장음표시 사용
101쪽
Sed ne superiora disputandi praecepta vobis
excidant, iuvenes, placuit ea brevibus aliquot capitibus, adhibita prisca lipum fer hendarum jorma, G am/qui sermonis matulate , comprehendere: quos Canones sive regulas , di putandique leges appeliamus ,
ABSTINENTO . CONTRA UEPERSpECTAM UERITATEM INGENIUM NE CONTENDUNTO.
VERBIS PERSpICU Is , COMMUNI. QUE LOQUENDI MORE UTUN. TOR ATQUE , DUM RATIO PATES SIT , DE ARGUMENTORUM FORMA SopHISTARUM EXEM.' PLO , NE LABORANTO.
PRIUS IN THESlBUS : POSTEA IN HYpOTHESIBUS EXERCENTOR .
ALTERCARE MODO ALTERNIS EXTEMPORE; MODO SCRlpTis PERPETUA ORATIONE DIs PUTARE GAUDENTO.
MlTTUNTO. ET IN S pECIEM DISSENTIENTES. ABSTRUSA SENTENTIA ERUENDA , lN CUNCORDIAM REDIGUNTO. . VIII.
IN FORENSIBUS QUIESTIONIBUS AGITANDIS ACCURSI ANΙ . AT IN UERIS SENSIBUS LEGUM DRUENDIS CUI AC IANI PRIE FERUNTOR.
sI LEGUM REPUGNANTIA NULLA FU AT COMMUNES IURIS REGULAS OPPONUNTO SI NEC E-SClNT ; PRIMO VETUSTUM IUS EX HISTORIIS ; DEINDE MORALES RATIONES A GRΚCIS PHILOSO pHlS MUTUANTO R.
ARGUMENTUM SATIS EX p LOIUM NE REGERUNTO . NEVE OBSTINANIO ; AC SI DIUTIUS CON IENDFRE LIBESSIT , ALIUNDE PETUNTO.
OBIECTIONIBUS RESPONSIONE SO LIDA RENlTUNTOR 1 SI DEFIT, HONESTIUS TACENTO.
CONTRA Oppost TAM SENTENTiAM LEGE ALI UA RE PUGNAN TO , LEGESQUE LEGIBUS COM DE REPETUNDIS FONTIBUS DOCTRINARUM. QVoniam scientiae ' i sere omnes, vel
. ad naturales reseruntur causas , vel ad cognitionem divinitatis , vel ad morum & legum notitiam humanarum e ac naturales quidem cauis sensibus & ex. perimentis eruuntur cognitio divinitatis oritur e religionis oraculis , mores vero& leges civilibus continentur inlli tutis :hine tres iam inde ab initio uberiores domi rurri patuere sontes : quos non raro
- suadet hae oratione Gravina suis . ut reiecta silentia compendiaria . qua plerique sola instructi vehementer sibi sapere uidentur . rerum naturalium stu. dium ex ipsa rer in natura . Theolotiam ex ipsis sacri, eodicibui . ius ex ipso eano ne & iure Iustinianeo distant. mer hae attes exaeitat Calaistarum . qui. hus hi verborum captando eortices eluserunt vim M. et, scripturae L eationum . effeceruntque , ut malo. ,i severitatis lau/e soleant scripta ICtorum patano rum . quam ipsorum easus conscientiis . Cape exemiast, insanae sapientia a nimium fallacis assutia . Commendaverant Christus ah Apostrili ieiunia subigendis faeilius cupiditatibus notitis. Caluisti uero inter solida distinguens ti fluida etiam tempore jejuniorum aliis horis , quam quibus tibus eapitur. potiones indulis ,, eet Indicas, non tantum nutrientes ti sensus otile. A ctantes verum etiam .etitas incendentes cupidita... tes . .. Voto quoque paupertatis satisfactum opinaintur Casu ista . s peeuniam manibus non attiterit, quamvis id aeat in dies . ut deglutiat agros pupilinlotui substantiam viduae.
102쪽
,mbitiosi praeceptores artificiis occuluere suis, i tota in praeceptorum volum ἱna eommigrai ut ab eis, non vero primaevis ex originibus, litaerae peterentur : natura scilicet rerum , quae sedes est Philosophiae: sacri codices , quae sunt germanae Theologiae templa : & iuris Romani Iustinianea Volumina, quibus integra Iurisprudentia conservatur
minus abundabant libris, eo naturae set, non amplius a natura, sed ex illorum opinionibus unice peteretur. Quique primi praecipuis definitionibus & enunciatis universa concluserint, Aristoteles fuere, Chrysippus, & Epicurus: quorum primus Act-demicorum veterum, alter Stoicorum, pO
il remus Democriticas doctrinas in rerum infinitatem tendentes finitam ad rationem coanguitarunt . Huc pertinent ea Ciceronis Etenim antiquissimi philosophorum , qu inus abundabant libris, eo naturae ardi ius hi ebant , animisque suis diutius in rc bu - - , iosis quam in aliorum cogitationibus bλ j iib. r. ac legibus cap. I 3. Verum Philosopha
bitabant libereque peragrabant omnem v Ri l rμm more, non veterum quidem 1llarum ; sed versitatem : utpote quorum ingenia nullis i eorum , qui quas oscinis insistuve ut fu- auctoritatibus contraherentur, neque irreti' pustia , que luse olim disputabantur ae lirentur certis praescriptisque definitionibus , bere , ea articulatim distincieque dierentur. duarum ad formulam porteriores Philosophi Cumque antea sapientia per manus fami-
sectarum auctores rerum summam redege- arunt , quibusque cogitationes ac facultates intercepere noli ras . . Vetustiores namque illi, qui nullo popu-pulari plausu auferebantur, solo studio veritatis duch , notitiam causarum experimentis evocabant, itaque de universa natura disse rebant, ut cum innumera de ratione rerum singularum , ac de primordiis rerum uni vertarum , praeclaraque de motu siderum ,
de ortu , & interitu sublimium ti inferiorum specierum , de animis & affectionibuς
humanis, invenirent nunquam tamen ponerent nostrae cognitioni fines; neque spem posteris adimerent plurium deinceps in .eniendorum : quibus velligandis facis inllar praeibat ratio magistrorum . . Quamobrem Plato , qui scriptis suis scientiam eomprehendit omnium ante se sapientum , sive Graecorum , sive barbarorum , exemplo veterum quaerere magis ; quam decernere assuetus, non tam adstruendo, quam evertendo docet, institutaque ambigendi arte detegit humanam ignorantiam et ut , si quiliarite e traderetur, in publicam lucem prodiens involvit thesauros suos, forasque prom- sit, pro vulgi sensu tantum , colores verita- eis; ita ut velamenta magis illius ad nos, quam veritas ipsa pervenerit. Translata igitur ad harum trium se rum principes omni audi ritate ae potetia te doctrinarum , curae hominum , quae antea rebus ipsis incubabant , congolarunt omnes ad interpretationem lententiarum cuiasque sectae doctorum , qui res ad vulgi gratiam deflectentes, nostramque investiganti libertatem circumscribentes , infinitam rerum varietatem e noliris mentibus excluserunt.
