장음표시 사용
121쪽
Justinianeo eodice domi praelegendo , trimestri studio absolutam Iurisprudentiae cognitionem iuvenibus ore serreo promittebant . Horum igitur duces non satis habent ignorare ipsi leges , & usum bonorum interpretum , nisi propriam in se itiam stilo suo militentissimo , & voluminibus immani iliniis transmittant in polleros e qui lectione illa pudenda , & clientibus maxime deploranda procul auseruntur a puris luminibus iuris, & a maiorum veritate: quorum vice dedeeora illa Iurisprudentiae , ac sori piacula complectuntur , pari cum eis vesania furentes , & contra graviores Iurisconsultos audacissime blaterantes . Quamobrem
legibus , & civili ratione simul cum Juris consultorum auctoritate deiectis , tam bona hominum , quam existimatio , & vita ignorantiae , avaritiaeque pateret . Quam Iuri rudentiae calamitatem & Iustitiae ruinam, nisi, CLEMENS Οἱ TIME , qui &nolli , 8c potes , & velle debes , quamprimum avertas, iuventute saltem triennio in
publicis scholis detinenda , & ipsorum Iustinianeorum voluminum explicatione imperanda , restituendaque Accursanorum saltem, & Bartolinorum interpretum auctoritate , reiectis sarciminibus tabularum ; verendum erit , ne brevi a Iurisprudentia, quae Pontificiam quoque Iurisdictionem texit atque munivit, & exteros maiorum tuorum olim subiecit oraculis, conversis modo rebus , ad mores iudiciorum Scythicos omisti ino transeamus . Neque vero debet Princeps praesertim sacer, & iuris tam humani quam divini custos ac moderator, quidquam PromoVere magis, quam lacram & civilem Iuris prudentiam artemque justitiae r qua neglecta , uel de die in diem extracta , ut quam creberrimas , & longissimas ad templa Divorum supplicationes habeamus , &orationem quantumcunque multiplicemus, a Deo , Isaia teste , ca) nunquam exaudiemur , quia , ut alius Prophetarum ait ;J initiam eius nesciamtis . Quiς autem eamn clciens exercuerit ὶ aut quomodo jus reddiderit aliis , qui prius ipse non accepit raut quando nam accepisse potuerit imberbis adolescens, & imperitus, ac pene puer,
qui serulae manum nuper subduxit ὶ nune autem , janthina indutus , e sella curuli sententiam proferens , neque discere dignatur amplius, neque ignorantiam suam alia novit arte , quam impudentia definiendi ,& pronunciandi facilitate dissimulare. Sed jam a iure civili decedamus ad sacrum, atque ab humanis legibus ad divinas ascendamus ; nempe ad ius Pontificium , quod partim a divinis fluxit libris , paristim a iure civilit euius cum peritissimi eusent Decretalium, quas vocant, conditores,
quam plurimis regulis ae definitionibus e sanctiori Jurisprudentia susceptis ius Pontificium expleverunt. & semina sapientiae coelestis aluerunt honestate naturali , a Deo etiam in nostris insculpta mentibus , cujus apud Graecos philosophi , apud Romanos vero Iurisconsulti uindices suerunt atque culistores . Ac si quid liberius , aut severius a iure civili definitum Pontifices invenissent, coercuerunt iuris divini auctoritate, aut mitigarunt , idem in nostrate iure civili praestantes , quod veteres Praetores temperando Decemvirali iure . atque supplendo consue verant . Hi ne videat iuventus soro vacatura, qualem gratiam habeat iis, qui se iuri et Pontificii Doctores, absque plenissima Iuri se
prudentiae cognitione ac rerum sorensium
usu, profitentur. Qui si meminerint quales, quantique Iurisconsulti suerint Ponia fices, a quibus epistolas Decretales , R ius omne
Canonicum forense accepimus ; minime in alienam possessionem irrumperent , nec rensum rerum , sed tantum sacrorum di lci plinam susciperent explicandam , neque alios quaererent auditores , quam iuvenes familiae suae sacris operaturos r ne forensem iuri L pontificii partem contrectantes , Utrum sitae
simul, & sui ordinis legem & doctoris officium prodere cogerentur , fallentes pariter suos & alienos . His sorta isse , ac iuventuti , quae auctoritate illorum ab idoneis Doctoribus abducitur , salubre fuerit audire Culacium haec de Canonum con ditoribus reserentem . Etenim de Inrici
centio III. b scribit Cetera ςK qtie fere omnia sumsit ex iure civili, omnino qn /ὶ- quid praeclarum es in hoc iure , ex iure ci-
122쪽
illi est, nec huius interpres idoneus qui seu rm, nisi fuerit iuris civilis periti imitis. Et de Gregorio IX. a Duo haec capita sunt Gregorii ,nticioris huius collectioms, qui ut ιu ea colle. Etione aliquid de suo ιntereret e iure civili, ultro, nou ad ius a conIultoribus ullis aut litigator bus,
pleraque fouisit, inseruit. Et alibi de Inno centio ό rursus. Et Ponti)ex quidem tu hoe
capite ex iure civili, vel ex ιnterpretibus iuriycιυιlis: stiit enim Iunocentius, qui est ille Pon rifex , iuris periti unus . Et totum quidquid scribit in hoc capitula uitimo, fatis ρ olixe eji exsis sis iuris civilis, quartim pluraeque factum c ut vim sumserint per Pontifices , qui ex eis Decretales confecerunt , oe generales consitutiones . Ac de Gregorio IX. iterum alibi , c Plus peritur re , vel fumi uir, loco , tempore, eausa. Quod Gregorius m. aticior huius consit Milonis sumsit ex InstitutionibusJu- simiani , ex Patilli libr. i. sententiariam . Et quidquid omnDio est relatum in consitutione huius tituli, ex iure civili eli, ac proinde fecundum itis eiυile ιnterpretandum : ex quo quIdem solo iure habent, quod Petaut Pontifices, exornandorum suorum Decret crum gratis. Omitto Beroum , Antonium Contium ,
Gentilem , aliosque haud absimilia de iure Pontificio tradentes . dὶ Nam quos Cula-ς ius, uni versi iuris poli hominum memoriam consultissimus , non abiterret; quaenam alia gravior cohibuerit auctoritas ὶ nisi publica Principum, & magistratuum, & praecipue sacrorum Pontificum potestas : quae non alio vertetur utilius, quam ad emendationem divinae atque humanae Iuris prudentiae, itemque ad delectum idoneorum interpretum, submotis iis , qui iuventuti Iustitiae lucem intercipiunt , scientiam profitentes alienam :ua in re verenda eis essent verba Christii centis: V.e sobis iurisperitis, qtita tulisis
clavim scientiae , ipsi non introsis; σ eos,
qui introibant, prohibuiuis. Qua vero ius Pontificium e Sacrae Scripturae , ac SS. Patrum locis , & veterum
Conciliorum Decretis componatur ', praeserenda est huic itudio fax etiam divinorum librorum , & Ecclesiasticae Hiiloriae ,
q ae Canonum rationes pandat , ac nubes pellat absurdarum opinionum ; quibus huius Juris recentiores interpretes, quOSCalui stas a 'pellant , paucis exceptis , in veteri Eccletia plane hospites , rationem interpretandi ac definiendi de rebus ad mores pertinentibus magis a Porphyrianis & Averroisti g.
