장음표시 사용
71쪽
veteres adoptionis solemnitates tandem eva- l alium exercere minime possumus; recte mauerunt, & adoptio actibus publicis , adro-l men per alium usucapionem interrumpi
gatio Principis reseripto, peragitur . fa JActibus legitimis usurpationem non Hot annus modo , qui mirum quantum e Tum numerum produxit , sed & Ra: vardus etiam attexuit. l
ra quaedam usucapionis , culus cursum bona fide i nititutum usurpatio s e J sistit .
Non autem sola defractione surculi , nee certa definitave solemnitate inducitur usurpatio , sed variis modis ex rei negotiave natura . Sane si fundi usucapio fuisset interrumpenda , surculus defringebatur r& de hoc usucapionis genere posuit exemplum Id J Cicero, quo exemplo ductus Raevardus , uturpationes universas hoc gemere uno rituque conclusit ὶ cum non m do sine hae aliave solemnitate , sed de lane hominis opera uincapio interrumpatur , &ipso eventu inducatur usurpatio. e Aquaeductus enim usucapio interrumpatur , fueris aquae ducendae usurpatur , etiam si aquam ad priorem cursum nemo reducat ; sed ipsa domini rivum sua sponte repetat. Hinc uia surpationem ex actibus legitimis eximendam putavimus . Etenim actus legitimos permus t imo di fine nostra vel alicuius opera usurpamus. Ciceronis locus pro Caecinna, ubi ritu et exponitur deductionis extundo quae moribus fiebat, de Pomponius , I g Jqiri tradit Appium Claudium librum de Iegis actioni hus de usurpationibus reliquiile, Raevardum in eam fraudem impulere , ut usurpationem acti s legitimis adjiciendam existimaverit . Verum Ciceronis locus p tius perti et ad Edictum de vi quotidiana, quam ad usurpationem . Et Pomponius , Cum are , Appium Claudium scripsisse librum de legis actionἰbus , vel, ut in emendatioribus codicibus legitur , de actionibias usurpationib- . usurpationem a legis Vi nibus perspicue discernit, squidem nominatim ulnrpationem distinxit , ae ex actuum legitimorum genere subduxit : ut miscenda minime sint aut conturbanda . Quos hactenus descripsimis actus legitimi significantur a Iuriseonsul iis , sine quorum auctoritate alios adiicere minime debemus, ne ultra modum propagentur; ut contractus omnes actusque iudicii cunctos legis actionum nomine comprehendere cogamur.
72쪽
lUos honores Hemibus olim suis ingentium beneficiorum praemio tribuerat antiquitas, uberius
tu , si religio sineret, Potenti istime Moschorum imperator, suscepisses a Populis tuis, quibus iuvandis & natura ipsa locorum , & mores gentium earum , & mortalium ceterorum
opinio , in dies a te incredibili felicitate superantur . Si enim vera e falsis evolvero,&e ve tultis monumentis excitavero, tecumque commisero, non sabulosos illos Deos, sed vera, & nativa exempla praestantissimorum virorum , unde suorum nomina , umbrasque Deorum ad insanos Populorum cultus Poetae perduxerunt, certe henefactis illorum tua longo intervallo, tum dissicultate rerum, tum immensitate regionum , tum denique infinitate Populorum, antiliare judicabuntur. Heroum enim ti commentitiorum numinum germina seminaque tabularum sur- Texerunt ex rebus admirabilibus inter Afros poti s smum gestis apud quos fertur Uranus primus contemplator siderum cultorque pin
ori vi s '' ac parens numerosissimae
Tilaea nuncupatur. rix ut da . . . matrenorum studiorum celebrior aemulator , ac
septem filiarum genitor fuit r inter quas Iani Gravinae. Tom. II.i I a oratione hae nihil e rium relatum legi. Quare sine fraude mihi esto , si qua a vero aberr rix coniectu a mea . Peraverat igi ur, credo , hancora tonem Auctor anno i6qq. Petrus i. Moselio. rum Θωρ iam Viennae ageret. R iter in It tiam moliretur , qu amen rebellione suorum re vocatus est . Proinde etsi tertia abhine pagina Petrus extremam iam Italiam pervagatus dicatur , tamen tu sola spe suscipiendi pro Etitonis dictum putamus . Cum de in orationem per annos omnino novem Pret
Maia & Iove Saturni filio Mercurium peperit utilissimarum artium inventorem. Aliae vero alias Deorum generationes ediderunt,& filioram virtute meruerunt, ut sideribus Pleiadum omnes nomine a posteris inferentur . Ast Atlantis frater alter Satumnus , procul Africa paternas artes & beneficientiam trahens , ad Siciliam se atque Italiam excolendam nostrosque mores
emendandos contulit , atque turres extrue
re urbesque munire docuit , suscepitque de conjugio Rheae sororis Iovem , qui terrarum peragrans orbem , & gentes , in quas incideret , ad humaniorem vitam usumque utiliorum artium traducens, eam benefici rum segetem protulit , ut pater ubique locorum appellatus non modo , gratia populorum & opibus fretus , patri regnum eripuerit, sed post mortem in coelo a stupore hom num locatus imperium in ceteros opinione mortalium occuparit. Osiris porro Egyptius, & soror Isis, unde Bacchum suum,& Cererem Graeci abstiderunt, agrorum cui tum & vini usum , & frumentorum sationem, & iungendorum armentorum artem tum finitimis , tum remotis etiam populis Indos ad usque pandentes , & ipsi locum inter Deos invenerunt . Neque alia ratione usum ut Mars , vel nuptias i inare, iac
sisset tangem impetrari a se passus est, ut ea λnno
Zo'. ederetur. Hune enim annum praeferet sutis emisH O. Agit autem id Auctor. ut Petro sucipi na .m primum usum legum Romanarum, tum telis orici, R . man catholicae per traderet. De utroque latren . t. Eumento paree agit. Nam magna pars orationis lint sua Petri laudibus absoluitur . tum quoque vituperio .i iti quod dilabitur . Turrarum. . t '' a Malim tutorque populorum , ut Pagii a la-quenti .
