respieir; eeleritas vero , vel tarditas proprie ad inspirationem de exspirationem pertinet . Quemadmodu- enim motui propria Iane ceteriras pardi. νυ , ira quantitati quietam raritas edidensitas ibid. . Magna autem & parva respiratio vari am dilatationem spirabilium organorum demonstrat. Respiratio ergo , quae densa & eita est, celeritatem inspirationis & exspirationis, & exiguum simul
273쪽
inter binos hos contrarios motus intervaru lingua interiorum corporis conditionem uim denotat. Anhelosa vero dissicultatem designet , imprimis si obscurus textus se.& molestiam, qua hi motus peraguntur, significat, de qua re videantur illa, quae ad g. l . didia sunt. Cum autem tantus circa vitalia ardor sit , & sahguis rapidissi.
me per pulmonem .moveatur simulque summo aestu exassatus difficulter per pulmonaris arteriae angustias transeat; patet ratio , quare miseri hi aegri tam cito &tanto cum moliuii ne respirent ; ut nem. pe gratum refrigerium attram aeris periscipiant, & sanguini per pulmonem viam
expediant: LINGua sICCA , FLAVA , NIGRA , EXUSTA . AsPER A. In homine sano lia-- goa & omnes oris interni partes perpetuo madeat ; ubi autem febris ardentis immam aestu torretur corpus , omnia haretaea siceari incipiunt et unde Hippocrates inter illa phaenomena , quae in febre ardenti observantur , etiam linguae siccitatem& asperitatem numeravit Hippocrat. de Mouis L I. c. 2. t. 8. p. 3 8. 2. de Mor bis e. 23. ibid. p. 376.- . a. de Morbis c.
o. ibid. p. sS . pluribus in locis. Mi.
Dimorum enim vasculorum exhalantium
extrema , in supellicie linguae posita , exsucta jam & arida emoriuntur; vel &immeabilibus liquidis in farcta , di impetu vitalis liquidi a. tergo urgentis protrusa , extra linguae superficiem eminent , & sordes illas cietas in lingua constituisunt , quae ilavescunt , dein iustae sunt , imo & nigrescunt saepe penitus , exsuccis de gangraenosis redditis horum vasculorum extremitatibus . Ubi jam simul ingens siccitas adest, aspera & scabra lingua red. ditur , pessimo semper omine , quia inde novimus insophagi , ventriculi , & intestinorum superficiem sinit iter se habere : adeoque dissicillimum logressum sereliquidis assum iis , cum & absorbentium
venularum oscula exsiccata & corrasgata aditum denegenr , dum ioterim summus
aestus, 3c sanguinis exassatio liquidi diluentis magnam copiam requirant . Vi. detur & notasse are aras De Curatione Morboris acui. l. a. c. IOO. C. ), quod
eundum ingeniosam. Petili emendationem legatur Ibid. in notis, titis p. ass. tunc enim Aretaeus, postquam dixerat , in ardenti febre linguam & as. peram & siccam & nigram esse, addit et
mul apparet, sordes illas in lingua apparen- res non debere originem suam siliginoschalitibus ex ventriculo sursum ascendenti bus & linguae accreris, uti olim do erunt Medicorum scholae . Hune errorem 'optime carpsit Hesmontius In Capituli Latex humor neglectus 28. p. 'os. dicense Noa est ergo Dugnae ariditas , ouuraque ejus Iordei. m Iebribus effectus , με indicium exbalationis e s--όo etiam potum non coquente sursum desinae: Ied est δεθ-ctus Iasicis deturpari , vel egestate penuriosi. Primam autem sanationis spem in pessimis illis morbis inde eolligimus , si ineipiat aliquid humidi in lingua an
rere , tunc enim crustae illae , ex emortuis vasorum extremis natae , incipiunt humescere , tumere, elevari .'& vi vita. lium humorum appulsorum separari a partibus vivis & secedere , persee e. ut in gangraenae separatione fit . Accidit tunc
saepe, ut lingua prius sicca & aspera quia
dem . neque tamen nigrescens , crustam
elevet , quae incipiens separari a supposi- 'tis linguae partibus , atrum colorem in- duit; sed sub hae crusta , & inter fissu- '
ras hinc inde apparentes, manifesta tune σapparet humiditas laeto omine ; tuncque
talis linguae nigritudo . quae simul hi mida est , minime mala 'est , sed optimam spem facit eodem modo , ac gangraena corruptae partes' maxime nigre-uunt, dum a vivis partibus incipiunt separari . Ex modo dictis videtur' patere ratio , qua re Hippocrater Num. Σῖ o. r. 8. p. 86s. de febre ardente agens dix rit : eolor singuae primo quidem tempore , qualis esse consuevit, verum valde sicca est ;
spera ς- , crassescit , nigrescis . Si
274쪽
