장음표시 사용
251쪽
rem existimet, quo magis ab illis abduxerit animum , atque ad omnia illis aduersa , magis propensum se senserit. illudque secum deliberate conitituat, quod apud eundem Annaeum , ad profanum, & a sapientia melltim vulgus, loquens inducitur, seu Socrates, seu quiuis alius Sapiens: Nihil magis persuas mihi , quam ne ad opiniones vestriis , actum et ita mea sedlerem. Qua de re pluscula adij ciemus in sequentibus. Sed placet caput hoc opportuno admodum eiusdem Sene praecepto, velut auro & gemma, obsignare : oties quid sugiendumst, aut quid petendum, moles scire; ad summum bonum, ἐν propo tum totius mitae r stice. Illi enim corsentire debet, quidquid agimus. Sic ille.
confirmatio dictorum : quidae , de tenera etiam aetate, ad bonesti studium instituenta, per occasonem ariectum.
P Rincipio igitur ad sapientiam accedenti , ab illis ossucijssallacisque, quibus vulgus laborat mortalium, enubilandus , ut ita loquar, est animus, & sinceritati puritatique suae restituendus , ut lucem veritatis, ac sapientiet decorem possit aspicere. Ne, si vulgaribus praeiudiciis occupatam mentem, ad diuinam disciplinam adferainus, nobis opprobrantem audi mus S. Augustinum, quod aduerius Manichtos scripsit libro de moribus Ecclesii Catholicae: crassas omnino mentes, ἐν comporeorum smulacrorum pasu morbidus, ad diuina iudicanda defer tis : quae nempe nequeat ullo pacto, nisi animus purus capere,
nec nisi mens lana atque sincera attingere.
Veruntamen quando ut ex modo dictis colligere est malorum nostrorum ista fere unica, certe grauissima & communissima , causa est,quod salsis quibusdam opinionibus, circa id quod bonum expetendumque sit, occupati, ad vitae nostrae rationes designandas inllituendasque venimus ι eapropter impelli me lentio, ut quiddam hoc loco proferam , quod velut a nostris moribus, usuque communi satis abhorrens, nescio qualiter accipiendum sit: magni videlicet, ut mea quidem fert opinio, sore operaepret ij , atque ex ulu humanae vitae , teneram aetatem sic vastitui, ut non velut aissolet j ijs, ut res magnae,p f summe-
252쪽
summeque expetendae, proponamur, ea, quorum studio vulgo tenentur, incendunturqxie morIales; opes, gloria, delitiarum illecebra; sed ante omnia commendetur illis honesti stu dium , cui nihil omnino in vita humana anteferendum sit, Ostentetur virtutis splendor, quaedam instillentur praecepta verae sapient hae, ad cuius decus sensim aspirent , & cuius luce ac suauitate, licet subobscure & quasi e longinquo proposita, capiantur tamen pro captu suo, & primo. illius veluti sensu atque gustatu assiciantur. Cui meo sensui paulo amplius exponendo, nonnulla liac
Primum enim quod iam insinuatum in superioribus est,
cum rectam indolem demonstraremus plurimum conserre ad sapientiam in unicuique insunt a natura , vel a proprio, quod aiunt, cuiusque genio , quaedam velut virtutum vitiorumque semina , quae quisque fere sequitur in vita, nisi naturae in
num malumue propensionem immutet . aut a parentibus a cepta educatio, eorumue Usus quibus convixerit, aut a magistris insinuata disciplina. Itaque & a natura liosdam ipsoque ortu, quasdam habere animo anteceptas informationes virtutum , & tanquam insitos igniculos sapientiae, qui si tantum constentur atque exsuscitentur, continuo natiuum fulgorem decusque situm late explicent; tum ipsa demonstrat experientia; tum his verbis testatur Annaeus epistola us. stuidam inquiens ex hominibiu egregiam sortiti indolem , in ea quae tradi solent perueniunt e longo magisterio, Et honesta complexi sunt,