quam ab Apostolis & Evangelii is trahentes
Chri ilianas morum leges, non ad praecidendas, sed ad alendas ac propaςandas rerum caducarum cupiditates, violenter perduxerunt: ita ut lex frugalitatis atque caritatis in quaestum atque impotentem dominationem importunissimis interpretationibus detorqueantur . Quibus profecto tenebris locus esset in Ecclesia nullus, si assidua Evangeliorum lectione . atque cognitione vetulli moris, &studio Conciliornm , ac sacrae hilloriae peritia dialecticas captiones, versutiloquas Arabum scientias excluderemus; eorumque loco adolescentibus, breὐi ad iuris Pontificii studium accessuris , una cum Ecclesiastica Historia Romanum in manus traderemus Catectitumum t unde solida & sncera Theologia longe melius & uberius , quam ex immensa Scholasti earum nugarum segete colligitur.
Hinc nos in nostris Pontificii iuris inititutionibus, ubi res serret lumina sparsimus Apostolicae disciplinae , ac mores Ecclesiae veteris , originesque rerum oblata occasione reis tulimus ; ut nostrates adolescentes a magistrisOmnis cum lacrae, tum profanae eruditionis expertibus , ad nos venientes, hoc utili Ilimo & gratissimo smul doctrinae poculo exciperentur e quo hau isto , ipsi per se ad
pleniorem Conciliorum notitiam . & diuturniorem sacrorum librorum sanctorumque Patrum lectionem exardescerent. Superest nunc supremus divine sapientiae gradus , nempe Theologia : cuius tradendae rationem nemo alibi , quam Romae , invenerit meliorem ; postquam eam Dominicanae familiae Patres depromere coeperunt e fonte suo, nempe de D. Thomae libris i quorum praelectionem quotidianam proprio su in tu Casan aeta Cardinalis beneficentissimus , & vel hoc tantum nomine
123쪽
optime de Ecclesia meritus , instituit e ut studiosos a garrulis, & perplexis vulgarium doctorum scri piis ad ipsum deduceret oraculum lapientiae divinae, doctoremque. iuventuti redderet eum , quem non modo communis hominum admiratio ; sed tuam et Christus voce fidum ac certum in Ecclesia praeceptorem constituit omnis aevi . Cui studio qui recentiorum lumina Criticorum, & Hebraicae, Graecaequae linguae usum, ac perpetuam diis vinorum Cod icum, & SS. Patrum atque Con ciliorum lectionem admiscuerit , quique simul praeclari ordinis Jesultarum praestantissimos , & antiquitatis assertores diligentissimos, Petavium , Sirmondum , Maldonatum
crebro consuluerit; is δc sententiarum veritatem per D. Thomam , & abstrusiorem omnium temporum eruditionem, germanumque sacrorum librorum sensum per cultos illos, atque graves divinarum rerum interpretes assequetur. Nec leve laboris compendium secerit , si sententias sibi sum ferit per Estium
explicatas, qui selectiora veterum Patrum in suis commentariis , eum summa studiosorum utilitate congessit. Utinam eodem , quo Est ius, animo, atque stilo ad aureum illud sententiarum opus interpretandum omnes accessissent, nee simplicitatem & candorem illius ex Apostolica integritate ac SS. Patrum gravitate natum suis nugis infuscassent i Cujusmodi vel temperandis, vel praecavendis ingeniis , nihil utilius , non meo quidem, quod nullius est ponderis , sed graviorum omni um iudieio Theologorum existimatur , lectione locorum communium Melchioris Cani , quos lucifugi hi, ac vespertiliones nostri aeterna, si possent, oblivione damnarent. Quod autem ad scientias , artesque in universum omnes pertinet , cavendum diligenter , ne desidiosa facilitate , ac fallaci
lenocinio recentiorum abstrahamur a commercio veterum , utcunque dissicilium ti obscurorum : quorum qui tempore , iidem& utilitate sapientiaque praecedunt . Unde
tum recentiorum usus est optimus , quando ad interpretationem & cultum adhibentur veterum . Quae utilitas non modo acriti eis , sed & a Philosophis nostrorum
temporum percipitur : quorum doctrina lux media est inter mentes nostras & veterum sapientiam . Ueteres enim cum inveniendo, tum exprimendo naturam ipsam,
& veritatem reddiderunt, sive per causas, ut Philosophi; sive per imitationem, ut Poetaei sive per simplicem rerum gestarum narrationem , ut Historici ; sive per contenti nes , commotionesque animorum , ut oratores ; & in suo quisque artifici atque
studio germanas rerum notas extulerunt. Unde recedentes a veteribus, procul auserimur a vera sapientia : quoniam snguli veterum , qui vel inter Historicos, vel inter Poetas, inter Philosophos, vel inter orat res excelluerunt, sive vera , sive ab se conficta describant, institutionem sapientis vitae complectuntur. Igitur si Hebraeos excipias a Deo, non ab hominibus eruditos, ex humanae lapientiae cultoribus, Graeci uti antiquiusimi , sie & sapientissimi , atque inter eos idem qui aetate , omni etiam sapientia, &eloquentia praestat Homerus, cuius poetica
imitatio nativam reddit rerum veritatem.
