장음표시 사용
131쪽
consului in credibile tamen est, aevo Clementis, ita in illo lecta fuisse. Ex hoc etenim loco non obscure liceret deducere equemadmodum istic quintum caehra assignari videmus Dominationibus, tanquam illi, aliquo modo , & quacunque tandem praestratiae Iatione, praesidentibus : ita reliquas sphtras caelestes reliquis Angelorum ordinibus posse quodam ordine, & certa proporretione attribui; sic ut ordines singuli singulis orbibus ciuestibus speciali ratione praesideant, in illis quodammodo inhabitent de velut in templis totidem summo Deo dicatis squod obse ues pro ijs, qu nos deinceps disputabimus 3 ipsum Altissimum suauissimis laudibus celebrent, & illum denique, in quomodo
versamur, testem concentum essiciant, ex nouem veluti muscis choris existentem atque constantem.
Cui diuinae Caelorum , Virtutumque caelestium , reliqum runt he Angelorum, socia inuicem exultatione consonantium lymphoniae, suorum etiam fidelium voces quamlibet exiles atque imp'resi hymno illo, quo sacro canoni diuinissimi s crificij ipla prastatur , adiungi exoptat atque flagitat Ecclesia. Siue, ut voces nostrae, veluti minus dignet per sese, ex sui ad illum caeli concentum adiunctione, evadant C lo acceptiores : siue, ut ex calestium terrestriumque vocum consensione, plenior existat, Deoque dignior , totius uniuersitatis lau
Neque hoc loco quemquam moueat, quid sacri Doctores communius, non quintum sui facere videtur Sophonias apud Clementem sed quartum dignitatis locum Dominationibus as-
Nam etiam S. Dionysius libri de caelesti nierarcilia capite s. nouem Ordines Angelorum enumerans, Dominationes medias in secunda Hierarchia, siue quinis loco colloest; tametsi dein ceps, quando de Hierarchijs singulis proprie ac seorsum sermo. nem habet, videatur communiori opinioni fluete.'Quod autem in Psalmo Q. v. s. ubi nos ii us qui ψω ditsi per G κm ; Chaldaeus Paraphrastes sic habet : sedentem superserim gloria in nono caelo; caeli noni nomine sortassis intellent Empyreum , ex recepta priscorum Chaldaeorum selitentia, quos constat Bllam modo esto caelos mobiles politisse. lNeque ab his admodum abliotret quod legere est in Hesemetis Pimandro, praesertim secundum Francisci Patri iij versi o nem
132쪽
nem Graecis consentaneam; ubi describitur anima, ordine quo dam per septem zonas siue circulos ad Deum conscendens, at que ubi permenit ad octauam naturam, audire virtutes quq s peream suntl tanquam ei praesidentes videlicet) voce quadam propria laudantes Patrem, ijsque similis effecta&ipsa cum illis celebrare Deum &c. Denique a nobis memorato caelesti Angelorum concentui seuere videtur Doctor Angelicus, dum illud Iobit cymmE I darent astra matutina, ait, etiam referri posse ad angelos, quorum ministerio corpora caelestia moventur ; ita ut quod1ubditur: er iubilarent omnes RII Dei, referatur ad Angelos suprema AEOrarchia, pos Dionyma dicit esse collocatos in m stitatis Deitatis. mees bire. Et ictorinanter illis, tanquam inferioribud, laodem i istis tem, tanquam superioribus , arari,it iuritationem, quae excedentiami dis importas. Sic ibi. Porro ex occasione illius dicti S. Dion3sij, obiter obseruet lector studiosus , eadem ipsa loquendi figura usum esse Plotinum , dum mentem nostram
Ean. s. t s. esse dixit in ipsus Boni seu primi principi j vestibulo con-
Nonnulla adduntur ad mundi harmoniam spectantia. Obiter ad
monitum : Non parum erre , quas aures, e os o Ios , ad natura evoces, rerumue formas percipiendus , adseramus.
