장음표시 사용
141쪽
ie Romanorum originem altius repetere , ac acile iure limul e via , cum commune sit , ac mira scriptorum frequentia com- Pr ;batum , auctores Romanae gentis este
Iroianos , qui Enea duce in Italiam classe delati , haec loca tenuerunt . EM. Non me sugit, hanc opinionem late manasse , ac diuturnitate coaluule , itaque omnium animis inhaesise , .ut qui eam convellere teni et , is conetur vel Jovi fulmen , vel
Hirculi clavam extorquere . Unum Bochartum neque Vondus antiquitatis compressit , neque communis perluasio. deterru i , quin molem hanc auctoritatis soli dii limis rationibus , de abi rus ori vetullate conquisitis , conaretur evellere. Nisi enim Homeri tempore Troiae regnum in aeneaesamilia eiusque pasteris perstitillet, nunquam
ne genus AE teae Iliacis /dominetbitur or x e Et nati natorum , O qtii nascentur ab illis. Scio, alios pro τροίσσιν subdidisse πάντεσσιν, forsan ut aliquid darent auribus Romano.
rum . At unde nam acceperat Homerus sa
mam eius imperii , cuius nondum fundamenta jacta erant ρ Uixit enim Homerus circiter mille annos ante Christum natum . Quapropter Strabo haec verba convertit in Aneae stirpem, quae Homeri tempore Troiae
regnum obtinere credebatur. An enim Homerus suturum Romanorum imperium cogitatione perceperat per divinationem poetis sami larem' quod nemo sanus admiserit.
Neque verum desunt scriptores , & quidem gravissimi , qui tradant . aeneam esse sepultum in urbe Berecyntho secundum flumen Noton ; quorum meminit Agath cles Cyeticensis apud Festum Pompeium. Ae illa in regione flumen esse dicitur& laeus de urbs , quae ab Ascanio aeneae filio trinere nomen , quod ex Stephano Geographo & Mela cognoscere licebit. Imo Dionysus Halicarnasseus ex Troicis Hellanici refert, Rineam Thraciam & pallenem fuga petiisse , Ascanium autem Troiae eum imperio remansisse, Quibus auctoribus
Trojanae gentis Romam nunquam fuit se traductas, nec e patrio solo discelsisse. Si vero non testibus tantum , sed coniecturis etiam agere placeat , non paucas ex historiis Bo-cliartus exeitavit. Multis enim annis quam
Roma condita fuerat , receptus fuit a cultus Veneris apud Romanos. Qui e lius, si aeneas Italiam attigisset , sane coaluillet cum ipsis Romae natalibus . Et tamen in Roma veteri nullum vel igium huius cultus cminet , at ne sub regibus quidem nomen Veneris suerit auditum, Q iocirca Scaliger reprehendit Ennium , quod dixerit rTe nune famia Venus precor, o genitrix patris n0tri . atque addit in eius ad Festum eruὀitissimis
notis , Venerem, quod .a peregrinis regionibus venerit, hoc habuisse nomen . Quod si Romanam gentem dineas condi disset, Phrygiorum numinum cultum , Jc praecipue matris suae Veneris ac Apollinis religionem instituisset . Quippe principem locum Apollo inter Troianos Deos obtinebat. Eius
vero cultus veteribus Romanis non innotuerat . Nec enim a Numa , ut Arnobius testatur , in Deorum i adicem relatuς invenitur. Quae maior apud Troianos religio, quam Rheae matris e Creta cum Trojanae gentis auctoribus in Phrygiam translata At ea non ante annum Urbis D L. Diis Romanorum suit adscripta: quo tempore, monente oraculo , Rheae simulacrum Attali regis permitti Romam inde suit advectum . Quod autem credunt, simulacra Deo
rum in Latium ab in ea suisse primum allata , tam salsum est, quam quod salsissimum.
Scimus enim ex Varrone, cuius testimonium adducit Augustinus, . Romanos Deorum imaginibus annos CLXX. caluista; non quod eas vel amiserint , vel , ut aliquorum opinio suit , eiecerint eis enim religio sui uset J sed quia nondum norant . Nec quod ex plutarcho accepimus
Numa , ne meliora deterioribus exprime rentur , ut Clemens Alexandrinus refert ,
smulacrorum cultu populo interdixisset , si animos ea religione imbutos invenisset . Quam sabulae suspicionem auget Bochar
142쪽
tus , commissis inter se Phrygiis & Romx-nis vocibus , in quibus Phrygium vocab