cymprimum audierunt. Quae sanὰ virtutum semina, eleganter Valerius Maximus appellat, quaedam quasi cunabula & elementa vir rutis, eo in capite , quo indolis praeclaret exempli non. 3, ε 3, nulla propositurus, ita praefatur: Attingam nunc quast cunabula quaedum 9 elementa mirrutis; animis , procedente tempore, ad Jummum gloria culmen peruenturi, certo cum experimento datos gustus reseram. Quando & illud, hoc in genere, uniuerse verum est; alios ad alias aites suopte genio atque natura saetos; ut quidam pictores , musici, fabri, aliusve generis artifices. non arte atquci institutione, sed natura videantur existere. Quo facit quod Plato in Protagora, Promethei fabulam pertractans, Mercurium ait iussu Iouis, omnibus quidem hominibus pudorem indidisse de iustitiam; quod ita esset conueniens: non autem, quema l- modum
253쪽
modum aritiam, hae quidem uni, aliae alijs attributae sunt; quinivrurs pro multis ea in parte susticere possit. Atque iam illud est, quod ante omnia admonendum putamus , aetatis teneret atque cereς formatorem ; ut siquod in alum. no suo lumen ingenij, squam indolis elegantiam , siqita semina sapientiae aspexerit; hoc solicitiore cura sat agat, quo ipsa natura ducit, oblequi, probisque artibus istud alere & erudire ingenium ; ut ne instos illos melioris mentis igniculos infeliciter restinguat lugenda sermatoris inertia,& quod laxa natura spondebat, peruersa abneget educatio. Alioqui enim incautae aetati, & Armantium cura destituit,
occursant illico gcminet illi, quamlibet praeliantis ac diuini indolis, corruptele quas item demonstrat in Tabula sua Cebes Thebanus, & M. Tullius initio terti j Tusculanarum ) fallaces
nimirum vulgi opiniones, & prauae iuuentutis illecebrae; quibus iam inde occup tiis adolescentis animus, non facile decore capitur, dulcedine, luce sapientiae caelestis: quin & siquis illum primaeuet indolis vigor igneus ad sempiterna atque diuina Llicitet, is conses' m, ijs quas dixi rebus, tanquam suffocatus opprimitur & l quod de nescio quo eleganter dixit, contra Academicos scribens Augininus in indis animi, melpotius decoris quasi t. Pninarium, erumpere in merampulchriturinem nitens, rortuose i deformirer, Interscabra ditiorum,qinter opinionum sagacium dumeta stondesiit. In quibus observes , bonae menti insita limnelii ac pulchri semina , inter eas quas dixi vitae pestes , scabra scilicet vitiorum, opinionesque tallaces, aegre exoriri, maligneque succrescere. Quod loco laudato alia figura expressit
Cicero: paruulos nimirum a natura dinos igniculos, celeriter malis moribus, opis itali depr aris, restingui. Ut recte in praedicta Cebetis Tabula praeclaro scilicet, & digno quod subinde inspiciat studiosa iuuentus, morum humanorum , vitae seu decore exigendae, speculo inducatur, ingretas in vitam , licue praemonens, bonus humanae vitae praeses Genius , ne se Fortunae incaute credant, neue Vulgaribus opinionibus ac Cupiditatibus leduci sese patiantur. Alioqui enim, varijs circum uentos Erroribus, nunquam ad germanae veraeque Sapientiae
possessionem , di quod est consequensὶ nunquam ad summae Felicitatis arcem, aspiraturos.
Tanti refert ad caelestes latus, vitaeque beatae disciplinam, sinceram mentem , atque a vulgi falsis sensibus liberam, tum Ff i vitiorum
254쪽
vitiorum quoque , stirpibus ac fibris perpurgatum petitus, ad
Caeterum vel inde manifestius intelligas, in laeta indole recte formanda, quam nulli curae, nulliue labori parcendum sit; quando id qumue compertum est , id mollis aetatis institutio-Rς, eo maiorq pcriculo peccari, quo praestanti0re natura quis quam, vi ingenij excelsiore praeditus sit. Neque enim a magna indolet ,,mediocri quiddam atque vulgare, sed aut magna virtus, aut: Τgna vitia expectanda sunt, quamlibet in partem cuiusque mentem, seu informatio puerilis, seu adolescentis flexus aetatis, copuertet iri, atque impulerit. Quare uti alia sane petamulta ad locum istum facientia, id etiam recte ab illo veteris Academiet Prinsita obseruatum est : uram optimam, alieniorem
quandam e casionem consequatκr, deteriorem evadere, qu- D
imidi ineris si Neque ario putandum dise, magna scelera extremami improbitatem , ex. mili quadam ignavas indole, non potius ex generoso ir robusto quodam ingenio, educatione corrupto, proficisci. Ita ille in sua Rep. Dialogo 6.