l Hinc investigatio causarum , quae se liciter ad Platonem usque processerat, quaeque an i tea novi semper aliquid proserebat, exortist tribdis illis finitoribus dolirinarum , conti-j nuo in istitit atque quievit : donee proximisi seculis eruditorum itudia Paronis auctori-l talem jamdiu intermortuam simul cum ipsius ne ciendi ae perscrutandi arte sulcita. lvere, atque eius lectione solvere nexus antis morum ; quo liberi excurrerent ad species prius aliqua opinione sapientiae inii remur, i ipsas naturasque rerum nudas & simplices: post Platonis lectione non aliam sapientiam
agnoscamus , praeterquam conscientiam erroris nostri ; quoquel magis ratiocinando progredimur, eo amplius nescire atque agnorare discamus. Sed cum ad eam diem nainra rerum omnibus ad observandum occurreret , recessit
sere ab oculis, postquam posteriore; Philo-isphi mentes hominum rebus ab ipsis ad propria decreta , sive singularum dogmata
quarum luce vel nova efferentes , vel ecoblivione vetera revocantes , vocem nobis reddidere veritatis . . 'Longe vero alia ratio est divinae sapientiae , quae cum humanas facultates exi peret, & ad nos ab ipso rerum omnium Auctore descenterit , non attollenda , sed deprimenda mentis ne strae fiducia comparatur. Quo minus enim nob s ad rogamus, . eo ma H lora feremus a Deo, qui dona tua non prout veritas , quasi I acumine ac sublimitate ingeniorum , lea
103쪽
pro modestia A demismone animorum suae solius beneficentia profert. Quo piuς igitur divinis pertractandis mens humana libi permittit, quoque luarum confidentia virium liberius exultat , eo minus adequitur, longiusque a germano & nativo coele iii uin sensu dilabitur. Hinc non mirum, si ea expressora erant sub Apollatorum simplicitate, quam Iub nova illa subtilitate Philosoplaorum , qui lacrortim librorum sensum a propria doctrina trahentes, plerumque tota erraverunt via , secumque tantam hominum turbam pertraxerunt,
ut saepius ab intestinis iactionibus Christianorum , quam externis ab iniuriis Ecclesia in rem uerit . Unde , ut religionis veritas edisputationum ambagibus eriperetur , convocanda fuit auctoritas ct oraculum consulendum Ecclesiae univertae in conciliis Episcoporum , ubi communibus singularum Ecclesiarum vocibus privatarum opinionum seditio componebatur , editis canonibus , nempe regulis , quibus non modo sensus committeretur veritatis , cui haeretici suis argutiis insidiabantur , sed etiam comprehenderentur mores incorrupti veterum Chri .stianorum; quos mores prava vivendi consuetudo penitus delevisset, nisi universorum Praesulum i ludia , testimoniis ex toto terrarum orbe conductis, duce atque au spice summo Pontifice , Christianae inititutionis memoriam utque ab Apollolorum aetate reperillent , ut in tota canonum serie , per plu-xium icculorum cursum ad nos usque deducta, imaginem Apostolicae vitae, velut in
peculo, contemplemur. Et quoniam verba nulla sunt ad sententiam exuri mendam aptiora illis, quae cum te ipsa in mente nascuntur , quaeque germana sunt primarum simulacra cogitationum ; ideo sincerus Apollo licae institutionis& Ecelesie universae sensus non aliunde melius colligitur, quam e lectione ipla Canonum . qui Evangelicis sensibus , & Apollo-licis conciliorum vocibus contexuntur. Quam nobis lucem prope abstulerunt immania volumina privatorum interpretum , quibuSpriscus cantor obtenebratur , ut . quo lon giuq per interpretationes aliorum a primis auctoribus evagamur, eo turbatiores hauria. mus opiniones. Nam sicuti rivus longius atcnte dilaurrea; venam obliviscitur suam,
imbuiturmie terrarum sipore, qua perfluit, i ita procul a suo capite per aliorum ingenia traducta veritas affectiones imbibit singulorum , exutoque splendore nativo , colores mentium atque opinionum suscipit alienarum; eius tie lumen , veluti solis radius de una rerum facie in aliam saepius remissus, crebris incisionibus & iteratis casibus elanguescit. Quid igitur miremur amplius tantam no-i rarum sententiarum A morum cum veterihus dictatis atque institutis dii sensionem iapugnam, si veritatem amplius in domicilio tuo non quaeri mus , relictaque radice com
mentitios excutimus ramos, volvimurque a sidue per ineptias interpretum eorum , qui canonum verba violenter torquent ad ingenium ac tempus lilcrumque suum ; quippe pulsae Christianis moribus veteri severitate , n vam ignotamque morum attulere licentiam, Christianam institutionem ex aullera & gravi remissam reddentes atque praefractam. Et ne , reviviscente antiquorum canonum studio, fraudis suae redarguantur, auctorita tem nituntur omnem vetustati detrahere, tanquam veterascere queat id, quod et aeternum ac temporis expers, qualis est sapientia virtusque divina , quae immutabilis cum sit, de se ita praedicat: Dominus possedit me