sane per initia haec contingant, celeriores iudicationes fiunt , s posterius , tardiores . Suceessivas enim mutationes linguae se describit eumque ultimo crassescere &nigrescere linguam dixerit , atque inde iudicationis suturae signum sumserit , neque siceam tunc esse addiderit , qualis primo tempore morbi erat ; videtur admodum probabile , simul tune hume. scere linguam , dum crassescit & nigrestit : ubi enim aridae illae erustae hume. scere incipiunt & attolli , crassior lingua apparet non tantum , verum aegri saepe tunc queruntur , linguam quasi tectamineumbente lana & mole auctam apparere . Quamdiu enim ip agna illa ariditas in lingua manet , nulla iudieationis spes esse poterit . Confirmatur ulterius haec opinio ex illis , quae leguntur in Coatis Num. aῖ o. r. 8. p. 85s. ubi similia sere habentur ac in loco modo cutato , & dein sequentia : Progressu autem temporis lingua exasperatur , Γυucit ,
ela rumpitur : lethale. Si vero valde nigrescat , in decimo quarto die erisim futuram signifiear . Periculosissma es nigra s cum virere pallida. Valde enim nigram crisim signiscare dicit, dum nem. pe humida simul est, uti ex modo dictis patet s nigram vero periculosissimam , si seca simul sit . Nisi enim se expliceturhare praenotio , bina contraria asserere nis
sua LATA . Ubi de siri , tanquam sym
ptomate febrili , actum fuit vides. 6 6.
eonstitit , siccitatem , liquorum immeabilitatem , acrimoniam salsam , oleosam biliosam, alcatinam , & putrida excrementa viarum primarum , sitis causas esse . Verum in febre ardente magna siccitas
adest, uti demonstratum fuit; & dissipa.ta parte tenuissima sanguis immeabilis
redditur . Praeterea per calorem adeo in
guinis acriora redduntur , & in putredinem vergunt : corrumpitur bilis , quae tunc ventriculum & vicina loca alluit, &putrida excrementa in viis primis iacit . Patet ergo , omnes sitis causas in febre
ardente concurrere ; unde etiam calorem
urentem eum siti intolerabili pro sgnis pathognomicis febris ardentis habuit G unus , uti Paragrapho praecedenti dictum fuit. Raro ergo invenitur febris ardens, quin simul littensa adsit sitis , nisi simul cerebri affecti signa adsuerint. Unde dum
Hippocrates Didemic. lib. ῖ. to. 9. p. 27 I.&e. in febribus ardentibus, quas describit, dixit , non adsuisse vehementem sitim , simul addit', aegros ab initio com tosos fuisse.; 3c in exacerbationibus oblivionem , exsolutionem , & vocis desectum adfuisse: quae omnia docent, cerebri actiones turbatas ac oppressas suisse adeo ut, licet sitis causae adessent, mens tamen sitim non perciperet . Dixit alibi Aphor. 34. Iect. q. rom. 9. pag. I 69. H0pocrates , quod illi , quos in Iebribus ardentibus plertimque leυiter proritant tusses aridae , non admodum siticulosi δερ : m nuit autem Galenus in Commentar. suis ad hune Aphorismum , huius tussiculae irritatione irrigari magis loca , adeoque hanc causam esse , quare minus siticulosi sint aegri; quod admodum probabile videtur . Ubi vero per febris intensitatem , aut encephali vasis sanguine immeabili in sarctis , turbantur cerebri lanctiones aestis saepe subito tollitur , , quamvis ominnes sitis causae in corpore maneant, imo& augeantur saepe . Pessimum autem sis gnum talis stis deletio merito habetur ,
uti constat ex illis , quae ad 637. dicta suerunt a Fasi IDIA CIRI , NAusLA , VOΜΙ-Tus . Pessimarum sebrium , inter quas ardens sere primum locum occupat, cummune attributum est, simul & semel omnes sere eorporis iunctiones laedere e non
mirum ergo, si & depraventur illae, quae cibis recipiendis , retinendis , digerendis&e. inserviunt . Imprimis autem haec symptomata febri ardenti junguntur, quia
per calorem auctum adeo omnia in putredinem tendunt ; & omnium maxime bilis , uti docent in his morbis halitus oris saetidus , sapor fassidiosus , sitis inexplebilis , linguae sordes , alvi fluxus olidissimus &e. Frequentissimam autem hanc in
275쪽
in febribus nauseae At vomitus causam ense , paret ex illis, quae ad β. 64 a. r. I. cta fuerunt . Aeeedit, quod eum tantus ardor in hoc morbo circa praeordia saepe deprehendatur , hepar , ventriculus , vel alia vicina vise εra inflammata saepe sint; unde iterum eadem mala fieri poterunt, uti is Capitialis de nausea oe vomitu de- monitiatum fuit . inae reliquis autem --sidiunt tales aegri earnes, ova , pilaesti similia , quae sponte sua in putredinem vergunt; & solam sere aquam , & acida vel acestantia , expetunt . Aliquando tamen & accidit , quod quaevis oblata respuant . pessimo omine ; uti Hippoera.