V Eruntamen Deum praeclarae cuiusdam harmoniae mundi
modulatorem in suis versibus agnoscit etiam s. Paulinus, nri ii nono S. Felicis ita canens et Sis Deus ρmnisona modiautor ἐν arbiter mnus Harmonia, per cuncta movet qκam corpora reris, Et naturae opifex Deus omnisin artu &c.
Et ex Varronis mente Licentius , Augustino dilectus discipu lus, in suo ad Magistrum carmine dum optat assequi prosemiavioris illius, hoc est varronis, arcanm mentem
133쪽
sturis κωmerum dedit ille tonu , mundums Tonanti Disseruit canere, θ' pariter agitare choreas.
Addere licet & Trismegisti Mercurij, in Asclepio, his conso- c.
nantem sententiam: dum, rerum s uiarum, in et num omnium artifici ratione, collatam, ait, concentum fxendam melodisino dulci mum mer imums conficere.
Quemadmodum etiam Philo ludetus, Chaldaeos ait, terre- Demit nasutami , Ur caelestia coaptando terrestribus, tanquam ratione musca sentire rerum concentum p herrimum. Atque ex mente Procli , per harmoniam in caelo regnantem , superos reliqua harmonice cuncta contemperare, docet Marsilius, isti ex eo Philosopho referens : caelum concentu motionuri concinnitate Iaratiassi, plentim est. Deinde numina nobis superiora harmonia caelitvi partiripia sunt. Fos hac hominum vitare te disposta, consonantiam morum, ij actionum concinnitarem suscipit &c. Eodemque poliremo pertinet, quod Exhortatione ad Gentes in principio, pluribus disterit Clemens Alexandrinus: nempe Verbum diuinum cantico quodam omnia creasse & recreasse ; sic de eo loquens, inter caetera : Hoc tibi θ' miser sum Numerose concinnes ex auit elementorum dissensonem in ordanem redegit colonantia, τι ei toma mundus feret harmo- via , & quae se aluintur. Quem demum concentum harmonicum, ex illa praesertim contrariarum ac sibi pugnantium rerum concordi dilcordia enasci atque conlurgere , ipse Augustinus eleganter obseruathbroii. de Ciuitate Dei cap. i8. ubi persistens in sibi familiari allegotia , dicit: Deum ita ordinem Jaeculorum , tanquam puLcherrimum carmen , etiam CV quibusdam quast antithetis exor-Ncmpe, uti carminis ratio, syllabis constat longis ac breuibus ; melodia, sonorum acuti & grauis temperatione. Ahirquo equidem potius eo loco respicit s. Doctor, velut oratio iisquet dicuntur antitheta, seu contraposta, tanquam colore rhetorico, illuminatur. Ita enim iubi jcit ibidem : Sicut ergo ista contraria contrarys opposta, sermonis pulchritudinem reddunt: ita quadam rerum, non Verborum, eloquentia , contrariorum oppostione scitia pulchritudo componitur. Quod idem iam olim sic expresserat in dialogis de Ordine, ex persona discipuli sui Liceni ij : Ita quas ex antithetis sinquit) quodammodo, quod nobis L. 3 dro .
134쪽
etiam in oratione iucundum est , id est contrarjs , omnium fmul rerum pu&hritudo situratur. Eodemque pacto Philonem quodam loco commemini, multiformem illum cut ipse appellat
ex tot rerum naturis, mundi contextum, admirantem , in illa proprietatum adeo differentium , inter se temperatione atque mixtura, etiam musicam quandam symphoniam agnoscere.