ab ini io viarum suarum , antequam quid quam fieret a principis . Ab aeterno ordinata sum, o ex antiquis, antequam terra feret ἰaut tanquam Chri ili praecepta , perinde atque eoruIn ingenia , temporibus & potentiae famulentur , vel tanquam recta ratio simul
cum humanis moribus convertatur. iam obrem privatas opiniones, privato iaque lenius unius aut alterius familiae, non tam a divinarum , quam ab humanarum rerum itudio profectos, prius doctrina sementiaque Ecelesiae universis fraudulenter obducunt. Ut apte in eos cadat illud Antonii ad alterius iactionis homines : Crestra Pompeii Senatum appellatis. Atque ita audent corruptelas suas antiquitati praeserre . quasi ratio Christianae institutionis , & lex interior exteriori mutatione ac novis interpretum deliri is extingueretur. An enim Ecclesa dimiserit unquam susceptum semel pietatis & iustitiae sensum, qui divinae portio eii , & immutabilis immortali sque naturae An versatilem nobis Christus tradidit volucremque doctrinam , ut quae Apollo lorum tempore vera fuit ratio
104쪽
pietatis , ea mutatis moribus hciminum dilabatur. An quia non amplius Ecclesia exi. git a nobis exteriores illas poenas , ideo condonatos nobis reputavimus actus inter nae virtutis , quibus poenae illae respondebant, quippe laboriosis earum adspectibus
exprimebantur . Etenim exteriora opera pietatis , qualia
scilicet ab Ecclesia iniunguntur, quid aliud
sunt, rogo , nisi pietas interior, tanquam arborum succus in fructus & palmites erumpens Quid nisi virtus animorum occurrens oculis, & corporeae imagines inte nae lanctitatis ὶ Haec si non omnia , neatae temper , neque ab omnibus poenis Eeclesia. iudicialibus in vita reposcit , nihilo tamen minus exigit a nobis animum ad ea pronum atque compositum. Qui s vera poenitentia teneatur, ultro subibit moerores & luctus ,
ccxlellium curarum umbras & nativos pietatis sncerae colores . ultroque corpore ac mente ieiunans, abi linebit voluptatibus iis . unde culpam contraxit, ac. sponte sua poenas amplactetur, peccatorum ultrices & c mites voluntarios virtutum Chrillianarum . Humanam nimirum naturam , ad divi. nitatem potiundam ab initio procreatam , ac
deinde progenitoris nostri vitid a spe illa prolapsam , pristinum in gradum ac sortem
Deus restituit eadem nostra natura induenda , suscipiendisque hominum in se culpis,
quas oblatione tui ipsius ti vitae pro susione mirabiliter expiavit. Etenim nihil pe sectioni magis , quam vitium adversatur : unde, ut a Deo reciperemur, malum in fi nitum infinita bonitate suit exhauriendum . Nos vero, Christi morte reviviscentes, vires identidem adquirimus ad divinarum virtutum imitationem ; in quibus nisi vitam transeRerimus,uita migrantes divinitatis commercium frustra speremus . Nihil enim Deus amplectitur sta diis mile r solis autem vi tuti hus divinae naturae imaginem reddimus; nimirum , si me nitendo Christi merita n bis adsciverimus. caventes in posterum, ne
amore caducarum rerum , immortalibus momtalia praeferendo , infinitaque iniuria, quod
ad nos attinet, naturam divinam assiciendo, in imum denuo mileriarum devolvamur. Qui rerum eaducarum amor , in singulos actus nostros assidue obrepens , poenitentia eis etiam assidua depascendus , &Iani Graviss. Tom. II.
abstinentia extenuandus , ut unde ille eedit, eo subeat amor divinitatis, ae studium virtutum aeternarum , quarum impedimenta poenitentiae operibus removentur : ut , quae videtur disciplina severior , ea revera iit ducenda mitior, cum praeparet abdicationem sui ipsius , quo unice spectare debemus, & abstinentiae consuetudine acerbi talem extinguat illam , qua humani sensus assiciuntur , cum primum abducuntura diuturno usu voluptatum, unde certe suismus abducendi , si propositum nobis finem
attingere cupiamus . A quo nisi aeternum aberrare velimus , prael anda nobis erunt
ea , quae Christiana religione profitenda spopondimus . Et quia Deo placere non possumus . nisi displiceamus nobis ipsis ,
cum studio rerum creatarum sui etiam ipsius amor eis in primis abiudicandus , nec fructus mortalium bonorum , sed usus tantummodo capiendus ; itaque in hae vita manendum , tanquam si singulis momentis sit exeundum . Ad quem animus sola poenitentia comia aratur , quae subtrahendis rebus, ac sensius atterendis vitam traducit ad consuetudinem mortis: ut, quo pluribus viventes a stinemus , eo morientes minus amittamus , minus contristemur e eum vivendo totidem gradus mortis superaverimus , quot sensus nobis extinximus rerum humanarum . Unde quod voluptuosis extremum est vitae, id poenitentibus extremum eli mortis & vitae immortalis exordium .
