장음표시 사용
91쪽
ter eam s cientiam insulatis , in quam ve.
terum nou orumque criticorum eruditio, sublimiorque Philosophia , & universa hi si
ri a , atqu e omnium temporum prudentia concesseru nt: Dixi. Habita Romae .
V Estra, Iuvenes, in hoe Archigymna
sio a ssiduitas atque modestia , vestraque discendi cupiditas postulare videtur a nobis , ne proximis vacationibus vos absque aliqua utilitate atque occupatione studio vesro digna dimittamus . Cum autem quotidie sacros a nobis exterioris disciplinae canones accipiatis, decet sane, ut instantibus iam solennioribus poenitentiae temporιbus , Tecurrenti basque annuis diebus laneris i l. I ius, unde nobis beatae vitae processit aeter. nitas, reseratis hinc vobiscum interioris disciplinae rationem, ex qua, quisquis vestrum
ab studio legum ius reddere aliis addiscit , sciat in posterum , quod est longe dissicilius, ius reddere ipsi sibi , atque ab animo suo
propulsare insurias corporis : quique totos dies a civili scientia docetur alios regere , norit, quod magis interest hominis regere semetipsum , nec modo cum civibus. dum in hac vita mortali moratur, verum & cum
propriis affectionibus tuto ac tranquille ad beatam spem immortalitatis habitare. Quid enim prodest tribuisse cuique suum , exteriorisque iustitiae usu composuisse lites alienas , quando animi nostri litigiis discindimur ,& nobiscum perpetuam injustitiam exerce-
tradentes mentem in eorporis pote
mus Fitatem , iramque atque cupiditatem supra
rationem attollentes, permutatis contra nain
turae legem singulatum saeuitatum ossiciis
Quo igitur simul tranquillitate publica
quisque propriam assequamur , oportet . mnes iuris regulas introrsum retrahere, ar temque Justitiae transferre ad animum nostrum, ut iisdem sapientiae luminibus, quibus injustitiam compescimus aliorum I iniastitiam propriam, nempe noli rarum cupiditatum intemperantiam, perdomemus.
Igitur quia pars nostri , quasi lumen Moculus interior , cognoscendis discernendi iaque rebus vacat . pars vero alia caeco a P
petitu ducta , volvitur in sensuum tene-hris r ne simus , obsecro, adeo nobis iniurioli , ut naturae dissolvamuq harmoniam , sed potius ex divina institutione regimen dominiumque nostrorum omnium providenti iacultati , verumque a falso , & aequum ab iniquo distinguendi, unice permittamus. ubi enim nobis ratio , quae gubernaculum est animorum , imperaverit , iuilitiam pariet interiorem; perinde atque lex civitatibus praesidens iustitiam creat externam , cum ratio lex privata si , lex autem ratio publica , quae de multorum ratione consilii iaque coaluit , ut in communes cederet mo res . Has honi & aequi arbiter assertorque suturus , nisi noverit in semetipso locarep rtes, nunquam extra se certe pro secerit, quantumcunque hauserit e sontibus civilis re pontificii iuris. Vir enim iniustus quo peritior fuerit iuris, eo peccabit prosecto liberius, quia paenas cavere didicit, ac peccandi tempus novit, locumque tutiorem . Facultates autem animi recte locare , atque intra hominem fundare iustitiam , humana simul docet ac divina sapientia . Prae qua etsi humana caliget , utemur hac tamen , veluti cortice utunturnare incipientes , neque omnino philos phiae munera negligemus , quae naruralis
c vi Hule orationi prineipem Inter rei quas loeumt,ibuimus , adeo saneta est L plena optimae fretis . dirnaque . quae studiosis hominibus legenda detur, antequam ad reliqua accesserint. Commentit ea Auia oot studium pietatis R. quae partes eius sunt, huis
titilitatis ti patientia Christiana, idque summo ven
tiorum δε argumentorum pondere. sine pietate autem etiam eurae nostrae cinis sunt . In transi vi Phi-Iosophidi Platon evi amorem profitetur . Philosophiam
simul perstrinxens sebolastieam . R simulatae quorundam pietati opponen a smplieitatem 4onestatis is ipso usu boni δὲ aequi . Me alas.
92쪽
iustitiae vires explicavit, asseruitque regnum rationis humanae, in qua, Velut in tabula, divinitas eum notitia sui honellatis leges in sculpsit aeternas. Quas prolecto leges vitiis in hominibus consepultas exsuscitavere 1'hi- Io Ioph i prouocantes cognitionis igniculos ac diuinae naturae simplicitatem panaentes tolia lentesque multitudinis Deos e quorum auctoritate atque exemplis mortales milem vi. tia diu aluere tua , dum ab Diis in iis , quibus humanas affectiones adscribebant ,
criminum omnium exordia ducerent . Quam 3brem socrates , cum Jultitiam vi deret metu Deorum non satis munitam ,
disputationibus suis . prodidit podi as interiores in animis intullorum , ad prae. entem quoque priminum ultionem excubanates , quo intelligeremus vitia secum suo;
perpetuo circumferre carnifices , moerorem
nempe , taedium , poenitentiam , & odium uoamque sui : quibus calamitatibus sibi cognatis injustitia regios inter apparatu; miserrime torquetur , ct in opulentia saltuque suo ceuces inveniens acerbissime laniatur . Contra vero iustitiam , eis opibus omnibus
exutam , continere tamen erumpentem ex
sς se ipsos inter cruciatus beatitudinis tem , animumque optime sui conscium in medio flammarum ingenti laetitia perfundentem , eaq ie pCena S Gmnes corporis ex. superantem , quibus notionibus , tanquam alis explicatis, Plato adeo superne pervolavit, ut in libris de re publica imaginem etiam adumbrauerit infinitae ac divinat iustitiae ,
que humanitatis vitium emendavit .