Sed nos plura deinceps huc pertinentia ex Augustini dictis
proferemus. Quanquam ea quae hic posuimus, rem ipsiam manifestam faciant. Vt mirum si plerosque mortales, istas tam sonoras uniuersae naturet voces, & modulatricis Sapienti diuinum carmen, non attendere ; & nescio quarum sirenum perniciosscantibus occupatos, suauissimum illum caelestium Musarum concentum perpetuo tenore circumsonantem, aut aure larda praeterire, aut quodam quasi dclicato fastidio contemnere. Sed interest sane quas aures ad eas naturae voces percipiendas admoueamus; aut quibus oculis, rerum huius mundi pulchria
Recte enim B. Gregorius de illo apud Iob cin concentu agens, ait illum reprobis dormire, sed non electis. Ome enim mi i-D inquit quod in hac mita reprobos figit hoc est, in sui conside ratione atque amore fixos detinet) hoc electos ad alia impe sit: quia dum bona ei facta sunt respiciunt, in eum a quo facita
sunt inardescunt. His itaque concentus cali non dormit; quia erexm mens, qκae fit laudis supernae suauitas , apposta cordis aure cognosscit. Cuius oppositum ait reprobis obuenire, de quibus subdit:
Solis namque mi bilibus semiuntur idcirco nihil supernae sua
nitatis intrinsecus audiunt, quia eos, Aut superiis diximus, maure cordis curarum saecularium surdi tumultus premunt. Haec S.
Eandem ob causam hortatur nos s. Augustinus, scribens in Psalmum 16. ut in rebus istis contemplandis oculos Christianos habeamus : Intendite inquiens) fratres mei. christianos oculos habete : nolite decipi mi ilibus.
Nam cum in rerum natura consideranda, non una omnes
voluptate ducantur , dici possumus ad eius contemplationem, triplicem tanquam oculum adferre. primus dicatur Animalis: cum ibia delectat rerum istarum externa pulchrit do ; ita ut animus solum conatat in rerum forma sensibili, pulchrum esse solem, pulchra sidera, amoenas siluas, speciosis vultus, agnoscens; neque amplius quidquam de carum essentiar
135쪽
PARS SECUNDA . CAP. VIII. si '
tia, partibus, artificio, autore ipso & artifice, inquirens. Qua ratione plerique mortales bruto quodam impetu seruntur in ista visbilia, ijsque ad solana obicctationem sensuum, ani
Alter dici potest Philosephi : qui sola sciendi cupiditate
istius mundi contemplatur , venaturque naturam ; essentiam omnium quς caelo terraque continentur, causas, essectus, pr
prietates inquirit ; Vniuersi ipsius symmetriam, partium' consensum atque responsum agnoscit, atque etiam fortassis ex tanti operis admiratione, ipsum inuestigat, ac denique inuenit artificem ; non eum colendi, elue seruiendi studio, sed inani duntaxat, ac curiosa, frugisque vacua speculatione. Postremus dicatur cum Augustino oculus christianus: quando videlicet in rebus istis contuendis ac contemplandis , non seu capimur earum forma, exteriorive pulchritudine; neque nudo earum artificio, aut naturae ipsarum inquisitione pascimur ; sed
in rebus creatis, non tam res ipsas, quam earum autorem formatoremque Deum intuentes, ipsius etsi miramur potentiam,
sapientiam veneramur , bonitatem amplectimur ; sicque eius amore ac desiderio inardescimus. Hoc enim denique sapientii proprium est; sue, unamquamque rem per altissimas causas cognoscere ; siue eam ad usus, ad quos ab ipso artifice suo M- ω & comparata est, prouide ac conuenienter adhibere. Ut proinde de eo qui aliter faciat, ex diuini Spiritus oraculo, recte scriptum sit: Vir in piens non cognoscet, V sultis non imtelliget haec. Quamobrem praeclare ac sapienter S. Augustinus libro 3. d libero arbitrio cap. inquit)s pie ac diligenter attem das, minis crearum specie j liis, qui in animi humani cona deratiouem cadit, eruditionem nosram lolvitur; diuess motibus ire assectionibus , qlias quadam varietate livxarum , et Aqua clamans at xe iscrepans, agnoscendum esse a metorem. Verum ut istius eruditionis & tanquam disciplinς naturet rerum , is qui esse debet, fructus existat; solerter admonet, pie ae diligenter attendendum: ne scilicet vel per indiligentiam, rerum istarum nudam superficiem attendentes, earum Arma atque decore decipiamur ; vel, non pietate in creatorem, sed curioso otiosoque
studio ducti, nullo tructu spiritus, nullo ut sic loquat) sapore
mentis, ijs contemplandis perscrutandisque exerceamur.
