장음표시 사용
111쪽
que inter explicandum nectendae sunt me
tes puerorum ad observationem syntaxeos cujuscunque verbi , & agnitionem praeceptorum , quae com rotis a eum exemplis , &ad usum allidua stili exercitatione traducta, firmius inolescent animis , quam recitata
Porro in traditione praeceptorum id meo iudicio peccatur in icholis maxime, quod, quae ad Latinae linguae intelligentiam requiruntur latine praebentur , atque ita obscura per obscuriora panduntur . Etenim regulae ad auctorum lensus reserandos institutae , iplaemet indigent eadem clavi cuius usum a regulis petimus . Quid autem a turdius, quam petere lucem a tenebris, &linguae intelligentiam quaerere a praeceptis eadem lingua nondum intellem conscriptisὶ
Cum naturalis rerum ordo postulet. ut ad obscura par aperta perRamus , ac vernaculas
vocibus regula illa tradatur , cuius ad albam linguam aperiendam est usus. Et praeterea longe facilius haerent memoriae clara. quam obicura praecepta. Nihil gravius enim, nihil aerumnosius , quam ediscere ororsus
ignota . Quo novo supplicii genere assicitur aetas illa hominis maxime innoxia, nempe puerilis, quae poenas in ludo literario pendit ignorantiae magistrorum . Praeter obscuritatem , non leve incommodum parit multitudo praeceptorum , &exceptionum , quarum copia regulam aliquando adeo extenuat , ut inutile fuerit redegisse in regulam , quod tot exceptionibus erat exhauriendum ; quod accidit, cum paucis ab exemplis regulae concluduntur rrum enim ex exemplis contrariis, atque de regilla exclusis oriuntur exceptiones . Unde quo sunt angustiora praecepta , eo magis
N praecepta ipsa & exceptiones incret, rescunt , perinde atque hydra secetur . Quamobrem eas utiliores putaverim regulas &Commodiores, quae minores numero quidem sint, complexu vero latiores, e quibus quam
In inimum carpat exceptio . Igitur e tanto numero grammaticorum,
is meo iudicio studia Latinitatis ineuntibus maxime proderit, qui e S. cllana ratione suas eruerit regulas . Siquidem grammaticorum natio partim vetuitior est, partim recentior . Vetuitior grammatica non iam rationibus, quam observationibus coa-
luit , a quibus artem traxere suam Despisterius, & eius discipulus merito lautitilliis
mus Emanuel Alvarus . prudentiores vero
ad naturalem rationem, duce philosophia ,& ad limpliciora principia observationes revocavere suas , unde numerum regillarum
utilissime minuerunt e quorum princeps Julius Caesar Scaliger, qui grammaticae parte&ad philosophorum examen traduxit ,& Franei lcus Sanctius ; qui syntax in potissimum ab usu adegit ad icientiam, eamque in multis dicendi generibus latentem per ellipsim expedivit: quorum e scriptis breues una &lissimas composuere regulas Uossius di Sc Oppius . Verum quia rationibus , quibus agglutinantur Sanci inna praecepta . puerilis aetas est impar , utcunque brevissima illa sint , atque simplicissima ideo commodior erit ad scholarum usum Uossit grammaticaminor , quae hodie in scholis Belgicis celebratur . Ea enim & a philosophorum ratione progreditur , & facilius flectitur ad captum puerorum; quorum si quis a scholis dimidiis Latinitati studere velit impensus se
ei labor eli subeundus maior, cumque veteribus nova conjungenda, & ad Stali geri Sanctiique lectionem addendus etiam Alvarus, qui in auterium ad aptiorem digessit usum .
Uerum quoniam eloquentia rebus con
stat & verbis , quae rebus pandendis sunt necessaria , ideo ubi pueri sgnificationes
ordinatasque compositiones verborum calluerint , adducendi continuo erunt ad sontes rerum , quos minime aperit uulgaris
illa sterilisque rhetorica , verborum potius coloribus notandis , quam sententiarum radicibus proferendis idonea . Disputaturus etenim copiose aliqua de re atque eleganter , eam nolle opus habet e luis causis ,
& pereurrere singulas partes illius : hule enim , si ad eam cognitionem diuturnum auctorum usum adiunxerit , verba ipsa dere ultro se offerent. Hominum porro disputationes omnes , vel in certis scientiis artibusque versantur . qualis est Iuris prudentia , scientia
rerum naturalium , Altronomia , & artesdcnique omnes , quae aut mente , aut lingua , aut manu expediuntur ; vel occupantur in moribus hominum , ac regimine civili , rebusque positis in communi cognitione atque usu , nempe virtutibus &
112쪽
A: vitus, atque assectionibus animorum, negotiisque privatis , aut publicis , quae crebrius di facilius in conluetos hominum termones incurrunt: ex quibu& eorumque causis
vetuitiores Rhetores longe graviores atque utiliores, duee potissimum Aristotele, artem constavere suam : quae non tam in dipingendis imaginibus verborum construendisque membris orationis, & enthymematis elenchiique nectendis; quam in exponendis humanarum cupiditatum & actionum causis, distinguendiique virtutibus a vitiis laborabat. Quamvis autem aliae artes atque scientiae peculiares dignae etiam cognitu lint homini eloquenti , deque omnibus oblata occalione disputa. turo: tamen, cum vis ingenii humani nequeat universa sustinere, oratoris facultas potissimum redigitur ad mores hominum , &facta civilia, resque illas, in quibus hominum omnis sere vita traducitur . Et si haud negaverim , influere multa ex varietate cognitionis in os dicentis, quae orationem illius reddunt pleniorem, etiam fide re vulgari loquatur: ita ut in humilibus etiam & quotidianis disputationibus ingenium emineat lapientis. Sed quia res affectionesque humanae patere latis nequeunt e definitionibus Philopho. Ium , nili accesserit usus hominum M lux
commerciorum, ideo rhetorica illa veterum robustior & ad aetatem differenda maturi Iem . Intereaque pueri, absoluta grammatica Latina , eodem servato docendi ordine, quem in ea praescripsimus, literis detinebuntur Graecis ; quarum' initia e Volsi accipient grammatica minori, additis exercitatio. nibus grammaticis in praecipuos eius linguae
scriptores , quas ad Cle nardum attexuit Ante signanus . Eas continuo exercitationes
excipiet Homeri lectio , qui omnium seriaptorum instar erit : eum optimi quique ab eo profluxerint , vixque aliquod sit , authene cogitatum , aut bene dictum , cujus primordia non sparserit Homerus ῆ a quo nata est non Poetarum lingua modo , sed& oratorum , philosophorum , atque Historicorum ἱ qui omnes ab Homero sumsere lumina lententiarum, & dicendi colores at-Jani Graυini. Iom. II.