lum recognoscit nullum . Sed ne longius excurram , non aliunde linguam Latinam quam a Graeca eruere licebit. Idcirco nunquam fuit Latinae linguae studium ab abi rus a Graecarum literarum cognitione seiunctum . Imo quasi perpetuum elegantiae foedus iniissent, pullis Latinis literis , Graecae simul exularunt; illisque revocatis, hae redierunt. A Graecis enim non modo icientia omnis & eruditio prosecta est , sed & literarum formae , quas Grae cosa Phoenicibus accepisse traditum ell. Phoenices autem ipsi ne invenerint primi, an vero sumserint ab Hebraeis, non satis constat. Siquidem nihil est a scriptoribus magis in- velligatum , ac minus deprehensum, quam origo literarum . Eam enim his rebus noctem vetustas effudit, ut omnibus datus sit disputandi locus . Quapropter non mirum , si nostris temporibus Olaus Rudbechius, homo Gothus, diu tamen in antiquitate ve satus, non est veritus, literarum originem asserere senti suae; propterea quoiuplae reque R unae inversae nostras reddant literas, quasi
non ad eos, ut ad ceteros, ex eadem Origine pervenisse facile sit . Ex antiquioribus vero Diodorus a j Mercario aegyptio literarum inventionem assignat : qui cum consentit Cicero, bl cui quintus est Mercurius, The ut AEgyptiis dictus . Hune feJPlato tradit ostendit se regi aegyptio literarum inventionem , qua se memoriae subsidium comparasse praedicabat: Regem autem respondisse, arte illa non tam memoriam, quam reminiscentiam iuvari; deinceps enim homines literarum praesidio confiscos studium
Ab hoe autem Theut duxere Graeci suum dias , unde Latinis Deus r ut produnt viri originum peritissimi . Alii a Menone quodam in Mypto inventas arbitrantur . Alii
ab .Ethiopi,us , indeque ad AEgyptioς eorum colonos commigrasse , ac deinceps ad gentes credunt manasse ceteras. M plerique putant, literas a Mose traditas Haehreis, abi chraeis, Phoenicibus, a Phoenicibus tandem aliis nationibus , ad quas vel novarum se dium cupidi, vel mercium causa e) navigarunt. Extat illud apud Uomum IJ epigramma: Primus Hebreis Moses mscinavit literas , AIente Phoenices sagaci condiderunt Atticas, Quas Latini scriptitamus edidit N irata , Abraham Dras, re idem reprrit Cha daicas , his arte non miuori plotidit AEgyptias, Gulbia premsit Getarum , quas υι demus aliteras. Iosephus vero Scaliger, a quo temere nun quam distanterim , quovis p etio coulcndit, phoenicias literas diu ante Mosen in usu g suit se, ac eas olim Hebraeos, hodie Samaritas retinere, quorum formas in numismatibus, quae quotidie in regionibus Tyri& Sidonis e ruinis effodiuntur. adhuc ait extare. Hebraicam enim linguam censet eandem esse, quae Chananaeis, hoc est Phoentia cibus erat in usu Abrahami tempore . ReselIet expedita, si fides haberi pol set Josepho Hebraeo, a quo accepimus, Sethi liberos in
duabus columnis , quarum altera laterilia , erat, altera lapidea, rerum coelestium elementa sbi observata conscripsi: se . Graecorum autem non pauci Cadmo & Ph unicibus non literas modo , sed omnes sere doctrinas acceptas , serunt , ut Critias apud Athenaeum in eo versu , in quo literas subsidium vocis sane quam eleganter appellat.
φοἰνικει δ' ἰυρον γρα-ατ α,εli ιλογα. Phoenices insenerunt vocum adiutrices literas.
Et extant haec apud Laertium Zenodoti de
Et quidem patria Phenis, quis livor; erat Et Cadmias ιlis , unde Graecia scriptam habet paginam . .
143쪽
PE Pes , primi , fumi si credimus, ausi
s Ianjuram ruditas vocem signare figuris. 1ae sententia collatis Phyleni cum & G tmcar in literarum imag: nibus plane comprobat. ur: siqui lem figurarum est minima dis
s militudo, eaque parva collisione aut a8-cti. De icniim Orata. N cc leve argumentum ei ii ua , quod ducitur a literarum nominibus, quae lunt profecto Phoenicia. Unde Crateti Thebano de Grammaticis qira ren
luit , qucd non Graeca , ita Phoenicia &harbara cilciat nomina . Sunt Ze qui multo ante Ca8mum tempore literas in Graecia ipsa natas elis contendant , in quos Tete Ius; propterea, al: ter Cadmo reddi non ps. tu et culci re illud 'oraculum . & Bellerophon tabellas detulerit , quibus necis suae
mandata e ntinebantur . Quorum me neutrum per sua erit, potuit enim oracul: unc. isne scriptae, sicut apud alias gento, quihus certo scitnus nullum illis temporibus suilli literarum uium . Et Bellorophontem Cadmo esse antiquiorem nemini , vel mediocriter erudito, probab tur. Etenim Cadirus aqualis suit Silvpho Bellerophontis aevo, a quo Corinthus condita fuit triennio ante, quam a Cadmo Thebae. a Eustathius vero tradit literas diluvii tempore conservatas
a Pelasgis , eosque ob id divinos appellatos. Quam suis temporibus ait suisse Graeciae universee sententiam. Ab iisdem Pelasgis literas in Latium pervenit se auctor est Plinius . tb Et Diodorus tradit , literas in Graecia fuit te ante diluvium pervulgatas ,
earumque memoriam simul cum ceteris a r.