Qui autem propius ad illius aetatem , iidem etiam ad similitudinem , & sapientiam accedunt , quales praeter Hesiodum , Homeri ualem , Eschylus cum primis est , Pindarus, Sophocles, Euripides. Inter Latinos autem dicendi virtus si
ruit , quoad libros coluere, atque imitati ni studuere Graecorum e postquam vero libertatem amiserunt, novum sui, Imperatoribus genus eloquentiae tentarunt, fractu in nempe illud, exangue, ac sueatum: solique Iurisconsulti vetustam stili simplicitatem &integritatem, quam studio , & consuetudine
legum adsciverant , retinuere simul eum amore libertatis, quem profitebantur, dum iussa Principum ad iuris rationem & ad communem populi utilitatem interpretatione sua revocabant, ut decebat eos, quorum animus assiduo inter leges veteres , nempe inter mores antiquorum candidos & liberos versabatur. Nos vero Itali recentiores, quorum ingenia , & literas barbarorum irruptio , atque longa dominatio conculcaverat ; postquam diu iacuissemus , ad veterem literarum gloriam erecti sumus ab altero prope Homero , Dante nimirum Aligherio . per quem divina Providentia remisit Italiae pristinam doctrinae atque eloquentiae lucem e cineribus Grae corum , & Latinorum in vernacula divini poematis lingua selicissime renasceri-tem , novosque Latinae Graecaeque di-- ctio.
124쪽
ctionis aemulos in posterum exsuscitantem , Per rarcham nimirum , & Boccatium , "quot postea summos Oratores , atque
Poetas, cum Latinos, tum vernaculos aluit
Laurentii Medices & Leonis X. heneficentia, qua simul cum eis pollea extincta , Italica dictio st at i m inhorruit , & in scholis nostris , quae , antequam publica dodiorum hominum alimenta cellissent in opulentiam ambitiosorum , a Politianis, Victoriis, Si-voniis, Robertellis, Manutiis, Muretis illv.
minabantur ;onunc ineptiarum atque argutiarum leges adolevit, quibus adolescentium ingenia, Ionge deterius, quam Gothorum,& Uandalorum rusticitate corrumpuntur. Haee inter meditandum animis noliris occurrunt vitia, & remedia studiorum , quibus detegendis , iudicioque tuo subiiciendis consultum juventuti voluimus. Erit vero tuum, CLEMENS OPTIME, providere deinceps, ne literulis tantum , & argutiis in scenam prodeuntibus, atque scholassicis cum ingenti Rei pubi icae dedecore quotidie aures nostras lacerantibus, doctorum ue hominum honores nefarie rapientibus, Itali a Transalpinis, ad quos primi nos olim literas attulimus , in exemplum insignis ignorantiae producamur.
ANimadverti saepenumero e tanta
multitudine hominum, quanta in dies
bonorum artium studia confluit , paucos quidem redire voti sui compotes e ceteros vero aut rudiores discedere , quam venerunt , aut 'uo magis ingenio aliquando &sacundia pollent , eo abduci a veritate longius , & in doctrinarum iudiciis turpius aberrare , propterea quod rerum & verborum
c Hie oratio reliquis eedit verem delectu. andit onim Historia traxiniam partem fabuloiam veteris Philos ihi. . Jure ἡ veris , Mettila ριε is , De uiae nihἐι , omnia falsa. Inspertit q) xJam eonvitia in Perἰpatet Iecis . neque tamen ipsum rata Aristoteleta, uti supra, petit, sed
non tam vim & defectum didicere , qua icopiam ; diuque sub .iliter magis excogitando , quam solide t atque abunde potius , quana apposie disserendo , neglecto veri sal lique discrimine, non aliud nisi acute somniare, atque erudita deliria in medium proferre consueverunt: ut longe praestiterit , nullas omnino delibalis literas, quam tanto labore, & sumtu invenisse artem torquendi alios &irretiendi sui ipsius . Ego mehercule sanae mentis rusticum prae conturbatis huiuscemodi studiorum ingeniis mecum colloquentem optarem . Prius enim hic acceperit vera , quam ab illis adducto notionum ordine false discussero. Undenam autem intemperies illa mentium, nisi quia plerique antea discunt , quam consuluerint quid , quo tempore , aut unde si addiscendum uod plurimum resere ad cultum ingenii regimenque studi rum. Quam ob caulam redie conlii tutum est a maioribus nostris , ut singularum schola rum exordia generalis oratio ad cursum studiorum dirigendum antecedat, quae nunc ad literarum laudem , & ad cohortationem iuventutis sere suscipitur , non tam utiliter quam iucunde: siquidem literarum in omni genere laudem diuturni temporis auctoritas evulgavit, & iuventutis animos ad labores Serenissimi Principis nostri erga literas effusa beneficentia cohortatur: ut istudiosis non aliut ab oratione nolira sit appetendum , quam lux praevia , in ipso vestibulo doctrinarum explicationem singularum praecurrens, velut aurora diem : quae cupidae inventuti, antequam res cognoscat singulas, faciem reeludat , & sortem pandat universarum , ut, quod in cursu studiorum a doctissimis prae ceptoribus per singulos articulos expressum habebunt , a nobis in ipso initio delinea tum ac leviter adumbratum accipiant: Quamobrem ortum , & istatum , inclinationemque doctrinarum , earumque instaurationem indicabimus , cumque usu veniet , duces &auctores magis idoneos efferemus , &, quae obrepserint vitia , notabj mus , ut norint
vultus interpretum scholasticorum . sive ut mavult. Arabum . Habeantur tamen alleuius pretii raeensio Patrum , pae. 332. enumeratio eorum , qui literas instaurarunt . pae. t 3 3. R distributio iaculorum . Neapolitanus Philosophus , cuius mentio Pag. III. a 34.
ni fallor, est Bernarianus Teles s.