ι Quam d.ssimile hoc antiquis urbis studiis ,
quod Gravina quenquam luturum diistit, qui Grae. seriptionis mina distere uelit . Adeone linguae leuius studium profitebitur ingenἱum nobile . quam
non , ut legendo, sic scribendo ; imo sando quoque
que sormas ; ut is unus eloquentiae ac sapientiae universae commune sit elementum . Ei vero interpretando facilitatem adole icentibus attulerit summam clavis , quam To- eant, Homerica: euius vicem ad Icriptores
alios explicandos praestiterit Robertzonii Lexicon , sue Schrevelius auctior: quo utentes necesse non habebimus vestigare themmata , sive eapita verborum irregularium atque defeetivorum , ut vocant: etenim ibi
modos temporaque Omnia notata ἱ eaque
suis inflexionibus descripta inveniemus; ita ut a declinationibus nominum , & eoni
gationibus regularium verborum statim vertere nos possimus ad iucundiorem exercitationem , nempe ad scriptorum interpretationem . Hoc enim lexico adhibendo de irregularibus verbis , atque defectivis , memoriae nostrae tantum haerebit ab usu, quan
tum ad auctores suppetat intelligendos e siquidem hane linguam scriptionis causa vel nullus addiscet, vel, si hoc etiam conetur, facilius post auctorum intelligentiam
linguae anomalias assequetur. Eodem tempore , quo Graecae docemur literae , erudiri etiam poterunt adolasce tes communioribus Rhetoricae praeceptis , quae scilicet non tam ad inveniendum priniunt, quod unice a Philosophia petendum, quam ad disponendam ti ornandam orati nem : qualia sunt ea , quae in Rhetoricis ad Herennium continentur . Qui libri neglectis centonibus A ineptiis recentiorum, summa cum utilitate studiosis anteponentur . A vulgari Rhetorica , . c a studio linguarum consuevere pueri ad ratiocinandiae disputandi artem , nempe ad Dialecticen , decedere , quae perinde atque Rhetorica suerit inanis , nisi materiam sibi vel ex communibus rebus, vel e scientiis aliis contrahat . Quantumcumque enim quis definitionis regulas calleat , nunquam ta men recte sine ter definiendae cognitione
definiet . Fae enim si quis legatum definiturus , qui legatum tamen ignoret , neque discrimen inter legatum & heredita. tem intelligat , certe ut eunque dialecticam P suam
expν urere cupiat . Paulo post pro Cieero e , vel
qui quis is est . ia Herennium , quantoquidem hi lib=i valde steriles sunt . commendatem Fabii petat
113쪽
suam excutiat , num quam neque fortuito , regatum delibationem hereditatis appellaverit . Contra vero ubi didicerit, hereditatem esse ius in universam successionem ἱ legatum vero particulam ex bonis hereditariis tellamento detrahendam , etsi nullam definiendi teneat regulam , tamen tam perspicue legati naturam nobis expediet , quam structor murarius parietis, aut faber lignarius mensae: ita ut in suo quisque artificio, Dialectices omnino expers, tamen plus definiento polleat , quam Porphyrius aliquis , aut Simplicius , aut Averroes , aut Philo-yonus , aut ipsemet Artitoteles , qui , cum ineruditorum opinione sit in Dialectiea lesti stator & princeps, ae pro inventore illius
habeatur ab ignaris antiquitatum ; nescio quanta in rebus praesertim naturalibus &ecelestibus ex vero definierit cum omnia ex arte definire contenderit . Pergamus vero , & a Dialectica di linguendi regulas petamus: uter quaelo heredum differentiam ostendet expeditius, Dialectieus ne , an Iuri lconsultus , qui probe tenet , heredum alios ei se suos & necessarios , ut filiussa milias, alios necessarios tantum non suos, ut servus: alios neque tuos , neque necessarios , ut extraneust an Dialecticus, qui vix heredum nomen sando acceperit i ulli multum reser re utemus , quod dialecticus qui iura nosset,aec dii inxiIset longe subtilius; arteque sua ilia illa membra imparia redegisset ad aequalia duo, eorumque alterum in minora totidem diremisset, nempe ita : Hemium alii necessarai funr, alii extranei ; neces ariorum vera alii sui, alii non fui e Quae divisio quamuis e lumino artificio veniat , ad alescentihus tamen longe majus negotium factast , utpote quae mentes in aequo insilientes, divisione alterius membri deorsum trudat ,
nempe in duos. illos in seriores gradus, in quos divisit vir ille mirabilis heredes necessarios : eum ex alia pinguiori quidem at utiliori tamen atque iaciliori , tria illa
feliciter eademque' progressione mentis r cta pereurramus . Propterea contenti fuerunt iurisconsulti multa distinguere, ae definire crastius ne nimio artificio atque subtilitate ingenia discentium excruciarent . iorsum enim ea in diuidendo superi itio atque anxietas , si res quibus aperiendis distinguendi ars suit imenta , per pinguiO-
rem distinctionem erunt longe promptiores; distinctio vero subtilior tenebras potius multiplicatione partium inducit , iisque cominminuendis res oculis subtrahit Sed locos jam subeamus argumentorum , quos non Rhetores modo quaestus causa , sed & Cicero Senator Romanus & homo Consularis tanti fecit , ut librum de iis conseripserit ad Trebatium ; credo , ut tempus in eis addiscendis positum lucraretur. Age