nuit aceidisse in febribus illis continuis ,
quas nunquam intermittere dixit, sed ter. tianae typum referra exacerbationibus a l. terno die aecedentibus ; quae ergo ardentes merito vocari poterunt, cum easdem violentissimas & maximis comitatas laboribus dixerit a notat autem , quod has se-bres maximum o perpetuom signum comitabatur , qaod cibor omnes I lerique aversarentkr , iique maxime , quibMr inera quo-q- pemicissa ex flerent . ANxIΕTas , IN I xTu DO . Respiratio densa , cita, & anhelosa , quam in febre ardente observari modo dictum fuit, notat difficilem transitum sanguinis per atteriae pulmonalis fines , adeoque Ze una aderit anxietas , uti patet ex illis , quae ad g. 631. dicta suerunt . Verum & simile malum circa hepar saepe in febre ardente nascitur , dum sanguis summq il.
lo ea lore exassatus per venae portarum angustias transire nequit ; adeoque altera anxietatis causa habetur. Praeterea in Ca,
pistilo de , Anxietate Febriti probatum suit, bilem eorruptam , citea praecordia collectam , pestimam quandoque anxietatem producere posse , quod eum pariter in se. bre ardente obtineat , patet , quare anxietas & irrequieta illa corporis jactatio , In hoe morbo sere semper adsint ; uti Hippocrater in Epidemicorum libris notavit pluribus in locis . Malum autem signum in his morbi ς esse docuit , dicens : Tem
LAssi Tuno suΜΜΑ . Quando homines poli nimios motus, & imprimis non consuetos , toto corpore dolent , ae si contusi fuissent , & simul prae nimia due satigatione languent, summa lassitudo actesse dieitur. Ubi autem in febribus sim iis molestiae sensus adest , notat , rapidissimo motu humores agitari , vel etiam inflammatoria densitate immeabilem redditum sanguinem difficulter per ultimas arteriarum angustias transire, uti in Com.
mentariis j. 734. dictum fuit. Verum ex ante dictis patet , talia in febre ardente obtinere , unde & Hippocr. da υictu is
morbis acutis , tom. I t. pag. Ir8. summam lassi iudinem inter febris ardentis sympi
mala numeravit, quam τε πον vocavit,
quando ad ossa usque eorpus quasi conquasi satum dolet. Ubi ergo talis molestae lassutudinis sensus in febre ardente jam ab intilio , de diu perstat , novimus , inflammatoriam sanguinis spissitudinem adesse , quae diu perseverans, & per morbum aincta quotidie , postea .ifficillime resolvi poterit : sed , si aegri ab his morbis evas rint , mutatio illius spissi in pus , e Ddemque metastass ad varia corporis loca, exspectanda sunt . Ob hane causam sorte dixit Hippocrater 'εον. sect. q. to. s. pag. 33 a. : Lassitudine per febres laboron.