136쪽
TEMPLI SAPIENTIAEC A P V Τ IX.
D c Elis Dei operi , diuina artis ac Sapiretia notas reco: cere, in eos subinde sudiosus se exercere; rem esse denismum Sapiente.
HIc vero iam admoneri me sentio ; ut quoniam meditationem hanc, qua res uniuersi dicebam es Ie veluti totidem voces aut praedicationes diuinae laudis, ex quibus existat concentus suauiuimus, & tanquam pulcherrimum canticum, praecentrice Dei sapientia emodulatum, non parum conferre significaui ad usum vitae, morumque disciplinam; nonnulla hinc ducere aggrediar, hisque interseram, praecepta verς Sapientiet: non inutili, ut equidem existimo, neque iniucunda studioso lectori diuersione.
Inter quae id primum ac princeps haberi posset, quod iam
proxime ex s. Augustino posuimus: nobis nimirum enitendum ςsse sedulo , ut res omnes , etiam quae in usus nostros occursusue quotidianos veniunt, Christiano oculo aspicere ; neque earum tantum admirari externam speciem , prout insipientes faciunt; sed iis impressas artis diuinae notas ac vestigia, de Sapientiae illius ineffabilis , non tam lineas , quam lineamenta, recognoscere , atque ex his ad ipsam infinitam autoris pulchri, tudinem bonitatemque demirandam , venerandam , amandam assurgere, pio studio consuescamus.
Ne quod ipsum rursus ex Augustini sensu depromptum est j in hac vitae recte instituendae disciplina , inter illitteratos
idiotasque recenseamur: ut qui in huius mundi magno codice admiremur quidem ipsorum apicum pulchritudinem, illorum autem vim, aut quid sibi velint aut indicent, non assequamur. Recte quippe iam olim a Galeno quoque obseruatum est; in praestantium operum contemplatione, inter idiotam, de eum qui artis dignoscendae peritus sit, hoc interesse; quod illum quidem attonitum reddit pulchritudo materiae, puta si opus auro argentove confectum est ; hunc vero pulcsritudo artis; quae etiam subinde eo maior est, quo materia vilior.
Ex quo ille id probe sapienterque concludit : Mundi pul-
cluitudinem contemplanti, non clemirandam laudandamquedunt at
137쪽
duntaxat conditoris artem, in his operibus quae nobis per sese praestantiora videmur, ut sole , luna, sideribus; sed in his etiam ruae viliora apparent, quod sint ex hoc nostio terreno luto es.cta. Etsi enim istςc , ipsa quas materia difformi ;men ara in utrisque inquit est aequalis. Sic sese Galenus. isti porro rςi quam praecipimus facilius consequendae , a dimus nunc, fore pretium operae; si subinde, atque ex inteω uallo, partem aliquam temporis, vel de cinis nostris , nego, iijsque decerptam ac studiose sepostam , vel ex ipsa locorurii
atque temporum occasione fortuito oblatam atque suggestam, unice huic demus impendamusque exercitio; contemplationi inquam diuinorum operum, & tanqxiam venationi diuinae Sapientiae , per vestigia sua sc se passim ubique, prodentis. Ad quam praeclaram occupationem, non tam ipto sermone, quam documento experimentoque suo, nos prouocat, huius disciplunae magnus magister Augustinus, dum de hoc agens mentis in Deum ex rebus creatis ascensu, quam ea sibi res iucunda esset, quamque optata, testatur sic de se scribens: Saepe hoc facio. Hoc ro. c. . me Uectat; Gomnibus acti necesitatis qu intum relaxa- 'ripossumus, ad eam moluptatem confugio. Addens, se inter lucquandoque in Deum sic exultare de rapi solitum , ut in affectum quensem inustatum intromissus,& in nescio quam dulcedinem , suturae vitae gaudia delibare ac pr*cipere vis