itaque, num is, qui sciat donationem causa mortis reserri ad ultimas voluntates , probare non poterit eam elis revocabilem, nisi a nugigerulis noliris didicerit, omnia, quae conveniunt generi speciei etiam convenire ἱ proptereaque revocabilem esse do. nationem causa mortis , quia species est ultimarum voluntatum , quod omne genus eii revocabile quasi non satis fuerit enunciatum , ex iure illud assumsisse , quo totum argumentum sine ulla ope dialecticae concludatur . Tandem ut ad iudicium de vero & falso veniamus , cuius eruendi facultatem sibi prae ceteris adrogant praestigiatores illi , per illas trutinas veritatis ,
quos modos argumentorum appellant. Nem re per monitra illa verborum perterrefaciendis pueris inventa , barbara , scilicet , celarent , flamon , fer on , & similia r si
Titius moriens centum habebat in bonis , adita vero hereditate reperiatur minus, he resque legatis oneratus velit ea pro deminuta parte deminuere repugnantibus legatariis ; nonne latis erit habere a scientia iuris regulam illam , quae tradit in definienda quarta spectandam esse patrimonii quantitatem , quae superest tempore mortis , non tempore aditionis , ut facile
iudicetur legatariis idem praestandum , quod obtinuillent , si heres tempore mortis , confestim adiisset i an vero iudicium hoc nullo modo proseretur , nisi contorqueatur arcus Dialecticorum , de argumentum conseratur in figuram illarum aliquam , quae veluti picta tabella
obii elat oculis huius iudicii veritatem , se
homines de re contendentes trahat ad concertationem verborum Quando igitur dialecticis regulis , neque ad inveniendam , neque ad secernendam veritatem opus habemus num ideo hane prorsus artem nobis tanto studio a veteri ba,
114쪽
tommendatam abi ciemus minime id quidem . Etenim , ut unque spem frustretur nostram , haud tamen indigna est, cui partem aliquam otii nostri tribuamus , trium scili-
et , aut quatuor mensium exercendo expediendoque ingenio , ut consuescamus introspicere, ae rem volvere quoquo ver se m per partes & genera : dummodo meminerimus huiusce artis studium non sua, sed aliarum dcctrinarum causa suscipiendium esse : ne , dum instrumentum excolimus , more scholasti eorum ipsum obliviscamur opus . Illud etiam nobis persuadeamus oportet, quae faciliora sunt huius artis, atque breviora, ea usus esse maioris, caveamusque , ne pueros ad fallendum & calumniandum , inque re-hus perspicuis rixandum assuefaciamus , ut saepe inter discipulos tenebrionum usu venit: qui, dum inepte , ac summa cum patrimoniorum tete ura garriunt in circis & erocitant, pro literariis exercitationibus exhibent
populo deridenda spictacula, perinde ac si epta ulu stultorum Acidalitatem, aut Praeturam , aut spem Consulatus assequantur . Qtiam obrem prudentissime Plato non ante annum
trigesimum , postquam longo usu per bonam educationem virtutes imbibetini homines caute atque parce Dialectica piscipit imbuendos , ne acumine suo sui blandientes exerceantur contra iustitiam & veritatem. Etenim , ait, adolescentuli disputationes degustantes iis veluti per lusum in contrarias partes utuntur , invicem se redarguentes , ac tanquam catuli proximum ouemque sibi distrahentes, ac sermone suo lacerantes; ideo non a sentieeto labyrinthoque scholarum ars
illa petenda , sed a candidiori aliquo cultoque
scriptore , qui more veterum eam elegantibus verbis , ac Latinis potius , quam Go
thicis , & Arabicis vocibus, quales nunc habemus , explicarit, ut ingenti eum laude secit Groscius; qui sua in Dialectica& rerum delictum hahuit & voeabulorum , quae de Tullianis sontibus hausit una cum exemplis, ad singulas Dialecticae regulas accommodatis . Cum autem Dialectica emendandae menti potissimum studere debeat, certe omnium hoc optime Geometria praestiterit , quae
mentes ordine certo a certis quoque ducit ,
simplicibusque principiis , unde obscure diluuntur , dissolutaque componuntur , &composita in suas dirimuntur partes , ut
hae recta disserendi consuetudine mens aris suescat semper institere ipsius rebus , atque
ita omnis cogitatio serietque Cmnis argumentorum progrediatur a veris , & mens
exuat sibi sensim quod e vulgari iudicio
temere ac stulte conceperat, neque deinceps
admittat , nisi quod ordine illo expensum
fuerit & exploratum : unde hac una scientia veteres facile retexuntur errores novique praecaventur . Neque enim Geometria in sola quantitate vertitur, sed in rebus omnibus, quae ordine geometrico pertractantur. Nam affectiones quantitatis minime Geometriae subjiciuntur tanquam unicum illius opus,
sed tanquam exempla clariora & simpliciora , in quibus Matheseos potestas magis perspicua cernitur , utpote quarum notio ab ipsa natura mentibus imprimitur. Ceterum undecunque ratiocinando ita progredimur , ut e notis ignota devolvamus , & a simplici ribus ad composita suis feramur gradibus, ae dividendo a compositis ad simplicia deveniamus , ibi nihilominus atque in quantitatis assectionibus , mentem ad Mathesim
exercemus. Si qua enim patere homini veritas naturaliter potest, ea ex ipsemet mente humana educitur, si consulae rerum notiones in ordinem ab administra veritatis Geometria tribuantur . Quidquid autem Geometriae satis suerit Prosessori di .ini humanique iuris , ad quem potissmum instituendum ista meditamur , praebebit Euclides a Mercatore digestus. Cui studio
recte attexetur Astronomia , quam breviter arripere licuerit a Gassendo, itemque Ge graphia , quae facile ac celeriter addiscetur ab introductione Cluveriana , quam recens habuimus auctiorem .