Quid mirum igitur, si majores nostri, &Ecclesia universa longo tredecim seculorum serie uni & summo philosophorum Platoni scholas aperuere Christianorumὶ Quid mirum, si tam exiguum discrimen inter Platonicam nostramque doctrinam post veteres Patres ta Augullinus animadvertit 2 Quid denique mirum si platonici ante alios, ab ipso exordio Religionis nostrae ad Christiana castra transeuntes , ad eam propugnandam se Apostolis obtuleruntὶ Illud vero mirum est maxime, uod Sophistarum primores , ne a magi ris redire cogantur ad discipulos , alf due garriunt , Platonem nempe , utpote nobis magis assinem , exulare a nostris debere scholis . Quasi tutius eum hosti-hus , quam cum amicis foedera i Mantur ,
ae rechius nos homunciones eonsulamus , quam Dionysius Areopagita, Iustinus Martyr , Athenagoras , Irenaeus , aliique discipuli ac iam iliares Apostolorum . Adimunt igitur nobis Platonicam doctrinam, quae priscis Chri itianis erat quasi quaedam naturalia
initiatio pietatis , dum novam virtutis Uitam ingrellaros veterum vitiorum illecebris exsolvebat . Uerum enim vero Philosophi emendaudam quidem naturam humanam autumabant . relectis desideriis inanibus , non tamen radicis ipsius virium animadverterant , atque corruptelam humanitatis um versae : qua nisit Ita ὸifcelserimus , nunquam exibimus a vitiis . Atqui non potuissent illi totum ueterem hominem tollere , cum novum alium& meliorem substituendum non haberent. Suboluerat enim sortasse per Hebraeorum d e rinam alicui sapientum vetullissimo haec humanae naturae contagio , veluti Herodoto , qui ex othanis persona dixit : Φθοναι P. χἡδεν inu θετα άνθρωτω , homo ab ipsimet origine sua malignitatem tautrahit: sed qui iana in alius caput hoc malorum , nempe hominem ipsum per naturam genitum . praecidit let; nisi Deus ipse qui humana earne suscepta, loco veteris novum reddidit hominem per gratiam procreatum Cui alendo sacramentorum nobis reliquit & Evangelicae doctrinae coe estem ubertatem , perquam dum nosmetipsos abiicimus, eosdem nos longe felicius invenimus. Nos enim ipsos abalienantes excutimus opum honorumque cupiditatem, & livorem,& invidentiam, aliasque pericu torum M anxietatum & laborum radices. diibus amotis non modo temporariam , sed immortalem tranquillitatem impetramus , deponentesque caducum hominem , divinum in aeternitate sabimus et quae merces immortalitatis non permutatione , sed contem tu noliri , ta infinita restimatione meritorum Christi comparantur . Quibus induemur, si omnes appetitiones nostras divinitati contrarias extinxerimus. Unde a Chrillo admonemur , ut, si per oculos cupiditates & libicines ccn cipiamus , ipso et nobis eruamus Oculos , hoc eit vitia illa , . quae sunt nobis cariora ipsis oculis , extirpemus f ne , dum eis fruimur , totum corpus , nempe vitam beatam A spem divinitatis amittamus . Hinc & ab Evangeliea dos ri-
93쪽
na homini sui ipsius amor eximitur. Cum enim homo si concretio vitiorum , dum
se quisque diligit, asserit sibi vitia illa, ex
quibus mῖserias contrahit suas , ut nullius
odium tantopere noceat, quam amor cui tiLque proprius . Hinc qui semet oderit , boeeli naturae vitiositatem humanae abominetur, eadem opera sese plurimum diligit i liberatur enim a vitiis , quae saevius tumultuantur in amatore sui ipsius; dum indulgendo sibi noxiarum cupiditatum intra se alit incendia . Hi ne eadem divina sapientia nos hortatur, ut condamus thesaurum in coelo , ubi nulla aetate , nullo raptore consumitur , opesque negligamus humanas , quas longo labore paratas, & ingenti periculo custoditas, fruendas, reliquimus aliis, aut potius prosundendas . opes enim nemo magni iaciet, ni siqui earum quaerendarum laborem periclitetur ; ut , cum quaesitis ab se per mortem imminentem nemo fruatur , & relictas ab alio quisque contemnat , nullae divitiae dominis protini tuis. Unde cogor . si per te Clemens XI. licuerit, verbis tuis elegantiusmis exclamare:
O fallaces dititias Chrisi paupertate dam
Hine ad insantium & parvulorum conditi
nem ae statum a Christo revocamur; non modo ut recentem ab eo naturam expulsa
veteri accipiamus & ad puerilis animi canis dorem ae simplicitatem remigremus; verum etiam , ut vilibus & exiguis atque parabilibus contenti simus: ne querendis majori hus ac diss-cilioribus longius a Deo ti a nobis aberremus. Et quoniam opinione nostra salso natura-Ies necessitates augentur absurdum fore osten.dit, s natura, quae volucribus & plantis cibum vestemque paravit, victum& indumenta inviderit hominibus , quibus, non modo terram , sed & coelum Deus benignissime patefecit . Ipsi nimirum nos propriis cupiditatibus necessitates nobis attraximus ἔ cum hominem , ad mentis cultum procreatum, traduximus ad cultum corporis, vanis deliciis, veluti venenis, debilitantes robur nostrum ; ut praeter naturae dona opem petere
cogamur ab artificiis hominum , & , cum nulli sua regio sussciat, victum &vestitum procul expectemus, vitamque totam in parandis vitae subsidiis occupemus.