Abeant igitur suae cum doctrinae blanditiis nostrates magi liri, qui, ut ait Ennius, fui quaesius eausa fictas suscit. ni sententIas, qui que abstinentiae desuetudine tenacius implicant animos rebus caducis , & negligentia poenalium operum in vita difficultates omnes
coacervant ad tempus mortis, ut, cum hominem tamdiu prodiderint cupiditatibus, cogant eum contra dominos & diuturnos suos possessores dimicare , postquam opes viresque omnes lonῆaeva mentis , & proxima
corporis aegrotatione c sumserit . Facensant a Christianorum scholis fallaces illae distinctiunculae liquidorum & solidorum , quibus ieiunium restinguendarum cupiditatum remedium potentissimum sullulerunt , quibusque , ut D. Hieronymi verbis utar, abstinentiae nomen qnaesivere deliciis'; ut . O audeant,
105쪽
audeant, o Dontem hominum i praeter horas cibo statutas permittere ieiunantibus in is dicas potiones, non modo contra jeiunii naturam & legem tristitiae nutrientes ac sensus
oblectantes et verum etiam contra commune
fas hominum vetitas cupidines incendentes. Ultro a nobis abigamus fraudulentas illas honoris exaequationes cum vita , in quibus interpretes, privatam iniuriae ultionem inter Chri ilianos inducentes patientiae legem penitus evellerunt. Exulet etiam, & Pontificiae vocis imperium aliquando vereatur opinio eorundem illa, quae cum carnis usu reliquam abstinentiae obligationem exsolvebat. Αο ne per singula portenta opinionum in infinitum excurramus, respiciant aliquando divini iuris sontes , eiusque non verbo , sed vim potestatemque tenentes , dimittant captiunculas illas suas, quibus verborum apiculas assidue aucupantes, honestaque nomina vitiis imponentes , laxiores regulas hvmani commercii pestes, fallaci lacrorum canonum explicatione in priscae disciplinae perniciem sibi adrogata, tamdiu proteSunt. Etenim vero pudeat vos divinitatis i terpretes , integritate atque candore sente tiarum superari a veteribus Iurisconsultis , qui cum nulla vera religione , sed sola honestate naturali emendarentur , contrO- versias tamen morum longe definiere se. verius , & interpretationis regulas longe tradidere graviores . Quas uti nam praeceptores vos nostri aut ab illis arripuissetis ,
aut arreptas rerum humanarum causa non
abiiciatis . Dupliciter , Paulli & Ulpiani
sententia , lex infringitur , aut cum contra legem aliquid committitur, aut cum
callida interpretatione sensus illius eluditur , illud contra legem esse dicunt , hoe in illius fraudem. Contra legem facit, inquit . Paullus , qui id iacit, quod lex prohibet : in fraudem vero , qui salvis verbis legis sententiam illius circumvenit . Quid enim conservas mihi ductim , si senten. tiam dissolvas , licereque putes , quidquid
nominatim non prohibeatur cum praeter expressa occurrant alia innumera , quae
Meulto legum iudicio damnantur ; quaeque fidus & candidus interpres , uti rectus minister.earum ad tribunal pertrahit
conscientiae singulorum qui , nisi sibi-
.met auctoritate fallacium interpretum assentarentur, in sententia legis ultro concederent, cum multo plura comprehendat sensus legis, quam sonus verborum, quia , ut aiunt Iurisconsulti, longe plura lunt neῖο tia , quam vocabula . Hi ne subii eit Ulpia
nus: fraus legi sit , tibi , quod feri noluit, feri autem non intuit, id fit & quo distat
τρν ἀπο διανοίας, id est, dicium a sententia , hoc distat fraus ab eo, quod contra legem fit. Non enim oportet, ut leges ipse clamant, ius cisiis Optare , neque calumniari , sed qua mente quidque dieatur attendere .
Ta vero, noster mi sericors, qui aliis libenter indulges, ut largius indulgeas tibi ipsi, 'quo gratior ubique sis, & proceribus praese
tim acceptior, dum verba legis teneas, nihil pendis consilium legislatoris; ut si quis
extremam paupertatem hae formula imperaverit, pecuniam ne attingo, tu noxam Omnem amotam putes', dum quis manus a nummis abstineat suas, dextera vero praeter ne
cessitatem utatur, & opera ministrorum: quae si ratio valeret, nihil pauperius esset Regibus atque Tetrarchis. Mendacium aliis noxium leges universae damnant e at tu bone confestim crimine liberas eum, qui verbum iaculetur anceps, ut audiens in fraudem in ducatur , quasi leges verba mendacii prohibuerint , non animum nixumque fallendi rnec tibi videris distat vere legem , quando statuentium voluntatem hac praestigiarum arte frustraris , qua , ubi e re tua tuerit , nigra in candida continuo vertis, ac, iuxta AE sopicum istud, eodem ex ore frigidum &calidum emas: Quamobrem vos ita notavit
Comicus illis verbis: b Rogationes plurimas propter vos populus scivir ,
Quas vos rogatas rumpitis: aliquam reperitis rimam,
Quasi aquam ferventem frigidam esse
Atqui non ita Lacedaemonii divitiarum interdictionem a Lycurgo , neque menda cii prohibitionem a suis venientibus legibus Persae acceperunt et Christiani , vero qui
106쪽