Cum qui s. igitur per Dialecticam AcGeometriam naturales animi facultates pro morit atque direxerit , antequam doctrinas attingat alias , ad caput veritatis sontemque notionum omnium , nempe ad naturae studium , se tantisper conseret, quoad penerales rerum causas, & universtatis huiusce generationem ordinemque, ac mctum, sive ortum interitumque rerum pro viribus
mentis humanae comprehenderit ; ae si persina uia non excurrerit , attamen prospexerit universa , mentemque illam de suerit anilem , educatione muliercularem , & eonsuetudine imperitorum sem-
115쪽
n iis atque ineptiis circumfusam: ut vel hoe nomine sapere incipiamus , quos aliquando delirare destiterimus , ignorantiamque nostram persenserimus . ac, si non hauriamus ducem , saltem tenebras exclutamus . Summus enim eii humanae sapientiae gradus imbecillitatem propriam & perpetuam ignorantiam sibi conscire contemplatione principiorum . At unde nam creperam hanc &dubiam utcunque lucem vulgares tenebras
dissipantem eliciemusὶ Num, quod quatuor jam seculis deploranda temporis iactura ,& inexpiabili Sophistarum scelere frustra tentatur e scholis Peripateticorum 2 Cuiuς familiae primore ς praesertim Arabes non alio admirabilem alioqui vim ingenii sui
tetendisse videntur , quam ad alimentum vulgarium opinionum . ope atque auctoritate Philosophiae , facultatem omnem dialecticam convertentes in munimentum praeiudiciorum , docentes posteros errare subtilius, verbaque sensu vacua e barbariae Decibus edueta pro rebus i psis obtrudentes. Quid igitur sperandum superest ab ea schola , quae tam longo cursu seculorum aestuantibus innumerabilium hominum ingeniis nihil novi adhuc extulerit , neque ignoti detexerit quidquam ; sed vana opinione sapientiae curiositatem , & iacultatem etiam omnem inveniendae veritatis abstulerit Quem sane morbum non alia ratione pellere licuerit, quam cognitione ignorantiae, quae de Socratis disputationibas animae oertitur e ut , si ante sapientiam nobis adrogantes in nugis , tanquam solidis in re hus, acquiescebamus , stultitia dehine patefacta pergamus ulterius , & extrema tentemus , Platonem invocantes ducem
qui, dum notiones temere acceptas oppositis, atque undique contractis rationibus exagitat , mentem ex falsa opinione scientiae ad aenitionem ignorantiae translatam ad eas attollit causas , e quibus pax atque tranquill itas oritur animorum
Hinc Socrates , qui omnibus sere Plat ni eis in libris do for inducitur, omissi ς causis rerum singularium quarum causarum m-gnitione minus indigemus , studium complexus divinae humanaeque naturae , atque universitati rerum, extraxit inde artem vitae beatae , omniaque contraxit ad usum hominis, atque ad regimen doctrinamque m rum, ut justitiam, quae civitatem servat incolumem & singulis civibua tranquillitatem parit, urbibus praeficeret, atque in m ntium humanarum arce locaret , lepostis aliis rerum naturalium studiis a s curiositatem potius alendam conserentibus, quam ad pacem procreandam ani Morum . Ueritatem autem Plato non e sallacibus hunianorum se a- suum experimentis, sed ex aeterna divinitatis notione in animis noliris inscripta selicissime repetiit, ut sau io sidere ductusas Christianae religionis oras ratiocinando fuerit appulsus . Is enim solidis, & ineluctabilibus argumentis dicit unum esse Deum , qui cura providentiaque tua summa simul & infima 4 maxima pariter & mi ni tria complectatur , quique non donis Amuneribus ex vitiorum proventu proficiscentibus , neque scelerum liuitibus , verum cultu virtutis & innocentia teneatur, ac sola morum emendatione placetur , atque ita Poetarum theologiam explicuit ex erroribus
vulgi, a quo inde superstitio illa sunt m veterum trahebatur. Psilosophi enim fabularum interiorem sensum eruerunt, & ex earum velamentis expedierunt naturalem divinitatis notionem. Dei simplicitatem asserentes , eique aifcctiones detrahentes humanas: ita ut studio diginae veritatis offensionem iucurrer ni ignavae ac stolidae multitudinis , quae Deos expetebat plures , in sa-ctiones distractas. & contagionis sumanae participes . quos nullo iustitiae sensu tantum caesis pecudibus demulceret , tanquam non Dei sim omnes ferae fisarum a Cum igitur Deos ideo vulgus coleret . ut perpetuos Exeu plo Cardinalia B.ssarionia L Marsilii Fi.
cini elaioni studere uniee uidetur Noster, eundemque Aristoteli vehementer praesert . Plato tare en inprimis in Politieis methodi lauda eedit Aristoteli . Nostri utrumque eommendare solent . quotquot non delectantur calumniis veterum . sisti enim iisdem aiunt . quicqv d fuerit sapientiae veteris pagatis, cui tua admixta fiat scoria , secerni debeant . Ex seo. tentiis , qtat recenset Gravina , appa et , neminem latone provius Christianis a Gessisse . Mirare R eet res Ecelestis Patres tantopere scriptis eius d necta xt tur . Lites inter Platonem Aristotelem eo.ai ponere tentavit Gabriel Ruratellus in eonei tario.. pptim rarit νουesartim A sororis es Pistonis , e.ssa I miseriis r Ira.