73쪽
Iuno, vel ut Venus amatorios tu sus, vel venationem ut Diana, vel ut Minerva lanificium , vel ut Vulcanus aeris serrique cudendi metallorumque solvendorum peritiam, vel melodiam & Poesiam & Medicinam ut Apollo aperuerint , vel demum quod longinquis peregrinationibus expeditionibusque susceptis, immanitatem e moribus hominum evellerint, suisque laboribus lotorum di animorum asperitatem edomuerint , ut monis
strorum, tive vitiorum debellator Hercules Aser & ipse, qui regionis illius in ora columnis impositis, terras, quas obierat, Omnes Oceano dili erminavit . Hujus imitatores morum Graeci duo, rebus quidem gestis& uirtute minores, verum ob recentiorum facinorum memoriam , Graecorumque Poeta tum studia notiores, illius & nomen sibi l& laudes usurparunt: quorum alter bellica virtute florens ludos inllituit Olympicos, alter, Imperio Eurysthei pluribus discriminibus superatis , Lybici Herculis exemplo
columnis extremum Europae definivit. Tu vero , quovis Hercule valentior, ferocissimos inter Sarmatas , utcumque ante te recentioris disciplinae rudes a praecipuis& antiquioribus vastissimae ditionis auctoribus exortus , cum vix dum in tuam tu. telam venisses Populorum tutor creatus imperium suscepisti , discriminis inter Asiam& Europam ignarum , impatiens ue terrestrium & maritimorum finium . Qua in is
tuna aetatem prudentia, ingenio rerum usum antevertens , vincendo dimicare per caedes
& strages hostium didicisti ; atque in Au
sefii expugnatione sub Germanis ducibus ad tua fgna venientibus inter Cimmerias Moeoticasque pugnas , interque triumphos palmasque tuas novae militiae tyrocinia Populis tribuisti . Talibus clarus praeliis , non modo circumfusis ditioni tuae Scythis , a Mchorum imium licentiam eripui sti; sed eosdem agro multatos, ac suprema dominatione spalatos adeo contrivisti , ut regna illa , quae Moschos civilibus di cordiis fractos , vectigales iundos sore sibi sperabant , ad ingentia tributa compuleris. illis vero imperio adiectis, & omnibus iam
ad nominis tui terrorem terga vertentibus,
per ignotos Europae, Asiaeque septentriona-
les tractus victrix potentia tua libere vagatur : neque alia potentia coercetur, nisi elementorum & naturae, quae absumtis iam humanis viribus , nihil armis tus invenire potuit opponendum , nisi glacialem Oceanum & divinam ipsam voluntatem , quae non patitur universitatem rerum a mortalipoteilate superari . Neque contentus armis debellare serita
tem , victorias omnes in victarum etiam gentium commodum Convertens, eam pacis Rr
tibus conaris extinguere . Quamobrem si , quos memoravimus , Dii delirantium antiquorum , quod per se invenerant, aut e natali solo traxerant, vel ampliarunt inter cives, vel exteris contribuerunt ; tu non solum partam tuopte ingenio humanitatem proprioque Marte suborientem aequitatem seruilli primus inter tuos ; sed supra maiorum ausus , Contraque mortalium omnium
fidem perrupisti solus regni leges inhospitales, ac diruilli munimentum barbariae, mu rumque illum deiectili, qui civilis status selicitatem a tuis Populis procul arcebat. Postquam autem disclusis tenebris lumen urbanitatis in tot nationes intromisisti, omnium stupore , invicta constantia , nihil veritus in ah sentia tua perfidorum insidias , quae te celerius in regnum revocarunt, ut bona Populorum aliorum ducens at tuos , nullo adhue Moschorum Regum exemplo longinquam adeo, latamque peregrinationem suscepisti , ut per Germaniam , Bataviam ,
Britanniam , extremamque Italiam pervagatus opes , ac thesauros omnes , sive mi
Iitaris artis, sive doctrinae syderum, & ve torum , sive scientiae naturalis, sive Medicinae, sive Moralis Doctrinae, sue Linguarum , & Graecae Latinaeque Antiquitatis &Eloquentiae, ac tandem quidQuid a riuam
bi pleto in coeniret , in regnum tuumnsterres per peritiores doctri narum ar
tiumque praeceptores, & rerum artifices; quos ingentibus praemiis conductos ad cultum populorum , & imperii tui gloriam tecum avexisti , tanquam publicae selicitatis ministros , brevi tecum triumphaturos de ignorantia, quae Populis tuis pacis fructus, & pro peros bellorum exitus intercipiebat et adeo ut monstra tanto plura tu sustuleris , ac meliora pepereris , quam
74쪽