exemplis Innocentiae atque tandoris popu-,resque nostras frustra verberantem , quaeritos ad nos olim traximus universos, nuncimus in privatorum quaeiluosis opinioni huς,
proh pudori adeo affectionibus propriis pu-J& sui ipnus amore corruptis, puramque Cainri stimae ae simplicillanae legis verba contur- nonum & sacrorum librorum scatebram deinbamus , ut officiis noliris iusti atque in justi ferentes, cisternas petimus dissipatas . discrimen se te ab universorum oculis abitu Verum , si ad verba Canonum oblurdu
terimus. mus , oculos ta n attollamus ad viam illam Quamobrem quaeso vos, novarum inter-adiiciplinae veteris imaginem ἱ quam , ut conpretationum auctores , si quem Christo ha-is pcchior esset omnibus & temporibus ex gen-betis honorem, cui profecto credo vos habe-itibus, insculpsit nuper Deus in ipsbmet Ecclere plurimum , nolite obsecro committere am-ssiae capite CLEMENTE XI. cuius ex ore plius, ut illud in n3stros mores ab hostibus atque operibus vera pietas vocem & faciem conseratur, quod suis de temporibus Livius emittit suam . Neque enim ille alio nomine pronunciavit: Nonrim , inquiens, qua nune maximam, quam diu recusavit , sacrorum tenet sectilum neglirentia Deorum venerat , potet fatem accepit, nisi ut summum lube- nec interpretando 'bι quisque iusiurandum undo molestiarum , & extremum severitatis
leges aptas faciebat, sed suos potius 1--JΩ abstinentiae sibi & suis imperando; im-
res ad eas accommodabat. mortalibus concionum suarum verbis , pe-
Nolite denique nos obtundere amplius ac rennibusque Christianarum virtutum exem- regerere commentitium illud vestrum Eccle-Jplis panderet omnibus verum Ecclesae sensae silentium , quasi tacendo illa contra in-isum , & priscae disciplinae lucem restitueret. novationes vestras antiquas pietatis leges ah- Atqui , si oblivione veterum canonum rogaverit. Neque , surdi cum simus , mu- effluit nobis graviorum praeceptionum utili tam existimemus Ecclesiam. In plateis, in-itas, nihilo maiorem fructum capimus e le-luit Salomon , divina sapientia elamitat, ins ibus humanis , quas rabularum strepituῖ, immis ea cel Due verticibus supra viam ini& procellae serenses pene merserunt . Quo- mediis semitis sans iuxta portas eivitatis in tu disque enim eorum , qui soro sunt O ipsis foribus . Loquitur nimirum Fcclesia ,iram daturi, hac aetate studium Romani iuris loquitur semper & perpetuo clamitat sacro- ab ipso contextu legum auspicatur, & non rum canonum vocibus , quamvis nos longaspotius a ieiuna & exili aliqua congerie steri- desuetudine non amplius exaudiamus. lium definitionum ac puerilium regularum At si sacrorum canonum codices evolvereiquas ubi sex mensibus de iunctorie percu pigremur, quin mentem vertimus ad sole- rerint, & aliquantisper indicem aliquem re-mnes Ecclesiae caerimonias, & ad psalmosat rrum iudicatarum perreptaverint, continuoque hymnos, qui sacris peragendis quotidia- ad subsellia prodeuntes, tanquam ex tripo no cantu sunduntur, e quibuς uocibus quid de fundunt iuris oracula r ut nostris tempO- aliud acceperimus, nisi rerum omnium con-iribus frigida fuisset ac tenuis illa tua gi temtum & abstinentiam voluptatum artem-iriatio, Marce Tulli, qui Servio Sulpicio, sique' nostrorum ulciscendorum eriminum .it ibi stomachum movi siet , Iuris prudentiam Resonant perpetuo templa poenitentiae pr. triduo professurum te minitabaris: id enim Leptis , dc Prophetarum, Apostolorum, at-liam de se nobis quisque puerulus pollice que Evangelistarum seriptis praelegendis ab-itur , dum elementorum literariorum ordi Itinentiae legibus reboant aedes sacrae , nun-inem teneat memoriter , quo sit ad consu- Ciantque parietes ipsi priscae praecepta virtu-llendos indices librorum idoneus , A primo iis , per sacros omnes impressa ritus e nostribus labris sordes illas consceleratae Lati Vero , Vel quia corpore praesentes , mente nitatis attigerit . bsumus; vel quia melodiam auribus, non Proh vestram fidem l Quirites, quo ruunt Vero pietatem animo captamus ; vel qui aimores legesque illae, quibus condendis Om longa negligentia obeia luimus , pro salia- nem Graecam sapientiam ad vos traduxistis, ribus earminibus & veterum manet pationum quarumque salubritate nationum omnium
formulis documenta illa pietatis accipimus,luitia emendastis P En quo vergit sanctit sες Ecclesiae vocem , inde prodeuntem au-ilegum illa vestrarum, quae vobis ius in m-
107쪽
mos & corpora tribuere barbarorum ; quibus bello perdomitis, communione Romani iuris non servitutem inhumano & bruto Persarum Assyr iorumque more , sed rectum afferebatis usum libertatis , quam leges vestrae distributione rationis , & exercitatione iustitiae a violentia & a vitiorum nexibus expediebant. Quo nomine , Quirites, julla
bella semper & pia gessistis , iustumque in
orbem terrarum imperium vobis parastis. Jus enim naturae ipsum , quo immanitas
rationi subiicitur , subegit legibus vestris
barbaras gentes . per vos ad humanitatem a seritate traductas.