Atque id sane exerci ij compertum est , omnium aetatum atque gentium sapientibus similiare, tu iadumque suisse. Isaa: cum indicat sacra Genesis, diuitii persunctum laboribus, in clinata die in agrum egredi iblitum , ut solitarius diuinorum operum contemplatione fruere ur. MOsen ipsis annis quadra ginta quibus vitam egit pastor itiam in terra Madian, ipsa do nte solitudine , & caeli terraque inspectione atque magilteiario, summam assecutum sapientiam; significat Philo in eius Viata. Porro Pauid, tot extetnis bellis, tin regni cutis occupatuis huc sese tekiebat identidem , ut rerum istarum tirimitu sem sto, caelestium orbium ac reliquae n uret spectaculo vacaret,
vi opera digitorum Dei, Sapientit inquam diuinae lusus, admi
Hinc enim illa sunt , inter cettera ; tum ita cabit Psalmo u': Domi noster , qu nil rustile est Homen tium inquit; m eis caetra tuos, operania b labia it digitorum
138쪽
biis istim sibi amicam fuisse significat exercitationem , ut
praesertim nocturno tempore, cum in ordines suos compo
sta, majestite summa ac silentio procedit caeli militia, eo se spectaculo pasceret, & per eas noctis silentis moras , Deum in suis operibus, veluti liber atque iam sius, otiositis admiraretur. 4od quidem & S. Patriarchae nostro Ignatio , alij que scimus , uti pridulce , ita perfrequens, ac quotidianum fuisse. Amoenum est in re praesenti, quod de sene quodam, Macedonio nomine, in monte deserto atque semoto, haud pro-νbimb. e. cui Antiochia, philosophante , resert B. Theodoretus. Nempe cum dux quidam eundem in montem magna cum turba aliquando venando deuenisset, isque repertum istic Macedonium admirabundus interrogasset , quid tandem rei in horridis illis desertisque locis agitaret; ex eo vicissim quaesisse senem; Et quidnam acturus eodem ipse aduenisset ; atque accepto, venisse venationis gratia, eidem iucunde reposuisse: Et et' meum venor Deum, er eum capere cupio, es complem de ero, nec ab hac pulvisa cessalo menatione. In quorum numero diuinorum venatorum, si sanctum a dimus Bonaventuram, reponere licebit S. Franciscum Ser phicum. Nam quemadmodum venatores , ferarum obser. uant vestigia , quo earum lustra aut cubilia deprehendant: ita S. Franciscum ait Bonaventura, Deum suum, per impressa
rebus , ipsius vestigia, studiose persequi solitum , quis eum denique apprehenderet, qui finis Erat ac summa desideriorum suo rum. Sed ipsa ecce annumero S. Doctoris verba , vii ad id M.f.r . quod modo agimus perapposita. Vt autem ex omnibus excitaretur ad amorem diuisum, exultabat in cunctis operibus manuum Domi.
ni. conisebatur in pulchris pnichemmum , et per impressa rabis sigia prosequebatur cesique dite tam, de omnibus Misculam sipem,per quam coiscenderet ad apprehendendum eum, qui totus estia realitis. Inandri namque denotioris aq*ectu fontalem illam is nitatem, in creaturis RPB, tanquam in riuula degustactus; ἐν quast caelestem concentin perciperet, in amsonantra minutum actuum eis diatorum a Deo, ipsas ad lodem Domini, more Probe a
Dauid, dulciter hortaba . in quibus agnoscis, &impressa rebus diuisve artis ac pulchrὼtudinis vest i a & ex creatis rebus paratam scalam ad appre hendendum
139쪽
hendendiana conditorem, &c testem concentum, in virtutum siue assi: ehi tum eisdem inditarum consonantia i quae cuncti 'aduertis ii ostris vlibus institutoque seruire. 'Sed, omissis nostrorum pluribus, ut externorum sapientum unum alterutrue producam, princeps nobis &'relliniorum instar sit Annaeus Sciaeca, quem non utio loco inuenimus in hunc modum de argumenro nostio Philosophantem.
