장음표시 사용
91쪽
intelligere, sed haec inseriores a superioribus habere . Quidam vero
eorum processum immediatum a Primo Principio seruare volentes , diXerunt, eas omnes a Deo immediate processiime, S inuice squales, quod sensit Origenes. QSidam vero circa earum prouidentiam errates, eis singularium rerum cognitionem subtraXerunt. Omnes tamen Praedictos errores Manichaeorum error longe transcendit, rerum originem non reducentes in unum principium, sed in principia duo, bonorum scilicet S malorum, S utrumque corporale: bona scilicet in lucem infinitam, corpoream quidem, seci tamen vim intellectivam habentem, & mala in infinitas quasda corporeas tenebras, S consequenter etiam errantes circa prouidentiam omnia non sub uno principio, sed sub contra ijs statuentes: unde in omnibus pnedictis articulis, scilicet conditione,origine, & prouidencia aberrarunt, ct quidem valdei rationabiliter . Nihil enim agere potest nisi quatenus ens aliquid inama est; quia unumquodque quale ipsum est,tale agit alterum: agitur autem alterum ex hoc, quod in aetii ut, siue nuc primo est. Nihil igitur
vel agit,vel agitur, nisi inquantum bonum est, quippe bonum dicitur aliquid ex hoc, quod actum.& Propriam perfectionem consequitur rmalum vero quia his priuatur: in quantum autem aliquid est malum, in tantu ab eo quod est persects agere, vel agi deficien ς est: sicut aediscatorem malum dicunt,quod in arte aedificatoria descies sit; & malam domum aut structuram, quod persectionem propriam non attin gat. Praeterea, etsi forma corporis intelligeti di virtutem habere pos .sit, ut anima rationalis; ipsum tamen corpus hanc habere virtutem omnino impossibile est, quippe intellectus nec corpus, nec cor potis actus est, alioquin non esset omnium cognitivus, ut in 3. de Anima probauit Arist. Si igitur primum principium hab intellectu' ,
ut supra probatum est, Sc sentiunt omnes sanat ment homines, neq; luκ corporea , neque corpus aliquod sit oportet. Et praeterea, non potest esse principatus S regimen malum inquantum est malum r quia bonum habet rationem finis: in quem scilicet aliquem finem omnis gubernatio tendit, secundum cuius rationem quae sunt ad finem in eum ordinantur omnis igitur gubernatio est secundum rationem boni; consequenter autem non potest esse regimen malum, inquantum est malum. Frustra igitur posuerunt duo praedicta regna, aut etiam principia . Videtur autem hic error quemadmodum e alii praedicti processisse eκ eo, quod ea quae circa particulares causas considerarui,
in uniuersalem rerum omnium causam transterre conati sunt . Sicut
quia viderunt contrario particulares effectus, ut calefactionum & frigefactionum a contrariis particularibus causis effluere, hunc contrariorum a contrarijs Processum Putarunt usque ad Prima rerum princi Pla
92쪽
nuisspia minime cessare,que bonum S malum crediderunt, sub quibus vi
detur contineri contraria omnia, cum eorum semper alterum sit deficiens , ut nigrum s S alterum perfectum, ut album. Verum in contrariorum consideratione defecere, quippe sicut habent cotrarias causas pro κimas ex eo, quod specificis disserentijs Ωκernuntur: Ita communem rationem generiS, qua conueniunt, habeant oportet. Causa autequanto communior,& ad plura se extendens,tanto superior est. Contraria igitur prima principia non sunt, verum Potius omnium Vnam communem causam esse oportet.