tibus a diluvio intercidii se . Hinc AEgyptii
Graeciae labem in suam vertere laudem, ac in entionem cum literarum , tum Astrol giae , tum selectiorum artium , Graecis ereptam ipsi prae se tulerunt. Porro literarum Pelasgi carum reliquias in Graecia supersuisse, uel illud indicio est , quod earum origines diversis vocabulis notentur, ac alterum Phoeniciarum , alterum Pelasgi carum literarum genus lit appellatum . Quapropter
Josephus in libro contra Appionem m hiis
videtur Graec: s iniquior , cum non modo hanc x et ii latis notitiam libenter ignoret , erum etiam contendat, ctat os ad Home- ii tetatem caruis Ie literis ; nescique ullum suisse Graec Irutra scriptorem Homero antiquiorem . H mc illi errorem eripere poterat versus Iliados: e
Poterant eum admonere inscriptiones H mero & Troiano bello antiquiores. & pr eccieris versus ille , quem in tripode inci-lum vidit Herod citus: δ' μω ρίων iri κεν εών - , Tουλε ειαν . Illud vero demiror , hominem adeo in Omni antiquitate versatum nihil de tot stri. ptoribus ante Homerum celeberrimis cognitum habuisse ; Lino scilicet , Philamone, Thamyride, Amphione, Orpheo, Mulaeo, Demodoco, Phemio, Arii leo , dc non- nu lis aliis. Verum ut ad propositum revertar, quaecunque de literarum origine disputantur, omnia mihi tenebrae sunt. Id constat unum, Latinos a Graecis , unde genus
ducunt L etiam sumsisse literas, & cum Graeca Latinam linguam pcrpetuo eliis scedere coniunctam . Ac praeter cetera illud prosecto maximum suerit indicium, quod eaedem olim fuerint Latinorum , di vererum Jonum literae, quas in tabula Delphica, quae, teste Plinio, erat in Palatio Minervae dicata , observare licuit hac inscriptione:
Et observare est in marmoribus Farne sanis , qtiae sunt in hortis ad Tyberim . Ac xrix poterat Italia Graeca lingua carere , cum magnam partem Graecis esset coloniis occupata . Proner illam oram Italiae, quae Graecis inititutis & populis tota tenebatur , &Ob
144쪽
ob optimarum artium studia & lcientiatum, ac praecipuae pythagoricae doctrinae laudem,
toto orbe celebrabatur, ac ab universae Graeciae populis frequentabatur , si ceteras percurremus Italiae regiones , ubique aut longo terrarum tractu continuatas, aut sparias offendemus Graecorum colonias . Commercium populorum doctrinarum commercia exceperunt, & Graeci termonis
usum , ad scholas ti universa literarum siu-dia simul eum ipsis literis derivatum , propagarunt. Etenim e Graecia, ubi vel inititutae sunt , vel educatae doctrinae , quibus oris de animi rusticitas depulsa et , ac ipsa
propemodum humanitas homini tributa , influxerunt in alios populos, & ad nos potissimum simul cum Graeca lingua penetrarunt. Nam simul ut inter Romanos diluxit eloquentia , recepta eli in urbem Graeca lingua , dc ei quodammodo civitas data Vix enim ullus ante Catonem majorem probabilis orator eli habitus . Hunc autem annis jam confectum Graecis sese literis tradidisse serunt . Quem mcirem Consequens aetas ita frequentavit, ut solemne esset omnibus , qui termonia dc morum eleganti Tstudebant , conserre se in Graeciam . ut ibi simul eum Philosophia & eloquentia Graecae quoque linguae usum addi scerent. Cel herrima sane fuit Atheniensis schola , ubi Philosophia 8c eloquentia, privatis veterum philosophorum disputationibus excitata, postquam sub umbra consedisset , migravit in
forum . Pericles enim ac eius aequales ab Anaxagora instituti, cum rerum naturalium notitiam , tum disserendi rationem ac et
ruentiam inde susceperunt . Quam Philo.
ophiae partem Socraticorum schola , indeque profecti Peripatetici, summa cum laude propagarum . In Graeciam autem non
Comani solum , sed & barbari conveniebant , quorum illustris Anacharsis Scytha.
Imn & Regum filii ad addiscendas ingenuas
artes Sc disciplinas eo mittebantur , quod de Arryba Epiri rege tradit Iustinus. Hinc a Graecis grammaticis 3c criti eis inventi sunt
accentus, quibus in exterorum usum verborum sonus certis quihultam numeris & temporibus distingueretur . Atque Athenis inprimis non modo candor elocutionis eluxit,& proprietas vocabulorum , sed & succus ille nativus , ae sanguis incorruptus , mi Iani Gravina. Tom. H.
nimeque secatus orationis nitor, ibi maxime conseruatus est & excultus, quem aetMpollarior novis & exquisitis ornamentis adeo rei persit, ut dum sermonem , sive Graecumsi .e Latinum , eximia suavitate condiret , Vigorem extenuarit , & nervos robustae s
naeque dictionis inciderit. Atheniensi se holae proxima suit Rhodia , ingenuis artibus atque eloquentia sane percelebris , & uel ob unum Ciceronem , a Molone Rhodio perpolitum & excultum , sane dignam , quae summis laudibus efferatur.
Discurrentibust Alexandro una duce cum Graecorum armis etiam artibus & institutis, in multis regionibus doctrinarum scholaesundatae fuerunt , quarum celeberrima suit Alexandrina , ubi exemplo aegyptiorum , qui singulis morbis certos adhibebant me cicos , tanta fuit medicae artis celebritas ,
ut , qui operam iis doctoribus dedisset ,
apud alias nationes in summa esset existimatione doctrinae . Atque haec ut eloque
tia & Philosophia te furit Atticae , tamen poli acceptam a Christi discipulis veram re ligionem , divinarum legum interpretatione sacrarumque disciplinarum cognitione ceterax longe superavit. Hine enim & subtilior interpretandi ratio , 8c acumen investigandi, & disputandi vis orta M. Hinc eruditio est prosecta selectior, ouae abditos The logiae sensus recludit, & divinitatis arcana
resignat . Hi ne veterum patrum eruditissimus Clemens Alexandrinus extitit, hine Origenes, hinc verae ac incorruptae religi
nis propagator Ze errorum vehemens exa.gitator Athanasius prodiit . Hi ne Cyrillus
arma viresque sumsit in Nestorium conten dendas . His aliisque viis Graeca eruditio in omnes terrarum oras dilapsa est; posteaque , translato ad Graecos per Constantianum imperio , doctrina Graecorum , longe lateque peregrinata, se ad natale solum revocavit , 8c obrepente barbarie sensim elanguit , ut efferatorum hominum armis exagitata concider .
Non mirum igitur , fi Graecorum lingua apud omnes omni tempore fuit incolumis, quia , quamvis diuturno imperii praesidio fuerit destituta, tamen itudiis disciplinarum
copiaque librorum , ac inventione ominnium artium δι facultatum in gentes ae
145쪽
Graeeam , linguarum nulli contigit praeterquam Latinae, cui terrarum oras omnes
aperuit imperii maiestas ; quae tanti fuit ,
ut non modo populos , inter te regionibus
moribulque disiuncios , sed scientias etiam &artes, quotquot Graece traditae fuerant Romanae linguae commercio comprehenderit .