osiris aliquis, aut Hercules, aut Saturnus, aut ipse Iupiter, quando latiora, A munitiora erant in illarum vastitate regionum ignorantiae, ac barbariae latibula, & cubilia vitiorum, non in privatis tantummodo mo ribus, verum & in ipsis regni legibus publicisque ritibus turpiter ad aetatem usque tuam haerentium. Quamobrem quae olim ditiones ab ipsa creatione rerum omni literarum & bonarum artium communisque commercii utilitate carebant, continuo te ad imperium veniente, ac de celeberrima peregrinatione brevi redeunte , susceperunt quidquid praeclarius ediderat IEgyptus, alueratque Graecia , posteaque su i , lub signis propagavere Romani, ac reliqui mortales ab imperio Romanorum edocti ad hane usque diem excoluerunt. Unde populi olim naturali tantum fortitudine serocientes, praecipitique servore ingenii aestuantes, arte vero utriusque regendi communibusque aliorum Populorum commodis usque ab initio carentes, ope sibi tua aeta tum & omnium sentium bona brevi corripuerunt, ut Uoce una Immutata , Imperium tuum iure filii, tibique
illud elegantissimi Poeiae pollit attribuere: Hoc Petras posuit quidquid ubique fuit. O si vitalem 'J sensum tui , Naso , cineres reciperent, minus certe flebiliter exilium tuum doleres, ubi per hunc aliquando non immanes illos inter aetatis tuae Scythas, sed plures inter Anachartes locatum te inveni res I Tuque , Iphigenia , tam cupide fugam e Tauris hoc sertaile tempore non molireris, cum non humaniς victimis immolandis, sed clementissimi Principis virtutibus in Poetarum & oratorum coetu eonsecrandis te brevi praesuturam , atque ad mite regnum Thoantis tyrannidem nobiscum una perventuram sperarest Atque hac una praequam ex omnibus, PETRE, causis naturae ipsius consilio, ae minii erio Princeps videre creatus , quod non solum invenire propria , sed convertere ad te noveris aliena , tamque praeclara optione magistratuum , delectuque peritiorum in militari ae civili facultate hominum , per alios optime prae-
c prosopopoeia elerans . eleganti e tamen futura , si Tonii, quo relegatus erat Ovidus in di.
stes , quaecunque Princeps edere per se ipsum a regnandi occupatione prohibeatur. Cum enim Respublica ducibus, magistratibus , & morum artiumque rectoribus , re rumque arbitris plurimis indigeat; singulorum quidem perfunctio munerum privatis,
eorum vero congrua conveniensque attribi
tio, & cretio atque usus idoneorum hominum illi unice seorsum a muneribus aliis convenit, cui regimen traditur universorum rne, si Princeps magistratibus & muneribus aliis obeundis distrahatur , Reipublicae regimen a civibus ipso in rectore desideretur.
Cum autem regium animum natura in. dueris , tanta clementia exundas , ut eam
deflectere nequeas ab iis Populis , inter quos nihil Principi & Populis ipsis clementia periculosus. Siquidem ii sunt , ut , nisi poenarum terrore conservarentur, in propriam ultro perniciem ruerent . Hinc regnandi
sors omnium opinione selicissima, tibi tamen eo nomine accidit , acerba , quod nequeas absque universorum detrimento placere singulis et ut . cum olim homicidae cuiusdam vitae pepercisses, isque novum ob homicidium carnifici traderetur, debueris tu publice pra- priam indulgentiam accusare , quae luce damnato reddenda, illius postea manu inno centem perdidisset : ideoque humanae nat rae vitiis ingemiscebas, quod in sentibus vitam non nisi sontium caede largiatur. Quae
tamen communis naturae pravitas bonit tem frustra superare conatur tuae . Nam
inde post paullo cuidam ex nostratibus , dum ad supplicium raperetur, poenam non modo naturalis , verum & civilis mortis condonasti: utque animi ejus morbo medereris , hoc sibi ceterisque salutire monitum adiecisti, dum ei gladium redderes: Recipe, inquiens, gladium hane, tit eo non is Iabin ector meos postae, sed in hoses utaris . At si clementiam deponere cogeris in ulciscendis iniuriis alienis , omnem tamen eam large adhibes in remittendis tuis rutpote qui morsus lividorum cura scientiaque Principis indignos iudices , & magnifice toleres , rideasque maledicentiam Poetarum , quorum ais proprium et se vana iactare otque invenire salsa . Sed Κ a quid
tione Riatarum , fit ut . Tauri quoque, Post anistam Λχoviuin , Turcis parent .