fraud de intelligentiarum natura o numero habeat philosophia uera, ochriniana traditio. P. IX. QVi A iam esse intelligentias, id est, incorpo reas & intellectivas
separatas substantias monstrauimus, nec non quid Philosophi multipliciter aberrantes, de earu numero S naturali conditione Pe senserint, nunc iam circa praedicta, secundum vetae philosophit principia S Christianae religionis documenta, Vcritatem edoceamus oPortet, & Quidem multis punctis. I Punctum primum . Quantum ergo ad c0nditionem , Sc naturaIes Proprietates attinet, quidam eX christicolis, angelos corporeos astruxerunt, & eκ materia formaque compositos, quod in primis sensisse videtur Orig. in Ieriarchon . Quidam vero di Xerunt eos quidem incorporeos esse,Verum eX materia formaque constantes, ut Avicebron in libro Fontis vitae r tamen secundum veram philosophiam,& incor-Porei, & immateriales sunt, ut ex his patuit, quae supra cap. tertio &quarto deduximus: quod etiam diuinae litterae, & diuinarum litterarum tractatores astruXerunt. Quod enim incorporei sint, liquet per illud ; quia spiritus dicuntur, Hebrae. I . Omnes sunt adminiuratori, spiratus. Et in Psal. io 3. Qui facit angelos suos spiritus. Nomine autem spiritus in diuinis litteris aliquid incorporeu designati consueuit, secundum illud Ioa . . Spiritus est Deus. & Isa. 3I. Equi eorum caro, ct non spiritus. Ex verbis etiam diuinarum scripturaru id haberi pol, quod sint angeli non incorporei modo, verum etiam omnino immateriales.Nam eos virtutes litterae diuinae appellant, secundum illud Psal. Ioa. Benedicite Domino omnes virtutes eius. & Luc. 2I. Virtutes caelorum movebuntur: quod de sanctis angelis Doctores omnes exponunt. Nullum autem materiale virtus est, verum Potius virtute
has et: sicut nec est essentia, quam virtus sequitur, sed essentiam habet, ceu homo non est sua essentia siue humanitas, sed id est quod humavitatem habet. Uminque etiam eorum, scilicet angelos, ct incorPo- 1 reos
93쪽
reos &im materiales esse, tenuisse Diony su .cap.de di. no. patet, ubi
eos a materia mundos astruit;& in primo caP. cael. hier. Vbi eos incora
Poreos dicit, unde frequenter eos dicit caelestes intellectus, seu diuinas mentes, quod aliquid & incorporeum, & immateriale sonat, ut 3. de
ibunditam secundum. Quantum vero ad origine attinet, supra omnes a Deo factos supposuimus, sicut & omnem aliam creaturam, quaquam eX Plialosophicis demonstrationibus, quibus omnia ab uno esse Probantur, astruere Potuissemus, ex diuo Tlio.& aliunde, nisi mihi enset breuitatis cura pr cipua. Religio aute christiana firnus Si me docet, eos oes a Deo esse pducios vide sum.Tri.&fi .cath. ca .Firmiter. Vnus Deus aeternus pater, ct filius, & spiritus sanctus sua omnipoteti virtute simul ab initio temporis, utraq; a - de nihilo condidit creaturam, spirituale S corporale, angelica videlicet i&mudana, ac demum humanam quasi comunem ex corpore & spiritu constituta . Quod etiadiuinis litteris probatur: quia in Psal. I '8. dicitur. Laudate eu omnes angeli eius; & enumeratis alijs subditur: qui a m se dixit, & facta sunt. Vnde S Diony.a .cap. cael. hier. dicit, cadestes lubstatias esse primo de multipliciter in participatione Dei facias, S in. s. ca. de di. no. dc e Pressius. .ca .cael. hier. dat intelligere, quod a Deo immediate omises sunt producti, dicens quod super omnia bonitas unam quamque rem constituit in ordine, qui competit suae naturae. Repugnat vero christianae pietati, si dicatur cu Platonicis & Peripateticis, eos a summa quidem deitate originem traxisse, sed tamen ab sterno, quippe quae dicit eos incoepisse postqua aliquando non fuerant: unde Isa. Αο. Levate in excelsum oculos vestros, c& videte quis creauit haec, scilicet superiora omnia. Et ne id intelligatur de corporibus caelestibus solum, subditur rQui adducit s scilicet ad esse de non esse) militia collidest spiritualiuec callestium substantiarum exercitu, quem sic scriptura nominare c5sueuit propter ordine earum, & virtute in sXequendo, quae Deo pla cuerunt, iuκta illud Luc. a. Facta est cum angelo multitudo militiae caeIestis: unde Diony. Io. ca. de di. no. dicit, quod ea quae in scripturis dicuntur aeterna, non oportet simpliciter intelligere coaeterna Deo', qui est ante aeuus quia aeterna dicit ea quae incorruptibilia sunt: quod do
substantijs spiritualibus praecipue dictum videtur. Quando aute sint creati, cX scriptura expresIe no habetur: tamen quod post corpora iactsnt creati ratio suadet. Neq; enim decuri Perfectiora simplicia posterius creari: unde . in principio Gen. ubi rerum creatio aescribitur, caelum, quod dignius est, terrae antefertur, cum dicitur: In principio creauit Deus caelum & terram. Quod etiam scripture authoritare si matur. Nam ex illo verbo Iob. 33. Cum me laudarent astra matutina