. Superbiam vero & iram , quibus assidue iactamur, duobus potentissimis remediis compescuit, animi demiisione, quam humilitatem dicimus, & caritate . Qui enim de se demisse atque humiliter exillimat , neque
honoribus anteire concupiscit , neque loco motus, ob acceptam injuriam excandescit, utpote suae imbecillitatis conscius . Quam sane imbecillitatem quisque profiteretur . iii humanae naturae languorem & appetitionum vanitatem animadverteret , ut nihil aliud sit animi demissio, nisi ponderatio humanutatis, ae recta ael limatio cuiusque sui. Quam si veram nostri cognitionem accipiemus, ne que bonis dignos nos, neque malis indignos arbitrabimur. Unde neque indignabimur, si non extollemur ; neque , si deprimemur , omnino contri ilabimur ; atque ita subacto animi tumore cruciatus effugiemus , qui non in parandis modo & amittendis , sed & ingerendis honoribus perseruntur . 'impetratorum enim honorum gaudium exhaurit flatim aviditas anxietasque novorum ἱ ut non tam laetum si praestare minoribus , quam luperioribus cedere molestum : aucta enim dignitate crescit ambitio , quae si attigerit summum , nec habeat quo evagetur , tum , veluti Charybdis undas resorbens suas, intra se vehementius exaestuat, & omni spe seliciter, defuncta eupiditas vertitur in moem rem. Qua de tempestate sola nos a Christo instituta humilitas eripuerit : iram vero &prolem illius odium livoremque Christiana sola extinxerit caritast quae amorem hominis cuiusque proprium sursum extulit, atque ad unam reflexit infinitam divinamque naturam, quae, cum sit orbis bonorum omnium, iure suo sibi vindicat amorem nostrum , cum extra se nihil homi matque amabile inveniatur, nisi quod ipfius Dei causa eiusque iussu proponitur diligendum; quale ipsum eli hominum genus proximorum nomine veniens , sine quorum amore mutuo nulla vel publica civitatum , vel privata pa3 extitUrit singulorum . Non minus enim animus h minis odio & ira , quam seditionibus civitas turbisque discerpitur . Unde non mirum , si amor cuiusque proprius , caritati oppositus, motum ae bellum excitat discordium inter se assectionum, quibus tum privatim , cum publice componendis earitas mutuam inter homines incommodorum
94쪽
tolerantiam , & commodorum voluntariam communionem instituit . quamvis igitur aliquibus Philolaphorum interluxerit veritas haec humanitatis ab origine sua vitiatae , quod quidam significare videtur , cum ait, Praeceptorem suum intellexisse, - vitium vas esseere ipsum Omniaque ipsus vitio corrumpier intus e tamen mederi malo non poterant, quia totum hoc divinum erat reparationis opus:
deinde quod coelesti hoc minitterio duarum
caruere virtutum , quarum altera cupiditatem , altera oppressit iram , ut Philosoρhi tantum ad exscindendam , hae vero divinae satellites ad evellendam arborem vitiorum incumbant . Qui sese igitur contemserit , haud indigne feret, si ab aliis contemnetur ,& laesus poenas non reposcetised ultro remittens ultionem, imo & novae sese onerens iniuriae , non modo exarmabit alienam iram ; sed pudore assiciet aggressorem, eumque ab inimico sibi amicum & obnoxium reddet sola patientia, seu potius magnitudine animi . Magnificentius eli enim condonare, quam vindicate iniuriam: non enim condonamus nisi victo, nee ulciscimur nisi maiorem, aut parem ; ut, qui obliviscitur iniuriarum , si non potentia eorporis, at celsitudine mentis vindicat inimicum, sibique atque aliis tranquillitatem pariat: ultio enim germinat, multiplicatque odia & pericula ; remissio vero uertit odium in amorem . Ac si de nobis humiliter sentiendo , aliosque Dei causa diligendo , sacile seremus iniurias inimicorum , longe facilius aliorum, ac praecipue amicorum , vitia sustinebimus . Introspicientes enim animi nostri labem, trabemque oculis nostris objectam expendentes , proe nihilo ducemus aliena ulcera & festucam in oculis amicorum ; ideo aliis parcendum putabimus , si
Quid vero dicam de molestiis, quae veniunt a rebus insensibilibus, de morbi de tempestate, de jactura rei familiaris, de morte atque calamitate necessariorum haec omnia, quae neque militum copiis , nequc opum abundantia , neque imperii magnitudine vincuntur, sola nimirum patientia Christiana superantur. Hac eadem enim virtute , qua dominamur animis nostris , res etiam subiicimus nobis externas , a quibus pro modo cupiditatum
in adquirendo gaudium , dc in amittendo
tria uiam eapimus. Etenim ubi mentem conjicimus in aeternitatem, nostra rerum caduca .rum opinio statim extenuatur, &earum s de adquisitionem, live jacturam tanti non putamus , ut ex felici , aut tristi eventu admodum commutemur. Unde nobis dissicile non fuerit invicta tolerantia graves atque acerbos levare ac lenire casus. Hanc vero adversorum serendorum faei litate opulentiores vix allequuntur, utpote qui plura pollidentes tenacius haereant rebus caducis, qua rum amore irretiti alias fruitra tollere conantur ad divinitatem, ad quam pauperes, utpote a rebus externis expeditiores , longe felicius convolarint. Subtractis enim divitiis & honoribus, quae sunt alimenta vitiorum, iurgunt continuo germina per CH RISTUM conspersa virtutum , quae, si radices
egeriat interius , in exteriorem etiam cuutum profundentur, & instar arboris banae ad aliorum etiam exemplum saepe florebunt. Contra vero Pharisaeorum pietas , quorum nunquam copiam defuturam Paullus& Christus ipse predixit , instar arboris
malae malos etiam serebat fruetus : non enim gignebat nisi simulatores pietatis pares magistris , quia ritibus tantum occupabantur externis . Interius vero volvebant
avara & ambitiosa consilia , quibus expediendis imaginem sumpsere sibi persectae virtutis; cuius opinione, pravitatem animi sui tegentes, maiori auctoritate apud populum ti magistratus vitam calumniabantur eo rum , super quorum ruina dignitatem sibi molirentur. Hinc a CHRISTO sepuleris comparabantur , quae magnificentiam suam omnem promunt extrorsum , introrsum vero nil nisi pultorem, tabemque recipiunt. Hinc ab illo hypocritae appellabantur, si ve histriones ; propterea quod applicarent vitiis personam probitatis, & livorem tuum religione praetexerent e qui has fraudibus iahas vita , velut in scaena Iantopere at tollebantur, ut ab omnibus damnandi damnarent omnes , ius dicentes iis , quorum
iudieium subire debuissent , & praecepto
rum partes agentes , cum trans re Opo
tuisset ad discipulos , non solum ut ali rum acciperent , sed ut veteratoriam tuam deponerent artem valerrimamque do dirinam , cuius fraudulentia lerpens per nos vas divinarum lςgum interpraetatione
95쪽
aeterna iura surtim subiiciebat affectionibus humanis, & opinandi licentia implebat adeo vela cupiditatum, ut professores illius, poli
quam rapacitati suae pietatis caulam praelen dissent , neque a capiandis hereditatibus , neque a circumveniendis pupillis, neque a devorandis viduaram lubitantiis abhorrerent.