116쪽
petuos honorum , divitiarum, ac volup a- um largitores haberet: Philosophis , qui be- levolen iam Dei virtutum exercitatione, odioque vitiorum excitandam prscipiebant , donaque impiorum indigna, & in xusa Deo veputab)nt , multitudo vehementer irascebatue : quia , sublata superstitione amotisque venalibus Diis, iacultatem sibi redimendorum criminum, Ac suarum cupiditatum adminii tros ademtos arbitrabantur. Plato autem, ut veram virtutum notiomem superilitione avulsam animis redderet,
hominem iustiis num expressurus, amovit a iustitia illius ominia lucra dc praemia , quae ab hominibus perspectae virtuti aliquando tribuuntur, Ndemque homini justo amorem ademit aliorum , ac famam etiam opini siemque iustitiae , ut , iuilia mus cum sit ,
intuitillimus reputetur : ne per opinionemiuilitiae commodi aliquid , aut honoris ab hominibus assequatur e neve ad eius virtutis cultum ab aliquo emolumento vocetur:
sed solius ivllitiae suae conscientia beatus :pro nihilo ducat aliorum de se opiuionem, unde tu ilitiae causa in odium universorum adductus , graviterque ac diu calumniis iniuriisque vexatus , tandem fiastellis eae sus eruci sultigatur. Quam sane persectillimam extremae iustitiae sormam , poli homines natos, in sola Iesu Chri ili periona videmus
exsculptam . Is enim , oratione atque ope-
te iustitiam redarguturus Pharisaeorum, quae tota versabatur extrorsum , neque sensibus animi, sed maeie vultuque ae labiis & ue ili hus experimebatur , benefacta sua tegebat , precM & ieiunia mirahitesque actus ab oeulis aliorum auferebat . Haec enim saepe subia a plausu & admiratione hominum, ab amore sit premae iustitiae ad humanae gloriae illidium traducuntur . Unde li mores omnes & opes , propriique teneris - nobilitatem a sese ahdicans oblata sibi regna repudiavit quo inter cetera fgnificaret, iustitiam in semetipsa summum habere prae-anium, ac propriam se licitatem in Deo locare; euius felicitatis partem nullam neque .amore suo tribuerint homines, neque odio eripuerint . Ac tandem qui unus suit iusti stimus utpote iustitia ipsa opinione lamen hominum iniustiis mus , suseeptis in se omnium injustorum poenis post longam Ec acerbissimam divini corporis lanienam , i
med: us inter capitalium criminum reos , vitam in cruce profudit . Quo suum quo- quae iustiis um hominem his verb s liti, r. δε Republica Plato producit : Γυ υνο τε δ
Cum igitur Plato ex Clementis etiam
i Alexandrini , & priscorum iudicio Patrum
adeo feliciter ad persectam veramque justitiam ratiocinando collinea me . quas , obsecro, sua sine fraude neglexerit alimenta legis naturalis ab illius doctrina utiliter aia fluentiai & non rectius exiistimaverit, quod& ille profitetur in Epinomide admirabilem illam sepientiae vim notitiamque rerum di. inarum ab se scriptis traditam, commigrasse in Graeciam a Syris, quos promiscue pro Hebraeis accipiebanti itemque ab Egv-ptiis , quibus longa mora & commercia finitima Hebraeorum non pauca , neque obisscura sapientiae divinae oracula reliquerunt Unde aὸ se Graeci derivarunt non uulgarem illam Sc superstitiolam, sed sanctiorem , Scretrusorem Philosophorum Theologiam , Philosophiam Poetarum arcanam , pro qua Sacrates mortem oppetiit , multitudinem Deorum tollentem , divinaeque naturae simplicitatem a vulgi deliri is vindicantem & beatitudinem in Deo ipso & interna iustitiae persunctione condentem; c ius notionem Egyptiorum sapientes deterserant ab Hebraeis . Idem quoque Plato , haud secus quam Christiani, amorem sui
ipsius sontem reputat malorum omnium, radicemque cupiditatum universarum, quibus humanus animus dehonellatur .. Cum enim
divinitatis luminibus ad immortalia ferais tur , dilectione sui ad caduca deprimitur . mergiturque corpori voluptatibus; quam obrem qui corporis nimio amore tui ipsus inaui
117쪽
ludii: get, maxime detrahit menti, unde fons, ientcs , & cognitione sua, non ultra qua- erumpit humanae vitae, quae in cogitando ac tuor proxima regni Arillotelici secula tran- percipiendo versatur: ita ut morbus animo leunte , haud erubescunt ignorare lylat . conceptus, in atfectiones, iacultates, actio. nem , ac magistri loco subjicere discipune que hominis penetret universas. Iterum tum qui non modo praeceptoris, unde ab. Plato corporea natura priorem atque antiquio- ilulit quidquid habet boni, & unde nun- rem ostendit naturam elia animorum , abiquam sine famae suae ac veritatis iactura di- eaque motus ducit initium, omnem praete-ascedit; sed & omnium ante se Philosopho rea corruptionis causam illinc excludens, aeter- rum doctrinam per ambitionem & malev nitatem aisserit illius. Unde colligit, men-alentiam adeo interpolavit, ut, ubi propria tem primaevam, & infinitam, quae tempore luce carebat, posteris etiam inviderit alie- infinito rebus creatis omnibus ante ivit, im- nam rerumque causas , quasi per se non mutam ipsam , omnia movisse , ac movere satis ignotas, obruerit obscuritate orationis:
perpetuo r ut inde initium & progressus, cuius artificio ita suos deludit interpretes &generatio & interitus rerum devolvatur. Exidi seipulos , ut, unde minora discuntur, quibus non modo erroris convincuntur ii,sinde majori sapientiae opinione ridicule im- qui naturam divinam landitus tollunt; sedlpleantur.
