장음표시 사용
31쪽
, ω ν sed quia genti Ronaanae alijsque AA. i . pulis agri olim essul. M ue qualibet facta inqWisitioile; tin eius nothitina nixelleuisset. Sic enim isei. de consensu Evangellistarum Eap. s. Proiiuus uminina ima oram in turminibus dectin uior, credo diu staretis,fue per suas colitationes, siue per suorum lili ras k qui iam: σα Iutaarit x Chus,ta, Fia non pie quaerebat, non inueniens l1kaluis
tamen incirium Deum , quem non mentisat, quamlnullinis dice re, cuius tari magna documenta sentiebat. Ait enim: Et --μcris Incerti Iudaa Dei. Haec Augustinus. I i , pq Porro ad sacra Iudaeorum quod attinet, nihil aded mirabbmur, multa fugisse aut latuisse Romanos: quando & ipses in sa. cris suis domemcisi siqua paulo occultiora essent 4 varie constat fluctuatos, incertoque haesisF. ςic enim & circa Bonam Deam, quam alii Cirmentam matrem Euandri, alij Fatuam Huni uxorem ,alii aliud commenti sunt; de circa Vestae simulacrum quod l. e. aduersus vulgarem errorem, nullum in eius aede filisIe tradit Ouidiusὶ circaque ipsem Palladium, aut siquod aliud asseruin Iur imperij pignus multum sane allucinati sunt. Cum&ipse Ro. Ist de re'.
mae tutelaris Ocus, masne esset', an tamina, aut quo tandem nomine nuncuparetur , .vulgo nelairem; uti quidem Plinius at pliis. l. 18. e Plutarchus obseruauere. Additque alibi idem Pliniim alte- .
tum fuisse occultum, ac velut lacrum, Vrbis nomen, quod enun- R.m. tiarς, rcanis caeremoniarum nefas haberetur: Et meminit quoa Plin. 3.
que Festus Pompeius arcani cuiusdam sacrificii , quod in arce heret ab auguribus, adeo inquit remotum a tria mulari, cui ne liueris quidem mandaretur , sed per memoriam successorum inebraretur. Uerum his omissis, nonnulla eorum, qui, Iudaeorum Deus quis esset, definite diuinate ausi sunt, deliramentas ibijciamus. :
De Baccho a Iudais custo, ridicula quorundam opinario. Aliorum item de Ioue, aut Saturno. UT ab eo autem, quod postremum dixi, exordiar, eoque me expediam perpaucis: Varro ivt inquit libro modo a nobis memorato Augustinusὶ quo doctiorem apudse neminem inueniunt,
32쪽
De m 5 Onim Iociem putimit; nihil interesse mamine nuncupetis, dum eadem res ιntelli r. Quasi inlimcanen tem Varro venerit ; qitia cum animaduerteret vim libidem .sai in Augustinus j lvillam summi mi Deum colere; nihil alisad Aspicari potuerit quam lovem ; quem illi utique sum.
ira Nisi illum etiam ita dicamus esse locutum, quod ex plus mcipinionec quos capite proximo reseram, illos censeret cEum aut athera venerari, quia Gentilibus1appellaretur Iouis nomi. ne; quo iste spectat tantanus versus quem Ci ro refert libro α. ιις natura Deorum: hoc sublime candens, quem ismet tomnes Icciem: Et lii Euripidaei: l , ii missublime fusium immoderarum aethera, . 'stes tenero terram circin ectu ampli lim, i '. - Himes mi bies ero Diuum, huncperhibeto Iouem. Aν dicunt subdit ibidem Hipponensis Praesul in Saturnus est; crodo propter Sancti Marionem Sabbari, quia isti eum diem Saturno tribuerunt. Quo item respiciens Cornelius Tacitus, de septimi diei, immὁ&auni, solenni Iudaeis otio agens: Aly seriis honorem eum Saturno b.iberi: seu principia Religionis tradotibus Idars, quos cum Saturno pusses , conitores gentis accepimus; seu quod eseptem deribur, quis mortales reguntur, alti mo orbe, o praecipua potentia stella Saturni fera rac pleraque caelestium, mi uam ἐν cursum, septimosper numeros conficiant. Quo itidem Forsan respexerit Hieronymus Cardanus, dum s veluti refert Bullingerus noster librotide diuinatione capiter. ὶ non irrel igiose minus, quam vane scripsit: Legem Iudaicam Saturno, sicut Fe Christianam a Sole & Mercurio. & Mahome
tanam a Sole& Marte, ortum habuisse.