125쪽
iuvenes quid , quosve sequi e scriptori luis sic beaut , & quae declinare . Quod rectui
fortasse in illi procedet, s studiosos, mecum in altum p r aetates regionetque remoth limas ad capita fontesque di ctrinarum avectos, ad nostra usque tempora iucunda sane animorum peregrinatione reduxero , quid utile , ac noxium ubique si, brevi hac navigatio. re, ubi se occaso dederit, ostensurus. Humana sapientia , ipsismet Graecis ultro fatentibus , originem ducit a barbaris . I irbari vero eam ab Hebraeis acceperunt, cui bus per Abrahamum primo , deinde per Mosen interpretem tradita suerat a Deo. Quod e comminis inter se summis vetustae doctrinae capitibus, & ex priscorum Graeciae sapientum peregrinationibus comprobatur, ut Hebraicam tamen veritatem sabulosa Graecorum Theologia intertextam deprehen. damus. Et vero si telles antiquitatis magis idoneos consuluerimus, praesto in primis nobis erit Megasthenes , qui apud Eusebium , Ac Clcmentem Alexandrinum ait , omnia, quae veteres Graeci de natura scripserunti et ita este a Brashmanis apud Indos, quos& Judaeos appellat , eaque omnia inveniti apud barbaros , atque in India quidem apud Brachmanos , in Syria vero apud Iudaeos , quorum gentium Philosophiam omnium ponit antiquistimam . Unde apud Numerium pythagoricum non alius est Plato , nisi Graecus Moses , quia tam Plato , quam Pythastoras Graeco te mone reddiderunt , quidquid ipss a Brachmanis , Magis , Rigyptiis , & Judaeis abluit erant . Nec Plato dimitetur multa cum sele , tum alios Graeciae sapientes , praecipue Solonem , a barbaris ad Graecos transtulisse, quae post a Graecis reddita suere meliora . Democritus vero, cuius suit mitu; ingenii & doctrinae tan)or ac morum , octoginta annos procul a patria se Persas , AEgyptios . Indos, aliasque ragiones remoti Lsmas doctrinarum causa pererrasse scribἰt, non sne multorum ante se Graecorum exemplo , qui discendi cupiditate non tam peregrinationes suscepere, quam exilia. Quales autem apud Graecos Poetae primum , possie a Philosophi , & apud Romanos Pontifices & Iurisconsulti ducebantur : tales , longe antequam Graeci ac Romani ad simam emergerent , apud AL
syrios qui aem , bc Medos se ere Chaldaei ,
apud Perias Magi , apud Incos atqυc A thiopes Gymnosophitiae , apud A Gyptios vero ipsorum Sacerdotes . Quorum sapientia populorum agna titia erat, atque here altaria , quia simul cum patrimonio a parentibus in liberos longa successione transmittebatur, eratque certis adscripta familiis , e quibus nunquam egrediebatur , ut artes atque scientiae , nCn lucro , quo vitiantur omnia, sed avita caritate posteris traditae, perpellio manerent incorruptae. Undo longius multo doctrinarum integritas perleveravit apud ba baros , quam apud Gracos, quorum in scholis recentioribus, fastu& iactantia redundantibus , doctrinae ac literae publice venum ibant. Igitur Chaldaei, exors a naturalibus causis , ad rerum suturarum praedictiones tendebant : motus enim astrorum & mutationes , cursumque rerum coetellium per tria& quadringenta annorum millia usque ad Alexandri aetatem notata se habere , atque
collecta gloriabantur, insigni errore ab optinnione de mundi aeternitate, quam fibi persi a ferant , oblato . Chaldaei autem , telle Diodoro , fuerunt quaedam ex aegyptiorum sacerdotum familiis , quae una simul cum Ancyptiis eo loniis a Belo, Neptuni & Lybiae filio , in Babylonem deduct s , eodem commigravit, fuitque a Belo in perpetuo laceris dotio ibi locata, publicisque oneribus exemta, ut ejus posteri divinarum & naturalium rerum studiis , quam Orientales populi omnes Magiam vocabant , ex patrio instituto vacarent . Horum doctrinae rivos ad Persas
deduxit Magi eae apud eos disciplinae princeps Zoroastres , sue Bactrianus is suerit , sive
Persa, cui scientiam Brachinanorum attexuit
Hista spes Darii pater , qui simul cum illorum moribus atque sacris ritibus eam ac ceperat in amoeniis mis Brachmanorum te
cessibus, ubi se diu discendi caula condiderat . A qua institutione Persicae Maeorum fluxere familiae Religioni ae Philosoplaiae perpetito dicatae . Horum d
Orina , quae Manichaeorum errorem peperit , duo rerum principia ponebat , malorum unum , quem Ari manem , hoc ei Ditem , sive ut ego interpretor , male riam tanquam tenebras : aliud bonorum,
quem Oromasdem appellabant , hoc eit Iovem et tanquam lucem : unde sgnis , &
126쪽
