장음표시 사용
181쪽
PARS SECUNDA. I CAP. XVIII. xi I
rere creaturas consileranti , atque contemplatorem suum in notitiam inducere supremi rerum autoris ac moderatoris, sub exprelsa notione. supremae sapientiae, aperie significant subie-
eiusdem S. Doctoris verba, ad illa Iobi iti Interroga iumenta , cocebunt re : υ molatilia caeli , of indicabunt tibi. Itaquere terrae , restondebit tibi et narrabunt pisces maris. Hoc ergo ostenditur inquit S. Thomas in quod omnia confitentur se esse a Deo facta. Tunc autem creaturas interrogat, quandb ea diligenter con erat: sed tunc interrogatae respondem, quando per confiderationem ipsarum hιmo percipit, quod tanta ordinatio e conuenientia , quae inuenitur in ordine partium Vnistri , nulla
modo esse potest , nisi ab aliqua superiora Sapientia di spensante.
At facere non sium quin extremo loco proferam sinctae cuiusdam sapientisque virginis, memoratu dignam , atque hactenus dictis congruentem , Philosoplitim. B Macrinae videlicet ; quam ipsius germanus S. Gregorius Nysienus , haec ipsa illius sensa referens, libro de anima & re sui rectione, non alia ter fere toto tractatu, quam Magi ram appellat. Aiebat igitur illa inprimis ue rationem Deum inueniendi, hanc videri maxuIta obuiam, quam creatura rerum , per ea quae in eaJunt miracula expiscat V enad rat; cuius creaeturae auditor est oculus, per ea quae appareut, resonante in corde ,sapiente or artifice merbo. ea ram enim quodam quasi clamore palam inicine factorem
ipse caelus et i inquit Propheta ineffabilibus vocibus glorim Dei
enarramribus Flucio fieri non posse, mi quis intuensWanimas uertens harmoniam caelestium j terrestritim miracularam ;quemadmoaum, exempli causa, elementa, natura Inter se contraiana, ine sabiis atque occulta quia m serietate alve communione, a eundem omnia scopum, ad rerum scilicet Unives conservationem, consociantur arque con irant &c. non manifeste doceatur , inesse mundo diuinam mim artificiosam ac sapientem ; quae in seruer-D rebus apparens, per omnia pertinetii atque infuse, partes toti,
totum, partibu atremperet, mr a quadam Ita contineatur reis rum Tum vero quasi rem ipsam compendio concludens, subiungit hoc breue dictum & commemorabile et oculus nobis missu interprea omnipotentissa Fentia, quae in rerum et Duersitare cernitur. Ita illa praeclare.
182쪽
Appendix , concluso proximὶ actorum OVod ergo ostendere caeperamus : ex primo' li seu mundi conspectu si ad id, quod per se heri amat attendet imus non illico elucet Conditoris bonitas aut potentia: ctam iam nondum constet, autoremne aliquem atque opificem mundus habeat, an ortum suum sbi debeat Universitas, nul lius mentis vi ac consilio in lucem educta, sed vel fortuito nefacio quorum corpusculorum , tanquam mundi seminum, in incursu atque concursu coalita, vel caeca quapiam ac brutan
turae nece sutate, consiliens.
At postquam ex arte deprehenderis artificem , mentem sua premam , primordiale rerum omnium plincipium , primam essentiam, ens entium, & causam causarum; eamqtie deinde ad opus suum magis otiosa animi reflexione comparaueris iam admiraberis exosculaberisque bonitatem eius , qti ὀd cunni esset sibi summe sussciens, sua pax , ct es , beatitudo, solius indolis ad benefaciendum pronet incitatione , Uniuersum hoc condiderit, illudque tot rerum ac naturarum multitudine. v rietate, persectione exornauerit; ut esset quidpiam quod supte. mae suae essentiae, pro cuiusque captu atque modulo, particep fieret, S in quo prolixe opes ac diuitias suae bonitatis osten
deret. Diligis enim omnia quin sunt, ἐν nihil odi ii eorum qua scisti: nec enim odiens aliquid constituisti aut fecisti; ut dicitur
Op.i I. is. in libro Sapientiae.
