장음표시 사용
171쪽
que re ipsa in vita, pro sua libertate , facturus sit, probo gloriam, improbo Paenam, pro Operum cuiusque merito ac dignistate, decernis.
Iam igitur hoc est quod dicimus t qui ab antecedente Dei voluntate, quam necesse non est omni ex parte esse efficacem, per iiisipientiam desciverit, atque ex hoc ordine, quo per Dei gratiam ad aeternam salutem vocabatur, vitio suo exciderit: in hoc oportere nihilominus consequentem illam absolutamque Dei voluntatem impleri, eumque proinde in ordinem alium, quo iam merito suo ad supplicium destinatur, hicidere; adeoque quidquid moliatur , jubterfugere non posse usquequaque diuinum ordinem , sed huic vel illi Prii consequentis prouidentiae, summa sua, vel felicitate, vel infelitate, intexi. Doctorem Angelicum audire licet , eo in articulo primae Hrtis , quo disputat f Vtrum moluntas Deι semper impliatur J i. p. q. is. ea super te sic disserentem e cum uirer molumus Dei bis emiuerseus causa omnium rerum, imp bile est quod diuina moluntas Jurim efffectrim non consequatur. Vnde quod recedere videtur a Quina Poluntare secundum mnum ordinem , relabitur in ipsam secundum sitim. Sicut peccarar , qui quantum s in se recedit diuina moluntate peccando , inciis in ordinem diuina mesunt dum per ii itiam punitur. iEt alio tractatu e Ita qui a pri- zaaia r mo ordin iuina moluntatis deficiunt, in secundum labuntur; tu dum Dei moluntatem non faciunt, impletur in eis nihilominus πλ
Haec S. Thonias; quibus imitatur 'aod te scripserat S. Augustinus Hichitisi cap. ι . ubi de peccantibus loquens: suantum enim ad ipsos astinor inquit quod Deus noluit sere. runt r quantum veri ad omnipotentiam Dei, nullo modo id e cere maluerunt. Hoc quippe ipse quod contra Dei moluntatem fecerunt, de ipsis facta es molantas eius. Et copiosius in libro despiti tu & littera: Vult autem Deus omnes hominet salvos fert, c. . 33. ἐν ad agnitionem meraturis: Penire: non se tamen ip eis almus liberum arbitrium, quo mel bene mel male munies isti me iudicentur. Qipd cum sit, infideles quidem contra Dei evoluntarem
faciunt, dum eius Euangelio non credunt; nee ideo tamen eam mineunt : merum fraudant stipises magno Usummo bono, malis, prinalibus implicant, experturi in suppuls potestatem eius, cuius in donis misericordiam contemserunt. Ita moluntas Dei semper inuicta est: minceretur autem, si non inuenires, quid de contem T ptoribus
172쪽
ilis constituit. Haec Augustinita. Sed rem omitem concludo breuissimo eiusdem & Peracuto L. in lib. dicto : Nemo superat is es omnipotentis creatoris et quias non η quod ei debet faciendo ιν -- ό reddet, patieηO mi
Ex quibus prosecto cordato cuiuis manifestum siti quam
metito lapientem pronun iemus eum, qui suam diuinae, rationem rationi . libertatem libertati subnectens, ducentem Deum sponte tequitur, eique animosvere liberali seruiens, & ipsus obsequitur gloriae,& suae vclificatur felicitati. Contra, inspientem atque insanum, qui vi ra quam sinat ingenita nobis & ingenua lub Deo autore subiectio , iiii 'iuris esse atque arbitrij contendens, vera excidii libertase filiorum Dei: q aando, qui seliciter subdi noluit honesta ac iusta praecipienti, iudicanti de
mum ac punienti infeliciter subdendus sit ; de qui sbi ipsi pla
cere studens, Deo displicere maluit, non Deo duntaxat iusto iudici . sed & iple sibi. ternum in paenis displiciturus. Secun-Iη Al. 4ν. dum quod, ore Augustini , seuere minatur ossentus Deus: mero te non mi dens placuisti tibi, delice Wmibiis tibi , mihi, tam iuicaberisi rati , cum ardetis.