imaginibus morum pulss , tantum solem 1 rerum interim A gyptiarum , quarum i ple& aquam , uti elementa rerum omnium , t potiebatur , cura mandata Mercurio , quia adorabant. Immortales esse animas, easque Thebis regnavit Athotes nuncupa: us, recepto corpore ad aeternam vitam reditu-iquo administro in suis beneficiis inventi: audras asserebant . profercndis Osiris utebatur . Mercurius au Indor: im vero sapientes . nempe Brach- tem , primus humani eloquii arti sex, suam manes, &Sarmanae . quos Greci ab nuditates & Osiridis lapientiam confiςnavit literis corporis Gymnosophistas appellarunt, lacris' quarum fuit inventor . Unde N. πτύι apa etiam praeerant, de eidem exercitio vacabant, i pellatus , tanquam scriba Osiridis , atque in moribus nempe rudiorum componendis su i Deos Cabyros, hoc est magnos , relatus ab
turisque praedicendis , vitae frugalitate tanta, i AEgyptiis ; dictus quoque in Samothraces
eoque contem tu rerum humanarum , ut Ale- myileriis Casmillus , unde Tuscis Camilaxandro simul cum orbis terrarum domito reflus : quo nomine a priscis Romanorum exercitu conspecto, statim honoris loco ter- appellabantur ministri lacerdotum . Porroram pedibus pullare coeperint, ac Macedoni praeter literas & Grammaticam atque Rhea rem insolitam admiranti significarint verbis,itoricam artem, protulit & Mercurius Astro- tantum quemvis, etsi omnia lubegerit, po Dinomiam & Geometriam, quam primi cer- sidere , quantum pedibus obtineret , itaque te, atque prae ceteris excogitarunt atque ambitionem Regis tanta animi magnitudine coluerunt fi gyptii , propter luminam eius perculsi praeter opinionem eluserunt . Ho- artis necellitatem in discernendis atque rerum secta penetravit ad aethiopes , quosistituendis agrorum finibus inundatione Nili coloniam esse Indorum refert Iarchas Indus,iconturbatis . Invenit idem & litera , quas& Nilus adolescens apud Philostratum. Hieroglyphicas vocant , sive syna κ, ic As , Sed omnium doctrinam populorum Sa-iquibus cum occultas causas & cmnc in rc cerdotes AEgyptii sibi vindicabant , assere-irum naturam condidisset, & in monitiosa bantque regioni suae, quam non modo ma-ifiguras rerum elementa commutasset, T. y trem & nutricem universarum artium atque pliae peperit Religionis insaniam , tradux t scientiarum ; verum animantium etiam at- que ignaram latentium sententiarum ple que ipsius humani generis parentem sibi bem ad eorum cultum animalium, ac spe- persuaserant , ob aeris temperiem , & vim l cierum , quorum figurae naturalium casIs caloris . atque soli foecunditatem , quod a rum arcana sapientibus referabant . Hi :ac Nilo pingue factum non fruges modo spontessapientia Κgyptiorum omnis in Religione in sua profert ad alimentum & vitam , sed e versa erat , rerumque naturalium cogni-
proprio sinu animantia landit , quae nullo tio , vasea & ancipiti eorum Theologia
de semine orta putabantur , quia magna continebatur, quam sacerdotes una cum ita f. aepe murium copia, pectore tenus formata, cris in templorum adytis asservabant. Mer- ceteris membris adhuc solo haerentibus , ei curium hunc longe antiquissimum, qui pri- luto coalescere videbantur. Colligebant, et-l mus vocatur, excepit multo post tempore, iam se primos esse mortalium ex eo, quod nempe quinquagesimo a discessu Israelitarum eorum regio artes & res ad vitam necessa- anno, Mercurius secundus, qui prioris in-rias prima praebuisset . Sationem enim , & venta, ab se susus explicata meliusque divi nearum plantationem, & vini usum, & gelia, simul cum sacrorum riti hus contulit omnem cultum agrorum , ibidem inventa in uberiores libros , quos Sacerdotes curae gloriabantur ab Iside , Graecis Cerere, quaessuae traditos longo ordine ac solemni ritu utilitatem , ae salubritatem herbarum ollen-iprocedentes seriis diebus circumserebant. Is derat ; cujus vir , ac frater simul Oaris ,ietiam annum emendavit per dies ad Soliet
Graecis Bacchus, cum ingenti exercitu ter. cursum numeratos, quinque intercalatis die-
rarum orbem , ad ultimo; usque Indos ,Ibus , eum ante iam aegyptii duodecim inaraue Rathiopes percurrens , praeter uxoris menses annum tribuissent . Falso autem
inventa. Religionem etiam sacra Deo-ihuic adscribitur liber ille sacris ex literis,
rum, atque morborum curationem, omni & platonis doctrina contextus , per Mobus mortalibus in ea expeditione patefecit inachum fortasse aliquem otio nimis abun
127쪽
cuntem , fraude iam ab eruditissim s Criticorum detecta .
Huius ex Me curii libris , tanquam ex primo Sapien: i e sonte a i semes Omnes, &praecipue ad Graecos, honae artes & dodirinae manarunt , poli quam Phoenices assidui gnavigation: bus Sc mercimoniis maria patefecerunt , moribusque mutua populorum traiectione vici istin communicatis, cum rerum omnium , tum praecipue literarum M ieruere commercia. Hinc prisca Graecorum
I 'oesis , quae prima Graecorum Theologia suit , aegyptiorum doctrina undique collucet, alioque ingenio atque arte pertexitur.