75쪽
quid miramur in . te calumniarum tolerantiam , qui & insidias coniun horum non semel, praecipue dum abellis, contra salutem tuam in perpetuam calamitatem conspirantium tanta magnitudine animi contem teris, ut vix patefacta coniuratione oblivionem imiuriarum nuncia veris, illique abs te timere desierint , cum adhuc ab eis timendum tibi superesset, His tu virtutibus tanto supra tuum imperium lublatus, quanto illud regna
supergreditur aliorum, 'J iure damnas inanium ornamentorum & gemmarum fastum: solumque Regum ornamentum & nitorem ducis egregiorum gloriam laudemque iacinorum. Ideoque regias indutus vestes ridere soles amentiam eorum, qui te ab illis magis admirantur: quasi augendis rebus ex te nis proprium quidquam nominis augeretur. Nec raro eas tibi exuens adstantibus largiris , ut non tam oculi sulgore illarum , quam animi virtutum tuarum adspectu percellantur: exemploque tuo doceantur proceres divitiarum usum , atque intelligant, eas non esse utiles, nisi ad utilitatem dedueantur aliorum , cum videant quaecunque ad voluptatem vulgo reseruntur, aut ad istultorum admirationem, revocari abs te ad eultum exercitiumque liberalitatis: quo tantum nomine a. sapientibus opum bonorumque abundantia toleratur . Res nimirum homines , non illarum officio atque usu, sed sua ipsorum opinione atque affectione propria aestimantes , & fortunam in laudem suam stulte conserentes , non animadvertunt; quo superbius ex opulentia t& potentia efferuntur, eo vilius demittere metipsos, quando naturam humanam , qua nihil sub coelo sublimius , rebus demittunt in sens bilibus & caducis , quibus vilissimus quisque hominum divino iudicio antecellit . Ideo tu , qui res creatas non communi aestimatione metiris , sed latitudine , atque sublimitate animi tui , qui omnia expendit ab infinitate , non mirum si ,
Maximus cum sis, cognatum tamen Moschorum imperio Magni cognomentum averseris , eo ceteris ma Or, Magnique co-c ' 3 Qiare Ioannes ram Basilides non modoti emoribus par , sed etiam superior videri ψolebat . Cuius imatini pictae A. 3ssi. hi veriasti, subscripti leguntur apud sitis mclum Her. Mista inum in commul. - . MOUMυιβ. pag. 13.
gnomine dignior, quod magnitudinem Deo
tantum convenire profitearis . Unde tot gentium te vieiorem , non tam victoriis tuis admiramus, quam quod a tanta vasti tate imperii minime vincaris , neque in opibus 2 fortuna, verum in earum contem-
tu praeitantiam hominis politam arbitreris. Ecqua vero unquam in te animi elatio ab opum bonorumque affluentia, si nihil tuum iudicas, nisi quod quotidianus vitae ulus pia blicae maiestatis alimentum absumit: cetera vero non tibi, sed populis, ac publicis privatisque necessitatibus a divina providentia in manu tua fuisse deposita palam edicas; neque modo vigiliarum atque curarum censum , sed & regiarum opum vectigal amplissimum voluntaria lege populis tuis perpetuo pendas. Hinc ex te praeclara illa vox, quando in militaribus ludis ducem agens , ac stipendium tui muneris accipiens , aiebas, eam unice pecuniam dominio tuo cedere, quae propriis laboribus pararetur: nam publicam cura tantum , custodia teneri tua, usu vero & mancipio esse populorum. o miram in tanta potentia aequitatem l Οine redibilem continentiam in tam aetatis nostrae libero more imperiorum' o sententiam , quo minus familiarem regibus , eo magis necessariam, & regiis animis digniorem , quae regibus populos , non regum ,
sed populorum ipsorum causa subiectos docet et ut , si neque genus te , neque praeclara facinora extulissent , multitudinem tamen istam regnorum ex hae unice sententia meruisses t Quamobrem qui summam teneaς regnandi artem , in contem
platione solius publicae utilitatis cultu que iustitiae consistentem , neque tam ab humano ingenio , quam a divino instituto prodeuntem , a cuius tantummodo usu oritur salus , incrementum , & tranquillitas populorum ; non abs re Aristotelis civilia praecepta & politicorum libros a te in 'manibus familiaris tui nobilissimi ae doctissimi hominis inventos , inutiles autumabas ad Reipublicae regimen iis , quorum animis alte insideret ,
76쪽
privatos quidem beate vivendi, recteque ob temperandi causa induli tram & fidem a Deo accepisse ; principes autem hene utili terque regnandi artificem unice habere opem divinam ad rectum virium & copiarumulum . Iuvenali vero, qui & apud eundem erat, maxime plaudebas, dum inde inter plures,quibus delectaris, ea tibi sententia promebatur: Orandum est , ut m mens fana in eorpore sano e
Fortem posce animum. Quem tu Poetam: & Graecos prae serti m sapientiae magistros , una cum veteribus Ecclesiae Patribus, in vestram linguam convertendos assidue curas, ut illinc virtus stammae ini at prodiens, ac noxiam segetem vorans, per omne tuum imperium absumendis vitiis late vulgetur; dc inter haec adolescens inelytus filius tuus unicus, universae sapientiae praeclarus alumnus , concentu tuorum
populorum omnium , & consensu publico alacrius ad studia feratur atque inflammetur ad tutelam &. propagationem literarum , quas insans adhuc & pene ab ubere nutricis exhausit , quasque omnibus in suis regnis inter scholas tuo iussu institutas ipse secum adolescere iucunde videt . Juvenis excelse , ac certe non tam copia ditionum, quam educatione paterna beatissime ; perquam educationem non a regnorum tuo.