Etiam primam pueritiam miseri Irimis honesti notionis Hii quasi quibusdam rudimentu Sapientiae , recte b
ΙAm vero quiddam adijcimus, ut huic loco proprium: quod
tametsi ut mores nostri sunt, videbitur potius ad quandam Rem p. Pisonis*m, ideam'ue sola animi contemplatione conis. tentam, quam ad rem ipsam usumque vitae pertinere ; at ducatur tameηj, quod serto , saltem in eorum puerorum educatione, quos , Bue ex ipsa conditione nascendi, velut in Principum Magnatumque liberis) siue ex rara quadam indole, parentumque studio, appareat in spem magnam crescere, atquc ad usus Reip. salutares destinari, aliquando locum habere possit. Eam videlicet quam praediximus mollioris aetatis ad honesti
studium solicitam institutionem, non in aetatem adolescentem, extremamve aut etiam prouectam pueritiam, quasi ei primum
aetati insit eius disciplinae capacitas, videri disterendam ; sed a primis
255쪽
primis annis, seu ab ipsa prima pueritia , adhibendam atquς
experiendam esse. Quod equidem a nobis non nimis absurde praecipi, neque omni seu autoritate seu ratione det titutum esse. cognoscere poterit, quisquis ea, quae nunc eam in causam sub iuncturus sum, attenderit.
In primis siquidem huic nolstrae cogitationi fauentes liabeamus ipsos etiam Philosopliorum principes, Platonem atque
Aristotelem. Huius quippe, ipso Platone laudato, ista expressa est , in Ethicis ad Nicomachum , sententia : bapropter it Plato inquitὶ homines satis a pueris bis esse instituendos, mi ijs gaudeant, doleantis quibus gaudere doleres oportet. Haec ebi enim recta in linitio. intibus, nisi fallor, ad id res exit, quod praescripterat Plato in Protagora: ubi eam commendat disciplianam , qua ut ipse ait c.m primam puer quae dicuntur intelli
git, ei demonstratur a modelatoribus, quid iustum, quid ii iustum, quid honestum , quid turpe lit &c. Qua de re ipsam Platonis mentem ex professb exponens Apuleius , ita loquitur ex eius sententia: Hominem ab stirpe ipsa, neque asolute imum, nee malum nasci ; sed ad mirumque procliue ingenium eius esse. Halere quidem se na qu- rarumque rerum, cum na cendi origine copulata ; quae, educationis disciplina, in partem alterum vibrant emicuire: doctores, puero μm nihil antIquius curare oportet, quam mi Di amarores mirtutum; mel interse mori.
btis institutis eos ad id prorsu imbuere , ut regere-regi discant migilisa in litia. uuare praeter caetera induci ad hoc eos
oportere, Ut sciant, quae sequenda fugiendas sint, honesta esse aeturpia; illa evoluptaris ac laudis, haec ver) dedae ris ac turpitu ianis. Honesta , eadems quae sunt bona, confidenter optare eos vomtere. Haec ille, eo libro quem inscripsit De Philos hiat quae
etiam ea stabiliunt, quae modo capite .superiori diximus. Porro Quintilianus, futuri oratoris institutionem tractans, eam existimat & verὁ studiose praecipit θ etiam a tenera puerilique aetate inchoandam: quam in rem etiam Chrysippi laudat sententiam; qui, abi ιllu quoque annis, quibus etiam sub nutricesnt , iam informandam quam optims institutis mentem infantium iudica . t limirum sivi obseruat Fabius quantum in infantia praesumptum es temporis, acquiri adolescentiae: atque etiam dum aliud agitur, puta dum discunt conformare litteras, inter lusum , iocos, & animi causa sukeptas exercitationes pueriles, prima poni posse tanquam rudimenta secuturae deinceps institu-
256쪽
tionis. Vnde inter caetera ibidem in hunc modum praecipit. havoque , qui ad imitationem scriboedi proponentur , non otiollas et eum senimitas haleant , sed honestum aliquid monentes. Prosequitur haec memoria in senectutem, se impresa animo rudi, mi lue ad mores proficiet. Etiam dicta clarorum mirorum, ele-dtos, ex poetis maxime namque eorum paruis cognitio gratior
Ut ocos edisiere inter lusum licet. Vt nempe, quod ait ad Laetam sic libens de filiae institutione Hieronymus: Lugis ipse, eruditiosit. Quae quidni in rem quoque nostram ita transferri possint ; vi& pro ludicris ineptisue naenijs, amoena fiaque cantica pro anilibus nutricularum fabulis, morati apologi , & pro varia occasione, dicta quaedam praeclara, versusue honestum quidpiam