Atque his, affinibulue coniecturis niti potuerunt, qui siue de Ioue, siue de Saturno, uti dictum est, censuere. At de Baccho idem Tacitus: Sed quia sauerdotes eorum tibia Vmpani , concinebant, hedera vinciebantur, vitiis aurea templo reperta ; Dberum patrem coli, domitorem orientis, quidam arbitrati sunt di nequaquim inci ait) congruentibus institutis. Quippe Liber festos lintδε ritus, posuit: Iudaeorum mos absurdus sordidus, . Sic ille. Velum quod hedera vinciri solitos sacerdotes ait, nimisquam falsum eli: De tibia& tympanis, admitti potest; de
33쪽
In hac de Baccho opinatione, libro conuiuialium' quae- 1. sionum , sub persona cuiusdam Maeragenis, multum se amat Plutarchus, coniecturis usus non prorsus infelicibus ; tametsi&in his falsa veris intermisceat; ut videbimus. Igitur Bacchum a Iudaeis Ierosolymis coli, suspicio primum esse potuit, ex festa scenopegiae, seu tabernaculorum: in quiabus illi, ex arborum ramis, & potissimum ut quidem Plutarchusὶ ex palmitibus atque hedera contextis, ipsos septem dies totos, conuiuijs ac vino ducebant. Non secus atque in Veneris honorem si unctim fortassis& Adonidis, siue Liberi festum trinoctium celebrabant Gentiles, in casis myrto implexis ut videre est in eleganti illo Poemate, Pervigilio Veneris inscripto, &a Petro Pyllixo nescio unde inuento, atque a Iusto Lipso in Elein lib. ntis m, suis illustrato: ubi haec inter caetera: cras amorum copulatrix intre umbras arborum Implicat rentes deflagella uertes. Et: Iam tribus choros videres feriatos noctibus, congreges inter catervas ire per saltus tuos, Floreas inter coronas, myrteus inter casis. Nec ceres, nec Bacchus absent, nec Poetarum Deus.
Detument, tr tota nox est peruigil a cantibus. Ita ibi. Augebat porro suspicionem, quod per id Festum Iudit, erade-phoria atque thyrsophoria, Vt inquit Plutarchus, celebrarent; gestatis nimirum arborum ramis, non Vitis quod ille ait, pa- traii. 13. tum consentanee Scripturet in sed , uti diuinum ferebat prς- - 4 ceptum; ligni densarum frondium, quam myrtum esse vo. lunt, salicum de torrente, atque palmarum; adjectis, & ut Lib. 3. tiet tradit Iosephusὶ indidem dependentibus, si uetibus arboris pulcherrim , quam citream passim , Iosephus perseam, interis pretatur. Quo ornatu i abantur, saltasant inquam ludibundi, coram Domino; adjecta eius sinis pompet, ad lituorum citharque modulos, septena circa sacram aram circumducti ne. Nam tubis exiguis inquit Plutarchus Argivi Ba crinalibus rutuntur , ad euocationem Numinis; υ ab progrediuntur citharis iudentes, &c. In quo sine ritu, rem miniis attente contuentibus , non obscura apparebat imago profanorum Orgiorum, aut species ivinum , in Liberi honorem, thyrso ia aut ostiaret, ria
34쪽
rla celebrantium. Quo non nimis absurde credi siet, etiam Iud os Liberum Pirem colere, traducta ad sese, toto Oriente celeberrima, Dei vitisatoris religione. Neque iam mirum sit, si Nicanorem ducem libro a. Machabetorum, comminatum legamus : se Templum Dei, Libero patri consecraturum , quasi quadam cultus utriusque Numinis similitudine, ad id faciendum prouocante. Atque inde sorte quoque nata sit, amara illa ne-
cessitas , qua iussu regis Antiochi, Cism Iiberi sacra celebrarentur, cogebantur infelices Iud i θ bedera coronati , seu ut habent Graeca, hederam gellantes, Libero Patri circuire: aut etiam quod, ante haec tempora si libro tertio Machabaeorum dicto credimus o Regis AEgypti iussu Ptolomaei Philometoris, Iudaeorum corporibus inultum fuerit folium hederaceum, ut hoc quoque signo quas Bacchi cultores designarentur. Accedcbat ad ea qui diximus, & sacer summi Sacerdotis ornatus vclut equidem colaqcioὶ ei non prorsus absimilis, quo Bacchi licet dotes uterentur. Quo nonnihil faciunt, quς Strabo in sua Geographii memorat de quibusdam Indiarum popul is, qui