Exinde progressus ulterius , admiraberis item veneraberiς que eiusdem Numinis supremam potentiam; quod uniuersam hanc mundi molem , idque ulat ratio primi & infiniti principi j) e nihilo, nulla materia praeiacente, nullo extrinse- .cus adminiculante, E lacundet metuis aeternis ideis, solo nutu seu verbo, eduxerit; quod sui cum Scriptura, ista dicam θω lum sicut pellem, hoc est instar tentorij, extenderit, terram' firmarit super aquas, mari reminos, procellis legem possis rit; quod denique molem Vniuersi, velut tribus digitis appensam , nullo labore sustiueat, portetque omnia verbo virtutis suae, auriga de currus caelestis orbis at e terrestris. Qua equidem
183쪽
dem figura sermonis, 'non tantsim Scriptum diuina , sed usus etiam est eca , quadam epistola ita scribetis: Deus ille Uaei. D. 3 mus poremisimus, i a merit omnia. ι - . Ita, quod exponendum susceperam , relucent quidem in Uni tib summa Conditoris bonitas atque retentia; sed ptima se prodit atque explica eo in opere infinita eius sapientia; eaiaque quas m a ducente, Dei bonitas atque potentia videntur in notitiam nostram, & tanquam conspeetiam venire. Demum id proprium esse diuinae sapientiae, prae caeteris Deo attributis , & in iplius opere relucentibus; ut spectatorem suum ad conditoris notitiam, ipsusque supremi Numinis venerationem ac cultum adducat ; manifeste, ni fallor . ostendit Apostolus, illis epistolae ad Corinthios prioris, verbis: Nam Mais mi Sapientia hoc 'est, in ipso opere mundii ut cognouis mundus Deum i placuit neo per stultitiam praerierimnis saluos sicere medentes. Cuius . loci vim di energiam , quoniam exactilis postea ponderaturi sumus, hoc loco lassiciat in
Ueruntamen demum adiungenda est, grauissimi viri Hug nis de S. Victore, prorsus huc faciens, atque ante dictis consentanea plane sententia. Qui pie qui liactatu quodam, de .scense mentis fer mi ibilia ad inui ilia Dei in quem fortuili , .
demum incidi , postquam Opus hoc meum typis mandandum. 'transmiser ) cunti illud in primis ,- cap r. posuisset r. Triai esse inuisibilia Dei , quae cognoscuntur per ea quae facta sunt- potentiam, sapientiam , benignitatem. Et potentiam quidem manifestari, per creaturarum immensitatem, siue multinidi, nem & magnitudinem : sapientiam, per earum decorem , distpositionem, ordinem: benignitatem denique, per earundem utilitatem. Exinde decimo scrio capite, expresiε inquiren in quodnam ex his tribus inuisibilibus Dei, ptimum occurrui creaturas contemplantibus ; disertissimὸ re indet Sapientiam.
primam' euirere. Quia'c ut ipsό ais j illi iii sibile i Dei trius in ea contemplatione compressendiis, quod in suo vili rili simulacro eaepressus Ne manifessistς ωktatur. Hoc aut in est Sapientia: quia se dicet simul actu ri quod est creaturarum decor, euidentius est , ac prius occurrit, quam aut immensi', aut utilitas , quae sunt visibilia simulacra potentiae Sebenignitatis. Quod quidem postremum nonnullis confirmat rationibus, quae apud ipsum videri possint.