- ti 1 - Sed quando Ta res ranci momenti esse apparet; eidem am-
Svientis esse; constitura Dei prouidentia potius obsi qui, re
Philosophi, & , si vocum duntaxaI Iouis S: Fati peregrinitatem excipias, etiam Christiano lapiente dignδ, iententia, ita admo- ωρ. σε. Dentis Enchiridio tuo e*tremo : in quovis incepto, inquit, haeoptanda sunt: Duc me, o Iuppiter tu , o fatum ; quo sum amoris ostinarus. Sequar enim Macrι teri stuod si noluero, malus ero , sequar tamen. plius illustratidae linteruient, quae proximo capite subiscimus.
Deo placiturum; quam ei frugira renitendo, malum oci pana dignum. Uamobrem olim iam adolescentem me delectauit, demerito suo adhuc delectat, pericita quaedam Epicieti Cuius Stoicet gnomae , Graecis versiculis apud Epictetum compreheniae,
173쪽
prehenis, Cleanthem autorem facit Seneca'; eosdemque verius, sententiam magis quam verba secutus, ita conuellit: D. 1:1. δεα me parens, cel 'dominator poli, stramnque placuit, nulla parendi mora est. . Aquin impiger. Fac nolle, comitabor gemens,
M lusi, patiar, quod pari licuit bono
Durant molentem Fata , nolentem trahunt.
Quanquam versum istum , quem tum sententiae rationem, tum Augustini exemplum securi , extremo loco reposuimus, institium Iustiis Lipsius ,δ: aliunde intrusum existimat ε, propterea quod in Graecis non habeatur. Sed siue illum forte Seneca apud Cleanthem inuenerit, siue ipse de suo, velut dicti totius compendiosam comprehensionem adiecerit: apparet iam aeuo Augustini in ipso Seneca ita lectum fuisse. Quippe is S. Doctor in quinto de Ciuitate Dei, de Stoico- ω. s. rum facto verba faciens, cum illud dixisset: quandoquidem ijsati nomine constitutum diuina prouidentia ordinem intelli. gant, non multum cum eis de verbi controuersia laborandum atque certandum esse; tum , illos refert Seneca versus, quibus explicandis ita subi jcit: Nempe euidenti me hoc risimo mersu ea fata opessimit , quam si pia dixerat Fimmi Patris et lanta. rem 'mise paratum obedire dicit, ut molens duratur, ne nolenstrabatur ; quoniam scilicet : Ducunt lentem fata , nolentem
Haec Augustinus. Vbi item obseruo, Versum penultimum, qui apud Senecam ultimo loco ita legitur: Asdusis patiar; quod pari licuit bono ; aliter legi apud Augustinum, & ni valde faularὶ maiore emphas, altioreque sensu , atque ad rem ipsam appositiore, hoc modo: Maluti, patiar, facere quod licuit bono. Vt nempe ea sit illo versu inter facere de p. tu . quc versu viti.
mo inter duci & trabit, differentia ii illudque deret intelligi cum immistis c litus aerumnas animo libenti Diferimus, iras perinde nobis ad virtutem . atque promeritum , laudemue apud Deum proficere, ac si propria sponte eaedem a nobis essent sussceptae: tum illas exinde sellassis, tanto testiores tolerabili iae Lque tauras, quanto minus acerba esse tuent, qui propria an mi inductione facimus, quam ad quae inuiti reluctante ue tr
174쪽
Ad quem etiam locum reduci potest, quod scripsisse sertur
Bacconius in Fortunae fabro r ei videlicet, qui in tanta rerum euentorumque varietate, Velit pacate tranquilleque viuere, enitendum esse, miro sua moluntatis faciat rotis fortutis concrestricas; ut nempe quo sortuna ducit volens sequatur, ne alioqui nolens trahatur: quod equidem sine vi, atque hine adeo sine certa mentis perturbatione, fieri non potest. Quod idem religiosius dicemus de Dei prouidentia: quando in hoc praeseriimsta est hominis Christiani persectio, ut rotam voluntatis se se. ciat rotet diuinae voluntatis concentricam ; ita ut utraque circa idem centrum versetur, hoc est, idem velit nolitue, & secundum quod vidit Ezechiel , sit rota in medio rotae , id est hominis voluntas intra ambitum concludatur diumet prouidentiae, neque motu proprio quoquam seratur , aut tantillum ab ea