I idemque illi, qui laqueos tendebant legibus easque ancillas ambitioni propriae reddebant , in rebus tamen exigui momenti tantam religionem adhibebant , ut refuge- gerent, homines nempe meticulosi , ae simplices, aegrotos curare Sabbato, divinuinquet' ceptorem nostrum arguerent, quod beneficentiam suam hominibus eo die praeberet. Unde illis ostendit non hominem propter Sabbatum , sed Sabbatum ritusque alios hominis causa fuisse institutos; ideoque novos Molaicae legis doctores a sensu eius aberrare longius, quod superilitiosa simul & captiosa verborum interpretatione voluntatem legum , nempe caritatem, extinguerent, cui nutriendae
lex ad homines per Mosen a Deo processerat. Cavendum igitur , Adole: centes , ne lenes , quas addiscitis, sive Caesareas, ii ve Pon. tificias animo impuro contrectetis, vestroque vitio sensus earum corrumpatis , atque adnitendum , ut interiorem identidem excolatis legem , expromentes ex vobis atque afferentes ad haec studia honellatem, caritatera & fidem: quibus discipulorum virtuti-hus, nihilominus quam praeceptorum vocibus , leges illuminantur . Uertit enim eas quisque in proprias affectiones, tribuens illis animum suum, ut pravus animus pravas etiam opiniones ex invitis utcunque legibus Protrahat , quas tuentur argutiis Dialecticorum . Unde non mirum , si non modo i dicta , sed ti mores hominum opinionibus regantur , a sententia legum & canonum alienissimis . Quamobrem et , mea sententia , Deus meus fuit maxime propitius, qui parum inter sophistas nostros habeatur acutus.
Is enim iacultate carens tuendorum errorum , armisque falsitatis exutus , minime novexit vitium cum virtute componere , neque
audebit integra fronte dolum , ultionem ,
Oecurrit hae oratione Gravina partim artuti is Dialee leorum . partim barbariei ICtorum frat. n alieorum. Ostendit enim in priore eademque maxima eius parte , iurisprudentiam Romanam arte
sael: istica calete pola, parum Dae istis a udi oss
rapinas, iniurias, ut uras, & ne sarium τα-tcumque icelus legum auctoritate propag te . Unde communi sensu ductus humanitatis, iura sive humana, sive divina in partem accipiet candidiorem ; tantoque amplius in cognitione veritatis , & boni &aequi arte pro secerit, quanto minus in verborum fraudibus excelluerit. V tinam vero illa perpetuo deploranda tem pora, quae acute delirando, & incassum ob-ll rependo, cum vulgi stupore vulgarique pompa, ingenti sumptu transiguntur , cultu Latinae linguae civiliique ac lacrae hiiloriae studiis a juventute occupenturi longe prosecto minus esset vobis in addiscendo difficultatis,& laboris nobis in docendo subeundum . Acceptis enim priscis loquendi formulis, cogniatisque ab historia moribus cum Romanae Rei publicae, tum veteris Ecclesiae, clavim iam
legum & Canonum teneretis , atque radices attigissetis earum . Quam gravem sane ac noxiam iacturam temporis incremento laborum censeo reparandam, simulque incumbendum , ut exteriorem disciplina ira, quam hinc aufertis, perpetuo animi cultu ad interiorem naturae atque Evangelii legem teis vocetis. Dixi.
Habita Romae anno Christi MDCCIII.
IV. Non. April. Fer. I. maior. hebdomadae.
DE RECTA IN IURE DISPUTANDIR ATIONE.
Doctrinae omnes atque scientiae , arte Lque illae . quae manus ministerio non
utuntur , ad duo penera serme revocantur : quorum alterum solam contemplati nem sibi proponit , alterum vero disputandi potius causa contemplatur . In contemplatione poti mimum . versantur scientiae rerum naturalium, quae in Pythagorae, Thaletis, Anaxagorae, ac Democriti olim ena tete sinu, initio in experimentorum recessibus
prodesse enthymematum formas et dein a Clem nte xl. Pontifice Mauimo contendit . ut litte avum coninstituantur Professores , ne vel pris imperitia Latini termonis adolescentulis necesse sit lugete praeleeliones iuria Romes.