monentes, insinuentur etiam infantibus quorum tametsi vim ea in aetate mimis sentiant ; attamen haerebunt memoriae, &tanquam semina molliori terrae credita, procedente temPIre erumpent & assiirgent in frugem. Itaque rursum idem Fabius de librorum agens ab adolescentibus legendorum delectu , inter ea quq ait admonitione magna egere, hoc in primis curandum statuit: Vt tenerae mentes, tra ruras altius quidquid rudi-Lιι j omnium ignaris insederit, non modo quae differta, sid mel magis quae bonesta sunt, discant. Quod quidem praeceptum etianain pueris minutulis, &ea quet dicantur minus intelligentibus, sua quadam ratione tenendum est ; ne scilicet ea quet minus honesta sunt, audiant: quippe qui postea, etiam scientes aegre
dediscunt, quae didicere nescientes. Admonente etiam sapienter Platone in secundo de Rep. eapropter prouidendum esse, ne quastibet fabulas a nutricibus aut matribus formandi audiant pueri, mimis ut ait) imbibant opiniones contrarias illis, quascum adoleverint, habere illos debere existimamus.
Formanda est igitur , vel Philosophis autoribus 3 primis honesti rudimentis, & tanquam elementis sapientiae, pro captu suo , etiam prima pueritia, am adeo statem , si indolistet accommodate tractetur , disciplint honesti & capacem de
retinentem esse, Spartanorum olim puerorum,d: Iapontortam hodieque probat exemplum : quorum animi excelsitas , & in summis etiam doloribus constans & inuicta patientia, si histo riae gentis credimus,magnam partem debetur educationi: quod ita nimirnm instituantur a teneris, ut honesti atque decori primam ac summam rationem habendam intelligant, neque, qua-
uis seu poena, seu mercede proposita , quicquam quod iux
257쪽
st, sibi committendum existiment. Cui proinde probae insititutioni etiam illud assignem , quod ille dixit, Plutarcho olim laudatus, senex: Omnes quidem Graecos nosse quid sit honestum, sed eo solos uti Spartanos. Quod nempe reliqui, quibus ea deesset inititutio, processu aetatis possent quid esset honestum c gnoscere , non item ad illud mores formare, prohibente per
Et sane quid recti expectes , ab egregia quamuis indole,
quam iam praua corrupit educatio ὶ Aut quid mirum erit aut
insolens, si una cum aetate crescat, exempli causa, amor numinmi, habendique studium; quando, quod aiebat in aeui sui mo
res declamans Satyricus: Hoc monstrant metuti pueris poscentibus assem. Iuaea. D. Hoc essunt omves ante Alpha/Beta puellae Siue, ut de alijs indulgentioris educationis viiijs Quintilianus: s. i. e. z. quid non adultus concupiscet, hiquit, qui in purpuro rapit' Nondum prima merba sormare dissicit, tam coccum intelligit, iam conchylium poscit. Antὶ palatum eorum quam os instituimus. Gaudemus Auid licentias dixerint. Discunt haec mi Ueri , antequam serrat mitia esse, Ex quo equidem sente, pleramque manare morum in iuuentute licentiam & corruptelam, nullus sine
dubitem. Quapropter nequaquam exaudiam , quod stra: quam vocant θ in teneros liberos indulgentiae , at re ipsa prauq atque peruersae educationis patrocinio, molliores parentes obtendunt: ferri posse ea quidem aetate , ac dissimulati, ista non tam mirum vitia , quam laetae indolis atque exultantis argumenta. Respecturos se nempe adolescentes, ubi ad magistros venerint; suaeque naturς bonitati restitutos, quae minus decere, doctore monstrante , perspexeritat, spontanea iam morum honestate, haud dissiculter emendaturos. Qissi nesciremus videlicet : cum uniuersu , ea quae pueri mollibus infitia praecordijs acceperint, durare soleant, attamen quae deteriora sunt, haerere pertinacius: difficili admodum ad primaevam indolem recursu, ex quo ipsa vitia, altera iam n tura facta sunt. γVt vel ea causa , saepe laudatus hoc in capite Quintilianus, L. i. e. 3. aetatem infirmam tum maxime formandam praecipiat, cis fmulandi inquit nescia est yraecipientibus facillimὶ cedit. Frangas
258쪽
eniim subdit in qui nicoragas, quae in pravum induruerunt. Prorimu ergo nequid cupide, nequid improbe , nequid impotenter faciat, monendus est puer. H. ibendums in animo semper indVirgilianum,cor'. a. - Adeo in teneris consuescere multum est. Sic ille.