Vere igitur sapiens, qui in quolibet rerum euentu volem libensque supremae obsequitur prouidentiς ε, hoc ipso probus, Deoque acceptus, atque inde denique gloriosus, beatusque futurus : cui si e contra insipienter obluctetur, ac sequi refugiat, adeoque frangi quam flecti malit; eo iam improbus, Deoque aduersus, futurus sit, neque tamen ipsam subterfugiat Universi rectricem prouidentiam , sed ad id quod illa ablolutὰ demum atque efficaciter de talibus statuerit, infeliciter sit abiecteque tranendus sigae autem dementia es, inquit Seneca, potιῶs tr
Quare, ut idem loco ante laudato infit ; impigri atque hilares excipiamu prouidenti et mundi guberitatricis in imperia, need seramus hunc operis puliberrimi inrsum, cui quiquid patimurantextum est. Neque adeo nos quicquam in hac sapientiae schola prosecisse existimemus, nili cum alte demiserimus in animum, Deo Prendum esse per omnia , atque in rem ipsam usumque no-hrum contulerimus, ut ducenti nos diuinae voluntati ac prout dentiet , etiam aduerse in rebus , asperis, impatibilibus, non modo libenter assentiamus, sed velut supremae imperatrici, tota animi propensione, serviamus. Nam ut id obiter hic admoneam ) animosa illa de sottis vox, quam velut ex mente Demetrii, laudatissimi eodem aeuo Philosophi, apud ipsum Senecam audimus in libro de Proui
175쪽
assentio J etsi reipsa proba esse possit, si id duntaxat ad quod
adfertur sgrsificet: non se scilicet more seruili diuinis imperijs obtemperare , .sed quod Cleantharii, illis.veisibus approbauiamus o ingenio liberali, libentique animo, supremae voluntati*bsecundare, cuius adeo nutus etiam occupaturus sit, si prius compertum habere posset, quid aeterna de se prouidentia conis stinierit: attamen ipsa loquendi forma, nescio quid preseri, ut molliter dicam, Stoicae confidentiae; N illam i edolet ἀυεαρ ειαν,
qua sapientem 1etitabant, in his quet animum spectarent .su Dissicere , & Deo quasi Prem esse , neque proinde ea causa, Deo quicquam, sed sibi. debere ; eundem denique se uno, Ap. a ex se in intibus binin s quae senecς verba sunt contentum
O. Verum hane superbam vanitatem vel illa retundit, hominis secundum cor Dei, eoque demisse de humiliter de te sentientis . longe lapientior oratio: Nome Deo subiecta erit anima mea ab ipse enim salutare Ueum. Neque ratio ipsa dictet, ut lupr mae .lli Menti, a nobis duntaxat velut pari assentiendum putemus , & non etiam, ut modis omnibus nimium quantum superiori, altissima animi demissione seruiendum : cum potius econtra ea centi: a st, humanae naturae summa laus atque felicitas , ut de tanti Domini fidelissima ac sincerissima seruitute orietur. Quandessirim Ic facta est inquit Augustinus J mi ei.
ib am esest inis; perauciosum mitem, Dam, non rima quo condita vi, facere mol turam. Sed nimirum fide destituta, humana sapientia, in multis deficiat necesse est. Imbecillum enim ac pertenue, ad ea etiam quae in tensus Incurrunt pervidenda, rationis lumen est; multo autem minus erit ad diuina sufficiens': ad quae proinde exploranda contrectandaque, quisquis per seipsum . & nullo stipi mae veritatis, aut diuinae ductu automatis accesserit ; net is in errores inissic ac caecos semet impinget, inque labyrinthos atque ambages induet inextricabiles.