Sicuti enim aegyptiorum sapientia in Religionem tota concessit , ita Se in Theologiam commigravit Graecorum omnis doctrina Poetarum , qui artem vitae atque humanitatis in Atagypto acceptam redeuntes reddebant quisque civibus suis , quos versi-hus ad honestatem ac Religionem instituebant, ut mirum non sit, si tota Graecorum Religio procelsit a Poetis , quorum earminibu AEgyptii ritus 3c Historiae in Myste.
ria sabularum conversae, vulgique admiratione stupidaque credulitate coniecratae, pro divinis vocibus atque oraculis accipieban. tur. Talia suerunt Amphionis carmina, tiUrphei , qui A gyptium sepeliendi morem
tertit in inferorum poenas I campas Elysos , Osridisque sacra Ze Isidis hymnis suis
in Bacchi & Cereris mysteria commutavit, attulitque in Graeciam ex Kgypto statuarum ulum . Talia fuerunt Sc Musaei opera
3c Lini, & Melampidis, Jc Daedali, Jc Lycurgi Spartani. Sc Olenii Lieii, qui Delios
hymnos composuit , Ic Paphii Atheniensis, δι Thamiridis , cum ipsis Musis arte musca contendentis, δc Thesmesis Bacchi res gestas Phrygia Poesi narrantis , 8c Philamonis, Sc Epimenidis Cretensis, δι Aristaei, de Daphnidis Thyresiae vatis filiae , quae versibus oracula collegit, quorum haud pau- eos Homerus in sua sertur transtulisse Poemata . In his describendus Aholus , Centaurus, Isaris, ori mon, Eubulus Cyprius, Oricus Samius , Atheniensis Pron et id a , δι ori tantius Treχenius, itemque Melisander, qui Lapitharum , & Centaurorum pugnam cecinit , 8c primus Troiani belli scriptor Stagrus . 8e Dares Phrygius , de Helena Mulaei Atheniensis filia, unde Poematit ar
a imentum sumsit se Homeruς traditur , Atl hantasa , cuius Troiani belli librum , det lyssis narrationem in Memphitide depositum Homerus a Phanitide , scriba sacrorum , accepit , eorumque scribendo tenuit ordinem . 8t , ut Sibyllas taceam , Dem dorus , Hesiodus , atque Homeri praeceptor Phemius , Sc ipse tandem, qui omnes an de se Poetas Obruit , Homerus , a quo longa
peregrinatione omnis omnium gentium sapientia ex universo terrarum orbe contra incta fuit, atque in Iliadem suam Sc Odysseam immortali artificio traducta. Horum autem temporum sapientes ideo sententiam suam numeris 3c metro concludebant , ut, ea dicendi novitate supra vulgus in coelum evecti , suis dictis divinam
auctoritatem compararent . Unde non ante soluta oratio inter Graecos suit instituta , quam sapientia eorum promtior esse coepit, atque vulgatior . Hinc priscis temporibus arte musica omnium notitia scientiarum
continebatur; qui enim carminibus doctrinam complecteretur , iξem ad erodiendos agrestes animos melodiam adhibebat , ut vulgi aures harmonia de multas alliceret ;unde qui Musicam calleret , idem erat Se Poeta , ceterasque scientias, δι Theologiam praecipue profitebatur , cum A gyptia doe rina res naturales divinis minime di velleret , imo 8c naturales causas in Deorum nomina commutaret . Igitur mentem universam , de primam , initiumque rerum de motionum omnium veri
runt in Iovis idolum , ignem in Uulcanum , terram in Berecinthiam , sive matrem animantium , atque plantarum , &metallorum e cum ideo Graeci adiectione syllabae appellarunt Δρο- ροι , humiditatem in Oceanum , quem ipsi dicebant es-s e Nilum , aerem in Minervam, rebusque minoribus in minores Deos commutatis translatisque speciebus omnibus naturalibus in humanas figuras , Deorum infinitatem pepererunt , & laboriosum sane , atque operosum in eos vulgi cultum instituerunt , totaque natura rerum cum laeti
bus, qualitatibusque suis in religiosas imagines commigravit. Putabant enim aegyptii unam rerum omnium . eamque immensam , atque infinitam esse naturam , species , ac formas
128쪽
unIversas e suamet infinitate , ingenio &perenni motu, ata idua aue tui circumvolutio
ne proserentem, atque in mentis identidem
& corporis universitatem per P. tua sin hil rum animorum & corporum productione sese explicantem , tantum sui reddentem . quantum cuiusque rei creatae facultas ex ea immensitate decerperet, qualitat eique illas emittentem, quas exprimere miser nostrorum perceptio tensuum , qui suo cujusque modo atque ambitu rem Linmensam infinitamque terminant , ramque certis figuris atque spatiis magno humanae mentis e rore circumscribunt . Quam doctrinam refert Homericus Egyptiorum Proteus , qui varias ineundo formas e potestate lentuum elabitur , propterea quod numquam sensibus, aut per ea, quae sentibus objiciuntur, hanc naturam assequimur , nisi exutis imaginibus , quoi multiforme apparet ac Varium , ad unum dc limplex mentis potestate revocemur. Eandem sementiam Poetae
alii vetereς , Graecique Philosophi sere omnes diversis dicendi generibus reddiderunt , iique magis explicite , qui AEg'ptios pr
Prius attigerunt, ut in cujusque sectar principibus , qua imis aetate regionibusque di sinctis, eiusdem tamen sapientiae origo atque luccellio agnoicatur. Ad hine enim sententiam reseruntur multa , quae supersunt veterum traditione
de orphei Theologia ; eodemque spectav it Linus , cum dixit , omnia Profligeti ex reus, atque m unum resolvi. Eodem flrctit Anaxagorae Homoeomeria , sive dillimilium in idem , & ejusdem in dissimilia
transitus atque mutatio . Eodem respicit illud Anaximandri omnibus qualitatibus expets infinitum . Illuc recidunt ex estatis multa Pythagorae , ab ipso quidem arcanis notis oblignata , reclusa vero pauli tim a discipulis , praeter tim a Pythago. reorum studiosissimo piatone , qui appellari non dedi an abitur praeco Pythagoricae atque Eleaticae doctrinae , quae omnia ponchat e. se unum , idemque infinitum im-m bile , immutabile , Iibi simile , ac seiplo plenum , perinde ae Pythagoras , cui
νε νας sice tint in , fuit rerum omnium Principium . Hinc mundi anima , sive infinita cogitatio infinitae materiae cognata& animorum atque corporum poli unius Iani Gravime. Tom. H.