Quo ctiam loco meminisse possumus Platonis, quem alias edicentem audiuimus, eum qiii a teneris, delit ijs assueuerit, haud Ad Nis' temere unquam eualuium esse sapientem. Etenim ut etiam obseruat Aristoteles o unusquisque fere prout asseetias est, iudicat: fitque nescio qua ratione , ut qui ab aetase ineunte, resistas infimas, quas tanti mortales faciunt,& ipse aestimare, mirari , eisque incauto amore adhaerescere occoeperit, earundem falsa occupatus dulcedine, nihil iam sublime complectatur' aut agitet animo, sed ea quibus assueuerit, quasi summa bona sint, ita prae caeteris expetenda sibi existimet. Vt hic prorsus valeat, quod pulchie lcripsit idem Philolophus in magnis Moralibus rI. 1. e. s. porro Toluptatem bonam esse contendant, ' perinde faciunt, ac quι nectar incognitum habentes, Dcos vinum potare putant. Nulla scilicet maiora bona , aut voluptates sinceriores, quam quibus ipsi inlueuerint , seu quae iplo sensu experimentoque illis cognitae ac compertς sint, usquam superesse existimantes. Quoiam uniuerse dissicillimum sit sex laudata Platonis sen- tentia sapientem etiadere eum , qui vitiosiis moribus, ad quantumuis praeclaram disciplinam , inllitutionemve accesserit. Quanquam enim eum faciamus, ingeni j vigore , etiam sublimia sapientiς praecepta comprehendere , laudare , quin de his, si voles, etiam teneri, cum dulci tensu aliquando deprehenset atque explorat et veritatis : attamen cdm eorum usus de occasio venerit , perturbatione praepediente non assumet, nec
M Niriis. applicabit ea ad usum ivitae ; ted quod de incontinente irit r. c. 3 se. Ethicis scripsi Philosophus in in hac illaue rerum specie, atque Occursu, ut sibi conueniens eliget, quod in uniuersum sibi vel maxime vitandum esse persual erit. Qua equidem in re, prς- clare, neque uno loco, admonet claudus ille de Stoa, sed nori ingenio claudicante, Philosophus, ps cipuam labem humaci ς
L. 3. .. 1c. Nam quae ipsissima sunt Epicteti verba apud Arianum
L. i. c. aa. haec es caliga mortalibus omnium malorum , non Iose communes
notiones aptare singularibus. Quod exempli causa, in eo declaratiar,
259쪽
ratur, qui ex Stourae immo & Christianae, ut in loco dicam )disciplinae praeceptis, persuasum habeat, omnia illa quae extra nos sisnt, habenda esse pro medijs, seu indifferentibus ad vitam beatam, eoque per se simpliciter neque bona, neque mala esse; qui tamen, cum in rem praesentem venitur, aut siquis offertur v. g. eorum amittendorum metus , perturbatur anumo , de quasi ea vera & magna bona sint, ea gratia ab ossicio, atque honesto deflectit. Atque ex his demum, ut existimo , quisque factu intelliget, quantum intersit ad futuram virtutem, iplamque adeo selicitatem humanet vitae; etiam tenerae ac molli aetati, quendam a principio instillati honesti sensum , & primum aspergi tan- qi iam saporem sapientiae ; ne t quod alioqui fieri assolet d minatum rationis praeuertat caeca cupiditas, aut laetam indolem infelix peruertat educatio. Quippe, ut hoc extremum cum S Augustino adiiciam : Tanta mis est consuetudinis, mea inueterata, s falsa opinione genita fit, nihil sit inimicius
Sapientis esse, ab initio excelsum quiddam cogitatione praesιmere, magnas mensura mitam suam metiri.