ribus , ad articulos, ae maxime eirea maxil Iar, abscessus oriantur. Patebit autem p
stea g. r. in febribus ardentibus non
raro parotides nasci . TussICuLA . Illam ardentem febrim eomitari statim vidimus , quando de siti in hoc morbo inexplebili agebatur . Potest autem fieri talis tussieula, dum vasa san. guinea pulmonalia , meabili langit inen imis distenta, turgent, & vesiculas amreas pulmonis sic e primunt , ut illae. rum superficies ad se mutuo atterantur , tunc enim irritans & sicca talis tumeli-la aderit , qualis in peti paeumonia ob. servatur . Notavit autem Hippocr. Assectionib. cap. I. to. 7. pag. 62a. , quod febris ardens in peripneumonia transire
amet, & quod tunc pauci effugiant; ad. '
276쪽
eoque rusticuli ab hac eausa orta pessi, nitide agetur, in febre ardente tales cauismum signum daret . Sola maior siccitas fas existere ; vel , licet non adsuerint in pulmonum in parte aerea tali tusseulae initio , per febrim ipsam & intensum calo- eausam dare. posset . Praeterea observavit rem Produci, unde omnia haec mala ortum Ddenhamur ses. cap. 4. pag. in ducore poterunt. Hinc etiam passim febribus . continuis quandoque aegros per crate in Epidemicis, & aliis pluribus Io totum morbi. decursum molesta tussi vexari ; crediditque illam fieri . dum , t multuante in is febribus sanguinis motu, per vila exhalantia in aereum cavum cis, inter febris ardentis symptomata haec:
recensuit. DIEBus. IMPARIBus EXACERBATI NEs . Exquisitam sebrim ardentem Omis
pulmonis, vel etiam pedi diapaedesin, hu- nia servare indicia exquisitae tertianae ex. Galeno dictum fuit ad s. 738. & tantum differre , quod nec eum rigore invadat , neque ad intermissionem persectam deveniar ; atque haec suit ratio , quare febris
ardens non inter synochos sive continentes sebres , verum inter eontinuas remittentes , numeretur . Febres etiam tertia.
mores quidam tenues & diffluentes exprimerentur , qui exquisito , sensu praeditam tracheae membranam irritarent continuo: saletudi interim, quod non multum timuerit hoc symptomata. Tales videntur suisse illae tusses , quas Hipsocratei Epidem. F. rom. s. pag. so. in febribus ardentibus se
observasse testatur , dicens : Tusses qui- n riae προταοφυρες dictae, & hemitritaeae , dem .febrium erant eomites , scribere ausem quae pRrite ad ardentem febrem reserun-mni possum Issionem , vel utilitatem , quae tur , si in iis illis symptomatibus , mo- a russe fiebat. do enumeratis , si pentur , omnes diebus V Ox. CLANGOSA, . Haec est illa οξυρω- imparibus exacerbationes habent'. Unde νιο κλαγγωδεs, quam Hippocrates in Pris. Videtur semper aliquid de genio intermit. rhet. lib. I. rom. S. pag. . 7γ a. damnavit ; tentium- sebrium adesse in febre ardenti . . atque adeo lethale hoe signum habuit HOL atque ideo saepe, dum diutius pertrahun. Ierius ,' uti in Commentariis f. 6os. β. tur r les sebres , postea in intermittentes dictum suit , ut neminem servatum se uidisse testetur, qui t/lem vocem edebat. Fit autem, dum prae summa siccitate are. sactis saucibus vox non transit per mollia mutantur . Imo , uti antea dieium fuit febres intermittentes , epidemicae grassaturae , dum . aestivis mensibus mature prodeunt , . saepe sub hac specie . decurrunt .& humida loca, ut in sanis fit; sed reso. Parebit autem f. 7 I., quandoque S innat, ac si per tubam metallicam siccam febre ardente paribus diebus exacerbati & glabram expelleretur. Verbis non adeo
bene describi potest , qualis illa vox sit , sed qui semel illam in aegris audiverit . postea suillime distinguet.
nim haee cerebri affecti signa, sunt ;. &patuit ex . illis , . quae in horum symptomatum febrilium historia dicta fuerunt , &possea adhuc dicenda erunt . ubi de phrenes contingere ; & quidem petano signo ;cum repetitis frequentius novis accessionibus magis debilitentur aegrorum vires :verum & tunc tamen ' plerumque ' impari. bus diebus adsunt exacerbationes , uti v. g. dum quotidiana intermittens , vel tertiana duplicata continuae febri iunguntur vel tales libres productis paroxysm LNun- quam . . ad integram remissionem perve-
4o. Ausa labor nimius, iter longum , aestus solis , sitis diu tolerata
usus calefacientium, sermentatorum, aromaticorum acrium, Ve-neris nimiae, delassatio immodica, maxime aestate &c. . Quum febris ardens, uti f. 742. dice. hinc inflammationem per universum eor-tur, pro causa proxima agnoscat cruorem pus, & vires validiores, patet inter cau.