tum asserebant. Quid prinia illi' deni
Aristotelis materia e Platone arrepta, i m Arabum & noli ratium scholarum culpa luindibrio recentium philosophorum obiecta quo pertinet nili ad hunc A guptiorum Pro teum, quem Iure quis universae Philosophiae P reutem appellaverit
. Sane si Aristotelem pudendis Arabum
involucris exuerimus, Pythagoricam in PIripateticorum schola doctrinam introspi-
detinationem Iamaeo Locrensi, cujus adhue de anima mundi liber extat, adiudicabimus . Neque Amtoteles ab ullo te in eo nistemium adductum queretur, nisi ab iactione tua , ouae absurdis interpretationibus ei Arabum deliria non veretur adscribere . Si nentes vero , amnes Indorum Egyptiam doctrinam colentium , dogma hoe iamdiu apud alios populos intermortuum numquam dimiserunt , ejusque si de auctorem , sive inliauratorem Consucium divinis honoribus & religioso . cultu ad nostram arta te sontinuato in ccoelum extulerunt, Madhuc, morem aegyptiorum retinentes,
naturales res atque causas in numina com
mutant , quae Philosophi verbo tantum m imagine , plebs aurem credula & fraudis iguara , sensu etiam atque animo ve
Huius doctrinae absurdae sane , atquemon troiae , quae Creatorem vertit in res creatast , sentem tamen inveniemus puris sinum , Hebraicam nempe veritatem , et ii corruptam , atque conturbatam a mentibus veri Religione dedit ut is . Initio enim proiana I heologia & sacra sane conveniunt : etenim etiam pri sana introrsum pectata Deum non ponit nis unum, eumque caulam rerum & eventorum omnium: progrellu tamen discedunt , & conjeeirentiis immane quantum inter se pugnant& discrepant. Unde autem labes haec proianae Theologiae , unde discid um ρ nisi quod Hebraei , a Deo ipso supra morta-
129쪽
iem conditionem creationis notitiam accipientes , & productionem ex nihilo addi i centes , res creatas a divinitate ipsa ejusque potentia , & opus ab auctore distinxe
eo & materia rerum habuerunt : at Prosa ni Theologi , creationem ex nihilo neque
agnolcentes , neque omnino tolerantes , eoacti fuerunt ex ipso Deo tanquam ex earum vena , res creatas eruere , unde divinitatem ipsam speciebus distractam singulis in rerum universitatem transfuderunt Hinc singulae res divinitatis portiones evaserunt, quarum quae magis excellerent, veluti Luna , Sol , Astra , Coelum, aut homines , sive sapientes, sive strenui quasi
plus Deum exprimerent , pro numinibus Irabebantur, quae germana est & vera universae superstitionis origo, quam D. Paullus ad Romanios his verbis indicavit : quia . cum cognovissient Deum , nou fiereti Deum glorificaverunt, mutaverunt gloriam incorixtiptibilis Dei in sim l/tiam υm corruptibilis hom nis , oe volucrum , quadrupedum , serpentitim e Commuta Verti ut veritatem Deι in mendacitim, oe coitierunt, oe servierunt ereatura potius quam Creatori. Verum , crescente in diem sapientium numero , mysteria Poetarum veluti cedentibus tenebris dilucescere cccperunt, rerumque naturalium scientiae restillis inuolucris fabularum commigraverunt in Philosophorum
scholas , quarum princeps Thales , a quo Joni ea , & Pythagoras , a quo modestiae causa sapientis in Philosophi minime commutato , Philosophia inlinuta fuit Italica ,
quae gravitate sententiarum, atque istudio. Tum tristula quadam -, longe superavit Ionicam , causarum quiὸem olim naturalium
curiosam; sed post a Socrate, adducta simul eum Dialectica doctrina de moribus , e s
lentio atque recessu meditationum ad sa-stum atque tumultum contentionum evocatam. Ut non mirum si postea Philosophia, quae inveniendi simili, & iudicandi diiserendique artem tradebat , publice sub Rhetorices nomine imperavit in foro. Eili iam ante Poetae, atque oratores privatim a Philosophis initi tuebantur . Diu enim fuerunt iidem orationis praeceptores& vitae , qualem se Phoenix a Peleo Achil-lli datum praedicat apud Homerum:
perietes etiam, & sori an Rophocles consors studiorum illius, & Euripides ab Anaxagorae disciplina fluxerunt . aeichylus , & Pindarus emicant undique Pythagori eae Philosophiae luminibus , Socratica schola non mi nor Philosophiae, quam eloquentiae fuit exe citatio, quae, praeter Platonem, Xenophon tem, Phaedrum . Agathonem, edidit Alcibiadem Atheniensis fori turbinem . Ipse tandem Atticae princeps eloquentiae Demosthenes , teste Cicerone , non modo Platonicae doctrinae studiosus suit , sed ipsius Platonis
auditor . Qiramobrem coepere Philosophi non modo scientiarum, sed etiam oratoriae artis aperire scholas, quos pnil Ilocratem aemu latione illius fecit Aristoteles, qui ut rerum& verborum copiam discipulis praeberet, di iaputationes in utramque partem instinuit runde nullus Ciceronis iudicio fuit antiquis temporibuς eloqucntiae fons uberior, atque purior , quam Peripatetica schola , nostris jam temporibus f en rerum vicem J unica foedioris barbariae colluvies. Parens igitur cum artium omnium , tum eloquentiae praecipua Philosophia fuit: etenim, ut ait Plato. scientiae omnes m ro consensu concentuque conveniunt, & quodam societatis vinculo colligantur, &, initiis causisque philolophia duee' perspectis, rerum omnium cognitio inire consequitur , ut appareat eo tum stultitia Rhetorum, qui, vel auditores ad vulgarem Philosophiam mittentes,eos iuxta tecum somniare compellunt, vel prorsus Philosophiam a Rhetorica divellentes, a lenien- Iiis verba, velut corpus a mente , seiungunt, qua ir possit quiς recte dicere, nisi recte cogitare ac sapere didicerit,aut queat ullus absque rerum notitia res explicare, moribusque humanis , α assectionum causis, atque motibus ignoratis ,
animos hominum pertrac are dicendo.