E Quidem hoc lemmate comprehensa propositio videri po
teth ex ante dictis explorata ac demonstrata esse. Nam si, velut supra disputabamus, ad vitam rectE ac sapienter instituendam, tantum est momentum intelligentiae , &, quod dicebat Augustinus, tanta vis in dominatu & principatu rationis ; comsettim efici videbatur, absque excelsis cogitationibus nihil magnum posse confieri ; easque proinde sapienti esse omnino necessarias, quando compertum est, ad magna quaedam, nec vulgaria, vocari sapientem. Ueruntamen , cum in praesentiarum, non tam de rerum magnarum antecepta intelligentia, quam de intentione ac destinatione animi, excelsum quiddam sibi sequendum proponentis, instituenda sit disputatio , habeatque ea r s vlum suum , ac praeceptiones proprias a pretium, Opinor, erit operae, si nunc separatim, neque incuriose tra
260쪽
' Atque, ut istinc exordiar ; in carmine quodam ad Nicobulum, rectissime scripsit Gregorius Theologus : Sapientis, fuetrutiniis, Uberi magna mensura miram suam metiri. Silae , qui proprius est illius diisti sensusὶ magnum quoddam vitae praeciale honesteque agendae exemplar, sibi ad imitandum coimilituere ac proponere. Quod quidem liceat accommodate &ad praesentem transferre tractatum: ut, quando , etiam Ex ve- I. g. iscis. Iissima certissimaque Platonis, a S. Augustino non uno loco P i ρ comprobata, sententia; sapientia vera, ac vita beata in Dei no-
8 titia atque imitatione consstit; lapientis sine sit, magna mensura vitam suam metiri: hoc est, in vitae suae rationibus constituendis, ptimum illud ac summum & pei sectissimum omnis honesti ac pulchri exemplar, Deum inquam, ob oculos hsbere , atque in omni deinceps exercitio, actuque vitae, ad Dei vitam moresque diuinos, imitandi gratia, aspicere e quo sen-sm contendat, quoad permittit mortalitas, rudimentum quoddam in mente sua praeformare diuinae imaginis, & vel prima saltem lineamenta ducere persectae illius atque supremae simi litudinis, quam ex lucis aeternae intima impressione accipiet, Deo iam fruens ac beata mens veri consummatique sapientis. i. mis. 3. Secundum illud dilecti discipuli: Scimus quoniam cum appara rit, Diles ei re tu, quoniam mi ebimus eum foti est. Ad quae Ex sinu. verba S. Augustinus: Haec claritas Dei est , inc'it, inegabilia lux, fons lucis De commutatione, meritae ne deseritu , sapientia in se
Atque hoc, quod dixi, liquet non modo Platonicum , sed Euangelicum , & maxime diuinum esse praeceptum : edicentem it, Magistro caelesti, ut perfecti esse contendamus, sicut de Pater nolier caelestis persectus est. Quod & illa confirment B. Ambrosij in libro de fuga saeculi cap. 4 Hoc o autem fugere, abstinere a peccatu, ad militudinem ἐν inminem Dei formam mi tutum acumere, extendere vires nostriis ad imitarionem Dei,secundum mensuram nostrae possibilitatu. Vir enim perfectus, imago gloria est Dei. Vnde Ur Dominus ait : Perfecti estote, fot ErPater evester caelesu perfectus est. Hoc est igitur milem esse Dei. habere iustitiam, habere sapientiam, Er in minute esse perfectum. Hactenus S. Ambrosus. Eodemque & istud reserre licet, quod epistola quadam audenter pronuntiat Seneca r ubi de animi virtutisque perfectione agitur, hominem ipso Deo metiendum esse. Nam cum eo locos