rum titulis regiam scientiam didicilli , sed a praeconiis literarum ; non induendo
ed calcando veterum regum fastu magni.ficentiam , animo vere regiam exstruxi sit , neque fulgore gemmarum , quo involveris , & auro , quo regia vestra coruscat, sed egregiae indolis laude clarescere con-nesti ; per quam denique non aetiimatione vanaque opinione mortalis potentiae ,
sed cognitione rerum immortalium suilli ad summam potentiam inititutus , rectum illius usum arripiens a parentis vita , quae comperta tibi quotidie sapientum documenta perpetuis reddit exemplis . Felix prosecto iuvenis , fc selicia tecum regna , quae patrem rebus gestis , & aetate floren-
tem diu retinebunt , & imaginem corporis animique paterni, paternamque gloriam per filium longo inde tempore conservabunt eamque auriam in dies plurimum videbunt bonarum artium incrementis, ac triumphorum numero, & nova temper prolatione ter
Quod sane Imperii tui, Magne Moscha
rum Imperator , incrementum unice Malchis pridem Optandum , nunc , ut in proximum Hellespontum incumbat , bonis &humanioribus omnibus est expetendum : nui Graeciam , doctrinarum nutricem , non sine frequenti prolusione lacrymarum hodie omni Iuce literarum orbatam, & immortalibus ab se partis opibus iamdiu spoliatam, atque in tenebras , unde alios extraxerat , alte demeriam intuentur. Eo si tuis armis recludetur iter literis , & patriis inventis illine
iamdiu exulantibus , Graecia bonas ad artes ibi restituendas novum ad se millum Orpheum admirabitur eisdem ex Getarum finibus, unde vetus ille ad eas inter Graeeos instituendas concesserat : quem propterea Thracem communi tum forsan Ar hi carum regionum nomine appellarunt. uid igitur tua virtute gloriosius, per quam effeceris, ut
Moscho de solo , unde immanitatem populi alii formidabant , nunc humanitas ab ipsis
humanitatis auctorii ius expedietur, & vetus gloria , colle ab Heliconio tamdiu aberrans , aetate uoltra in Riphaeis montibus conspiciatur Hanc autem praeclaram spem viilla, quae Graecis dominatur , armata halbari: s nobis eripuerit. Oritur enim ea spes a te , cuius irritatur a dissicultate sortitudo , quae no a modo consuratos domesticorum , & externo tum furores ti insidias toties pressi atque refregit, verum & ipsam ventorum violentiam , Oceanique iram superavit : quando , tempestate coorta , cum navis, quae te vehebat , sursum ac deorsum provoluta undarum pene voraginibus hauriretur, inter lacrymas gemitusque tuorum procerum , postquam singulis animus concidisset , &salutis desperatione clavum gubernator emanibus dimisisset , unus tu in tanta tu
solit Us est , ideoque nemo recte spreverat Itudium t btritannos Iaeobus I.
77쪽
hatione hominum & naturae immotus , &in communi pallore praesulsidus , gubernaculo repente arrepto , vocibus & exemplis exanimatos comites erigebas , ac dilabentes nautarum vires revocabas, ridebasque tim rem eorum , qui nescirent cuius fortunam secum haberent : donec mare , veluti constantia tua domitum , cederet, relinquiretque
tibi victoriam hementium & indignantium
procellaeum. Hac eadem te constantia tempestatem illam perdomiturum speramus, quae propria avertit e sonte literas, victoriisque tuis confidimus . Graeciae clavum de manuharbariae ad sapientiam rediturum . Minus vero mirabimur fore, ut illorum Dena populorum e potestate cludelissimi dominatoris ad te transferas aliquando, si eorum in
senia cum institutionibus tuis tyrannique illius ignaviam cum tua militari dignaque Rege vita componamus . Inetentis ille imperat volubilibus & a curis, neque semidine ulla diu, sed praesenti sola , quoad incubus rit , ignorantia coercendis . Hane ille sibi tyrannidis arcem condidit inter inventrires& praeceptores doctrinarum populos . Hac violentiam tuetur , hae munit libidinem . Hanc adhibet administrum ad obtundendos animos , & extinguendum sensum im pastae servitutis et quam vi olim subiit , nunc vero nescia sui ipsius quatuor iam secula solo stupore tolerat nati' illa, quae Persarum ac totius Orientis vires in se irruentes exiguis militum copiis , ast animis ingentibus , classeque modica , sed audacia prorsus admirabili repressit primo, de.