Quae quidem hoc loco per occasonem indicasse suffecerit. t a Nam huic amoliendo periculo quae est ipsius rei grauitas stopportuna nonnulla , in Paete tertia magis ex profesta suta
176쪽
M illud reditur quod fuit initio propositum. Demonstra urg rius , qua ratione in hoc mundi Templo . Ae Irin caeteris agnoscendam adorandum, exhibea' Sapientia Dei. I Am ut ab excursu Pulo liberiore se reuocet, A veltat in sium
te gyrum cogat oratio. ex his tandem id licebit eficere, cui concludendo reliqua ista praemissa sunt. 'Nam si, quemadmodum huius secundae Partis primo capite ex Sapientum sententia diximus ; mundus iste quem incolimus aspiciendus nobis est, ut templum quoddam summae diumetatis; atque, uti reliquis deinceri capitibus multifariam Oltem sum est, ipsa se piaelerrim in uniuerso manifestat Dei sapientia. ipla se in primis noscendam , colendam , adorandam e hiber, ipsa denique mundum illum ingredienti pruna te offere, tanquam in eo prolians speetatissin a inigies , ac simillacti .m diuinet mentis: continuo apPre . non absque ratione nos diacere , mundum iptum quoddam bapientiae diutinae teni uia
Quam itidem in rem nonnulla deinceps alijciam , si tamen hoc capite quiddam pigmileio, memi notirae amphi, ac loculentim exponendae. uι Neque enim negare est animus, quod cuiuis etiam medio eriter erudito notum sit; tria illa in ptimis trictabilia itatui aediuitis attributa decora, potentiam inquam . iapicntiam, bonitatem, tuo quamque modo 1n diuini, operibus , etiam eximiEtelucere. Quod quidem 'mirum eii, inter profanos praeciath&tantum hon Cmiliane, expressisse Galenum, eo coquem supra laudauimus. Vbi aduertus quosdam diuininum operum L. 3. δευμ reprehenibus: EF inquit ) conditor is nostra et rum' 'compono. Existimo, in hoo peram ese pietur , fisus tauror m τ' ' hi inimis ferimiseram', vli4 sexcenta odoramenta ἐν inguenta Iuli Amigaverim; seas ηoverim ipse primus , deinde V abys ex querim, quanam sit inus Sapienna, quae
Virtus, quae Bonit . quod enim cuisu conuenιente e mare omnia,
177쪽
nitatis sterim u esse statuo; υ quidem ris e. eius bonitas
hy mnis nobis es celebranda. Hoc autem omne inuenisse, quo pacto omnia poti imi adornarentur dummovientia est. Uecisse autem omnia quae moluit, mirtutis es inuictae in perabitu. Ista Galenus. Qui in eo quod ait de taurorum hecatombis M. sta, inter alios, praeeuntem habuit Philonem, qui quodam loco ita loquitur: Omnis minus sancta es: gratitudo eterh, sanct ima. stuam non legitime Deo exhibent, quotquot putant eum placari aedistis, donari,soacrafi s. Nam ne totus quidem mundus ad templum in honorem e- sincerit. Se praestas eum lavissibus hymni colere, non decantaris moras ora j tinnula, verum mo tis manimo puro &c. Et ista Philo. Eodem ruit & Ambrosii locus de mundi a Deo effectione disserentis; eis notabilis, quod tribus verbis tria illa quae modo in Galeni sermone commendabamus, complexus est : Fecit dicens quasi bonus, quod fora intili , quo sapiens, quod op- Τ rimum iudicabat ; quast omnipotens, quod amplissimum praeuid bat. Sic ille. TNeque vero non meminisse possum, siue eius quod de Dei virtute Romanis scripsi Apostolus; sempiternam scilicet Dei virtutem, per ea quae facta sunt, intellectam conspici; siue quod de eiusdem bonitate Areopagita Dionysius ι in rebus omni si 'bus diuinae bonitatis imaginem quandam atque resenantiam
inesse. At assero tamen , in eo trium tanquam diuinarum Chariatum choro, quod ad nos attinet, primas quodammodo tenere
Dei sapientiam , illam primam aperire se, primam in sensus ac mentem spectantium incurrere; caeteras velut magis latentes, & quasi obtectas spario, non nisi praeeunte & manuducente sapientia, in theatrum ipsum hominumque conspectus venire. Quam rem qua ratione mihi figurem, aut animo mecum ipse concipiam; in hunc modum enitar exponere.