94쪽
ct iubilarent omnes silij Dei: Aug. I i. de civit. Dei arsuit, quod iam erant angeli qua do facta sunt astra, adest quarta die: Nec sunt,inquit, facti tertia die: qa quid tunc factu sit patet, quia scilicet terra ab aquis discreta est: nec secunda, quia tunc firmamentu factu est: et subdit, liniit illa lux,quae dei nomen accepit. Igitur secundu ipsum, cu rebus corporeis creati sunt, & ipsius caeli nomine signantur, cu dicitur: In principio creasse Deum caeluin dc terram, Forma vero eoru perfectioque lucis productione denotatur, ut idem super Gen. ad litteram astruxit. Sed ut Damascenus tertio libro testatur, quida angelos genitos ante omnem corPoreae materiae creatione as Ieruere: Quia sui Gre. Theologus dixit Deus primu eXcogitauit angelicas virtutes, ct caelcstes, Scelus excogitatio eius oPus fuit . et huic sententiae ipse Damas. consentit, dc sequitur Hieronymus dicti Grego. Naaanaeni discipulus super epi ad Titum, sic dicens. Sex millia nec tu nostri teporis coplentur annorum, Sc quantas Prius aeternitates, quanta tepora, quantas origines siculoru fuisse arbitrandia est, in quibus angeli, throni S dominationes, csterique ordines seruierunt Deo, absque teporu vicibus atq; mensuris, dc Deo iubente substiterunt. Neutru aute sane doctrina contrariu fore diuus Tho. attestatur, quippe nimis praesuinptuosii videtur asserere, latos ecclesiae doctores a fana doctrina pietatis deviasse: Quod dictum diui Tho. verum subintellige pro eo tempore, quo illi ita scripsere: eX post facto tamen sanae faei illud repugnar, cili iam Ecclesia oppositu credat, dc statuerit, scilicet, spiritualem, id est angelica corporaleinq; naturam simul creata, de Sum. Tri. dc fide cath cap. Firmiter. IIunitum tertium .Quantum aute ad distinctionem eorum attinet, quantu quidem ad naturalia, supra dictum est, quod oes specie disserat,dc cosequenter naturales Proprietates habeat dii serentes oportet, quod scilicet specie consequantur, sicut alia est qualitas propria ignis, calor videlicet; alia aeris, quia humiditassalia aque, qa frigiditas; dc alia terrae, id est siccitas. qtum vero ad gratuita dc voluntaria, dicetur cap.se quenti, quod quidam eoru boni, dc quidam mali sunt, licet Deus oes fecerit bonos, ipsorum vero quidam se sua voluntate secerint malos munctum quartum. Quantum vero ad numerum intelligentiarii ,
secundum vera philosophia , dc christiana pietate, sunt longe plures ita philosophoru quas qua Potuerit vel somniare quide, ut lumine si- ei suffragante, clui illam tractatores diκerunt, Sc cum philosi,phice, tum etiam theologice eκ diuinis litteris Probarunt. Quamobrem antequa id probemus, illud notanda est in primis ut etia patet ex his imperiore capite dicta sunt) quod ab intelligentiaruperiecta notione, humana alanna longe deficiat oportet, quippe quae ad intelligentias, leX natura notissima quaedam sunt, eo modo se habet, quo etiam ad lui a Incu
95쪽
men & iubar solis oculus noctuae , quae non nisi in obscuris graditur, S. videt, ut secundo Metaphy. docuit Arist. Vnde, ut idemn undecimo de Animalibus dicit, de eis pauca valde scire passumus, quaquam illud quod nosse possumus de huiusinodi, licet perexiguum S topica tantu ratione teneamus, periucundu sit & peram a tu. Igitur Philos phi de eiusmodi demonstrative quide pene nihil, topice vero seu probabiliter parii enunciarunt, quod in nurnero angeloru statuendo eorum diuersitas arguit. Quidam enim eoru , ut etia aliqualiter Patet eπdictis, intelligentiarum numerum secundu numeru motuum caeli erit stimauerunt, ut Arist. 12. Metaphy. qui etia numerum eiusmodi motuum, ab Astrononias sui temporis exquisiuit. Quidam vero secudum numerum si h rarum, ut Auic Quidam quoque secundum numerum specierum sensibilium, ut Plato. Quidam etiam tantum unam intelligentiam Posuere, ut Anaxagoras intellectum separantem mixta, Scquidam haeretici,qui unum tantum dixerunt esse angelum, quem varia nomina sortiri Putant, secundum uarietatem suaru actionu. Quida vero eas omnino negarui, nihil incorporeu putantes, ut Empedocles & Democritus, ac caeteri philosophorum naturalium primorum rct Sadducaei Iudaeorum . Quidam postremo eas quidem no negarui, verum dixerunt eas in numero esse nobis incerto, volentes in scripturis angelum intelligi omnem virtutem, qua expletur ordo Prouidentiae diuinae, quasi nul ictu diuinae voluntatis siue spiritualis sit, siue corporea , ut Rabbi Moyses, adeo ut vim concupit cibilem angelum c5- cupiscentiae vocet: substantias tamen separatas dicit esse in eo num ro, Quo philosophi dixere.