4nde dissolvit, postremo sub Macedonum sinis dominatu suo per A ssyrios , Medos, erus , Chaldaeos , A gyptios , Asrica' ite
partem , totamque Asiam effuso ita contrivit, ut non mperia tantum, sed & nomina & lingua et nationum deleverit aliarum. His non multitudine , sed robore , non opulentia , sed ingeniorum praestantia tam olim late dominantibus barbarus direptor non dominaretur nisi sublato prorsus literarum & mentis usu ens obbrutescere coegisset , ac lucem eripuisset, qua civilem vitam a captivitate , Regem a pra)ρone , servitutem a libertate di ilinguerent. Neque alia ratione poterant conivnelim turpiter servire uni , quorum singulae civitates & oppida per se regnabant , & o
Pes atque vitam suorum contra potentior pregnum opponebant . Quo literarum exilio Graeciae depopulator, utcunque muniatur contra suos , injuriis tamen exponitur ex terorum , utpote illis exarmatus artibus , quibus , ut Poetarum documentis utamur , , t artem perpetuo Minerva laverat, quibusque superatus ipse toties nostris temporibus,& sulus terra marique a Germanis , Polonis , & Uenetis regna integra & exercitus numerosissimos & rei militaris gloriam prorsus amist. Atque adeo ille immanitate sua obstupuit , ut non intelligat pinnas , quibus toto regno suo persequitur literas . expetere in caput ipsius, non solum ex dissolutione militaris & civilis disciplinae , quae
sapientia & cognitione rerum continetur; sed etiam quia , nisi alumna studiorum ratio ad privatae publicaeque vitae regimen admoveatur, ac virtute, rationis ministra , voluptatibus res statur, inter muliebres & ene vatos populos mulierosissimus & enervatissimus Princeps , Regni oblitus & sui , levi
negotio de imperii ac vitae possessione deciderit. Quod atroci illimus humanitatis hastis, nisi vellet consulto desipere, satis edoceretur a vicissitudine ae fato imperii sui ,
cujus prope cum Luna tyranni mutantur ;quas ad hoc trille auspicium illud sibi stem
ma susceperint. Nam ex corruptillano populo, gravioris cui utque liud ii prorsus oblito, inque sola crapula & lascivia ex citato, quando non crebri ex desidia ηι egesta
te machinatores rerum n Varum , veterita
que Principis insidiatores , ut novi Regis largitionibus expleant cupiditatem & libidinem illam, in quam pii oris domini beneficia iamdiu absumserunt Quis vero non magis inflammetur spe recentioris commodi , quam timore cohibeatur illius, quem semper vidit e sun arceo prodeuntem , atque hinc cynardo, illinc muliercula nixum calfra invisentem , spadonumque agmen ducentem ante milites , bellaque sua meretricum in gremio gerentem; & inter impudicos com plexus aliorum pericula ex arce spectam tem ρ Hunc ante in cubili suo a libidinibus , quam in acie ab hostibus profligatum , atque a propriis vitiis praedae aliorum obiectum , quem nos Latini adhuc
nullo iuris praelidio , nulla vittutis opinione , scd populorum errore , nostrisque di-
78쪽
scordiis tam late regnare patimur, an diutius patiere tu ; qui finibus illius terra marique immines, & voluptates pariter atque hostes debellare assuetus , contrarias studias educatus , Regem te praebes non affluentia deliciarum, sed curarum gravitate, praestantiaque operum atque consiliorum quiquene , ut ille, imperator esses antequam mi les, neve , in pace omnibus imperans , Inhello vel imperiis pareres alienis vel ea praeciperes aliis, quae ipse ignorares, nos es veritus Maiestatem ipsam ab ineunte aetate subiicere militari servitio. Cum nihil dignius ex istimaveris pueritia dominatoris tantarum entium, quam armatum tyrocinium & militiae gradus: ut ad Regnum quidem hereditaria lege, ac desiderio Populorum ἔ ad imperium vero, ia armorum arbitrium , commilitonis nomine ipsus iure cinguli, raroque fortitudinis experimento pervenires. His tuis ex viribus, ingenti suorum clade huic latroni exploratis , quando proximis misit opem Scythis, quando magis eum cohorruisse putemus, ubi te accepit in bellis Polonorum ei vilibus munitissimas hostibus urbes ae fertiliorem agri partem ademisse , tuoque vel ductu , vel auspicio Moschos milites tot in praeliis , aut pugnando superasse, aut ante vita quam loco cessisse , dum consererent manus cum nationibus, ipsi diu quondam nomini Romani gravibus, postquam nostris in calicis militarem disciplinam nostrum in exitium ameti puerunt ; & nunc ubique adeo formidandis, ut inter tot cerrantium populorum potentissimos exercitus , quo se signa illorum erierint 4 eo allatura victoriam vitentur ἰQuarum nRIi yli Titius laus tua attollitur , qui adversus gloriae competitores adeo polles eminesque virtute , ut liceat audiente ipso te , sine fraude atque iniuria , imoti luero eum tuo laudare inimicos . Qualem te igitur sugam iniecturam putamus imbelli Asae praedatori . quando tantas coinpias talesque milites, talibus in praeliis exercitatos in eum commoveris, eodemque una
coegeris tuarum gloriam & ponder victoriarum , contraque illius arma terrorem direxeris nominis tui, cuius vel solus rumor ganeonem illum impurissimum in concubinarum ulnis exanimaverit ui vero con-