Non P ' equidem nobis suggerunt in schola Philosophi,
Theologique vias, ad summae unius Diuinitatis, seu primi r rum uniuersarum principij, notitiam perueniendi. Sed inter omnes, ut doctis indoctisve primum ocila, ita omnium facilis lima & communissima est ea, qus semitur e pulchritudine, varietate, nexu, concordia, ordine, colligatione & quasi cognatione, rerum Vniuersi; qua nempe, & per se singulae pulcherrima partium, facultatum, achium proportione consistant,&inter
178쪽
inter se comparatae , tametsi nonnullae sibi pugnantes videan . tur , tamen bellissime conspirent atque contentiant, & α- temperate ad finem optimum est caci quadam luauitate diti
Ut si faciamus quempiam repente vellit ex humo, homunem pei sectum existere, mente lapaci, curioso ingenio , iesit rium, nulla disciplina, nullis de Deo inundiue parente antici patis informatum notionibus, atque ubi primum ab eo stupore, in quem ipso tantae nouitatis miraculo coniectus sit, se collegerit aliquantum, tum demum seiplum ac domicilium in quod inductus sit circumspicere , atque prae summa admiratione si cum disquirere curiosius ; unde ipse tandem , unde ista moles admirabilis, unde tanta rerum seu multitudo, seu varietas, seu pulchiitudo, seu ad suos cuiusque fines aptissima dispositio,
emerserit; quo autore existat tanta machma, quo rectore perstent tam aequabiles atque constantes , immobilique lege contentae, caelorum ac siderum conuersones, stata illa dierum at que noctium vicissitudo , perennis propagatio rerum , & ipse ii adita seminum vis admirabilis , tempestatum annuarum successio, imbrium caeterarumque optortunitatum tempestiuitas, di innumera huiusmodit continuo sane illi succurrat, se bcari prim- , tum vero pro certo credere; inesse mundo mentem aliquam ipse mundo superiorem, & rerum omnium Vniuersi sectitatricem, digestricem praesidem, moderatricem, arbitram et quam Omnes Deum dicimus. Deprehendet enim aliquando, ut eum fecimus solerti esse ingenio , tam praelians Opus tamque admirabile, neque sorte aut casu extitisse, neque caeca quadam temet itate ferri, neque a seipso ortum aut exiis stentiam habere. Siquidem neque absque arte aut consilio esse posse opus tam exquisitum, tamque elegans, tantaque partium varietate com restum ; neque artem absque mente aliqua, quς
sapientia & consito praedita se ; neque demum mentem Uni uersi totius architeetatricem , absque aliquo diuino Numine,
quod & ipso mundo sit praestantius, & Uum sibi per se sufficiens, neque ortum suum essendamve cuiquam debeat, aut
quidquam mendicet ab alio, cum ipsum primum sit sque admodum aliquod esse oportet & primordiale rerum uniuersarum principium.
Sic enim ut nostros interim omittam J etiam Tritae stus sermone quodam ad Tatium filium , at que passim Philos
179쪽
phi, ex ipse operet e Iehenderunt artificem , ct ex relucem, in ipsa uniuersi harai aia. summa .sapientia coodiiqiis, dari Numen aliquod , cui is asste inui Vlta pii potestate nuia eaturi, o gubernetur arbitrio. efficaciter inpio baueriti t. enim ρο- rest esse tam ii pertum. μη:co sesem, tam inquit in Octatam Minutius e in o isi in e dum 1 inlata , N pae uni insta circas sibi ueris,qi se aliquod Numen aestanti sim me
stultos, alii: qtie quae ibidcm iubi jcit, imitari visi is est, quae pluribus. hoc de argumeris 3 di pii Iai Tullius in peri a tabi, i. ain secundo de natura. DcOIum tu
Porro perantiquus Locrensium legissator. Zaleucus , hoeti gum suarum .proemium , dc velut illudamentum posuit, ita ro. terente Ioanne Stobaeo : Onanes qui urbem ac regionem inbutiarant, psi siωμs 6se oportet existimaret Deos es . . styod serm. δε l