Quod de vulearibus linguis sperare minime fas est : deest enim illis & amplitudo imperii , & inventorum dignitas , & auctoritas antiquitatis , & contensus denique universorum. QΠamobrem uni scriptores Latini Graeca enim non ad usum, sed tantum ad intelligentiam plerumque addiseitur inventis eogitationibusque suis perpetuam vitam nullis finiendam limitibus comparaverint. Atque his tibi utilitatem solum L tinae linguae prbposui. Uoluptas vero est illius tanta, quantam, si Graecam exceperiς,
aliarum linguarum habet nulla . Usque adeo& ornari potest, & contrahi modo, modo laxari , ac ad numererum 3c sententiarum varietatem flecti , & verborum inminibus mirisque translationibus illustrari .. Habet enim illa, similiter atque Graeca , quo praestet ceteris , nempe varietatem terminati
nis, qua singularum vocum certas & praecipuas affeci iones si ve insus tu nominibus, Pesonas in verbis , numerum in utrisque , notet atque distinguat, Hinc adnumerorum& ornamentorum rationem duci verba possunt arbitratu dicentis , ita ut , . sententia minime obscurata perturbatave , traiectis
verbis numerose atque concinne cadat ora
tio . Quibus ornamentis omnibus vulgares linguae carent , quoniam earum Voees plexumque unica terminatione proseruntur, &signis tantum praepositis earum variae affectiones enunciantur , idemque sermo verborum trajeetionem , qua maxime numerus conficitur, minime patitur , neque seri latiorem excursum, ac liberam partium collocationem : nam , nisi eadem semper utaris icom positione verborum, sententiam facillime obrueris, & obscuravetis , ut, qui voluerunt in vernaculis linguis idem experiri
quod in Latina, eruditis limi illi quidem,ia dum Latine dieerent eloquentissimi , tamen habiti sat in vernacula putidiusculi.
Latinis autem verbis sententiae eoncluduntur gravius, & validioribus nervis singulae partes uno deducta ambitu contorqueatur, cum sermo vernaculus laxus plerumque si atque remissus ἔ saepius enim sententiae verbis , quam verborum collocatio sententiis est ae- commodanda , quia non licet arbitratu scriptoris orationis locare partes. 'Mitto nunc Latini sermonis leporem tiveneres ; mitto vocabulorum ubertatem &significationum seeunditatem; mitto particularum , quae quasi orationis fibrae sunt , multitudinem, nexusque facilitatem & gratiam . mitto verborum copiam, iam diu ab antiquissimis scriptoribus ad usum artium Mene rιnarum comparatam ἔ mitto elegantiam ; mitto maiestatem , & in ipso verborum sono imperium Conlulare . Nihil comis memorem, quantopere flexilis sit & saei lis ad omne genus orationis , quam gravis in sublimi dieendi genere, quam suavis in m dioeri , quantum in humili perspicua atque
dilucida . Praetereo accentuum varietatem,& consonantium atque vocalium literarum permixtionem , quibus tantus lepos sermoni eonciliatur , si apte componantur voces ac intermisceantur, ut nihil numerosius incidat in aures. nihil animum illabatur i eundius . Nihil tandem attingam de Iumial nibus verborum & translationibus, quae main enam partem scribentium artificio trihuun-
tur . PR. Id nunc ipsum est , de quo maxime tecum dissentio. Nescio enim, an pro
suo quisque iure transferre verba in linguat Latina possit , scut in vernaculis . In limgua enim, quam nec a nutrice haurimus, nec arripimus a consuetudine populari, ve ba noUare atque transferre , res prosecto est
lena periculi. EM. Transferas per me lice-it, s vocum singularum proprietatem , 8 nativum germanumque sensum sueris assequutus ,Idque modeste facias & verecunde , ac modum, ut decet, adhibeas. Quid enim anne tibi videtur absurdum , si dixerim , translatione sensum verborum minime immutari PR. Quid ni videatur Quid enim agimus quum verba transserimus, nisi quod .depulso nativo sensu similem alium vocibus consignamus ΤEM. Falleris. Qui enim sensus initio vocabulis est innatus , is haeret perpetuo ἐnisi barbarie papulorum aut corrupta consuetudine obliteretur . Quoad enim usus communis germanum ae nativum sensum verbis tribuit , nunquam translatione perimitur aut mutatur ejus verbi significatio;
146쪽
sed species pol us alterius rei vertitur in alteram, quod tibi exemplo patefaciam. Sumamus verbum lambere . Sane quoquo modo illud versos , nunquam impetrahis , ut significet abscindere, rigare, mordere, aut aliud quiopiam . At si verbo lambere praeponas samman , eique subjicias trahes , ut haec prodeat oratio, flamma lambit trabes ; tune nihil huic verbo de veteri significatione detractum erit , quia nihil hic
aliud significat, suam lambere lingua ; sed
tantum linguae imagine flammam indues , linguam & flammam communi quodam attributo complectens . Quoniam igitur linguae proprietas est flammae communicata, &altera in alteram conversa speciem, iamque flamma sub imagine lingu* nobis objicitur; ideo mens, quae duo illa quodammodo simul confundit, adjunget eis verbum lambero, in cuius fgnificationem flamma conversa est. Nulla est igitur, si ad sensum vocabulorum Te ipcxeris vera translatio , sed specierum tantum communio fit , imaginumque conversio . Siquidem igitur verborum proprietatem teneas, & communia rerum attributa recte noveris atque commiseris, nunquam in verborum ulu peccaveris. Manet enim in translationibus nativa significatio vocabulorum incolumis, quia nunquam ex una Uncemeris novum aliquid concipit, nisi idem illud assumserit ima inem nativa illius vocis significatione comprehensam . Quocirca, summa me xoluptate perfudisi, recte dixeris, nec ta- meri hic verbum perscindere aliud significat, quam quum dicitur, aqua persundere . Sed quia mens sub imai ine aquς voluptatem facile elancipit , ideo persindenssi verbo voluptas adiungitur: converta est enim voluptas m aquam atque adeo in imaginem verbi perfundere inditam . Quamobrem qui recte tapiunt , veteres comicos nunquam amittent e manibus: quo
niam hi prae ceteris , propter proprietatem sermonis & popularem loquendi consueti adinem , nativam reddunt verborum significationem , . qua cognita , tutiores in translationibus erimus ac feliciores.s R. Quoniam ad auctores dilapsus es, coepit lique digitum ad si litem intendere, perge porro reliqua, ne si quando animum ad i m studia initituero, imperitia labar, Ο- missi que scriptorum delectu , aut operam Prorius perdam aut cogar oberrare diu.