96쪽
s ius habitabant, ad Socratem usque ac Platonem : a quorum praeceptis ad aulicas atque ambitiosas concessere Peripateticorum lcholas : ubi , de polito veritatis amore, Verborum laudem atque popularem gratiam prae optarunt e & quae prius veris nationibus animos imbuebant , ambitioso post acumi
ne vanitatem armarunt et ut non tam soli
ditas rationum , quam theatralis quaedam subtilitas & vulearium sententiarum obilinatio in scientiis laudaretur. Extincta deinde cum apud Graecos, tum apud Latinos eloquentia , doctrinae , quae a scholis Graecorum ad Arabas migrarunt, non
solum veritatis, verum etiam sermonis aedilia putationis amitere laudem: & a perpetuae ora tionis ubertate atque cultu, enthymematum& syllogismorum latebras transierunt. Ad alterum gemic doctrinarum , ubi saepius contemplatio di sputationis causa suscipitur , ipla pertinet eloquentia , quae scientiis aliis verba suppeditat , & humaniores omnes literae : interque civiles artes noli ra pol illimurn iurisprudentia, quae recte cogitatis & re die itidem disputatatis alitur atque coalescit. Quae lane iuris prudentia , florente Republica, atque etiam sub Imperato ribus , quando barbaries nondum scientias operuerat, cum soliditate rationum, disputandi quoque normam trahebat a scriptoribus illis veteribus, qui optime ab se inventa gravi concinnaque oratione proserebant. Uerum eadem bonarum artium ab Arabis orta lues tandem R iuris prudentiam hausit, eamque conjecit in vortices dialecticorum :qui attriverunt acuminibus veritatem , &Icholarum spinis lumen rerum atque perspicuitatem sententiarum praetexuerunt.
Atque hanc a naturalibus quidem scientiis pellem, rixarumque vecordiam Philosophorum nostris temporibus in Italia , Germania , Gallia , Britannia praestantiis mi averruncarunt,ac pristinam revocavere studiorum severitatem, sacrumque illud repetiere silentium no
vorum inventorum aetate nostra se racillimum .
Verum quanta dialecticae ipsiusque mentis humanae corruptores in scientiis natu- Talibus peccent , quibusve contumeliis Phi-Iosophiam afficiant , nihil sane resert mea.
Illud tamen tacitum a me certe non tu
Ierint , ne inutiliter sim docendae atque custodiendae tulit prudentiae sulceptus , quod Iani Graυinae Tom. II.
hune disputandi morbum in legum doctrinam per dimissos ab te invexere discipulos, qui , pro Graecis & Latinis literis notitiaque historiarum, captiones & conclusiunculas ad studium iuris civilis asserentes , perinde argutantur in legibus, atque ab ineunte aetate in scientiis aliis consuevere . Quael sterilis atque perversa diis rendi ratio, cum ubique sit noxia, nusquam tamen exitiosior est , quam in divino humanoque iure. It illis enim latentiis, quae sola contemplati
ne absolvuntur, falsa ratio suum non egreditur orbem : at error , a mente in divino humanoque iure conceptus, plerumque opiniones . parit , quae vel animos , vel patri monia pessumdant. Unde nihil magis iuri Dconsulto necessarium , quam recta & sana minimeque fallax norma disserendi: pro quasi perplexandi morem arripuerit sua falsitate iudieii civilem quoque statum , & opes
atque fortunas aliorum evertet . Alsuetus enim falsis rationibus, etsi alterius irretiendi maxime calleat artem , desuetudine ta men veritatis viam nunquam noverit explicandi sui, nee nisi fortuito iusti atque injusti
discrimen invenerit, ut ei tota vita sit inter larvas in umbrarum praelio conflictandum .
Hos ego iustitiae scopulos , & offendicula
rationis humanae , quantum contendere V ce atque ingenio possum , conabor abrumpere; indicata breviter honesta illa Sc verecunda , minimeque pervicaci norma disputandi, qua maiores olim nostri ante Arahaz utebantur : quae sicuti contra salsitatem ingenium exacuit , ita illud subiicit imperio veritatis e contra quam dicacula illa & a gulatrix dialectica vulgaris totos dies impudentissime latrat ipsa , & latrare doctrinas alias docet . Quae mentes adolescentiunt eos dius corrumpit , quod non solum salsis rationibus, sed etiam injustis laudibus eos ad superbiam adducit atque iactantiam , in generatque animis una cum contem tu severioris atque modestioris doctrinae amorem popularis aurae , quam a teneris annis in corona sophistarum singulis diebus aucupanIur. Vos vero , qui ad iustitiae studium convenistis , adole icentes , nullam illius cognoscendae spem habetote , nisi allatas hue forte tritici putas dialecticorum abieceritis , eamque disputandi rationem institueritis , quae scuti nunquam retegenda &N pro-
97쪽
proeuleanda salsitate defatigatur, ita con se. stim jubet cedere veris: ne, temere conten ἐendo, mentem veritati opposic m induatis . Unde disputationibus locus erit, quoad apta& congruenti exagitatione sententiaru in certa ex incertis exsiliant , & altereationibus veritas excutiatur e qua in lucem exeunte ,
vestri iudieii atque candoris erit, abire sta tim a iurgiis, ne, dum iustitiam addiscitis,
parentem justitiae veritatem oppugnetis, ac num ti aequum, cuius notitiam quaeritis ,
Et quoniam homines ad perspectam veritatem natura ipsa serimur , ideo nihil de arguendi forma laborandum, dummodo veritati propugnandae, falsitatique confutandae idonea sit , atque apta sensibus , rebusque
conveniens. Etenim conclusiones verae non