Has, obsecro, leges, di irites, eone tradid illi; aliis, ut vos amitteretis, an potius ut in illis gloriam perpetuo conservaretis vestram , & apud omnes populos Latinae locaretis tandamenta virtutisὶ quo, ubicun-cunque iura vel ra consisterent, ibi, erepta quamvis dominatione , nomen tamen iaprudentia regnaret, ac iustitia nunquam interitura Romanorum. Quae, dissoluta militari disciplina , per quam terrarum orbem diu coercuistis, omnia tamen vivunt adhuc
viventque semper in Latinis historiis & leasibus , ad quarum contextum si mentes reteretis , A earum sententiam , quam vel ignorantia , vel versutia forensis interpolavit , repetetis e scriptis ipsis conditorum,& mentibus maiorum, unde delaenderunt, occursu atque consuetudine similium ingeniorum priscarum virtutum semina contimio vestris in pectoribus reflorescent , alenturque memoria laudum legumque vestrarum :a quarum diuturna lectione rationem acci pietis , qua casus omnes regatis humanos ,
vertentesque vos in veterum formam anim
rum . revocabitis Romanos mores, discetisque ab illis lenitudinem eum severitate miscere, summumque ius aequitate temperare , providere ac praecidere captiones , tamdemque assuescetis cogitare atque invenire smilia. Eodemque studio patebunt etiam vobis apri ci amoenique recessus non Latinae modo, sed Graecae etiam eruditionis, quae nostris est interiperta legibus e Graeca sapientia natis, &Graecarum disciplinarum fructu per Iuri sconsultos veteres enutritis. Ut non mirum, si contemta in foro e
gnitione antiquitatis , legum quoque usum amiserimus, earumque locum subjerint opi-
niones inconsultae atque avarae pragmatic rum , sive potius tabellionum atque scribarum , quarum turbinibus adeo Romanae sanise iones obruuntur , ut sublata iuris potestate ubique dominentur arbitria , nec iam h
mines legibus , sed ieses hominibus obs
quantur, neque ad aliud superesse videantur, nisi ad tristem reminiscentiam antiquae maiestatis. Adeo ut de nostris temporibus Pla tum vaticinatum existimem , cum ait:
Mores perduxerunt leges in potesatem suam. At vos, qui Romana iura impune, imoia ingenti vestro cum lucro ac dignitate eant urballis, contenti saltem suissetis vestra fallendi felicitate , neque librorum vestro. rum pestilentiam post mortem vestram nobis reliquissetis , in fraudem coniicientes posteritatem , depulsam per vos non modo
a primis conditoribus iuris sed ab Accurissianis etiam , & Barto imis aliisque melioris notae interpretibus , tanquam ab auctoribus nullius usus. Uah homines emortui pudoris i Ecquid erubui liis imperitiam v stram defendere mentitia legum desuetudine , ac subducere aliis , quae vos propter barbariem & ignaviam vestram , & praecipue propter ignorantiam Latini sermonis omnino desperastis. Itane vero Qaoniam orbem Romanae tu ilitiae ad univerta patentem , & humanos eventus omnes caluique
singulos civilis vitae , vel expresse, vel tacite comprehendentem, pro modo ingenio livetiri ad paucas contraxistis quotidianarum
quaestionum : ideo nos reliquas controversias infinitas vobis ignotas non ex legum codicibus , neque ratione ulla dueha e radicibus iuris; sed ex auctoritate , sive ex erro ribus vestris definiemus cogemurque universi desipere propter desipientiam vestram , qui labem hane in Iuri rudentiam effudi
stis, quique maiestatem ac reuerentiam legum transtulistis ad somnia priuatorum &ad res iudieatas P ut Romana monumenta boni & aequi aversa videamus ab uno aut altero indocto & mercenario emtoque scriptore , cui auctaritatem peperit error in plurium scriptis aut fraudulenter , aut imperite multiplicatus. Hanc obsecro librorum insaniam , &legum vestrarum calamitatem atque cora
108쪽
tumelia depellite aliquando , & mercimonium hoc nugarum procul auferte , Quirites , redeuntes ad Iustinianeos libros, nempe ad sedes ipsas Romanae Iustitiae, de quasi hominum pravitate opes haurire non licuerit tantas , quantae ab injustia & ignorantia profluunt , animum tamen priscum illum inde recipietis vestrum opum fortunarumque contemtorem , & immortalium
norum compotem , uirtutum nempe ma
ximarum , quae a Romanis proficiscuntur institutis . Quibus e legum vel rarum lan Gmonia suscitatis , Latina Iustitia Latinumque nomen imposterum imperabit .
AD CLEMENTEM XI. PONTI-pICEM M A X. C Upientem saepe numero me retegere vitia studiorum , & rationem emendandarum artium diuturnis cognitionibus mihi collectam pendere meditantem, revocavit modo semidoctorum insolentia , qui rationibus iisdem , quibus do trinae sor mam peperere sibi , vitia tuentur , audacia nempe sua & errore alieno ; modo vero in tan . ea oblivione publicae utilitatis abduxit exitus aliqua desperatio: cum animo vix unus aut alter occurreret , qui quam posset maxime, idem se vellet opem serre doctrinis.
divinarum humanarumque rerum potestas ad te devenit , & literae spem , innocentia securitatem recuperaverit ; redditus et etiam ille mihi animus erga iludia , quem abllulerat obtrectatio perditissimorum hominum, qui cum gravioribus doctrinis irascerentur , & literulis eorum ridicule instarentur, uum in me stomachum eruperunt, quem voce atque scriptis cultum leveriorum artium excitaturum suspicabantur ; suisque vitiis mihi per summam impudentiam tributis , meam tenuem qualemcunque opexam Ihidiosis eripere voluerunt .