EM. Ttates tibi, pr cule, ut cum maxime notandae luat , & earum discrime.
animadvertendum , quo meliores scriptores lecernas a eeteris, teque tradas iis, qui ramsncerior dicendi ratio est & incorruptior. Ae aetatis sane veteris , quae a Livio Andronico ad Terentii tempora perseuxit, a ripere multa possis , dummodo iudicio utatis & delectu vocum, reiectaque horriditate sermonis quod temporum illorum vitium
fuit, ea tantum retineas, quae a Ciceronis aevo , eiusque saeculi auribus minus abhorrent . Plauti tabellis si vetustatis vitia detraxeris, nihil uberius, nihil purius, nihil
ad mores omnes, atque animi commotiones , resque singulas , quae Orationem incurrant,
accommodatius . Cultior est sane Terentius,& pressior atque limatior , & , ut in eruditiori seculo, ita compositus ti elegans, ut complecti possis totum. Plautus tamen sudit se latius, ita ut plus tuleris, si ex eo meliora carpseris, quam si Terentium vorave ris integrum . Flos vero Latinitatis & nitor Ciceronis aevo fuit . Quis enim Varrone
cautior quis Caelare purior quis Lucretioti Catullo simplicior & , nisi ad hil oriae
stylique illius maiestatem aeccommodata v iustas delicatulos offendat , quis inreprior
Sallustio quis Nepote sincerior P quis ipso
tandem Tullio , in tanta translati num c
pia , incorruptior' quis elegantior Nativa haec & incorrupta Latinitas ad Augusti aetatem in omnibus eius aevi scriptoribus viguit, nempe Uigilio, Tibullo, Propertio, Ovidior inclinavit vero a b Augusti morte,
propter colluviem peregrinorum,& exterorum ominationem , quorum regia ut peregrinis
moribus, ita & verborum insolentia scatebat, indeque barbaries sensim influxit in urbem, novaque multa in posterioris aevi scripta cum vocabula, tum etiam dicendi genera , irrepserunt : ut ii scriptores , ipsis Latinis v eibus adhibitis , novam quandam reddiderint compositionem verborum atque commissuram , a quibus aures Romanae , sermonique purioris seculi assuetae, plane refugiunt. Quod aetatis vitium Quintiliano & M- , necae , viris illis acutissimis , suboluerat . Hic etenim in prologo primae declamationis , Ut possiis inquit aestimare quantum quelidis ingenia decreseant , oe nescio qua iniqhitate oe ad maliam pronitate natu T a re
147쪽
a eloquentia se retro tulerit. Quisquid habet Romana facundia, quod insolentι Graeciae aut opponat , aut praeferat , circa Ciceronem effloruit. Omnia ingenia , qua lucem norissu-His attulerunt , tune nota sunt. In deterius quotidie data res est , ut ad summum perducta, rursus ad infimum istocius, quam a cenderant, relabantur . Quintilianus vero
aetate sua nihil puri, nihil integri reliquum esse in lingua Latina , sed ubique sucum esse, scribit lib. 9. e. 3. Verborum figurae
mutate sunt semper o utcunque voluis consuetudo mutantur. Itaque si antiquumsermonem nostro comparemus , pene iam, quicquid
Douimur , figura es: ut huic rei invi/ere, non ut omnes O Cuero priceime , hanerem , ct incumbere illi, non in illum, &plenum vino, o non vini, o huic non hunc adulari iam dieitur, O mille alia, utinamque
non peiora vineant . Quid multa P totus prope mutatus es sermo . Et Seneca epis. D. Commentarios , quos desideras diligenter ornatas min angu m coactos, ego vero componam; sed inde , ne plus prefutara sit oratio ordinaria, quam haec, qua nunc vulgo breυiarium dieitur: olim eum Latme loqueremur , summetritim
voeabatur . Agellius quoque sensat, Latinisve rhi significationem inhaesisse aliam pror. sus a nativa. Anim etdυertere es, inquit pleraque verborum Latinorum ex ea significa. ione, in qua nata sunt, decessisse, vel in aliam longe , vel in proximam, eamque decessonem factam esse consuetudixe oe inscitia temere virentium , quae cuiusmodi sint . uondidicerint. Neque hoc latuit Auctori dialogi de Claris Oratoribus, ubi Maternus ait: in quoquo verso quotidiani sermonis foeda di pudenda Ditis deprehendi. Alia praetereo, quae diligenter collegit Adrianus Cardinalis in aureo libello de sermone Latino, cui egregiam dissertationem praefixit, ubi Latinos seriptores in quatuor delcripsit aetates. Extulit tamen posterior aetas nonnullos , qui vitiosae consuetudini cultu & delech u verborum obstiterunt, ac prae ceteris Iurisconsulti, quos interpretandi necemitas in assidua legum antiquarum & veterum vocum in vel figatione detinebat , quo ex studio inhaesit eorum dic Ireo ipsi Iutueonsuli; quoque interdum a puri- ηιte Latini sermonis vehementer desectunt . F. em plum iti L. tiri. D. da inse. Praef. pMa. R aliud in L. et . F. a. oe s. SoIMa marram. qcia barba.