184쪽
Nec disseide solet, si id quidem esset tanti, eam quoque rem. ex ipsus etiam Platonis doctrina assismare. Videri potest Marsilius Ficinus ita disserens, in compendio dialogi Platonis undecimi de legibus. Uti mero ait scilicet Platoὶ Palladem, VH-
M Nem artibus praefusere ; ex multis Platonis 6s alibi atque alibi traditis, αγllige : Iouisun o infindi archite. Eu, trinitatem quandam numinum, quam opificiam Platonice m. minamus, semper Mi lare. In qua quidem trinitate, prima sit Pu tu, secundus autem Vulcanus , M s vero tertius. Sed quemai modum trinitas tota ad Iouem ipsum, a quo est, referrur: ita ferme Vulcanus Mars referuntur ad Palladem. Addit autem in Marte potentiam , in Pallade sapientiam, .ia in Vulcano igneum Spiritum siue, ad rem nostram, bonitatis atque amoris vim, ex Platonis mente adumbrarula qua sane philosophandi ratione, manifestum est Dei sipientiam in rerum molitione, primas prae bonitate atque potentia obtinere ς eodem fortassis alludente Lyrico Poeta, qui etiam Palladem Ioui proximam facit, ita canens :L. .sae I x. Proximos illi tamen occupauit Pallas honores.
o. d E. Tanquam si Moses ille atticissans quo modo Platonem Nu- . - . SM- menius appestat Pythagor in Philosophusὶ sub suae Palladis stasmate, quam Ioui intime adstantem secit, velut primariam di uinorum operum administram. idipsum efferre tentaverit, quod antea expresserat Salomon : qui mente subingressus caesi Re giam, Sapientiam istic mouit, diuinarum sedium assestricem, consiliorum participem, machinatricem &architectam operum; ilam proinde roget ad se demitti de caelis, ut sicuti Deo mi dum condenti actuisset, eundemque nunc gubernanti assisteret:
ita illam ipse in regno prouide administrauo sibi assistentem& collaborantem saberet. Gnarus absque illa nihil recte seri ab hominibus: ipsam porto libenter ad usus nostros descendere; & per omiua vitae ossicia , actuosam ubique & egram, in eodem nobi in sole, puluereque versari. verum hoc postea.
185쪽
ext remum concluditur : Alandum hunc , proprium Sapientia Dei Templum, a nobis habendum obseruandum esse.
SEd enim auestamur hinc denique; & ad quod per has ei
cultiones & tanquam anfractus deuenire contendimus ex
trema hac deductione conclusum aliquando relinquamus. Nam si s quod hactenus multiplici via , ac ratione monstratum est in magnam hanc mundi domum a se construi tam instructam, ornatam proprio quodam iure inhabitat Dei sapientia; si , pret cetteris Deo attributis virtutibus, in ea sese et ditis mentibus clare conspiciendam , agnoscendam . adorandamque prςbet ; si quamuis in partem huius uniuersi te conuerteris , ubique agnoscas impressa rebus sapientiae vestigia, immo expressa quodammodo simulacra ε, si creatae res omnes' totidem voces sunt,& tanquam oracula sipientiae , ad pietatem verissimam , sanctissimamque summi Numinis religionem gentem humanam informantis ac manuducentis: nihil sane est cur dubitemus , ipsum uniuersum AEdem appellare supremae Dei sapientiae. Cuius nos proinde ubique praesentis,& in omnibus apparentis, reuerentia, oporteat in mundo circumlpea die, casse, sancteque degere, sensus omnes ac motus animi
ad aeternae te sapientiae, atque instituta, exigere, neque mais num pedem ue quoquam, ac ne vocem quidem, nisi ex illius disciplina, proferre. Sic enim habendum constituendumque solerti amatori sapientiae: hunc denique sore totius illius inquisitionis, stud ijdue tactum pulcherrimum ; si inde condiscat, sblicite sibi utendum esse tam prompte oblato atque obuio magisterio diuinae sapientiae, eiusque ductum, in omnibus quae ipse agitet mo
liaturue, attenta cura esse sequendum.
Qtiando & id facile animaduertet in disputatione praesenti, non illam a nobis commemorari commendarisie sapientiam' si tamen sapientia dicenda est in curioso otio, ac sterili r
rum humanarum, diuinarumque, contemplatione contentam
aut inani etiam ac superuacua subtilitate laborantem , sed , ἰ
186쪽
um supra describere carpimus, & Irout Virtutem alicubi
pingit Seneca, essicacem atque exercitam , arens; pulueri, solit, sudori assuetam , artus coloratos, manysque habentem opere
faciendo callotas. Quo eti recte ὀbsh at Philo, in libro de Perfugis: Si pientum at tu Vi ton , non in femininum robur mer) mafailum habere. Vt illas intelligas non vitai molli, aut inerti otio natas, sed suapte indole vi Plchros labores, S: sa-
ω grandia comparatas. Neque vero regum ille sapientissimus, ad mentis i duntaxat exercitationem 1, ornamentumue, aut solatium, oblectationem.