Quando igitur nos , qui vix per livo, rem & insolentiam illorum recte sentiendi
sacultatem retinebamus, nunc tuo sub imperio libertatem etiam recepimus recte dicendi, ut 3am liceat impune prae nobis ser- ire meliora ; non gravabimur ea repetere animo, atque in medium adferre , quae dis- fluxerant ; nec pudebit eadem ad tuum
s Ap IENTISSIME PONTIFEX, adducere
iudicium , ut , omnia si respueris, nos eris rore liberemur I si quae vero tibi probentur , ea conterantur ad emendationem studiorum; itaque alterutrum vel mihi privatim , vel aliis publice prosim ; praesertim eum studiorum regimen nusquam si magis quam Romae necessarium , ubi praemia potius doctrinarum , quam ipse doctrinae appetuntur: ideoque plura perturbate ac praemature arripiuntur ab adolescentibus , opinionem tantum eruditionis, non sine fraude publica , saepe apud Principes ambientibus. Etenim utilius est cum publice, tum privatim ignorare prorsus literas , quam profiteri salias, cum longe crebriores erro
res ex variarum rerum confusa cognitione, quam ex earum Ignorantia oriantur . Quo
plura enim perverse discimus, eo maiorem saeuitatem ad alios ac nosmetipsos decipiendos adipiscimur. Quod u studia literarum ab recta institutione deerrasse ostendero , ut certe deerrx-runt, per quem unquam reducentur in viam, nisi per eam potestatem, quam ingeniis timoribus expiandi, atque aci reclam operum ,
& lententiarum nocinam reserendis CHRISTUS iti inter homines locavit Nam, ut ait Plato, non suam tantum Princeps debet curare , ted & aliorum etiam colere atque augere virtutem. , inauit, i ν
Eam vero potestatem quisnam morialium ad cultum literarum libentius quam tu flexerit atque selicius , qui per doctrinarum teriem , continenti laborum cursu ad hunc dignitatum verticem evolasti; quique privatus adhuc regiam beneficentiam bonis artibus adeo exhibuisti , ut literarum tutelam
in morem tibi versam , etiam antea credi
derimus , & quidquid summum est Ponti G
ciarum eurarum , non tantiim ex lege muneris
tui . sed proprio Marte videare praestiturus. Quod igitur omnium philosophorum sententia traditur , virtutum & vitiorum initia
109쪽
tia , 9 progressus oriuntur ab educati, ne puerorum : irritae sunt enim leges , nis educatione in animis hominum inferantur . Unde Diotogenes Pytha'oraeus , τῶ δέ νόμει, inquit ουκ ἐν ὀικὴμ α Π, έ θυ-
Leges non sunt domibus & ostiis, sed in
cidium ingeniis includendae. Unde autem ciuilis regiminis initium ὶ a iuvenum educati ne . Sic ille. Neque enim edictorum frequentia , sed recta institutione vitae ac perluasione virtutis vitia tolluntur , quia non poenis hominum animi , sed doctrina mutantur . Quamobrem qui remedia vitiis adhibent sine
malorum extirpatione per bonam educationem, imitantur eos, qui victus ratione minime mutata pharmacis utuntur , e quibus nulla sanitate corporis morborum solium modo mutationem ac varietatem assequuntur. Puerorum autem ingenia propter flexilem aetatem& vacuitatem curarum, sunt oppido idonea bonorum itidem & malorum seminibus con .cipiendis pariter atque retinendis. Quidquid enim in simplex ac nudum ingenium initio illabitur , brevi coalescit ; atque ubi semel radices protenderit, nova & adventitia postmodum excludet. Virtutum autem, aut viti Ium amor arripitur ex eorum exemplo, a
quibus homineς edueantur. Hinc ingenia nobilium puerorum , plerumque sunt ad virtutem hebetiora , praesertim in Italia , quia hic educantur a mulieribus in rosa , intergregem ancillarum, eis vili obsequio mollique cultu blandientium proniora vero ad vitium propter insolentiam laborum & consuetudinem voluptatum . Ac scuti muliebri educatione pueri abducuntur a virtute , ita vulgaribus erroribus ab nutrice haustis deflectuntur inc seopum orationis sal;s monstrat rubrica eius iam . Consilium autem Auctoria de reviis paveis puero praeeipiendis evivis aequo iudici probabitur. Ut enim retularum multitudine opprimitur L a studio Tum amoenitate repellitur puerilis aetas ; se in lectio. ne te usu perpetuo auctorum veterum aluntur studia eiusdem retulis paucis . Minime enim laser hendum putam ut sententia eorum , qui sine ullis re uti Iam lactionem suseera putant , eum longum iter si r exempla, breve per praecepta . Quamvis autem ntis communis dorere videatur , ignota per nota innotescere . adeoque linguam Latinam . quod a Auctori videtur pse sao. regialis vernaculis tradi
posterum a veritate ; ut non mirum , si uoltea , dum veros Ierum aestimatores au diunt, quae veriora sunt, ea ducant absurdiora . Sed jam ad incommoda transeamus, quyveniunt a viris , ac primo a praeceptoribus Latinitatis, qui nihil magis laborant, quam ut augeant docendo dis Multates , quas sit Latinam linguam invexerunt multitudine atque involucris regularum, quibus addiscendis ablumitur tempus longe utilius atque jucundius in vocabulorum explicatione, ac bonorum auctorum interpretatione traducendum . Etenim praeceptis magis ad scribendum, quam ad intelligendum utimurr stultum est autem irretire praeceptis ignorantem adhuc vocabulorum sensum & usum , qui legendis tantum arripitur explicandisque scriptoribus . Quorum consuetudine nos nec opinantes re gularum lucem animo concipimus; quam in regulas deinde stilus etiam incurret ipse per se, more illorum, qui non arte, sed natura loquuntur e cum ex naturali locutione regulae , quas discimus, collectar initio fuerint. Verum quia sola consuetudo non arcet errOrum periculum , nisi praesto sit ratio, quae usui tribuat auctoritatem , regatque certa cognitione stilum scribentis; ideo postquam pe- . aliquanto qui explicandis auctoribus evaserit, si se ad scribendum conseret, opus certis habebit, quibus, ducatur legibus, ut, si quando imprudenter ab auctorum consuetudine aberraverit , memoria praeceptorum.