eorum etiam, qui Deum quidem asserunt; Ubi autem quis generales rerum causas, verum a cura & gubernatione rerum eti-l& initia etiam assc fionum omnium hu-ciunt. Ubi enim Plato docuit, mentem in-imanarum attigerit; detexeritque rerum sinfinitam esse corpore antiquiorem , sicileigularium ti universarum inter se nexum ae comorobat , iacultates ac virtutes infinitae vinculum , conseitim accedet ad causaς cimen is, quae in prqvidendo regendoque ver- vilis regiminis progreisusque societatis hu- versantur , praeisse eorporibss motum a Deoimanae : ut perspectis moribus hominum , lemel acceptum perpetuo trahentibus: exicoznitisque rebus tum publicis, tum priva- quo motu a voluntate divina rebus impre Ditis, atque communibus, norit de illis utramio, varietas rerum, & status earum exori- velit in partem honeste disputare, atque ad tur: unde seclusa divinitate, quae lucem re . voluntatem suam flectere animos hominum
bus & vitam continenter tribuit , caeca &lverbis & rationibus , de morali civilique
mortua ellant universa . Ostendit autem om-iPhilosophia petitis: quae merito locum apud nia corpora , A quae a corpore Procedunt, saniores homines artis Rhetoricae subierit. suimet interitus intra se caulam continere;lQuid est enim aliud Rhetorica , seclus sat animum solum , utpote imaginem divi-ipperilibus illis verborum struendorum praemia tiς, qui vitam involuto sibi corpori tri- ceptis , nisi rivus erumpens e lacultate ci-l iiit, excludere a omne mortis initium; vili, quam πολιτι voeant, & ex scientia ideoqtre tolum animum , pereuntibus rebus morum atque assectionum humanarum rct casis ceteris , aeterno tempore permansu-squibus de cognitionibus suasioni & dissua-r m . Verum Platonis eum religione nostrassionis ratio , simul eum publici privatique consensum non est nostrum explicare : cum regiminis arte colligitur . Ac morum sane
id abunde , ac longe dignius praei letur assectionumque lium anarum notitia profluita vereri bυς Patribus , ab illius doctri- abunde ab Artilo telis Rhetorica, in quamna venientibus o quam doctrinae Chri itia- ille contulit quidquid e Platoniciet disputanae prae ceteris inter seruit Augulimus ;stionibus , sive pronunciatis , siue scriptis
adco ut Platonem non tantum pro ma- arripuerat . Nam quaecunque rhetoricorum
sill ro philosophorum , sed etiam pro di. libris Aristoteles comprehendit , ea fere , t ipulo videatur habuisse prophetarum ,Jomnia spartim tradita in Platonicis dia- quem sensum schola Christianorum usqueilogis invenimus et ut non mirum , si hoe , ad Eern 1rdum Ss. Patrum ultimum piae se quotquot Aristoteles reliquit , operum sit constantissime tulit. Unde non mirum,lpraestantiismum , simul cum libris Poli- si felicitast ei nostrates , omni u n Historia- ti eorum : in quibus nihil eit inritile , autrum ignari , antiquitatem Ecesesiasticae di. t talsum , nisi quod revocari nequeat adici linae, non tempore , sed memoria me . t Platonem . Nam libri moralium , uinx t eadem
118쪽
eadem quoque sere eum Rhetoricis argumenta tractantur , propter eorum subtilitatem, ad usum utilitatemque civilem aegrius per. ducuntur . Quippe qui non tam humanos mores & quotidiana negotia , quam sapientis vitam & beatitudinis causas contemplentur . Quas inter causas dum bona exteriora eorporis includit, felicitatem sapientis., quam Stoiei simul & Epicurei, utcunque de fine discrepantes , ad solius virtutis efficaciam reserunt; Aristoteles vulgi assentator a potestate suspendit rerum fortuitarum .
Praestiterit igitur institutionem sapientis vitae suscipere Platonicis e libris , quo superiorum omnium aetatum . atque gentium universarum, & veterum Theologorum, ac Poetarum sapientia confluxit: praesertim M.
ro ex libris de Republica . & de Legibus,
ubi uberiores affectionum , & rerum humana. rum causae panduntur, & cum privatae, tum etiam publicae felicitatis rationes ad solam honestatem retrahuntur . A qua honellate manare ostendit Plato subiectorum simul &Principis utilitatem pariter atque tranquillitatem e quam si Platonem, sive potius rectae rationis vocem , audiamus, extinguuntur vitia, quae animum, quo irrepsere , pavoribus complent , & anxiis curis , . inter quas exagitatur quisquis alios imperio ipse abusus exagitat . Unde tyrannus longe sibi gravior est , quam civibus e cogitur enim timere singulos, dum terret universos: hauriendi 'ue substantiis aliorum , libidinem
auget tuam , indeque ad maiorem adducitur egestatem. quae non ampliandis opibus tollitur , sed cupiditatibus extinguendis. Hi ne longe semetipsum crudelius , quam subjectos populos excruciat . Ab unius enim ho minis atroci dominatione pedibus patet e fugium; vitiorum vero saevitiam nemo vitaverit , nisi effugiat semetipsum . Quam dum Plato miserrimam tyrannorum imaginem oeulis nostris obiicit, facile sententiam evertit , ac rationes refellit illorum , qui suis praeceptis dominationem in sceleribuq& fraudibus exstruunt , regnandique artem in piraticam & praedatoriam vertunt; ut a nullo melius , quam a Platone , Machia. vellus . eum suorum decretorum aemulis Hobbesio, Spinosa, Zc Bodino prosternatur. Cuius Maehi avelli atrox principis & immanis institutio , non modo non verax, i
Me utilis , sed neque ignota est , neque nova iis, qui Theognidis & veterum tragicorum aliorumque poetarum evolvere libros : quorum sententiam Plato Traii ma-
eho Sophillae attribuit in lib. de Repiti cet,
ut eam invictis rationibus e mentibus hominum exstirparet . Unde vulgares rerum civilium praeceptores, & impietatis admini itri , qui sapere supra veteres opinantur purgamenta illorum , & reiculas antiquitatis opiniones, tanquam nouum aliquia inventum, in Machi avello eum publicae libertatis eommunisque tranquillitatis pernicie admirantur.