que vitet; sapientiam deuocabat e caelob: sed et i merium sit, in . quit, ta mecum taloret ; atque ut nonnulli ex Graecae vocis vi colligunto ipsi quoque meo labori praesit. ac velut opem pem sum exigat ; di deniquesciam, latque adeo exequar Fiὸα-
ceptum it apud te. l. it Pili Nam, velut etiam Parie prima de sacro agentes tabernaculo admonuimus ; non tantum ut numen quod in mundano templo
colatur, spectanda venit suprema Dei iapientia sed, per quandam quasi prosopopoeiam, attendenda etiam ut princeps ea in aede diuinitati3 administra, cultores amatoresque si si P vellitiministros inferiores, suo magisterio ad summi Numinis notiatiam , amorem , venerationem informam , diuinarum virtu tum seu persectioinim cui vocant θ vim aperiens, latentis inmundo prouidentiae arcana Pndens, quo cultu Deus , qui , victimis, quibus hymnis, qua morum gratia venerandus, diligenter edocens Domis est enim disciplinae Dei ait Sapiens γῆ electrix , seu , ut alij vertunt, ponderatrix , verum illius. Quem etiam locum, cum in Graeco textu, pro doctrix, N-stis habeatur, nonnulli ita veridie: Scientiae Dei sacerdos est, or operum e antistes. Perinde atque si quod dioebamus) i in sum mundi opus , Dei templum sit, cui ipsa praesideat sapientia , ut propria sacerdos , atque suprema aedis antistes ac
Quanquam huic itidem commentationi, Ma mundum spectamus ut aedem propriam diuinet Sapientiet, Gent Hebreti in libro Sanhedrin, ubi sui testatur Galatinus in illa Prouerbiotum verba: Sapientia adificauit Mi domum ; de ipso Universo accipiunt a septemque columnas, septem primaeuos orbis conditi
dies interpretantur. Quorum numero accensendus est Salomon
Isacides ab Autonio Giggelo editus. Eosdemque etiam e Christianis
187쪽
stianis scriptoribus secutus Potho Prumiensis plesbyter, libro quem inscripsit, de magna domo sapientiae: Sapientia Dei es, inquit, quae aedificauit hanc domum, excidit columnas septem. Sexigitur dies quibus in principio mundi Deus operabatur , septima in qua requievise Deum ab operibus suis sacra Scriptura rosatur, septem sunt columnae , quibus mundi fabrica, qua es domus sapientiae, sustentatur. Gas deinde dies fusius exponens, singulas mγstice constituit, assignatis ijsdem sigillatim specialibus quibusdam operationibus, seu donis ut vocant Spiritus sancti: prout videre est in ipso autore, tomo v. Bibliothecet magne sanctorum Patrum. . Ad extreinum hisce confirmandis etiari conducere videtur, quod a Christo sese accepisse scribit S. Birgitta ; videlicet ab ipso principio nomen mundi fuisse diuinam sapientiam. Quod quidni liceat hac ratione intelligere, ut dicatur hic
mundus, Dei sapientia , sanquam pedes nimirum ac templum sapientiae t quemadmodum passim Videmus usu receptum , ut templum S. Petri, S. Petrus, S. Ioannis S. Ioannes appelletur. Quod autem lubditur in eadem reuelatione: mundum nunc
potius appellari debere sapientiam humanam; non sic accipiemus, quasi spectatus in scipio mundus ; aut secundum quod ab suo opifice Deo prodijt, nomen aliud mereatur e sed hoc ita dicitur per retpectum quendam ad ipsos mundi habitatores, qui nempe principio Deum in opere suo considerantes, ad di
uinae icita sapientiae, cuius euidentes in ipso mundo notas recognoscebant, vitam omnem ac mores componerent; at tem-
potis lapsu, a Dei dcfecerint sapientia; ut iam solis mundanae sapientiae , humanaeque prudenxiet legibus omnia metiantur, ipseque mundus, aut gens humana , diuersam a prima mereri videatur appellationem. Hoc etenim volunt verba illa Saluatoris ad lponiam: Nomen mundi fuit diuina sapientia; quia principio mundus hoc nomen habuit , quod erat sactvi in diuina su-pientia. Hoc nomen venerabatur ab omnibus;'laudabatur Deu,
a creatura sua in sapienna Jua,'mirabiliter praedicabatur. Nune autem inhonoratum es nomen ciuitatis hoc est, mundi)Vim--tatum , O accesso nouum nomen, id est sapientia humana. D. dices enim, qui prius iudicabant in iustitia. in timore Domini. nunc conuers sunt ad Juperbiam , homines smplices supplant mi dec. Hao sapientia nunc diligitur, mea autem data est obli.