I Punctum quintum . Vt vero stylum ad Praecipuos pii ilosophos deducamus , sententiam Platonis volentis substantias separatas esse re-
sibiliu mecies, Arist. hac rone damnat, dc eXplodit, quod de rone sensibiliu specieru materia sit; unde ipsa humanitas, si a materia vel humano corpore separata est, iam no humanitas, sed natura altior est, i sic de alijs. Sententia vero Arist. no esse necessaria etia ex dictis supra cap. s. planu est. In his enim quae ad fine quempia ordinatur, necessitas ex sine sumatur oportet, non econtra, ut ipsemet. 2. Physic.docuit ronde si in caelestes substatias, caelestes motus eo teste ordinantur, earii numerus eae motuum illorum numero necessario concludi no potest. Dicetur enim quod sunt substantiae aliae ordinis altioris, quam illae sint, quae fines sunt proximi caelestium motuum : quemadmodum si instrumenta artificialia ut serra Sc dolabra, propter homines mechanicos sunt . qui eis utuntur, nihil prohibet esse oc alios homines, qui eiusmodi
96쪽
DE s TRIGI MAGIs LIB. I. Id 69 eiusmodi instrumentis non utuntur, sed his qui utuntur imperitant. Vnde, ut supra patuit, ipsemet Aristoteles suam rationem non esse necesIariam dc vidit, dc fassus est. unctum sextum. Reliquum isitur est, ut eκ vera philosophia an-relos longe plures esse qua caelestis motus astruamus. I Primo.Nain
substantiae intellectuales, secundum suum genus, transcendunt om nem naturam corpoream, consequenter autem in eis gradum Sc superioritatem accipere oportet secundum eleuatione earum supra cor Poream naturam . Sunt autem quaedam spirituales substantiae supra corpoream naturam, secundum naturam sui generis, quae tamen cor
oribus uniuntur ut formae , ut Patet ex dictis, dc in humanis animaus experimur. Et quia esse substantiarum intellectualium secundum suum genus a corpore dependentiam minime habet, ut supra ostensum est, inuenitur alius eiusmodi substantiarum altior gradus, quς etsi
corporibus ut formae nor untur, sunt tamen aliquorum determinatorum corporum motores, ut de his quae caelum mouent, infra probabitur. Similiter autem natura intellectualis a mouendo non dependet , quippe mouere ad earum Primam ac Praecipuam operationem , scilicet intelligere, consequens est; dc cosequenter est aliquis substantiarum intellectualium gradus, in quo non motores Proprii aliquorucorporum sunt, sed substantiae motoribus superiores. l secundo. Sicut per suam naruralem sormam agit quod naturaliter agit, ut ignisrita quod per intellectum agit, per formam sui intellectus agit, ut in artificibus liquet. Igatur sicut agens per naturam proportionatum est patienti ratione suae naturalis formae: ita dc agens per intellectum per formam intellectus patienti proportionatum est, ut videlicet eiusmodi sit forma intellectiva, quod ita recipiente materiam per actionem agentis induci possit. Igitur proprios orbium c testium motores, qui Per intellectu movet si in hoc opinione substinere volumus Arist. tales intelli Fentias habeant oportet, quae sint per orbium motus explicabiles, iri quae in naturalibus educi dc perduci qu eant. Sed supra conceptiones intelligibiles eiusmodi, aliae uniuersaliores triat oportet: quia intellectus rerum formas uniuersalius quam earum esse sit in robus apprehendite unde dc videmus speculatiui intellectus formam uniueri aliorem esse qua praefici; dc inter artes praeticas uniuersalior est imperantis, quam eκequentis conceptio. Oportet autem substantiarum intellectualiu gradus accipere secundum gradu intellectualis operationis propriae quibusque. Ergo supra intellectuales substantias Proxime orbes mouetes, alias superiores esse oportet. ITertio.Nam inter ea quae naturali ordine distant, multos est gradus medios inuenire, sicut inter Persecta bruta, Sc plantas: quaeaam imperfectiora. animalia