Cum his autem studiis , rhetoricorum , scilicet , Arii otelis , & ei vilis doctrinae moralisque Philosophiae, recte conjungentur Ciceronis opera de arte dicendi , ac libri praecipuae de oratore, qui , ut libris Philosophorum acumine atque scientia cedant ;longe tamen praestant usu rerum peritiaque rensi. Quae oratori est adeo necessa ita, ut nisi , quod e libris aliorum accepit , cum rebus ipsis proprio experimento , suaque actione vitae contulerit , oratione sua nin veritatem reddere , sed scholam olere videatur . Quamobrem is eloquentia excelluerit maxime , cuius vita non solum inter praecepta mortuorum , sed inter viva exempla . in medio morum, & affectionum, atque casuum humanorum longo civilis exercitati nis cursu traducatur. Ad quae si lux accesserit praeteriti temporis . & memoria rerum gestarum simul cum Poetarum ad nostram utilitatem confictis narrationibus , oratio dicentis omnibus verborum ti sententiarum luminibus abundabit . Ipsaemet enim senistentiae colores offerent & ornamenta ver borum , si proprietates eorum calleamus ἔneque difficile fuerit optime dicere, si recte cogitare didicerimus . Nec minoris fortali eiacienda sunt veterum poetarum carmina,
quam libri philosophorum . Etenim antequam Philosophi scholas aperirent , & in
publicas disputationes argumenta rerum educerent, sapientia omnis a suis inventoribus conjiciebatur in fabulas, carminibusque tra indebatur. Solutum enim orationem diu post sapientiae liudium accepimus , neque ante quam velamenta fabularum praeceptis Pruiis lolophiae detraherentur. Quamobrem praeter
Orpveum, Muisum, Homerum, theologosque
119쪽
. tiae ceteros, qui non istum numeris , Ve-ico dicendi genere , quo forsan ab ae Imrum etiam poetica inventione circumdedere tuo Euripide superabatur , ipse Philosophos sapientiam ; illi etiam, qui artificium tabu- antecelleret. larum repudiarunt, veluti Pythagoras, Em- Αc sortasse longe graviora & retrusiora pedocles , Parmenides , Solon , icientiam veteres Poetae sub involucris sabularum , ut litauere metris , ut suavius 4enueret iniquam Philosophi suis disputationibus ad nos aures & mellea carminum suavitate 3 i- transmisere : ii i enim quia ex propria ple-inos duceret . Quamvis Vero postea metriirumque , vel amicorum persona loqueban- . in illa philosophia egressa esset , & lalut itur, ne plebi&offensionem susciperent, mul. etiam oratione discurreret Poeta: tamenita reticebant ; cum: illi: ex heroum vete. minime renunciarunt Philosophis docenditrumque regum perlona effuderint multa li
munu1. Unde secluserant quidem Philosophitherius , di sub earum larva multitudinis
me sim: poesis vero nunquam Philolopb, terrores non raro redarguerint, ac tyrannos
discessit, nisi posterioribus temporibus , cum verbis earpserint alienis r ut posteris ali-flla, Graecae ae Latinae sapientiae i. m ema 'lquanto solertioribus ad reipublicae regi meo cesceret: quemadmodum & apud nos, qui,slonge uberiora sortalis , quam pracepta eum a Dante Aligherio philosophiam cumiPhilosophorum , e tragicorum & veterum poesi eoniunctam , & per Pet 3rςhδm aciPoetarum versibus expedienda supersint . N. Mecatium, aliosque sub eodem scedere con-iEandem ob causam Philosophi vetustiores , servatam acceperimus , postea diremto con- Anaxagoras, aliique multo solidiora de suis
iugio illo, me sim philosophia, hoc est spi'Iprom sere latebris, quam recentiores , quiritu, & vita privavimus , contenti ta ' publicis in scholis , & in communi luce
tum modo aurium lenocinii S . Ut enim alibiprofitebantur. quot veterum Graecorum ti Latinorum pQe' Hactenus adolescentes ad sapienter cogitarum reliquerint philosophis investigatio-itandum recteque dicendum instituimus :nem naturae , rationem tamen divinδrum nune, ut eae facultates cadant in ulum pu- humanarumque rerum , Theologiam nem- blicum , & in communem utilitatem, viape , ae moralem scientiam , nullo pacto pandenda est ad scientiam divini humani-
dimiserunt; neque latis habuerunt commo- oue iuris, quo studia viri civilis omnia revere animos , auresque personare strepit viseruntur . Atque ut a iure civili exordi .erborum ; sed reddendis per im gine mimur, omnis eius cognitio pendet ab intereas bus humanis, describendisque in s mu- pretum delectu , quorum pars eruditione latis personis animis nostris , Obieceruntisua enuclearunt liges; pars vero garrulita- oculis sermam humanitatis, graviisimisque te , atque importuna subtilitate contrive- sentem iis passim interiectis mentis curatio- runt . Quamobrem is nobis potissimum nem , & vitae regimen ostenderunt ἰ ut a quaeretur interpres, qui a legibu , quas ex- nulla Philosophorum schola , quam ab ae-iplicandas proponit, minime aberret ad ina-schyli , Sophoclis , Euripidisque icena sa- nes & intempestivas quaestiones , neque ar-pientiae messis exsurgat uberior . Nemo ete-lgumentandi causa levem quamlibet &com-nim veterum poesim attingebat , nis cul' mentitiam legum repugnantiam aucupe-tus , & locupletatus a Philosophis ; unde tur , ne ad ipsam ea tum difficultatem inauserebat secum acumen & copiam senten- terpretationum molestiam adiungamus .