cursus ad te fiet earum nationum , poli- quam tuus armorum sulgor solverit veternum illuγοῦ quo per tot saecula misere occupantur Quo plausu effundentur ad te , pol quam tuis e castris per nostrates eruditionis Graecae praeceptores , liberos & praeconia maiorum extulerint o fremitu Scluctu pretentem Graeciae calamitatem execrabuntur , quando post agnitionem parentum & sui ipsorum, veterum ejus nationis dominationem cum hodierno servitio, atque antiquorum cognitionem & acumen cum horum caligine comparaverint ρ Non talis Iason cum aurei velleris praeda rediit ad illos , qualis eodem insperato adveneris tu cum longe majoris precii vellere; nempe cum the lauro sapientiae ; qui possessoribus suis vitam eam beatam tribuit eamque libertatem , quas stulti , dum ex auro petunt , cum longis usque miseriis, cumque servitute ac periculis , imo & saepe cum
morte commutant . Nec tanta Theseum gloria interemto Minotauro in patriam comitabatur, quanta Graeciam per omnem se quetur , circumfundetque te, qui monstrum longe voracius longeque imma a ius e tot populorum visceribus avelleris , ac tyrannum
iustuleris plurimo Europae, atque Asiae, Asricaeque sanguine ac tabo manantem . Eoque tu beneficientior eris Graeciae liberator, quam T. olim noster Quinctius, quo turpiori , graviorique jugo eam subtraxe ris r ut nos oporteat nomina tibi quaerere maiora, neque liberatorem tantum Graeciae te , sed & instauratorem & parentem appellare e quandoquidem tuas per victorias ad maiorum artes Graeci redeuntes , & ingeniorum libertatem recuperantes , veteres quoque gloria & virtute illico reflorerent , non aliter ae salubres & foecundi colles , post frigus nivemque diu toleratam , eam que vere novo resolutam letius opinione revirescunt & segetem sundunt uberiorem : Itaque natio Graecorum , qu rum in ingeniis optimi quaequae semina conduntur , novos quos regigneret ac redderet , Lycurgos , Solones, Pericles , Themistocles , H. meros , Pythagoras, De moeritos , tibi deberet uni ; qui laetus eos, contra objectam servitutem animorum Gustra enitente ς. depulsa violentia, imminiaque nativarum & cognatatum iis gentibus
79쪽
hus artium luce , ad ortum.exciveris , ex- lcelsamque mentium prolem vocibus noliristium eruditorum luis velut e folliculis excluseris. d. tantoscunque vero illi fructus in oeniorum longa ignorantia plurium aeta- Ium amisissent, eos idem Densa res tu foenore ingenti ,' quod illuc adduceres novorum inventorum, apud nos in dies prodeuntium , quibus cogitata veterum Graecorum : plurimaque sagaci ab eis ratione provisa scriptisque praenunciata , hodie rerum experimentis & sensuum testimoniis comprobantur: adeo ut non modo tu veterum illis bonorum assertor ; sed & novorum viderere procreator. Verum bona haec omnia di utilitates, sive militares , sive civiles , ut ad alios e regno tuo derivςntur, oportet eodem a mea in Regno coaluerint, non moribuS tantum, qui tempore sensim relaxantur , hominum interitu dilabuntur , sed etiam legibus , quibus hominum M aetatum variationibus occurrat tir. Nam fateor sane nullarum esse vitium leges nisi praesumantur animis Populo cum , & praeparentur usu atque eo. mitentur mores, quibus longe altius ac firmius , quam edictis & poenis , in pectori bus hominum inseruntur. Sed aquarum instar fluxi fuerint mores & caduci, nili contineamur atque pangantur legibus, quae amisinstabiles, δc opiniones variabiles ad certam iuilitiae formam & communis utilitatis ra-1ionem revocantes, consulosque sensus& va gos in certos privatae vitae modos, publicique regiminis regulas conserentes, tu .ic notam & matellatem publicam imprimant vir. tutibus armentque sapientiam ecce ac po. te ilate populari : per quam ad volunta- Tiam bonorum operum consuetudinem vis civilis & legitima necessitas adjungatur, legibulque perpetuetur, quidquid morum antea volubilitate serebatur , atque ita leges moribus iandentur mores legibus muniantur . Prudentissime numque tabularum structores eidem Numini frugum & legum inventionem attribuerunt, ad significandum naturalis L civilis vitae nexum quarum illam frugibus , hanc legibus alendam do.
cuerunt . Certam vero iuuitiae formam a natura insculptam animis nostris , atque ab affectione prava occupatam extulerunt
praeceptis quidem suis Graeci Philosophi , S: eorum legislatores populis propoluerunt,
atque concluserunt legibus iis , quas ad se simul cum civili omni Graecorum sapientia Romani coegerunt ; sed quemadmodum omnia humanam ad utilitatem a Graecis inventa in melius Romani converrerunt , ita & radicem ejusdem utilitatis juilitiam S leg slationem universam , longe prudentius , & illustrius, ac se licius ab eis excultam invenimus . Etenim in Graecis civitatibus cum ipsis primis illis latoribus legum sapientia civilis interibat, ne que alia superat,at , nisi quae inter acutas , nullius tamen usus , controversias in Philolophorum scholis otiabatur . Et si quid emergeret , incertum an publica lege contineretur , id agitabatur subtilitate atque interpretatione dillidentium inter se oratorum , leges utrinque trahentium ad causam suam quod pollea iudicum prudentia ita definiebatur , ut adhuc tamen , si quid simile oriretur , i a controuersiam Uenire oporteret , quia iudicia sngularum causarum non communes iuris regulae sunt, sed peculiares iu-ilitiae opiniones : quae nullam pariunt generalem definitionem in ulla controversia , neque ad simile iudicium iure suo pertinent, nisi nova iudiciis voluntate recipianis tur . Cum igitur negotia legibus generaliter comprehenderentur , multaque in dies e re nata offerrentur, non provisa majoribus , quae vagabantur extra legem eveniebat , ut plurima paterent affectionibus humanis, & sub magistratuum, ti tuli eum libidine caderent. Praeterea leges pariter atque humana omnia, longa die languent, & pr