Est enim diffieile eontinere animo exempla lingula r ideo ex pluribus eorum industria conductis communis quaedam suit colligenda& evocanda ratio , quae peperit regulam sermamque perpetuo haerentem anim P , cogitationesque nostras dirigentem , quae nobis adsit , ubi exempla destituant . Quo circa tum paucas oportet esse
regu-poriere , nosque ea Tia plerosque hodie is docenda ea incedere videamus , tamen mni me animadvertere lieri , hoe docendi genere multum profiei. Ubi enim sunt , qui nunc Latine melius seribant, quam olim Politia ni, Turnebit. caligeri. Caiauhoni, Gro novit , iis annis nati , quibus retulae Latini sermonis nondum uisi Latine tradebantur . Itaque dicendum est , retulas Latinas quoque . si paueae snt . iisque a fido i terprete lux effundatur , etiam sua Latinitate iuvare distentes , ut dum regulas discunt , exempla sint ul
imbibant , 3mprimis cum contentio indust Dam ri stram acuat, eademque Rimia rerum distendarum s cilitat. remiti tur.
110쪽
regulas, tum etiam uberes, lateque prosu-sas , ne ab exilitate multiplicentur , ut iis
retinendis minime sussiciamus, aut nimio studio eas conservare cogamur, distrahamurque ab assidua lectione veterum , itaque revolvamur ad plurium exemplorum dissicultatem , cui vitandae regnias invenerunt Igitur statim puer flexiones nominum, aut verborum simul cum aliis grammaticae rudimentis memoriae mandaverit, ad scriptores est adducendus, eique , ut nobis olim discentibus mos erat , praebendus in primis Ludoviet Uivis nitidissimus , atque utilissimuς exercitationum libellus, e quibus domestica& familiaria primum hauriantur , atque quotidiana vocabula dicendique genera illa, quae in usu vitae frequentius occurrunt: ita enim pueri uotis in rebus materieque sua intelligendi iacilitatem invenient, & simul eum celectatione utilitatem. Quid enim inhumanius , quam ingenia puerorum expertia prorsus rerum humanarum , ignaraque omnino civilis vitae irretire negotiis publicis aut Graecorum , aut Romanorum , in quibus veteres versantur auctores , & ado, seuritatem linguae addere obscuritatem sa-ctorum , quorum in vita nonezm animo acceperunt exempla: qualis plerumque materies est epistolarum, & orationum Iullianarum , aliorumque librorum , qui pueris initio proponuntur et cum ante detinendi fuissent in humilioribus ae notioribus arguia mentis , atque a puerilibus exercitationibus
traducendi vatim essent ad Phaedri fabulas,& ad Terentianas eomoedias ἱ neque materie obscuras, neque oratoria verborum ei Ncuitione molestas e cum sententias Comi ei contineant in medio positas , & orationem
fundant sermoni familiari similem , nullo nempe severiori artificio in statam, aut conis tortam ; sed fluentem & liberam , atque simplicem, cuius eandorem & proprietatem illi aetati facile adhaerescentem , ubi adole-
erint, nec opinantes Oratione reddiderint, atque stilo . Plautum tamen ad aetatem
reiicimus grandiorem , atque ad maturi iudicium , ne aut impuritate rerum , aut insolentia verborum simplicitas puerilis im-huatur , utcumque iste non modo copia, sed & proprietate sermonis , & lepore veris naculo ceteris fortasse fluat abundius.
Scriptores alii praeter Comicos vel an-
tiquarum sabularum exemplis reserciuntur, vel negotiis plerumque implicantur publicis , ut, qui sine fabularum , aut historiarum cognitione illos adierit , videatur sine face per tenebras aberraturus , vixque unquam percepturus rerum sensus , quibus ignoratis vis quoque latet atque notio vocabulorum . Ideo in ovi dii libris Metamorphoseon sunt exercendi , donec mentes factis illis impleantur : cumque
iis coniungenda Iustini lectio historiarum,
ut una opera cognoscat breviter puer quidquid ficti , aut veri serat antiquitas, usque
ad tempora Romanorum: quorum res gestae
initio per compendium petendae sunt a Lu-eio Floro, & Velleio, & ab epito me praesertim Liviana hisce ambobus longe simpliciori atque candidori , utpote quae res gestas exprimat propriis & convenientibus verbis absque fuco & argutiis , quibas
non satis Velleius & Florus abstinuerunt: unde periculum fuerit , ne puerorum animi fallacibus illis & meretriciis orationis ornamentis a nervosa & virili seribendi
Ubi autem breviter Graecorum & Romanorum tempora percurrerint , ac summam quandam acceperint eorum, in quibus ali rum sive poetarum , sive oratorum , sive historicorum oratio frequentius vertitur ,
tum iis Princeps omnium ad perpetuam exereitationem stili tradendus est Cicero explicatis ante brevioribus illius epistolis, orationibusque facilioribus , promtaque simul vel ex Plutarcho , vel ex reeentiori scriptore illius vita: ut ex factis peculiari bus illorum temporum Tulliana scripta clarius patefiant . Eamque ledrionem comit
hitur Livius, Sallullius , Cornelius Nepos,& Caesar, quos exeipiet studium, & explicatio poetarum Virgilii potissimum , & H
ratii, Oviditque: et si nescio an propter se monis proprietatem praeire debeat Catulli .
Tibulli & Propertii lectio 1 quo enim iiti
humiliora tractarunt , eo minus coacti suerunt voces a nativa significatione abstrahere ad sublimitatem novitatemque rerum . At
que ex his aliisque aetatis aureae scriptorisbus , quae Augusti aevo concluditur , Car penda sunt atque proserenda pueris iaciliora ex ordine, atque honestiora, ut singulorum auctorum ingenium stilusque degustetur: atque