e sotmis illis puerilibus argumentorum exoriuntur, sed ex ipsius veritate materiae: quae quibuscunque verborum sermulis eluceat , suapte vi mentibus dominatur . An enim ,s fueris sorte probaturus Sempronium filium a Titio patre exheredari non posse, minus rem demonstraveris , cum dixeris, non licere Titio exheredare Sempronium fit um quia filius exheredari sine causa non potest:
quam si dialectieus viri litigator effectus , hune syllogismum intorseris. Filii a patre sine ea a exheredari nequeunt '. Sempronius Titio es filius:
Ergo Sempronias nequit a Titio sine causa exheredari. O stigidam & stomachosam l o vanam importunamque verborum circuitionem l si tribus perspicuis vocibus communi more composuis rem simplicius expedissest At fortasse dubiae res atque ancipites forma diale chicorum certae redduntur . Itane quas ex argumentorum serma , quae venit extrinsecus , non ex interna facultate hominis res ipsas permeante, certum de incerto eruatur: nempe ope sensuum , & experimentorum .& notionum aeternarum , quas ab ortu suo secum animi attulerunt . Quod nisi veritatem hisce instrumentis adipiscaris , frustra syllogismi adhibueris opem ἔ non enim ante Hllogismum unquam exstruxeris, quam veritatem in syllogismum conserendam assequare. Ueritas enim haudquaquam per tria
illa syllogismi e nunciata di illa hitur : sed
tota continetur in primo . Unde ante veritatem cognoscimus, quam syllogismum concluserimus . Qui enim probat Stichum esse servum hoc syllogismo: omnes bello eapti sunt semi r
Stichus est bello captus e Ergo Stictus es servus . oportet animadvertisse Stichum inter bello captos in prima enunciatione ab induise ione orta, ubi comprehendit omnes, antequam ad extremum syllogismi perveniret. Quorsum igitur tua haec, felix dialectice , mira formarum inventio: nisi ut plausu &lucro cum tuo adolescentium ingenia miserrime torqueas, atque a contemplatione rerum abltrahas ad sterilium examen studiumque formularum e unde assuescant rationum veritatem ac falsitatem , non propria cognitione, sed ex verborum sono ac vocabulorum
textura dii cernere Unde non mirum , si praeclara omnia philosophorum reperta proin diere, antequam sophniae nostri suam explicarent enthymematum ti syllogismorum aciem, rectae rationis diu victricem. Cujus doctores. postquam tendiculis illis homines ad se converterunt, adeo arefecerunt ingenia , ut non nisi hoc abiecto praestigiarum itudio, ad spem novorum inventorum redierimus. Auferte igitur hinc procul a legum sanctitate circulatoriam artem , quamque alii operam nectendis laqueis ponunt, vos in rebus locate inveniundis atque simpliciter exponendis , contentique potius estote loquendi more illo communi & humano, ut non furere, sed sapere: non bacchari, sed sedate atque tranquille disserere in literariis quaestionibus assuescati . Ae si vere mentium sobrietati studetis , illud mihi etiam cavete , quod vulgo tamen palmarium dicitur ; ne scilicet amplius urgeatis , atque interpolatum regeratis in adversarios , quod semel recta responsone fuerit explosum e neve libeat argumentum sarcire fractum atque detritum. scd potius ad aliud convolate , quamvis diverso e sonte petendum. Nee enim pensi
habetote sophistarum usum , quibus ii , videntur strenui magis , qui diutius , in
uno quod vocant , concludendi medio frigide constiterint , ac laqueum protenderint longiorem : ut non ante desistant , quam digitorum percussio de , atque etiam clamari
98쪽
moribus a corona comprimantur; quasi gloriosum sit perpetuare deliria , ia pertexere
operas aranearum. Nec reputant, longe re-
fuis in aliis 3c solidis rationibus excogitandis, quam in una sutili pertendenda, conteri tempus t minimeque intelligunt, utilius ei se ingenio dirigendo , veritatique assequendae , vel prorsus cedere sententia , si viris responsonibus redarguare; vel hollem , si fueris ex uno loco depulsus , aliorsum adoriri. Nolite vos igitur si veritatem sentcntiarum amatis, convicti semel, insurgere denuo impudenter dc gratuito eandem incudem tunderer vel abscedite a praelio , laudem serentes agnitae complexaeque veritatis : vel omnino aliquid novi tentate : ingenium non perplexitate , sed varietate atque firmitate rationum exacuatis. Duplex e It autem in unaquaque scientia disputandi ratio : alteram discriminis caussa dissertationem appellamus: alteram altercationem . Prior utitur oratione perpetua ialasa, proposita quaestione in utramque partem , Carneadeo & Academico dicendi more. Atque haec scriptis mihi videtur & meditate tractanda , quo discant iuvenes ad praelium parare se datoque spatio cogitandi,
non invenire , modo sed etiam seligere rationes; ac non solum cogitare sapienter, sed etiam exponere sensus suos eleganter ; ita- quo ingenio Sc iudicio maturescant. Altera vero , quae altercatio dicitur, interrupto & brevi , alternoque sermone perducitur . In hoc disputationis genere , ubi voce; non scriptis, ex tempore; non composito dicitur , assuescent adolescentes invicem se improviso adorti habere ingenium in promtu , atque in tumultuario praelio expedire aliquid statim consiliumque in re subita capere. Unde modo ad unum, modo ad aliud genus dispulsidi transferentur: hac enim exercitationis vicissitudine in utraque iacultate pares evaserint , & ingenio-Tum tarditas exercitatione improvisa, celeritas vero inconsulta diuturnae meditationis usu temperabitur. Porro quaestiones vel infinitae sunt . atque a certis causis abstractae , vel finitae , circumsciptaeque rebus , personis , & temporibus . Illas dialecti ei theses . has hy- Potheses vocant e quas Iurisconsulti cultiores iacti species, rudiores vero casus appel