orbatum parte blandiore & liquidiore , ias eius numerari polis omnia , quae dis
277쪽
7 o. 74r. FEBRI sfiata tenuitsima parte sanguinem inspiciant , humoribus maiorem acrinioniam eonciliant, in stimulo suo motum augent. A talibus enim ardens sebiis in lanissimo corpore excitari poterit , omnium maxume, si epidemiea constitutio his febribus producendis faveat. patet hine , quare labori nimius , & imprimis in non consumtis , & longum iter consectum , ardentem febrim satiant , & imprimis valido sub Solis aestuo; uti etiam diu tolerata sitis tunde etiam febrim ardentem aestivo tem. pore plerumque ex longo itinere & diu. turna siti fieti dixit Hippoeratra De IRA
S inter morbos aestivos febres ardentes reiseensuit Aphsr.SI. Sin. e. l . y. I 6. . Similes etiam, ae in textu memorantur , causas sebiis ardentis Galenara Comment. a. in lib. I. idem. rom. Io. pag. 44.
posuit . Dum aestivis sub caloribus castra movere saepe coguntur belli duces, & im. primis si simul adsit aquae penuria, inte. gri quandoque exercitus his febribus affli
guntur ; unde inter castrenses morbos se. bris ardens merito numeratur. Inter humores autem corporis inquilinos prae reliquis, bilem , tanquam febrium ardentium causam, iacusaverunt Ueretes Mediet. A. bile eommota fibris ardentem excitari
1 in. 7. pag. 6aa. : & biliosos promptiuhunc morbum prehendere monuit alib . De Morbir I. I. c. I a. - . T. p. S 7. . tium quam biliosissimum esse in febre ardenti dixit Aretaeus De causis oe segnis
morboν. acutor. lib. 2. c. q. pag. Is . . Bilem autem nou aeervatam in quibusvis
corporis partibus, sed circa ventriculum &imi imis ejus orificium , simasque iecoris
partes ubi nempe ductus biliarii I Di
rus , duodenum intestinum &e. ponunis tur eollectam , ardentem febrim inceridere testatur Galenus Cominem. r. i. I. Epid. tom. p. pag. 28. . Verum petlabores nimios, calores aestivos , & reliqua in texto enumerata, bilem aeriorem
dii semiputridam fieri' vimus ; adeoque patet ratio, quare febris ardens ab his eau-ῖs nascatur . Sie observatur, post fervidissimas aestates in praegrestas autumum hemi..tritaearum librium seraeissimum esse , omnibusque talibus aegris bilem eorruptam ingenti copia sursum vel deorsum prodi. re , sive sponte , sive per artem hoe sactum fuerit'. Caeterum de causis hie enumeratis actum suit is Commentariis f. 386. , ubi de omibus his , tanquam st-brium causis singularibus, dictum sult.
g. 74r. , tertio & quarto die sepe lethalis , septunum raro . . L transit, si perfecta ; solvitur saepe harmorrhagia, quae si tertio vel
. quarto die parea, lethalis; haec praenunciatur cervicis dolore. temporum gravitate , tenebricosa caligi iudi ,3 praecordiorum eontentione sine doloris sensu, invitis lachrymis sine lethali signo alio, rubore faeiei , pruritu narium, optima fit die deeratorio; solvitur & die decretorio, vomitu, alvo, sudore, urina, sputo crasso; aeeessio die pari pessima, si id ante diem sextum I urina nigra, pauca , tenuis huic lethalis ; lethale sanguinis sputum ; lethalis langunis mictus : deglutitio laesa mala; extremorum refrivratio pessima ; facies rubra & sudans mala ; parotis non suppurans exitialis ; alvus nimis fluxa lethalis , eum tremore abis in delir una, inde in mortem, transit in peripneumoniam saepe cum delirio; post ingentia alvi tormina 'liae oritur pessima ;
Cum omnis febris desinat in mortem , sanitatem , vel alium morbum vide 3. sp I. , operae pretium erit videre , quid de vario exitu perieulbsissimae huius febris observata mediea docuerint , & quaenam
mutationes contigerint , dum in bonum
vel malum exitum tenderet . Inde enim
optima prognosis haberi poterit, & simul hauriri indieatio curatoria , quae indicat , qua' methodo & quibus remediis lanesius
278쪽
exitus huius morbi caveri possit, & contra promoveri illa naturae molimina, quae
in sanitatem tendunt. TεRTIO ET ARTO DIE SAEPE LE. THALIS , SEPTIMO RARO TRANSIT , s I PERFECTA . Cum tot & tam maligna symptomata febrim ardentem comitenis
tur, ut f. 739. vidimus , nemini mirum videbitur , si brevi tempore victa natura succumbat, & moriatur aeger e Malignae enim sebres , O qme cum gravissimis βιοπ. Enis , quarto die vel prius intestium In prognosticis rom. 8. pag. 663.