Igitur quoad eloquentia haerebat Philosophiae radicibus , & ad civilia negotia
publicosque atque privatos usus , magi iaque ad utilitatem , quam ad voluptatem conserebatur , nullos externos atque adventitios colores arcessivit , ingenua pulchritudine atque candore contenta nativo:
nulla enim argutiarum cura subit , cum
130쪽
aut res samiliaris vel tua , vel a corum , aut caput , aut publica salus in dilcrimen venit , ipsaque ratio negotiorum , ususque rerum ei vilium a ludicris ad Ieria hominem ducit, unde in orationibus argumenta potius , & sententiarum pondus , quam artis
fucus, atque verborum ornatus elucelcit. Quae sanitas orationis & nitor incorruptus omnium veterum fuit, non modo Grae. corum usque ad Demetrium Phaleraeum,
qui primus aurium blanditias adamavit, sed priscorum quoque Romanorum ; quos non modo civilia negotia, Reipublicaeque assidua tractatio, sed acciti e Grecia Philolophi morum doctrinam Sc rerum eausas edocetant. Qiales inter ceteros egrestit aetatis suae Uratores fuerunt Cato, Laelius, Galba, Gracchus, Scaevola , Lucius Crassus, M. Antonius , & Ciceronis aevo Servius Sulpicius , Caius Cat ar , Caelius , Curio , Luciniuς alvus , & ne pcrcurram singulos, Ciceronis aemulus Hortensius , atque ipse Romanae libertatis cuius , & eloquentiae Latinae parens , Graeciaeque ipsius admiratio
simul & invidia , Marcus Tullius , cujus
morte Respublica 3c eloquentia Romana simul occubuit . oppressa enim iam liu a Romanis Graecia , & paullo poli a Trin m. viris Romana libertate , cum negotia non ratione publica , nec dicentis ingenio ducerentur , A procederent , sed unius auctoritate principiς absolverentur , eloque tia suo privata munere in declamatorum scholas e soro decessit e Philosophia vero , in ingeniosum adulationis condimentum ab ambitiosis Principibus advocata, e solitudine migravit in regiam: ortaque dominati ne unius ad assentandum omnia convenerunt et ita ut eodem tempore garrire Phil sophi coeperint , & oratores argutari , ac sicuti soluta & metris alligata oratio pares virtutes Graecae ac Romanae libertatis tempore induerant ; ita & vitia quoque eadem utraque sub unius dominatione contraxit . Dum tamen Philosophia veritatis amorem amittebat , & eloquentia nativum succum , & inc Irruptum nitorem cum fuco meretricio commutabat ; e defluentibus harum viribus atque facultatibus erevit adolavitque Iurisprudentia , quae de Phil sophia pii scam lententiarum utilitatem , &e pri lca eloquentia Vim atque temperantiam
orationis arripuit. Eaque dici potest propria& peculiaris Romanorum lapientia , bc civilis atque operariae Philosophia, quae vetustissimis temporibus e Pontificum collegio primum exoriens, & a Sempronio, Coruncano , Catone, Bruto, Quinto Mutio, Semvio Sulpicio, Tuberone, Trebatio laudabiliter exculta , sola sub Principibus imperauit, studiisque refulsit doctiis morum ea aetate Juris conlultorum , Scaevolae praecipue, Juliani , Papiniani , Ulpiani , Paulli, atque hisce similium ; qui, Latinitate inclinata ,
germanum Latini eloquii candorem , &Attici stili pudicitiam in constuprata eorum temporum eloquentia custodierunt i ita ut una iurisconsultorum schola , in ea corruptione doctrinarum & artium , solidiorix philosophiae suerit atque sanctioris eruditionis hc purioris eloquentiae confugium . Uerum , decrescente humana lapientia , manavit latius , affluxitque divina per Deum. ipstim , dum inter mortales vertaretur in salutem humani generis , ex He-hraicae legis imaginibus evoluta. Quo tesolo, Platonica doctrina irrigato atque subacto , veteriς Ecclesiae Patres Theologiam excitarunt . Si quidem CHRISTUS tumida eruditione modestae simplicitati posthabita , dum ad rudem turbam oracula sua prosunderet, sublimitatem sententiarum communi atque humili sermone deprimebat . paucisque dogmatibuς expromtis , iisque privato nullius examini , sed filei tantum ac pietati concreditist , operam suam &orationem ad mutuam caritatem animi vim primendam , divinumque amorem suscitandum contulit, ut homnes ad c du-
ea dilapsos , & ab ave re tuo devios , ad
immortalia revocaret . Quam institutionem Apollati suis in concionibus imitantes, nec tam causas & rationes divinarum praeceptionum, quam utilitatem usumque tradentes,
CHRISTI doctrinam & praecepta patientiae, non sublimitate ornatuque iermonis , sed vitae
lanctitate atque invicta in Iuriarum tolerantia suadebant: quorum exemplo prisca Christianorum inititutio magis in piorum operum assiduitate vertebatur , quam in multitudine praeceptorum , Iongaque dogmatum serie de stagrante caritate , ab haeretic
rum currositate atque temeritate parta I 'qui , dum Religionem argumentis philo. R a soph