lant . In utraque illarum exereeri placet .idolescentes, dummodo prius ad theses, po .: ferius ad Lypothetes adducantur di ut im- hecillat adhuc mentes quaestionibus illis a rebus adductis notiones colligant simplices Sc expeditas: ubi vero firmiores etate ingenioque fuerint, praeceptas iam notiones cum rebus personisque misceant atque componant: perinde atque in ludo literario prius elementa singula , pollea illorum didicere nexus . Sed video vos iuvenes tacitis a me cogitationibus petere , ut locos aperiam , unde utilius in aure argumenta ducuntur: cum dialecticorum loci , quos communes appet latu, omnino sint inanes ac li eriles, nisi materiae tractandarum scientiarum expleantur:
quae si habeatur, ipsa per se argumenta suggeret, quamvis loci dialecticorum ignorentur Hinc non est vocis diu laborandum investigandis locis argumentorum in iure , si ius probe didiceritis atque abstrusiores eius
recessus penetraveritis. Patebunt enim inde , atque ipsaemet occurrent oculis vestris dubitandi definiendique rationes , quibus in utramque partem disputetur . Quamobrem non tam locis argumentorum indicatis , quam ratione iuris addiscendi recte demonii rata opus habetis . Quod cum alibi praestiterimus , idemque brevi typis vulgaturi simus; piget hic eandem cantilenam canere , poti sique de locis argumentorum afferemus utiliora . Et quoniam per Iuris prudentiam nescio quae vagantur en unciata nulli uet omnino usus, ne ilicam sensus , e gratuitis interpretum assertionibus, non ex ipsis prosecta legibus ; horum vobis nullam , sive in opponendo , sive in rei pondendo rationem ducendam censeo : ne super otiosis aliorum commentis rixas frustra seratis. Igitur , si me audieritis , primae vobis& celebriores argumentorum sedes ipsae suerint leges , vel cum pro posta opinione , vel secum p;3gnantes : ut legibus inter se commi sta , collatisque utrimque interpretationibus , certiorem reddatis earum lententiam . Quarum legum in speciem dinsentientium segetem vobis e suis disputationibus uberrimam protulerit in primis Ubertus Gilanius alii qui viri doctissimi , qui hoc Iurisprudentiae studium navarunt egregie . Ac si legum repugnantia nulla
99쪽
ienti am recte trahentur a generalibus regulis iuris civilis : iisque deficientibus, advo- eanda erunt ex historiis lumina illa iuris , quae nobis in digellione legum Tribonianus uti supervacua subduxit : quae si neque historiae suppeditaverint , excurrendum est ad notiones iuris naturalis, & mens, quae rationes exterius collectum ierat , introrsum Tetrahenda : ut ex innata mentibus lege prematur , quod scripto constitutoque jure non fuerit expressum, idque more jurisconsultorum veterum, qui, quod in duodecim
tabulis aliisque legibus & Praetorum Edictis frustra quae silent , petebant e morali doctrina philosophorum , qui doctores sue.
runt iuris gentium, ac primores communis naturalisque legis interpretes . Ut autem tum disputando , tum definiendo, quod plurimum refert, interpretum atque auctorum delectum habeatis, ac noritis,
auius in qua quaestione praecellat auctoritas; saeparandae sunt controversae illat, ubi quaeritur cognitio antiqui iuris & germana sententia legum ab iis, quae in forum tendunt,&ab Irneriana schola, communi populorum
usu, ad aetatem pervenerunt usque nostram.
Etenim in sincera & germana intelligentia Romani iuris , omnes quorum sanum sit sinciput , quosque pudeat alienae ignorantiae blandiri , primas tribuerit Alciato , Cujacio, Donello, Duareno , totique interpretum eruditorum scholae r qui Graeca &Latina eruditione abditos vulgo reclusere sensus. In foro autem iure imperaverit Accursius , & Bariolus , eorumque numerosati laecunda, ac perbeata familia, quorum reinceptiores opiniones, etiam si ex eruditorum expositione, veterumque lesum testimoniis , atque antiquitatis fide manifello erroris coarguantur, tamen in quaestionibus ad forum redundantibus merito palmam tulerint , si repetitis exemplis in tribunalia manarint , inque communem transierint contrahendi& iudicandi morem: quam enim firmitatem a iuris ratione non habent, eam accipiunt a temporis auctoritate populique uniuscuiusque consensu ; qui , scut sciens prudens
a Memento piseatoris in seopulis destituti . quia
. ea non utebatur piscibus grata. Iuris e uim R, mani olitines pariam appetebantur al, adolescentibus Romanis , quia non faciunt v,t T. . Mirere
Malea comiani am , qua a vitam plo tecta docendi
mutare sibi potuit legem, ita iure suo alienum errorem pro lege sibi constituit. At si
iuris ratio antea latens posteaque interpretationibus eruditorum expressa, non publici consensus maiestati, sed vulgarium interpretum turbis adversetur: tum certe persecta sententiae
veritas merito vicerit errorem , nullo examine,sed bruta & vervecea scribentium crudelitate , in allegationum sarciminibus propagatam. Quo magis etiam ad utilitatem publicam,
nedum ad privatam eruditionem atque ad antiquitatis cognitionem , sunt eruditorum in te pretum exemplaria versanda : tum ut e dissentientibus inter se vulgarium auctorum sententiis ea praeseratur, cui germana iuris ratio ex eruditorum libris auxilio veniat; tum ut si quis novus error in forum impendat, verae iuri rudentiae freno atque auctoritate coerceatur .