188쪽
Denique hune mundum sapientiam Dei appellandum ; &ex Cardinale Culano , aliisque supra diximus , ex praeclatis Apostoli verbis , quae modo exponam , cssicacius approbabitur.
Rerum a nobis ante dictarum plenior ex Apostoli merbis com firmatio atque illustratio. P Roducendus est modo in rem nostram Apostoli Pauli lo
cus egregius; cuius expositionem propterea in hunc locum distulimus, quὁd non modo cunctaquet docuimus belle confitiamet , s ed iplam etiam diuinae prouidentiae rationem, in huius Universi constitutione, hominumque salute procuranda quam in pauca recollectam proponere est animus) contemplationi nostrae subi jciat. In s. ai. Sic igitur scribit Doctor Gentium prioris ad Corinthios prumo capite. Nam quia in Deisapientia non co est mundus per
sapientiam Deum placuit Deo per stultitiam praedicationissaluos
stuid est autem tu Dessapientia ' quaerit ibidem Chrysbsto.
mus. Et respondet de ea agi sapientia , quae apparet per opera, per qua moluit cognosci. Propterea enim, inquit, ut ea quae sunt, elusimodi construxit, mi conuenienter ex dis qua cernuntur, in a miratione haberetur essector.
Cum igitur mundus, siue huius mundi homines, in ipsa Dei sapientia , quatenus relucet in huius Universi opere siue, ut ibi Guillelmus Estius , in Dei sapientia metonymice accepta pro ipso mundi opificio ) ea ipsa rerum mundanarum cognitione i prout poterant, eratque conditoris consiliumὶ sapientetvsi, Deum non cognouerunt: placuit Deo, alia prorsus tentata via, per Sapientiae suae stultitiam , hoc est per Uerbi sui incarnationem , mortem, ac crucem quq mysteria itum, seu stultitiam Dei ibidem appellat Apostolusὶ homines ad sui notitiam , atque salutem adducere, & non iam per rationem, sed per fidem , eorum sibi mentes voluntatesque subi jcere. Sic enim Ioannes Chrysostomus: stagoniam ergo per banc sapientiam, quς scilicet apseret in diuinis operibus, noluit mundus in Deum cognos.
189쪽
re ; persuasit per stultitiam quae esse videtur praedictaonis, non per rationem, sed per fidem &c.
Quod item aduersus Marcionem ita expressit Tertullianus: L. s. e. s.