se de Bacchi genere esse, eo in cetteris argumento colligerent; quod eorum reges castrensem appararum , caeteros exitus, inmtympanis ἐν stola oriri coloris Bacchico more facerent. Et distinctius postea: Baechiam est etiam c inquitὶ 'donem j mitram gestare, unguentis iti, b soribus cingi, b 'pana ac tintinnabula exeuntem --Vbi utique obseruati possunt& sindon & mitra & sicla floridi coloris, & unguenta, & tintinnabula, Iud orum quoque Pontificibus usurpata. Expressitis autem Plutarchiis: Pontifex maximus Iudaeorum scilicet j distis diebus mitratus ingreditur , hinnuli pellem auro contextam indutus, tunicam ad talos pertinentem gestans, of cothum nos : multa autem tintis la dependent de meste, quae inter ambu
luntam strepitum edunt. Ista Plutarchus: addens insuper & illud indicium, sed ex falso interpretatum ; quod illis suem odiosam esse dicat, ob Adonim ue interemptum. Postremum sit argumentum illud ; quod teste Tacito , quidam trahebant ex vite aurea Templo reperta. Quod multὁ erit
escacius, squandam sequamur dc istissimi viri Iusti Lipsij conaiecturam; quae quoniam interest historie, & ad sacrum Mysta MPm peltinet, non est absque aliqua disquisitione praete
ii Is igitur in buch Flori de Pompeio verbis, quae ante laudaui
35쪽
mus, postrema illa Jkb mreo ruti caelo quae obscurum quiddam
hiulcumue pri seserunt) emendanda censet, perlevi voculae mutationedia aureo vitem Glo. Vt arcanum illud impiae gentis Ucenim tunc Iudaei ob Deorum contemptum, uti & deinceps
Christiani, audiebant) vitis fiderit aurea, magnae artis & pretij in ipso templo collocata. Eique suspicioni fauere, tum Taciti verba supra posita, tum quod tradit Iosephus de vite aurea Cnaeo Pompeio ab Aristobulo dono missa, & postea in templo Iouis Capitolini dedicata, atque, ut ex Plinio si tamen res eadem colligere est, triumpho Pompei j Asiatico illata.
Hoc vero admistb, ut dicebamus, nimio sane plus escax erit, inde sumpta argumenti ratio. Nam cum apud plorum mani sestum sit, grandis illius arcani
nomine uti & apud Tacitum , dum arcana inania fuisse dicit ipsa templi adyta, seu Sancta Sanctorum intelligi; aut secundum Lipsj emendationem atque expositionem, secretum quoddam mystcrij plenum, styod tempusui adytis Iuliai celarent ae des rent, idque indicet, caelum aureum, quod videtur fuisse proprium Sancti Sanctorum . si reuera in ipso templi penetrali
vitis aurea reperta esset, veluti cultui ac venerationi proposita, nulli iam videretur ambiguum, quin Liberum patrem in templo suo Iudaei colerent, cui ex usu gentium vitis sacra esse
Uetiam ut homini erudito atque acuto permittamus sata coniectationem saam , demusque ita scripsisse Florum t at sita scripsit, verum scripsisse non facile adducar ut credam. Quale enim illud est, ut gens ad superstitionem religiosa, iis ipsis adytis, vice arcae Dei sedentis super Cherubim, &Per ipsam quondam tot prodigia designantis, auream vitem substituerent: ad eamque sua, seu vota deferrent, seu secrificia inerrent Cum praesertim non essent nescij, cui tandem
inuidiae se obi jcerent; obtrectaturis nationibus , quasi relicto Deo Israel, ad ritus gentium , Libcro patre culto , desciuis