Primum autem gravissimorum morborum insultum hoc termino limitavit Hippocra. tra , secundum vero ad septimum diem usque produci monuit, atque intra hoc spa.rium exquisitam febrim ardentem limitavit Galenus Uti enim antea ad 3. 728. dictum fuit, exquisitae tertianae comparavit febrim ardentem, atque . hoc solis idissere dixit, quod nec eum rigore invadat , neque ad integram remissionem perveniat . Unde , uti tertiana exquisita septem periodis finitur , ita exquisitam febrim adidentem intra primam septimanam nece Glatio judicari dixit s. Galen. de Crisio. a.
tem acutissimi rbi decursum , & su-nestum exitum , ex symptomatum numero & vehementia colligimus. suum enim morbus peracutus est , statim extremos fa-
ιιι latares hor. 7. I. r. 9, p. z. , atque inde morbos, qui celeriter in salu- em vel interitum tendunt, distinxit His pocrater In prognosticis rem. s. p. 667. ,
dicens : Qui vero freυissimo tempore 1ud cabuntur , facilius praenoscuntur , maxime namque ab initio inire se dissdent. sitii ea ,
sim superfuturi sint, facile spiranι , Alo.
re vacant, noctu dormiust, alia se rissima habent signa. sui vero pereunt , d ficile spiro'. 4Miram , , vigilant , caeteramque habent signa pupula . Ubi ergo ab
initio febris ardentis omnia symptoniata vehementia admodum sunt , & continuo Augenturi, mortem brevi suturam praevi. demus . Neriam cum exquisita febris aridens uisa' eum continua febre, vel quo.
ij qa curia in remittente, iunctam h
at tertianam , quae tertio quoque die exacerbationem novam excitat, & quudem in initio talis morbi semper praee dente vehementiorem , patet, tertia die, fractis iam morbi velocitate & symptomatum numero & vehementia viribus ,
metum esse, ne novo ingruente parOxys-mo exstinguatur aeger . Imo Gatenus De diebus decret. lib. I. c. Io. tom. 8. p. 67I. notat, saepe & ipsam mortis horam a Me. dico praedici posse, si sedulo attenderit ad exacerbationum tempus in his morbis, si .mulque distinxerit , an in talium ex certationum initio, vigore, vel & deer mento se pejus habuerit aeger . Quandoque enim in pessimis his morbis, uti optime monet , in exacerbationum initiis e trema sie frigescunt , ut vix ad eatorem reduci possint; pulsus exiguus est, aut&nullus sere &e. aliis in vigore delirium , coma, anxietas summa, aestus intolerabilis &c. quibusdam vero in declinatione animi deliquia, sudores frigidi inaequales, pulsus obscuri, exigui &c. adsunt. Prout iam maxime maligna symptomata in hoc illove exacerbationis stadio observantur , ira probabile est, aegrum sequenti exacerba
itione moriturum esse eodem. tempore
Verum & quartus dies sepe lethalis est,
imprimis si in vehementissima febre a dente exacerbationes diebus paribus saetae fuerint; tunc enim talis exacerbatio non
in diem tertium, sed in quartum incidit.
QMae diebus paribus exacerbamrur , ea paribus Iudicauιών , quoram vera accessoner diebus imparibMs fiunt , diuus imparibus 'dicaaeis tur . Circuitutim autem diebus paribus iam dieantium primus es decretorius quartμι ,
paribus diebus iudicantium primus es temtior , quisiui , septimur se. Hippocrates Epidemicor. I. rom. s. pag., j. Unde &
brium: ardentium; quarto .die labores maximos fuisse ι sudores subfrigidos , extrema non reealuisse , sed livida & sub frigida mansisse, stimque deletam fuisse :paret ergo in ipso jam mortis quas agone haesisse miseros . , & si hunc paroxysmum
adhue superarent , sequenti periisse m
279쪽
net , nempe sexto die . Alterum discrimen quartae diei inde pendet , quod saepe exacerbationes , quae imparibus diebus fiunt , antici punt solitu in tempus ; hine dum prima die cum exacerbatione mor.