Igitur quia homo in sapientia non cognouit ratim ,quiam in sapientia Scripturarum, tr omnis gens in sapientia operum: ideo Deus idem, qui in Atentia sua non erat agnitus , statuit sapientiam hominumstultitia repercutere ,sMoi faciendo credentes quosque, in stultam crucis praedicationem. lita Tertullianus. At eundem Apostoli locum praeclare interpretans S. Atisobmus; aut potius Hernaeas : Propterea, inquit, placuit Deo si uos facere credentes per stultitiam praedicationis , hoc est, per rem . 'praedicatam quae sulta videtur i, id sper incarnationem.humi 'litatem Filν JH. Vertam quippe Dei, Dientia est. Sed Iiaritia huiussi lentiae Heta est caro Verbi. Vt quia carnales quique, precarnis suae prudentiam , pertingere non ebant ac sgientiam; persultitiam praedicationis, hoc est,per carnem Verbi praedicaram sanarentur. Et hoc es : sigia in sapientia non cognouit dec. aes dicaturr chm Deum, qui es sapientia, nequaquam persapiemiam seram mundus inueniret; placuit, ut Deum hominem factum, per humilitaris stulta cognosceret ; quatenus eius sapimita ad nostra stulta deret, ἐν lucem supernae prouidentia , luto careis sit illuminata, myra caecitas videret: sicut ille caecus, qui luto stipescentos amplo , illuminatur es. Haec omnia ille, quisquis est
Nec mi sis acute catarricus Abias: quia, inquit, in sapiem Serm. s. detia sua non cognouit mundim sapientiam Dei, digninione instabili, eadem sapientia Dei sesultitiam fecit; mi quamlibet idiotis ἐν hobetibus sediscibilem praeberet, ἐν per stultitiam praericationis saluos faceret credentes. cooteor tibi , Pater , Domine caeli ἐν terrae, mub. H. sua sapientiam tuam abscondisti a sapientibiis ἐν prurintUM,' I. reuelasti eam pari sis. Recte quippe is autor haec Domini verisba cum illis Apostolicis, tanquam assinia & sibi cognata, componit : quando & qui modo lapientes dicuntur atque prudemees, istic expressi sunt mundi nomine ; de qui hic paruuli, ibi credentes sunt appellati. Hoc enim illud est grande arcanum, & adoranda magis quam inuestiganda , ratio caelestis prouidentiae : ut simplices quidem atque paruuli, Euangelicae praedicationi, isti inquam
Dei stultitiae, aurem ac mentem accommodantes, per humilitatem in ipla secreta ac potentias Domini introierint, latu-X 1 temquς
190쪽
temque adeo consecuti sint. Vbi sapientes atque prudentes huius saeculi, neque inuisibilia Dei, in Mundi sapientia, per cordis sui vanitatem , intellexerunt , & incarnati Verbi mylterium, erticisque sapientissimam stultitiam, per superbiam contemps Iuni, ac propterea perierunt. Verum huic seu Patrum expositioni, seu menti nostri amplius fit malidae, Angelici Doctoris verba pluscula, at in rem praetentem meo iudicio) appolitissima, clausulae loco resera.
min. Is igitur eundem locum , in quo nunc vellamur, ex. Ponens:
ignat rati em inquit) quare per praedicatis 'his saluentur Meles Et hoc ideo quia mundus, lac est mund I, non cognouerunt Deum per sapientiam ex rebus muni acceptam, Efhoe in Dei sapientia. Diuina enim sapientia faciens mundum Auindicia in rebus mundi instruit secundam illud Fecit i. EJfidit illam super omnia opera pua: ita quod crearura per sapientiam Dei facta , se habens ad Dei sapientiam cuius indicia gerunt , feni merba lominis ad sapientiam eius, quam Anificant. Et Aurdycipulus peruenit ad cumstendum Magistrisapient. am , per merba quae ab ipso auit: ιta homo poterat ad cognscendam αι , pientiam . per creaturas ab ipso factas, iliciendo peruenire ; βecundum illud Rom. i. Intii tilia Dei , per ea qua sacta sint, imtellecta conspiciuntur. Sed homo propter corias juι evanitatem a r Etitudine diuinae cognitionis mariauit. Vnde dicitur Ioan I. In mundo erat, munos per ιpsum factus, mundus eum non cognouit. ει ιdeo Deus per quadam alia ad Di coguitionem saluti. serum fideles adduxit, qua in ipsis rationιbus creaturarum non imueniuntur a propter qhod a mundanis hominibus, qui Iolas huminarum rarum confiderant rationes, reputantur pulta. Et huiusmo
derans sensum fluum ab auritoribus non precipi per verba qua protulit,pudet sis merbis etri,per qua posit manifestare qua babes in oorde. Hactenus summus in L