Quid, quod nullus scriptorum Floro omista, de quo quaerimus in rei eiusmodi a gentis moribus tantum abhorrentis membrierit cum e contra liceat commentum istud ex Iosepho He- Draco, ut quidem arbitror , satis aperte conuincere e qui non uno loco, haec quae Pompeius in templo viderit exacte & uno eodemque modo describens; solum recenset ex auro mensas, B cande
36쪽
candclabrum, & vascula ; itemque congestam odoramentoarum coplam , sacraeque pecuniae ad duo millia talerusim; nulla istius vitis , sed neque arcae quae , vii dixi, aberat θ mentione. Qui rursum sibi , aduertus Appionis Grammatici perridiculum , de culto Iudaeis aureo asini capite commentum. absolute negat, a Pompeio, Crata, Tito Caesare, quicquam
illi assine in templo, sed purissimam pietatem inuentam
At scripsit Tacitus, vitem auream templo repertam. Primum : templo, scripsit, non ipsis adytis, siue arcanis; quae idem ipse , Pompeio intrante, vacua inuenta atque inania, postea tradit. Rursum, cum istic seu quo loco vitem auream repertam dicit Pompeium Tacitus non nominet, potuit potius ad Titi Principis, cuius tunc scribebat historiam, in templum ingres sum respexisse : quo tempore non in Sancto Sanctorum, sed ad ianuam templi principem , Db columnarum capitibus ut testatur Iosephus, de templo ab Herode restituto , de exornato agens) mitis expandebatur, bolvones aureos habens pendentes , opus mirandum seu materiae , seu arris pretio ; tum etiam ipsa magnitudine: quippe cum idem alibi tradat; eos racemos statura hominis suisse. Et si sint qui eos, de Iosephi mente , non auro solidiore, siue eius metalli veluti crus is ac laminis , sed filis duntaxat aureis, Phrygionis opere, constitisse existiment. Vide Villata Pndum. Neque vero plus est in Aristobuli aurea vite pretii iij. Quam utique ab eo ad magnum Pompeium , etiamnum Damasci agentem submissam , priusquam is, rebellante Aristobulo, &I Uaeis templo sese detendentibus, veniret Ierololymam, te plumque expugnaret, ex eodem Iosepho haec ipsa narrante mani fistum est. Vt iam in templo reperiri non potuerit, Pompeio illud iure victori et ingressis. Veruntamen neque eam unquam in templum illatam , sed potius ab eo Principe, in Alexandri regis, parentis sui, Pinacotheca , aut Thesauris in uentam, atque ita Pompeio dono missam, verisimile est. Alio qui enim quomodo Aristobulus, rine adhuc priuatus', & de
regno cum Hircano fratre natu m5jore , eodemque summo Sacerdote, decertans, ausus, aut etiam permissus esset, rem
tanti pretij donarijs.templi subtrahere , Duci Romano sub
37쪽
mittendam, Se Hi non vana poterat esse suspicio) in tem plo Iouis Capitolini, aut siquo alio , profane & impie dedicandam Verum haec hactenus.
Ex aliorum sintretia, calam, Mundum, Elementa, De borum Prodem Genium, Deum Iudaeorum fuisse. Augustinus libro aliquoties ante laudato, idem nobiscum
argumentum tractans, & de Gentilium circa haec sensu exactius inquirens, ita instat vigesimo nono capite. quid dicunt de Deo isto Sabaoth , quod interpretatur Dem minutum,
quia illi seruiunt minutes Angelorum ' Tum ista ibidem subi j-cit : Audiui quendam eorum dicere, se luisse apud nescio quem Philosephum, quod ex 's sua Iudaei insula Sacramentis agerent, intellexisset quem Deum iactent i Praepositum , inquit, istorum clementorum, quibus iste mi bilisa corporeus mundus extructus est. cum in Scripturis Sanctor Prophetarum eius ut subdit, commentum istud redarguens, Augustinus J ostendatur, illum Deum colendum praeceptum ese populo Israel qui fecit c Ium V terram, a suo est omnis mera sapientia.