ctioni prisca verborum proprietas & dignutas , ut nisi eorum orationem Tribonianus interdum sui seculi sordibus in sulcatset , ' nihil eorum scripta legentibus occurreret vitiosi. Qui vero animadversionibus suis, & pra
ceptis , atque observati ibus in hujus il dii cursu te ducant , habebis ex recentiori aetate non paucos. Praeter Vallam, qui sacem primus sellulit, plurimum ad emendationem sermonis contulit Adrianus Cardinalis , cujus proxime a nobis facta mentio est; Bartholomaeus Ricciuς cultissimus script rin suo Apparatu linguae Latinae, & obter v tionibus luis Antonius Schorus, & qui plura ex istorum observationibus in suas transtulit Gitanius . Thomas Lin acer rationem emen datae structurae tam diligenter tradidit , ut nihil observatione dignum praetermiserit. Henricus Stephanus de latinitate falso suspecta sane quam diligenter scripsit. Utinam hanc
operam ad vitia sermonis notanda converti llat ', quod nupex conatuς eli Vorstius quidam , a quo duplex est suscepta traetatio, de falso π merito suspecta latinitate ; haud pari cum ceteris laude, siquidem nil praeterinquam communia quaedam obseruat & trita. Uossius id egregie praeliitisset, si cum V cabulis vitiosa dicendi quoque genera nota Llit in libro de vitiis Latini sermonis . Particularum usum & vim praeter Gode selial chum Stevvechium explicavit egregri e Tur-lellinus t an potat s Scatarus vetus grammaticusὶ cuius veterem codicem nuper in Germania esse repertum, ab hominibus fide dignis accepi. Paraei taxi concriticum alicuius esse usus pote it , quamvis ex abi rusioribus multa sint ab eo praetermissa. Verborum disserentias diligenter notavit popma . Quid commemorem Nietolium ti Carolum Stepha num , quorum thesauris dictionis Tulliana studiosi vix est, ut sine sua fraude careant . Terentiana & Tulliana dicendi genera Manutius commode recensuit: longe vero melius
ac ordine utiliori Paraeus , qui & Plautina eodem congessit , integris locis adductis, atque ad singula capita revocatis . Gode-schalchi observationes nihil moror ; nullum
enim m. striblitinis nullum in pand e is illustrius exemis plum . R quam tamen a Tribonianis si suspicione pe nitus liberat Ill. uan Bynriratio te OU. lib. VIII. rap. II.
148쪽
enim ibi iudicium, nullum auctorum delectum , ordinem denique nullum deprehendo . Commentarios Stephani Doleti oblata iacultate quovis pretio reparaveris . perpauca enim extant exemplaria.
Nune ne in vulgarium grammaticorum colluviem demergaris, ex inanium &mOrosarum observationum ambagibus evolvam te , ducamque ad eos, qui artem grammaticam faciliori via , & firmioribus ac paucioribus tradidere praeceptis & ea , quae firmis ob servationibus fiditque scriptotum exemplis coniti tuta per eos sunt atque landata, & philosophorum rationibus eruerunt. Primus ad versus vulgares grammatices classicum cecinit Augustinus Saturnius , vir in confutando acerrimus, ac oblervando acuti sti m us ; sed imbutus ti ipse vulgari doctrina , eontendit saepe pro viribus, non tamen se omnino explicavit ἱ nec tam in inveniendo quam in notandis aliorum lapsibus valuit. Excitavit tamen illius vox dilitescentem diu in vulgarium grammaticorum sordibu lludiosorum turbam : ut vir ingenio doctrinaque mira
bilis Iulius Caesar Laliger gravillimos illos
de caussis linguae Latma commentarios in medium produxerite quibus in libris singularum partium c tionis vim atque naturam subtilissime invectigavit & prodidit. συν-- artem minime attigit. Exortus est tandem Franci laus Sanctius Hispanus, qui rationem collocandarum partium, sive συνταξιν, non modo ex optimis observationibus,
sed e Philosophorum sontibus arcessivit, &quicquid scriptorum exemplis ac testimoniis comprobavit, ex ipsa natura deduxit. Hinc vulgarium regularum inexplicabiles nexus
selicissime di isolvit , suasque ipse protulit limplicissimas, quas Scioppius & Uossius cupide arripuerunt: nec modo luminibus inde excitatis latinitatem illustrarunt sed ad puerorum usum Sanctii praeceptiones forma ruat atque flexerunt. Verum existit nuper laten.