pter corruptae naturae repugnantiam ususquerari ναν--, isne squallescunt, velut ager , qui non exerceatu . --a --εδεα um te. /gigiatore ipso legum cura, lenius Caria... --
allutia turbabatur , & praestigiis oratorum , aut ab ipsa vetustate absumebabatur . Hinc Romani , Graecis longe prudentiores , assiduos cultores dederunt legibus , radices earum nutrituros ae sapientia sua irrigaturos , ut latius effunderentur. Hos appellarunt Iurisconsultos , quod illorum oracula de re quisque sua consi uerent . Quorum consiliis , propter opinionem sapientia: M-que alienationem eorum a privatis studiis, auctoritatem a lege secundam attribuit ,
antea quidem populus diu , pollea etiam Imperator ; qui iudices ipsos & magiitra-
80쪽
stratus responss ὁdixit Iurisconsultorum ,
quos a germano sensu legis eruendo , pubi i-ceque promendo, neque promissa ulla merces, neque partium sibi plerumque ignotarum amor aut odium deflectat; sed potius ad solius veritatis & atqui bonique pronunciationem hortabatur cura propriae dignitatis , ex perutioque honorum, qui sola integritatis opinione illis Oiserebantur: ut non mirum , si auctoritate fideque vel summis praestiterint oratoribus, &, propter merita explicatae traditaeque justitiae, ipsos etiam exercituum duces & hostium victores vicerint apud cives in petitione Consulatus. Hi autem, leges in fidem custodiamque suam aecipientes , ae se diuturno doctrinae , atque integritatis experimento ministros & face dotes earum populo praebentes , quidquid in Graecorum scholis,& in disputationibus Philosophorum ex usu iustitiae & Romanae civitatis invenirent, patriis iudieiis adplicandum auferebant: ut, ibi, ubi causa deficeretur verbis legis , eo vel Dialectica ratione ,
vel moralis doctrinae praeceptis occurreretur; ubi vero lex observaretur a perior, ibi regulis temperaretur sequitatis . Itaque scriptumius , quando vel deesset , vel ex eventu publice noceret, a Iurisconsultis aut ex Phil sophia supplebatur, aut leniebatur utilitate communi . Vetustatis vero iniuriam, quae obscurandis verbis & obliterandis moribus te. ges abduxisset ab intelligentia populari, notitia di Icrimineque temporum avertebant,&peritia formularum ae nativa proprietate ver. borum : quibus opibus aluerunt leges , a temque instituerunt, quae tensum eis perennem vitamque clariorem redderet, quam Iurisprudentiam appellarunt. quamque seorsum a nationibus aliis primi solique invenere Romani ; qui , ut alias artes ae doctrinas a Graecis acceperint , hanc certe ipsi unice protulerunt, sibique habuere praecipuam &peculiarem , quae utilitate atque dignitate adeo antecellit, ut eaeterae civili commercio eatenus dignentur, quatenus Iuris prudentiae Jani Graiina Tom. II.
Argumentum, quo leges Roman t mmendat , triplex , primum quod iurisprudentia Roma. praestet ipsi etiam Graecη , secundum , quod satius sit in eausis diiudieandis uti iudicio sapientum mortuorum , quam sententia vivorum . tentium , qued Jurisconsulti vetares non mitra ni.
paruerint, quae, utpote interpres legum,&lingua justitiae, iure suo imperat seientiis &civilibus cunetis artibus , quarum sine conis
gruo modo , a Iu ris prudentia statuendo , &singulis personis ac rebus aptando , nulla in publiea re seret utilitas . Quae divina prosecto ars tranquillitatem & concordiam creat cum in populo universo , dum publico iustitiae adspectu perfruimur, tum in singulis civium animis , qui nulla opinione in-rriarum exulcerantur , quando Iurispmdentiae ministerio naturalia & oivilia iustitiae laedera, nempe leges, apte adhibentur
ad caulas, convenienterque personis & negotiis advolvuntur .
Iustitiae namque solius est pacare ani mos , & componere discordes assectiones quae scuti suscitantur iniuriis, ita iustis re-lponsis compescuntur , & allatis honesti causis omnino sedantur . Quod a solis testibus , utpote generalibus, & abductis a st gulis rebus, personis , & eas bus , minime assequeremur, nisi a iurisprudentia ius omne
humanum , exculptum exemplis , confimmatum argumentis , conclutum regulis
distinctum exceptionibus , ae definitionibus expressum haberemus ; atque ab eadem si gulas conventionum , & voluntatum humanarum , civiliumque factorum species legibus prudentiaque digestas, & longis m
ditationibus excoctas acciperemus ἱ ut quicunque ammonis expers acuta ratione
ac debita aequitate civilia & forensia n sotia perpenderit , propter inditam euique iustitiae notionem suo Marte feratur in tententiam Juris conlultorum , qui pro causa& negotiis omnium aetatum ac gentium
Iudicia protulerunt , dum aflictioni omni vacarent , & jura posterorum puris animis dirimerent atque librarent . Ideo longe tutius de rebus praesentibus mente aliena ,
quam propria iudicabimus, eorum si scripta
in consilium voeare , ac potius mortuos quam vivos , audire voluerimus.
Nee minorem illi iustitiam in verbis. L quam
tore linguae Latinae k eruditione quam rerum insarum pondere commendentur , qua in Parta admirabilis est illa cumulatio praedicatorum , qua legum Romanarum majestatem scie luxu . sinum sine pompa, k reliqua Gommendat .