stum fit, ex caeli ta totius munda instebi oue, rerum, in ipsis disposis one pumerrima is redine: haud rium fortuita ; aut imma-na , eius modi opera putare conuemt., ae item commendat de pluribus proponit Diodorus Siculus histori et sug libro ii. vl At exprelae ad id quoi modo contendimus, Plutarchus, iidbro i de placitis Philosophorum cap.j6. Notionem Dei sinquit se negit primum constes, eorum quae in mundo sunt pulchritudo. δειhil enim palam remere. I Drrvito x6citur. Obserua quod ait: Dei notionem exinde primum esse tumeliam. Cui simile qiii j
dam dixerat Plato in Philebo, Se libro decimo de Legibus. . E Nolitis autem Eusebius libro 7 de Praeparatione Elaange lica cap. a. de Hebretorum Theologia agens, hac ipsa ratione eos olfendit in supremi Numinis cognitionem deuenis te. Desii de inquit qu iam neque a lapidivus casu, quam fine artifice domus aedi cari, nec pannus iusque texente fert i, nec nauis sne gubernatore nauigare poteti: cum animalibus rationestius . . que irra Ionalibus, is .substantus animatis atque inani itis pleb tum btinc mundum mi erant , non . M l. renita Dei haec o mma secta putantes, a magnitu tur,otque Dulchritu me creatura rum . puritate mentis , creatorem omnium immortutem agnouo
Pr termissis autem Patrum plurimi , qui huic algu, menti forma usi lunt; nonnullorum tautum verba producam, huic loco specialiter opportuna Ex Lacinias Ambrosius, opus diςi PrimM Pςiuactans , cum dixis leta pixclara oecia, erum Lin se
180쪽
aacente artifice peritiam eius ostendere, mi operatori operis testimonium fusti agetur : Similiter hic mundus subdit diuinae missatis 10gne δ ι ut per ipsum Dei sapientia manifeste rimid os Propheta , simul ad inui tilia oculos mentis artollens, ait: stifim nugnificata sunt opera tua , Dominet Omnia in sapientia fecisti. In quibus vides, non utcunque in septen, tiam in ope te mundi relucentem facile cognoici Deum ; sed eo proprie mundum conditum, quo per ipsum Dei sapientia
Hieronymus autem ad illa verba Ecclesialtet e Diaci quos omnia opera quae serit Deus,perseuerent in perpetuum: non possumus eis quidquam audere &c. ita loquitur pro re nostra: Ita co Deus tarta rarione cuncta moderatus est,qiusit humanis obus clementa seruire, mi homines haec midentes intesidant esse prouidentiam, ut timeant a facie Dei, dum ex reris aequalitate, cursu , ordine atque constantιa, intelligunt creatorem. Ex Gr is porro S. Athandius oratione 3 contra Arianos: E. idem ratione sinquit etiam operibus intra es sapientia ρο-gies, Pt mundus per eam cognosceret sui Demiurgum, siue opi-sexὶ Vertam, ἐν per Verbum Patrem. Et postea ad illud respiaciens, quod Prou. 8. dicitur sapientia, principium seu initium viarum Domini, ex versione Septuaginta: Principium autem
viarum appellat inquiti quia ista imitaritia sapientia siue,
quae typice in rebus creatis eluceti est me ut rudimentum. eis mentumis ad cognoscensim Deum. Huic emm via aliquis inmens, V m is ac magis animo ascendens, animaduerteHs opificem sapientiam, tandem e. peruenit, mi in ea murem deprehendat. Sic ille appositissimὰ,
Ex Heblaeis deniquepulchre Rabbitaui Ben Gherson: ad illude Salomonis Prouerbi js: Sapientia in plaseis dat vocem suam: Haec omnia eb stediant sinfit Ut diuina bapientia in rebus prui ut , admirabili quaium euidentia r cum animaduertitar imcredibilis Sapientia ratio, qua in relus condendis est isses. Hoergo plane diuina Sapientia mori des I blimi voce et ocat, quando in illorum animos incurrit &α Quod omne isto breui dicto confirmat Doctor Augelicus: . D ordine creaturarum productarum decor diuinae Sapientia minifestatur. verum ipsum ordinem creaturarum, non quomodocunquet Aiuinam lapientiam manifestare , sed eundem primum occu-