tiarum optimorumque institutorum omnium sax Arnaldus, qui grammaticam Rr-
tem ad simplicem & communem linguis
Omnibus rationem revocavit. Quo ex libello non orationis modo, sed & ratiocinandi caussas iacillime deduxeris . Quae in hune libellum ex Soligero & Sanctio influxerunt, omnia sunt explicata subtilius. Illud vero, quod de natura verbi traditur, sive de lubitantivo, quod vocant, verbis omnibus indito , Saturnii est inventum . Apud illum quidem informe ac obscurum, ab Arnaldo vero suae luci redditum ac feliciter explicatum. Hanc autem Arnaldi doctrinam explicavit latius, atque ad linguam Latinam contulit , & ad usum puerorum praeceptis sane quam paucillimis & simplicissimis concinnavit eruditissimus Lancellottus, qui eo libro, quem novam linguae Latinae viam inscripsit , attexuit ad Arnaldi rationem , quicquid
utilius in lingua Latina Scioppiu ς & in suis de
arte grammatica voluminibus Vollius observarunt, ut hoc uno libro a tot vulgarium grammaticorum nugis, quibus iuventus miserrime teritur, te silicillime, non sine laboribus temporisque compendio, vindicavetis. Habes breviter rectam addiscendae linguae Laistinae rationem ; nunc iis, quos procul nobis
obviam venire cernimus, operam demus. D E
IN stitventibus nobis , Regineri doctissi
me . de re literaria disputare, ac tecum una scientiarum statum percurrentibus, sa in termonem injicere soles , ac mirari L, quae tua humanitas est , dolere simu3 labentem Italiae doctrinam, ac prope iacentem . Cum ea regio , in qua splendor &elegantia florentibus Romanorum opibus nata est , & multis post seculis , quamvis eonvulso iam imperio, restituta , nunc noumodo videatur najus laudis praesidio spo-c Quis sit Reginerius, eui hoc opustulum inis scribitur . nondum didici . Dolet vero di exeusat Gravina sortem Italiae , quae eum ante bina. vel quod excurrit. secula ediderit omnium artium instauratois res , iam parum abiit, quin in eultu liter rem pleiari que regnis Europae cedat . Suspieer fere . huic epi- aviae de conversione doctriarium mulis illata effeoratione pro novis Philosophis , da qua mentio fit in epistola ad Henrieum Huyssenium , Ec quem Ailineior dei a suppressit. Dilaudat enim inter ceteros I r. danum Brunum Nolanum , Galilaeum Florentinum, perni eum Danum imo Brussam & e Galli. Gassendum x Cartesium , qui sermo Renue non vi-oetur quotidiani si oris .
149쪽
Ata , sed in summam bonarum artium ignorationem pene demersa. Qui sane status cum pluribus nationibus lugendus sit ; quippe quibus leges tam bene vivendi , quam recte sentiendi, ac ipla propemodum humanitas ab Italia piimum affulserit; tum maxime nobis est perpetuo deplorandus, quibus pnit ereptum imperium armis partum unus supererat doctrinae splendor & eloquentia ,
qua si non eorporibus, at animis tamen hominum imperabamus. Nam etsi post imperium in Graeciam ad sportatum, & Italiam barbarorum armis divexatam , Itali ab omnit uitiori scientia , & sermonis ac morum elestantia relicti suerint : emerserat tamen quatuor fere ab hinc leculis prisca dignitas, auctore petissimum ac vindice Francisco Petrarcha , homine, supra quam tempora ferebant, erudito atque di ei to, qui bonarum
artium institutionem , Italia iam abactam atque depulsam, a veteribus sontibus arcessivit , bonaque studia longo iam tempore
interre illa revocavit. Is enim Veteres oratores atque poetas, unde suerant barbarie de
lecti restituit & eloquentiam reduxit iam diu exulantem. Eius exemplo ut hominum ingenia, s atim atque favilla inciderit, exardet cunt effectiim jam opus egregie fuit a
nostris pro . re nata continuatum, atque adeo consectum eoque melius omnia procellarunt,
quod ad cultum latinitatis studium Graecarum literarum . quod caput est omnis eruditionis, accessit. Postquam enim Graecia in barbarorum potestatem redacta est, ea vastitas pervasit florentissimas olim orbis universregiones , ut coacti suerint homines eruditi, qui id temporis erant, conspiratione animorum facta , patrios lares cum peregrino sol, commutare , avectaque secum Graecorum doctrina, in Italiam, velut in aram, confugere . Quae calamitas quantum detraxit Graeciae dignitatis , tantum adjecit Italiae, fluentibus ad nos optimis artibus, quas ferox & a perum bartarorum ingenium crudeliter mi .cteque vexabat . Itaque Graecia semel atque iterum lcientiarum lucem attulit Italiae . Quas enim artes olim Romani Giri iam occupantes per se sumpserant, deinde amiterant , easdem in Italiam fuga con pultas recuperavimus per Emma-
nuclem poli sit a um Chrysol oram , Bessarionem , Trapezuntium , Gazam, Argyropo-
lum, Chalchondylam, Lascarem . A quibus Graecis literis eruditi j eo nardus Aret mus , Philelphus, Guarinus, Poggius, & per totam Italiam scholae Graecarum literarum fuerunt institutae, ut inter hos demum Laurentius extiterit Ualla , qui felicius exspectatione omnium operam eloquentiae navavit , &, poli extinctam latin: tatem , tum ipse princeps est in Latina urbe Latine locutus, tum Latine dicere alioς docuit. Haetentem enim adhuc barbariem insolentiamque verborum , clam in aliorum scriptis incubantem , unus Valla detexit , & cum ex
eo multum ostensonis haberet, non sine capitis periculo profligavit . Quo tempore literis iam latus attollentibus dexteram po rexit Nicolaus V. luminorum Pontificum de scientiis optime meritus, qui , ut opus proderet , non solum doctis viris opes Malimenta supterebat, sed veterum libris ingenti pecunia reparatis , ac toto orbe diligenter exquistis , convalescentes dcctrinarum radices .confirmabat . His ducibus humaniores literar universam italiam pervagatae traiecerunt Alpes, unoque tempore non