tiarum: quorum aliqui solo Philosophorum Quae no st ratium vitia sedulo Graeci cave-
numine contenti fuerunt , quamVis emine- runt interpretes Basticorum , qui neque are potuissent in numero Poetarum . Talis legum vestigiis discedunt , neque va- Plato suit: quas enim scripserat tragoedias in is oppositionibus conantur tranquilla &combussit, ne, ut suspicor, qui philosophis perspicua conturbare . Hoc morbo m fama & plausu antecellebat , alia in rexxime laboravit Accursus , qui levibus cuiquam videretur inferior. Unde contemta quibusque discriminibus inutiliter notan- metri lege, colores , fabulas . & spiritusIdis , in tranquillo commovet saepe temPoetarum . quibus dictionem suam attolle-lpestates . Is tamen unus est , qui interi at, ad Philosophiam traduxit : ut Poeti liuos arctius haereat legibus : alii enim
120쪽
ab eo prosecti procul solverunt a portu , i& ab earum conspectu longius recesserunt. Sunt autem duae interpretum classes , quae
verbis legum propius insistunt , vulgaris altera , in qua princeps Accursatis I altera selectior , de eruditior in qua tempore quidem Se inventionis laude primas ageret Aleiatus; nisi postea omnium , quotquot sue runt , aut fortasse futuri sunt, laudem Cu- iacius anteillat . Utriusque tamen classis
principes oportet ad examen legum adhibere. Accursius enim cum socio Uivia nomira facilitate facti speciem tyroni hus exponunt, fle viam doctioribus seliciter sternunt ad sorum , quotidianis quaestionibus 8e rebus
proponendis, atque tractandis: Cujacius vero abstrusiorem sententiam retegit lesum , & e latebris iuris antiqui mentem eruit Imrisconsultorum ; ut receptiora quidem ab A cursianis , a Cuiacianis tamen veriora pro mantur . Ideo neutri negligentur, quia illi ulum , illi scientia in praeliant , qua pro renata, vel confirmatur usus, ubi cum ratione conveniat, vel, si deflexerit a ratione , eorrigitur: nisi obstiterit ignorantia iudicum ,
cui contra Iustiniani praeceptum a imo& contra rectae rationis normam , hoc praecipue tempore non legibus causas definiunt, sed exemplis, quas decisiones vocant; quarum inauspicata volumina Romanam juri prudentiam in Romano solo ad perpetuum aetatis nolirae dedecus obruerunt. Cum autem tam eruditis ad antiquitatis interiorem notitiam, quam forensibus ad pleniorem iuri L prudentiae cognitionem utilissimum sit origines evolvere , ac fundamenta detegere Romani iuris; neutris tamea ob Obscuritatem& varietatem rerum, tot voluminibus dissipatarum , vacet ea de Culac ianis interpretibus efferre; tribus nos libris, quos de originibus scripsimus, eas complexi sumus, ut
legentium oculis iuris prudentia selectior integre atque ordine tuo subjiciatur. Nostrum enim consilium suit , ut , qui Iustinianeas institutiones primo ex PereZio , pollea ex Vinnii notis, & commentariis probe callue. rit, libris notiris adhibendis per seracissimam Digestorum silvam expeditius progrediatur.
Accursant vero, quorum primores Bariolus,
Baldus, Iason, Castrensis, Alexander, etsi
leges ipsas aliquando involvant potius ,
quam expediant, Zc Accursum saepius, quam leges interpretentur in tractandis tamen
forensibus quaeitionibus adeo pollent , ut iis aetate nostra simul cum Accursio & ipsismet legibus alto pulvere mersis, & ab ignora uintia conculcatis iustitia exsulet a sero , Se causidicorum loquacitas , ac libido judicantium in alienis patrimoniis impune dominetur. Iudices enim olim , si non ratio legum , Accursu tamen, ac Barioli digna sane obsequio refraenabat auctoritas, atque adjustitiae leniam, si non propria scientia, mens saltem revocabat aliena. Oportet enim, ut legibus quam plurima eoncludantur, & aia sectionibus hominum arbitrioque viventium
quam minimum permittatur: serinam enim naturam continet affectio; lex autem ut pote ratio pura , affectionis est expers , continetque tantummodo divinum . Nunc vero , pulsis omnibus Iurisconsultorum familiis , si de Culac ianis , sive Aecursanis, &Bartolinis, tantum librorum suorum venenis exsultant in foro rabularum duces , qui mortui , cum obit repere desierint , tameta amentiae suae segetem nobis in eorum scriptis reliquerunt quique , si Diis placet,
ratiocinio se praestare gloriantur , ut suae , ae discipulorum avaritiae velificent , 3c propterea probro sbi ducunt aliorum auctoritati parere , Charondae nimirum qui sint , & Platones , aut Lycurgi , & Solones ad dandas , Si inveniendas , non ad accipiendas , de interpretandas leges acineurrentes . Quorum stultitia , Sc aliorum ignavia evenit , ut , quidquid olim captis auspiciis , consultis Pontifici hus , reterente Consule , aut Tribuno, in conspe ctu populi Romani , vocatis comitiis ,
post suasiones ac dissuatones oratorum , a diuturnam ti maturam civium deliberati nem statuendum suerat , nunc a somnicu
loso , aut madido aliquo fori operario , 8e vulturio togato , nempe a Ridolphin ista
quovis , qui non alium magistrum , praeter leti tam ti tabellionem agnoscat , per sum mam temeritatem de impudentiam calami ductu decernatur. Iam enim ante salu berrimam privatarum scholarum prohibitionem exorti erant, qui Ridolphino, tanquam