bus incipit, secunda die parum levari vi. . detur aeger , se ipso initio diei tertiae ,
vel & in fine secundae diei, nova exacer. hatio sequitur , atque tunc terIta exacerbatio citius ingruens in diem quartum incidit , & saepe aeri in initio talis exacer. bationis pereunt . Unde alibi De et ictu
i crates dixit de febribus continuis tertio die
quam in his -ipsit simile habuerit , in peri
Ubi ergo vera & exquisita febris ardens est , intolerabili aestu , sitique inexplebi.li , reliquisque pessimis symptomatibus
stipata , raro septimam diem transit : ubi vero leniora sunt omnia , similis tamen indolis febris est , continua nempe reminens , solet saepe adhuc ardens vocat ri ; & quamvis periculosa talis libris sit, tamen non tam cito co us destruit , sed
in majorem diuturnitatem excurrit , antequam in mortem, alium morbum', vel sanitatem transeat . Sic febrim ardentem
descripsit Hippocrates De affectionibus e. pag. 622. , de qua dixit, quod
judicaretur brevissime nono vel decimo die , longissime vero declino quarto . Mi. . tioris Io nge indolis febrem , quam tamen& ardentem vocat , septemdecim dierum spatio judicati dixit alibi Didem. I. t. 9.Io Coacis Praenotionibus Num. II 8. xom. 8. pag. 839. habetur e Feίres
ardentes quaι ordecim dies diiudicaut , aut a Ieviantes , aut perimentes. Tamen in Ie x- tu non καυσουι simpliciter . verum καυσα
g .i, has febres dixit 1, quod etiam in pluribus locis occurrit, ubi mitiores tales se. bres describuntur . In aliis tamen locis his vocabulis promiscue usus suit Hippocrates. Sin enim, ubi r.irum illum casum narrat aegri , qui centesmo die ex febre ardente judicatus est , dicit et υρετο ελαβεν καυωIM , in fine vero historiae morbi habet sequentia : εν λαπσῆ et λεων - ρον Tom. III.
καύσος : ex quo evidenter apparet , quod eum dena morbum , quamvis adeo diutu
3o4. . In altero vero aegro Ibid. κῶrat. r. pag. 29 I. , qui ex simili febre eentesima& vigesima die perierat , quamvis ex historia morbi patear, in tam longo decu su saepius per aliquot dies absque febre fuisse aegrum, & denuo reeidivam passum fuisse ; tamen in fine histoliae huius , ubi maligna symptomata enumerantur , tiuae
toto morbi decursu adsuerant , addit συ γ ἐωt καί σοι , quod continenter ardente
laborasset libri . Videtur autem in s milibus casibus illud nomen retinuisse , quod morbo in principio dederat , litet postea morbus degenerasset . Notandum enim quam maxime .st, quod saepe primis pesismarum taliam fibrium diebus se mutentur emnia , ut miris modis a sanitatis conditionibus recedant ; unde , licet morbi impetus postea remiserit , nondum sequitur sanitas, sed saepe alius morbus, &difficillimus quidem l hine saepe aegri , qui
primum de violentissimum impetum eva- ierant, postea pereunt'. stricte tamen loquendo , tunc non ex febre ardentit, sed ex alio morbo , febris ardentis effectu &sequela, moriuntur . SOLvI Tua snPE Η κ Μ o R R Η A G I R. Galenus , uti alia occasione in Commentariis et i 8. dictum fuit, notar, ubi haemorrhagiae nomen simplieiter oceurrit apud Hippocrarem, non addita p1rte cerPO-ris , ex qua erumpit , tune intelligi illam , quae per nares si , sanguinis eruis prionem I propriumque dixit esse febribus ardentibus exquisitis , per narium haemoris thagiam judicari GaIenur Comme π. I. io Epidem. lib. I. rom. pag. 8. . Unde generale haemorrhagiae vocabulum hoe senis su etiam in rex tu adhibetur . Veros natis te quidem videtur , 8c alias haemorrha-gias prodesse posse . quae per haemorrhoides v. g. vel menstruorum eruptiones fiunt:
imo & Hippocrates idem. tib. t. ibidem pag. 67. diserte notavit, mulieribus plurimis , dum febre ardente laborabant , menstrua abunde profluxisse , noratque ,
280쪽
nullam mortuam fuisse, cui vel per men. frua, vel per nares, sanguis copiose erupisset : imo videtur notasse , morbum II lum epide micum , quem tunc describit , adeo proclivem sitisse in hane evacuatio. nem , ut plurimis virginibus tum prima eruperint menstrua , dum hoc morbo de.