ex Italia tnodo , sed e remotissimis quoque regionibus priscum Graecornm & Latinorum ingenium eluxit . Consentia namque
dedit Janum Parrhasium, vel eum doctiis-mis veterum ingenii subtilitate, interpretandi facilitate, proprietate loquendi, & antiquitatis notitia comparandum , & Pomponium Laetum , vetulit moris atque elegantiae vindicem . Etruria Politianum ingenio amoenissuNo, non solum vertendis veteribus& illustrandis, sed imitandi; iisdem & exprimendiς , alligata & soluta oratione tum patrio , tum Latino sermone felicissimum ttetrum victorium , & , ut alios praeteream , Acciaiolum , summo Penere atque insgni doctrina virum . Venetiae vero Hermolaum Barbarum , eruditione atque eloquentia pini antissimum . Quos exceperunt Erat mus , Riuclinus , Budaeus , Morus; quorum alter Bclxium , alter German a m. alter Galliam, postremus Britanniam , Graecis & Latinis copiis locupletavit . Porro cum hi , horumque smiles , illustrandae antiquitati operam darent , ex
titere in Italia Bemhus, Sadoletus , Ba tholomaeus Riccius , Jovius, Iulius Camillus , Majorogius , Navagerius , Sigonius ,
150쪽
Paullus Manutiuς: in Germania Longo lius, in Gallia Muretus, aliique complures, qui prae reteris itudiis Latinam eloquentiam complexi sunt, ae Ciceronis in dicendo di vinitatem ita suspexerunt, ut ei se totas dediderint, ac in eorum ore temporibus alienissimis non modo germana & nativa Latinitas, sed vox etiam Tulliana resona rite Poetarum autem veterum splendor, vis, ubertas,& artifieium in nostris hominisus ita revixit, ut laeundum Uirgilium, Catullum, Horatium, eosque omnes , qui aurea, quam vo-Cant, aetate concluditur, collocandi merito sint Sanaetarius, Capycius, Rota, Fraealtorius, Cotta, Uida , Antonius Telesius, &eius civis Martyranus, Navagetius, Castalio, Flaminius, Pontanus , ipsomet Scioppio, homine Germano , suadente, vel certe non repugnante . Hispanias ne singulos attingam , e tenebris eripuerint hi celeberrimi literarum restitutores, Nebrissensis scilicet , Pincianus, Ludoviens Uives , vir in iudicando acutissimus , ae in dicendo elegantissimus,ti Franciscus Sanctius, grammaticorum cum novorum tum veterum princeps , quippe rationibus tam simplicibus grammaticos nexus explicavit, observationum ti regularum infinitatem summa cum utilitate reciderit, loquendique usum , & collocationem partium c quam Graeci συντιεν appellant ad tam vera & eerta initia revocaverit , ut grammaticam tractans, summum se Phil sophum praestiterit, & , cum varietate lectionis concesserit nemini , scientia vicerit cunctos . Utinam compendiariam viam , quam ille praefecit adolescentibus, praecepto.
rum avaritia non intercluderet. Uerum et
luentiae Latinae , cuius primas meo iudicio ieri Ital ia , Gallia vestra multiplici erudi-ltione, abstrusaque vetustatis universae notitia , & infinita linguarum cognitione respondet. Ut enim Lambinum mittam, Tu nebum , Ramum , Petrum Fabrum , Petitum , aliosque complures , quorum memoria me suggerit; in unius Iosephi Scalieeri magnum, uberrimum, ac admirabile ingenium confluxit, quicquid poli homines natos mandatum est literis , quicquid est in obscurissima vetustate reconditum, quicquid illustrius in universarum gentium linguis confusum fuerit & dissipatum , ut tenebrae nobis summi viri doctrinam recolentibus
oboriantur . Is adjungi sibi non indignabitur Calau bonum, Bochartu in , Salmasium , quorum ingenia in te, Regineri doctissime, suboriri praesentio , &, quod magis mirer , aetate non confirmata, ita ut si, quod nunc parturis, aliquando parias , minus sit GaIlia doctrinam illorum & acumen desideratura. Iuris prudentiam autem Romae notam& cultam , ac subinde nugarum mole depulsam, Nebrissensis, Budaeus, Aleiatus sublevavit: in lucem vero evocavit Connanus, Duarenus, Bristantus, Donellus, Baio Rae vardus, Vinnius, Grotius, Antonius Faber, Jc, qui ius omnium & industriam circumscripsit, Cuiacius, per quem simul cum veterum Iurisconsultorum scientia , Iureque Romanorum tum publico , tum privato , mens ipsa veteris rei publicae reddita mortalibus suit, & aeternitati mandata. Cum admodum homines antiquitatis. studio tenerentur, dum verba vestigarent, res ibi con- elusas deprehenderunt. Nam evolvenda voca hulorum significatione , scientiae , veluti sublato velo, sensim eminebant; ita ut his vestigiis ad caput sapientiae perventum sit. Etenim ingenium hominum per varios craditionis tractus tandem ad portum doctrinarum, nempe ad vetustiorem & saniorem philosophiam , longo cursu suit appulium, ut post tot secula demum eruperit se Ber nardinus Telesus Consentinus, vir elegantioribus literis ornatusimus , qui primus a veterno resipuit , & vulgarem physicam , is iratis natam, pro viribus fugavit, ejecit, obtrivit , e cuia; ichola doctissimi per Italiam homines emimi sunt , inter quos Stelliola , Franciscus Mutus, Campanella, Severinus, qui cum Francisco Patricio Senena , viro in eonsutandis erroribus acerrimo, ae omni eruditione cumulatissimo, suas iunxere copias , & infesta signa praestigiatoribus & fanaticis intulerunt . Extat enim Franeisci Muti pro Patricio defenso. Ac ex his unus Telesius de rerum universitate vete rum Philosophorum more dii seruit , ut eum iure Verulam ius novorum hominum primum appellet. Ceteri magis ad alienum opus oppugnandum , quam ad suum instituendum
valuerunt . Dum inter hos acerrime contenditur , ecce mirus tibi philosophorum
consensus atque concentus exoritur . Prindiit enim Nola Jordanus Brunus, Florentia