97쪽
animalia sunt, quae S cum plantis communicant quantum ad fixionem, ut ostrea,& conchilia; oc cum brutis Perfectis, quantum ad sensum. Cum ergo Deus, qui est substatia prima, a corporum natura maxime distet,valde rationabile est, ut in rerum ordine multi gradus interiaceant. I Saarto. Nam Deus non solum uniuersalem rerum co Porearum prouidentia trabet, verum potius suam Prouidentia etiam ad res singulares etiam minimas eX tedit: quippe qui tanquam Prima causa efficiens, & mouens in omni efficiente efficit, & iii omni mouente ad finem inotus mouet, ct hoc per intellemina , cum sit artifex voluntarius, ut di Mimus: quod est prouidere, scilicet per intellectum in finem dirigere S mouere. In rebus autem singularibus prouidentia
diuina directis, Deus interdum praeter ordinem uniuersalium caularii, caelorum videlicet, dc intelligentiarum motricum, quaedam operatur, ut dum suscitat mortuos, & morbos incur biles curat, & generaliter miracula operatur, vel hominum mentes Mio eminentiores illuminat. Igitur non solum substantias incorporeas Deo deseruientes in uniuersalibus naturae causis Ponere oportet, verum etia in & deseruientes Deo in his quae particulariter Deus oPeratur, Praecipue m mentibus . quae caelestibus motibus non subduntur.
Punctum septi inum . Immo angelici spiritus, ct intelligentiae, siue
substantiae incorpore & immateriales sunt in multitudine maXima,& nobis incomprehensibili: quod & philosophice de theologice probatur. Et philosophice quidem. I Primo . Nam Deus inter omnia
uniuersi perfectionein maXime intenclit in rerum creatione, quippe omne agens sui essectias' totum parte plus diligit. unde quanto Pe sectiora sunt aliqua , tanto in cXcessu maiori creata sunt, sicut experimur in corporibus incorruptibilibus, quae simplicia elementa qua tuor, S continua, ct discreta quantitate Praecellunt, quippe orbes
perplures & stellae sine numero sunt specie S. substantia disterentes. Cum igitur intelligentiae sint prima & Praecipua pars una uersi, numero eX cedunt omncs reruid creatarum species. I Secundo . Et si enim indiuidua materialia corruptibilia , Per materiam multiplicentur, species tamen reruIn materialium, non per materiam, sed per formam multiplicentur oportet: non enim hominem & lupum duas esse species matcria facit, cum eadem po biliter in utraq; specie sit, ut si lupus hominem, vel homo lupum comedat. Si autem forniae materiales multiplicant species materialium, longe magis fornaae ammateriales species immateriales multiplicabunt: quia habent esse completius &uniuersalius, quam materiales, qus ad materiae caPacitatem limitantur . Non ergo intiminoris numeri quam species rerum materialium,
cuiusmo di sunt clementa, mineralia, herbe, Planis, bruta, Pisces
98쪽
uues, & stellae. J Tertio . Magis est unum quodnue multiplicabile
secundum suum intellectuale esse, quam secundi a materiale : mul- ta enim intellectu capimus, quae nequeunt esse in materia: eκ quo contingit, quod lineae rectae dc finitae cuilibet additio mathematice fieri pote it, non autem naturaliter, quippe aliqua est lain longa linea, qua nulla possit esse maior , ut axis caelestis: raritas etlain corporum , velocitas motuum, & diuersitas fgurarum, in infinitum intellectuali apprehensione augeri potest, quod tamen in natura esse nequit. Subia stantiae autem, quas separatas cicimus, sunt in esse intelligibili secundum suam naturam . Maior igitur multitudo in eis esse potest, quam in rebus materialibus, pensata utriusque generis ratione. In Perpetuis autem non differt es e & pome. Excedit igitur multitudo substantiamin separatarum materialium corporum multitudinem .iTheologice quoque sic probatur. Nam diuina scriptura, Danie. 7.de caelestiabus spiritibus dicit: Millia millium ministrabant ei: S decies millies 'centena millia assistebat ei .Quod non ideo dicitur, quasi hoc numero comprehendatur apud Sanctos: sed ut eorum numerus nobis inconi prehensibilis Per hos magnos numeros ostendatur. unde Diony. I 3. cap. ca l. hicr. & Gregorius In glo. Dan. numerum illarum substa