Primum enim in libro quem scripsit de otio sapientis cap. 1 Iosum inquit nobis natura in emum dedit; artis sit ac Phraim is stae conlicia , flectatores nos rantis rerum pectaculis genuit, perditura fructum sui, fi tam magna, ram clara, ti su nutir ducta oblitvim ostenderet. Viscias illam flectari motu se
non tantum Hyata, vide quem nobis locum dederit &c. Pergit enim deinceps ostendere, propterea hominem in Vniuersi medio constitutum, erecto vultu, sideribus sese, nunc his nunc illi vicissim per noctem ostentaimbus, ne uti dixerat luperiori capite Dei opera Me remor: immo sine approbatore , admiratore, laudatore. Ut enim rectissime Epictetus: Deus Apud
hominem spectatorem in mundum hunc induxit, o sὴi. ir βο-rum operum et ncc pectatorem tantum, sed enarratorem prae
Hoc partim studium, partim laxamentum animi, sibi quoque familiare fuisse, alibi testatur idem Seneca : Selassem nimiarum pratis scrlitari, deinde hunc mandum. Ista enim omma in.. Em, quit ad amicum suum Lucilium θ attollunt linam animum qui grauasarcina presus, explicara cuit, o reuerti ad ea quorum fuit. Nam corpus hoc , animi pondus ac puma est: premente illo metetur , in vinculo est ; nis accessit philosophia , illum re Γιrare rerum naturae Pectachio rusiit, or a terrenis dimisi ad diuina. Baec libertas ervi es, haec euagatio : Jubducit interim se custodiae an qua tenetur, caelo reficitur. quemadmodum artifices ex alim rei subtilioris intentione, quae oculos defatigat,s malienum precariam lomen habent, in publicum prodeunt, b in aliqua regione ad populi otium dedicata , oculos libera luce deliactant: μ animus in hoc tristi. obscvro domicilio clusis, quoties potes, apertum petit, in rerum naturae contemplaIIone reis qMescit. Haec omnia Seneca ue istud etiam recte subiungens ; exe citationem hanc , propriam sapientis, assectatorisque sapiemsiae, esse. I LP Plutar-
140쪽
tib d mm Plutarchum antea proferre memini, docentcm ; nos in hunc mundum , tanquam templum , inductos .sectatores , non lignorum surdorum-manus torum, sed solis, lunae , merum : atquι hae meluti initia S msteria quadum , tranquillo ae laeto nobis animo Pectanda ac peragenda : tortassis velut lacram pomp*m, quae teligiosὸ circumducta , cum silentio & tranquille spectatur. Nisi quod de tranquillo ac laeto animo suggerit Plutarchus, eo potius retulerit; quo admoneret , o Itere naturς rerum studiolani contemplatorem , dum illum attendit Uniueis aequabilem ordinem , in maxima rerum vicissitudine sibi conastantem , illam harmoniam atque concentum contrarijs ex rebus sibique aduersis compostum; ad istud exemplum etiam vi. tam suam componere, & inter prolpera atque aduersa, aequabilem animi tranquillitatem retinere. Huc etenim spectat,quod libro eodem egregie is autor annotauit : Vt musca grauibita acutis, constar, grammatica litteris motalibus j mutis ; at muscus grammatim , es, non qui horum alterutris offenditur , sed qui mirisque vri , misceres accommodatis me novit: haud a Drer, sapienter mitam instituisse miritur, qui diuessiimos rerum euentus , mutuos Mi adversarios, miscere scite ridicit, secundos cum aduess compensando. ista Plutarchus. Quam equidem
meam eo in genere cogitationem, multo euidentius apud Tullium, libro de Seneolute extremo, Cato Maior expressit: Sed σedo, inqiliens, Deos immortiales spar sse animos iu corpora humana ; mi essent qui terras tuerentur, quiu caeli tum ordinem contemplantes, imitarentur eum edita modo a que constantia.
recitationis proposta accuratior commendatio.
Ex his porro quae modo produximus, licebit in primis cola ligere ; quam honesta sit ac magnifica , & homine praesertim Christiano digna , quam commendamus, exercitatio. Quando & Gentiles Philosophi, ea causa natum, atque in hunc mundum inductum hominem per uidere, qu ex naturq rerum contemplatione, ad conditoris laudem , venerationemque assurgeret, atque hoc studium, occupationemve, censuerunt vel maxime