Unde haud me poenitet ab ineunte aeta te hos triviise auctores atque in scriptis meis Accursanae scholae interpretationes ubi usus venerit, illorum luminibus adspersiise : quamvis notira docendi ratio a cultioribus interpretibus arcessita, ita hac meritoria temporum Iuris prudentia tam paucos attrahat, ut me prope desperem auditores inventurum, 'J ae iam cassa nuce utiliorem habitum iri vererer e nisi confiderem te pro tua , Eminentissime Quaestor, clementia pe
spectaque diu in publico regimine iudicii
aequitate , vosque , nutus Archigymnasii praesides humanillimi , utilitatem cuiusque nostrum e scriptis docentium aei limaturos, non Uero ex numero dricentium , qui ob aetatis imbellicitatem inopiamque consilii, crebriores plerumque ad forensem versutiam confluunt: quam ad doctrinam , cujus alioqui praelian tiam & ubertatem in collegis meis invenient longe maiorem .
Atque illud mihi maxime adversatur, quod
pleriq; rudiores, quam venerant, a studias redeunt humanitatis: sine quibus mecum nemo certe prosecerit, nis, ut illiterati pixceam, cogar dediscere meliora. Uerum hanc, me hercule , mihi linguam prius exscindendam dabo, quum te sancte literarius pudor proinstitutam impuris auribus, aut susceptam, cultam ratione ponere paratus est . L modestiam . qua studiis collegarum alia via ineedentium minime obtrectat . obsecratio ea, qua dein Clementem XI. obtestatur .
magna dicendi vi eo , quo praepositum erM. decu rua
100쪽
eamque mihi diu tuam , divine Cujaci ,
doctrinam & institutionem , propter e rum imperitiam commutem, qui lucri, non iuris artem arreptum veniunt , potiusque , non modo munus qualecunque maximum ,
sed & vitam deposuero, quam rediam lententiam , siae qua in vita nihil milii fuerit amabile . Procul igitur inculti omnes a
me sunto , prola namque mentem alio auferunto ; neque ullus bonarum artium ex pers ad nos ingreditor .
Atque utinam . Clemens Maxime , tibi per temporum dissicultates liceat celsitudinem istam animi tui , ἐivina semper &immortalia contrectantem terrenaque omnia& humana prementem , referre tantisper ad curam literarum , tecum quidem perpetuo vigilantem , nunc vero ad tempus consultiis me consopitam . Sane auctis praemiis quotidianaque docendi opera praemptoribus omnibus imperata , hic sub oculis nostris ingenia studus ad iuri rudentiam utiliori hus educarentur e Pontificiaque huius loci Maiestas piae scholis aliis non civibus modo , sed finitimis & exteris celebraretur . Non enim cogerentur iuvenes obire alibi cursum scientiarum & bonarum artium , quarum is propter p lectionum raritatem, vix hine licet arripere particulas , excepta medicina & iure civili , quibus post Innoc. XII tua quoque singularis providentia quotidianam paravit perennemque sedem .
At proh dolor i tempestas temporum ,& comes bonarum artium calamitas opem interea eximit illius , quem ipsae mel ad commune beneficium extulere , Principis . Quamobrem Doctrina , morae nimis serta se impatiens , ad tuos , Clemens optime , provoluta pedes , usuram reposcit earum virtutum , quas tibi suo de sinu ad humanarum divinarumque rerum incrementum
effudit. Ad te illa , Pontificum benigni
si me , madentes attollit oculos, atque inopiam sordesque suas ostentans , per de intram istam beneficentissimam obsecrat Robtestatur , ne , quae tibi gloriosi is me peperit imperium servire turpiter, atque su esse cosatur imperitis , quorum superbia &opulentia doctos viros , veluti deditos oblatosque sibi hostes, proterit atque proculcat.
Hisce in angustiis te , Pater Beatissime ,
appellat, repetitque sibi alumnum suum qui privata in tortuna privatisque opibustum mos Principes donis erga literas & lar
gitionibus ante ivit. Hunc orat, ne tu son te in tum exarescere patiare, eum sibi spe rat uberius profluxurum Idque a te contendit alacrius , quod per bonas artes, tibi ab se traditas , universa iuvatur sibique obligatur Ecclesia, quae tuis consiliis ab exemplis antiquae disciplinae ductis ad pristinam pietatem reflectitur , atque ad veterem revocatur Pontificiae vocis honorem tot
poli secula redditum gravissimis tuis concionibus : quibus Pontificia maiestate Latinam elegantiam attollis , eademque opera Christianam pietatem illustras atque propagas in pectoribus eruditorum . Atqui ne illud de te dicatur , quod de Ae hille Nestor : Οias ris .ρετλ-ίπεται. Huius tu divinae imitationem eloquentiae velis Pater Beatissime , transmittere ad posteritatem studiis instaurandis , adhibendisque assiduis ac diuturnis Graecae ac Latinae δο-quentiae cultioribus : quos unice spes aluit beneficentiae tuae , quorumque nulli melius quam tibi perspicua lunt merita & labores , qui eos ingenti studio toties Pontificibus aliis commendasti. Sic Transalpini tandem illudere desinent Italiae : unde aleos tantum afferuntur ineptiae ac flagitia indoeiorum , quibus fere solis opes apud nos , & par opibus temeritas ad librorum editionem , in Italici nominis ludibrium suppetunt . Verum quid stultius , quam ex tam exigua mora, sub te Principe, de laterarum sorte dubitare ; Quasi nesciamus, majora
quaeque coepta longiori me citatione opus habuisse . Attollite initur animos vos . & laboribus gaudete susceptis, quotquot exemplo suo Clemens Maximus ad literarum gloriam excitavit : crescit enim , dum protrahitur, magnum , quod animo vertat , opus; prOvidaque ista sua & Fabiani maturitas rem literariam longe magnificentius atque seliricius opinione nostra restituet .