tiaru in attestantur omnem naturalem multitudinem excedere. Deinde quanta sit angelorum multitudo, ipsa eorum custodia ostendit, quippe, ut Theolosi docent, Sc tenet doctorum Christiana traditio, solum insimi angeli custodiunt , id est, de infimo ordine, & consequenter illius ordinis multitudo tanta est, quanta ullo tempore in mundo est multitudo viventium , cum quilibet habeat unum angelum eκ communi Sanctorum doctrina. Alij vero ordines quanto superiores, tanto copiosiores sunt. Sicut ergo infiniti quodammodo sunt homines nunc viventes, ita infiniti sunt angeli insimi ordinis, ut de aliis, & de daemonibus taceamus.
Aliquas subctantias immateriales posse peccare, este malas.c A P. X. ACVM igitur angelos, vel intelligentias en longe plures qua phia
losophi somniarunt,ostenderimus: iam ex his nonullas eme posse malas, sequentibus punctis ostensuri sumus. pprimum. Substantiae ii tellectuales, quas intelligentias vocant, sunt volentes necessario. Istimo. In est enim omnibus appetitus boni,cum bonuid sit, quod appetunt omnia, ut philosophi tra sunt, qui equidem appetitus in his quae propria cognitione carent, naturalis dicitur, ea ratione qua dicimus lapidem appetere esse deorsum: in his vero quae sensitiva cogni-
99쪽
tione potiuntur, dicitur appetitus animalis in concupiscibilem irasciabilemq; scissus: in intelligentibus autem appetitus intellectualis seu rationalis dicitur, qui est voluntas. Substantiae igitur intellectuales
creatae voluntatem habent. salicundo. QSod per aliud est, ad id tanqua ad prius reducitur quod per se est: unde apud Philosophu. 8.Phy.te X.com. 33. Mota ab alto,in Prima reducuntur mouentia seipsa,
in syllogismis itide conclusiones, quae ex alijs innotescunt, in prima principia per se nota reducuntur. Sunt vero in substantijs creatis n5- nulla, quae ad operandum seipsa non agunt: aguntur autem naturaevi, ut inanimata, planis , dc bruta: neque enim in eis est agere, de non agere . Ad alia ergo prima, quae seipsa agunt, reductio pat oportet. Prima autem in rebus creatis intellisentiae sunt, seu substantiae separatae, ut etiam supra ostensum est. His igitur substantiae ad operandum se agant oportet, quod voluntatis est proprium, qua substantia quaeque suo actui dominatur, ut pote in se habens quod agat, aut etianon agat. Igitur creatae intelligentiae voluntatem Vtique habent. I Tertio . Cuiuslibet operationis principium forma est , perquam .vnumquodque actu est. Igitur secundum modum formae modus operationis formam consequentis sit opdrtet. Igitur forma, quae non aestab ipso agente per sorinam operationem causat, cuius agens dominus non est: si qua forma vero est, quae ab ipso sit, quod per ipsam
operatur, etiam consequentis operis dominium habebit. Formae autem naturales, ex quibus & naturales motus, ct naturales operationes sequuntur, ab nis minime sunt, quorum sunt formae: sed totaliter ab extrinsecis agetibus, cum per naturalem se am unum quodque esse habeat in lita natura: nihil autem sibi causa essendi esse potest. Et ideo quae mouentur naturaliter, a seipsis minime mouentur rnon enim seipsum graue deorsum mouet, sed quod ei formam grauitatis dedit, generans. In brutis quoque fornaae aut sensatae, aut imaginatae, quae bruta mouent, ab msis brutis ad inuent non sunt,