cumberent; praegnantes vero mulieres omis nes , quas viderat hoc morbo afflictas , abortum paterentur . Interim tamen illa , quae per nares fit, haemorrhagia prae reliquis maxime frequens est in febribus ardentibus , & maxime salutaris pap. 63. ; unde summam spem in hae
evacuatione posuit ubique Hippocrater , modo satis larga foret; & contra , ubi recenset illa , quae acciderant iis , qui ex febribus ardentibus moriebantur , notat ,
quod nulla sanguinis eruptio facta suerit , sed quibusdam tantum pauculum quid stil. laverit cibis. pag. o. , plurimique perierint , quibus sanguis non eruperat abid. p. 56. ω Epidem. 3. ibid. pag. 27s. . Sic
in aegro illo Epidemic. lib. 3. Vω. 9. ibid. pM, Sog. ἶO . , qui centesimo die a se-bre ardente judicatus suit , quadrage lima die copiosus sanguis e naribus erupit , &postea ad sexagesimum diem usque perre xit sanguis erebro & parca copia emuere I notatque deliria , surditatem , & in. bres imminutas suisV , licet tamen dissicilis hie morbus sola hae evacuatione Integre debellari non potuerit . Contra vero in alio aegro ibid. aegror. I. pM. 291. ,
qui centesima & vigesima die periit, nouadsuit salubris illa narium haemorrhagia , sed octavo die morbi tantum pauculum quid stillavit de naribus. Unde apparer ,& in febribus ardentibus , quae velocissi.
ine decurrerent , & in raris illis casibus, ubi in longum adeo morbum degenerarent, magnum pondus ad sanationem ha buisse sanguinis per nares largam eruptio.
riculosissimo hoc morbo requiritur , lac ut ad plures saepe libras aliquando profluat, optimo quidem cum successu ; quamvis a tanta sanguinis iactuta debiles saepe
maneant aegri . Ubi vero paucae tantum stillae prodeunt tertio vel quarto die, Iethala saepe signum est ; tunc enim novimus , tantum quidem impetum esse , ut solvatur arteria in naribus, vel per anais stomosin dilatato suo extremo sanguinem dimittat , interim tamen se in spissatum esse sanguinem , atque adeo in concre tionem pronum, ut illico in aere coeat .& saetam sibi viam obturet. Vidi in tali casu guttulas illas uncuinis de naribus
stillantes , muccinio exceptas, iIon dic fluxisse, sed illico in solidas massulas conis erevisse . Generale hoe axioma practicum statuit Hinocrates uidem. 2. rom. p. pag. Ito. : Iudicatoria nοὴ iudieantia partatim Dibalia , panim descitis iudieii. Unde patet, quare parca talis haemorrhagia adeo malum signum det , eum irritum naturae ad criticam evacuationem se dita ponentis molimen sit . Hine pullius sitalas sanguinis malas dixit Coae. Pranot. num. roni. 8. pag. 8ss. , imprimis si
illud , quod stillat , οῦκφητον sincerum
fuerit Epidea. I. aegrot. t. rem. P. P. 99. sorte sic vocavit spissum admodum sanis
guinem, absque ulla liquidioris partis ie-
paratione, statim concrescentem . Et alibi Ibid. pag. 6s. postquam dixerat in
libribus ardentibus epide micis omnes seris vatos fuisse, quibus larga narium haemo rhagia contigerat , addit : In P bilisco ,
Epimanonte , oe Sileno quorum hisso-νiam pluribus postea descripsis quarto mquinio die paucum e naribus sillaυit , oeperierunt. Quod de pluribus exemplis con firmavit in aliis aegris . sic in Dromea.dae uxore Ibidem aegror. II. pag. II Φ. quarta die paucae e naribus stillae prodierunt. sexto die convulsa petiit : In altero aegro Epidem. s. aegrol. 3. ibidem pag. 224. e. secunda die ex sinistra nare pauiscus sincerus sanguis effluxit , uti etiam& quarta die; qui quidem evasit, sed post
multas molestias , & binas recidivas , quadragesimo die tandem iudicatus est . Notandum tam e n est , quamvis parca illas illicidia semper suspecta sint, tamen minus periculum esse, si paulo post . vel sequenti die , v. g. larga haemorrhagi a se.