sed receptae in eis ab exterioribus sensibilibus apentibus in senium, Se
diiudicatae per aestimationem naturalem : unde licet quoquomodo dicantur mouere seipsa, inquantum eorum una pars mouens est, alia mota ; ipsum tamen mouere eis eX eis non est ; sed partim eX exterioribus sensatis, &partim quoque a natura: in quantum enim arpetitus mouet membra, dicuntur seipsa inouere, quod supra inania mala habent, ac plantas: inquantum vero ipsum appetere in eis necessario est ex formis acceptis per sensum , dc iudicium naturalis smmationis, non sbi sunt causa quod moueantur, unde non habent actus sui dominium . Forma vero intellecta seu conceptio, per quam
substantia intellectualis operatur, ab iPso est intellectu, utpote per ipsam
100쪽
DE.s TRIGI MAGIS L IB. I. 73 ipsum conceptao dc quodamodo eri cogitata, ut de forma artis liquet, quam artifex & concipit, dc eNcogitat, dc peream operatur: Ad operandum igitur set Psas agunt intelli Tentia , ut operationis suae dominiit habentes liabent igitur voluntate . lxii arto. Actauu passivo, dc motivum in Oili P Portionatu in esse Oportet. in habentibus aut e cogniationem, vis apprehesiua ad apPetitum se habet ut moti uir ad inosii ternam comprehensum Per sensum vel imaginatione, aut intellectu, intellectualem vel animale aPPetitum mouet. APPrehenso aute intellectiva non determinatur ad qua da, sed omni u est Potius unde Sc de
intellectu possibili dicat Plutosopus il tertio de Anima, quod sit quo est omnia fieri. Appetitus igitur intellesualis substantis est ad Omnia se habens. Hoc autem voluntatis est Proprium, ad omnia se habere, ut liquetin tertio Ethi. quod possibilium sit S i inpossibilium . Igitur substantiae intellectuales voluntatem habeant OPortet.
Nunctum secundum.Sunt quoq; in agendo arbiti j liberi. t Primo
Quod enim eκ arbitrio agant, ex eo vel maNime manifestu tit, quod per intellectivam cognitionem iudicium de operandis habent: liber talem autem necesse est eas habere si habent dominium sui actus, ut ostensum est. sunt igitur dictae substantiae liberi arbitrii in agendo.' Secundo. Nam liberum est, quod sui causa est ; consequenter a tem quod non est sibi causa agendi, non est liberum in agendo. iniς curaque vero neque mouentur, neque agunt nisi ab aliis mota, non sunt sibi ipsis causa agendi. Sola ergo mouentia seipsa libertatem in agendo habent, dc haec sola iudicio agunt: nam mouens seipsum diuiditur in mouens dc motum: motus autem est appetatus ab intellectu vel Phantasia, aut sensu motus, quorum est iudicare . Horum igitur haec sola libere iudicaret, qui cunque in iudicando seipsa mouent. Nulla autem potentia iudicans seipsam ad iudicandum mouet, nisi supra suum actii sectatur: oportet enim si se ad iudicandum agit, quod suum iudicium cognoscat, quod quidem solius intellect st. Sunt igitur animatia irrationalia quodammodo liberi quidem modis, siue actionis, non aute labeti iudicij: in animata autem, qup solum ab aliis mouentur , neque libers actionis, aut motus sunt: intellectualia aute non solum libere actionisicis etia laberi iudicij, quod est liberum arbitria habere. id emo.Forma apprehensa est principiu movens, ea ratione qua apprependitur sub ratione boni vel conuenientis: actio enim extarior in his quae seipsa mouent, procedita X iudicio, quo iudicatur aliquid esse bonii, vel conueniens per dicta formam. Si igitur iudicans ad iudicandu seipsum moueat, oportet quod per aliqua altiore forma apprehensa se moueat ad iudicandia, qtas quid c esse nequit nisi ipsa racio boni vel conuenientis, Per quam de quolibet determinato. t Κ bono