Quibus autem Iudaeorum Sacramentis Philosophus ille nescio quis, ad ita opinandum addi ictus sit; nec Aligustinus prodit, nec ego satis coni jcere possum. Nisi forte ex ijs quae de arca Dei, & veste summi Sacerdotis, mundum seu intelligibilem seu tensilem repraesentantibus, dicuntur, aliquid legens, nee satis intelligens, in eam optirationem deuenerit. Dicente enim Scriptura diuina : In mem poderis quam balatas Aaron scilicet j totus erat orbis terrarum : uniuersum illum summi Sacerdotis ornatum, tum Doctores Hebraei, Philo atque Iosephus , tum e nostris, praesertim s. Hieronymus, ad S)mbolicam huius Universi omniumque eius Drtium Ggnificationem, varie adaptauere. Duobus porro arcet Cheria-hinis quidam sphilone teste, in vita Moss) adumbrari dix te, Duo caeli hemispharia, inferius ἐν superius, Mi inuicem adauerse opposta : omne enim calum esse moluere. Cui simile quid. dam commentatus Clemens Alexandrinus , ait: binos illo Cherubim, arcae impositos mundum intelligibilem repraesen. B 1 tanti,
38쪽
L. s. Stram. tanti, duas ursas, aut duo potius hemisphaeria significare. Sed halent inquit ) ambo disiacim alas , o per circulum radimm V tempus quod in ipso fertur, gnificant mundum sense item. De his, mi exsimo, dicit cy' tragoedia loquens naturaliter : Et
sed fessum tempus perenni fluento plenum circuit, ipsum seipsum
pariens. Et gemina mrsae perniciter errantibus alarum motioni bus Atlanticum semant polum. Ita ille. Iib. δε ρεγ- Denique quod Philo , alio quodam loco quem insta rese-λη- ram, ex sua iam sententia loquens significat, eosdem Cher binos esse virtutes diuinas, currus totius uniuersitatis motri iaces , quibus Verbum Dei, uniuersi Rector pro Auriga sit , quod idem alibi etiam expressius tradit, dicens; Deum Past rem ac regim et niues, eidem et i magni regis c seu quasi Proregem ) praefecisse Vertam , primogenitum filium sui ;imitatus, opinor, Platonem qui Epistola quadam, Deum vnLuers rectorem aperte distinguit ab eiuldem rectoris Patre ae Domino J aliosque vetustiores Philosophos, de quibus iiise Eugubinus libro I. de perenni Philosophia cap. 3. id, inquam, facile potuit a legentibus eam in Prtem accipi, quasi Iudaei
in arcae typo, non supremum Deum colerent, sed inserio. rem quendam mundi rectorem ac praesidem, siue svi ille inquiebat) istorum elementorum, aut partium quibus Uniuem sum hoc constituitur, Praepositum. Quemadmodum etiam Cerinthus Tertulliano teste alij-que vetusti h retici, quibus utique erant familiares sacrae lit. terae , attamen Deum Hebraeorum non ipsum supremum mundi Dominum, sed unum esse ex Angelis, existim
Huc spectant & illa quae Strabo scripsit, ita loquens de Moyse: Urmabat enim A raptios non recte sentire, qui bestiarum ac pecorum imagines Deo tribuerent , items Afras ἐν Graecos, qui Dijs hominum oram a gerent. Id ver o solum Deum
esse , quod nos terram ac mare continet ; quod caelum , i mund m, rerum omnium naturam appellamus: cuivi profectὸ imaginem, nullus sanae mentis, alicuius eorum quae apud nos sint similem, cuivit Ongere.
Eodem & illa Poetae Satyrici: uuidam sortiti metuentem sabbata patrem,
Nupraeter nubes, caeli numen adorant. Nam D
39쪽
Nam de nubibus quidem quod ait, non eὁ dixit, ut existimo, quod Iud s reipsa nubes colere crederet: sed vet,quod Iud is ccantes, oculos in caelum intenderent, perinde atque si nu- es ab ijs adorarentur; vel , ut quidam obseruant interpretes, sertassis allusit ad Aristophanis Comoediam, Nubes inscriptam; in qua ille Socratem qui stilicet veluti religionis patri et contemptor , in vulgus m9e audi jt , eoque ad extremum damnatus est ridicule inducit, Dijs caeteris neglectis, Nubes c lentem, easque inuocantem, isto carmine: O rex immense ier, qui terram pendentem undique cingis i M. i MMO rutile aether,ὀmenerantia stis,quae fulmina vento mittitissQuod si pari loco Iudaeos cum Socrate Satyricus habuit, id tantum voluerit istis vers s , quod his verbis expressit Tacitus: Iurii mente Ra, mndiri Numen intelligunt: rectoque sensu eos dixerit, Elum Cςli Numen adorare. Quando τώ.ti. κε.& in Iudii simmo & Raphael Angelus apud Tobiamὶ Deum
suum , Deum caeli appellare solerent εῶ prssertim agentes cum alienigenis , ut in primi Esdret cap. F. V. ita eoque nomine, tum ipsi, tum externi populi Hebriorum Deum , a Dijs Gentium distinguerent; ut apparet tum ex verbN Achior ad Ho- Iadit. s. :lasernem , tum ex edictis Epistolisue Regum Chaldaeorum, '' Persarum , atque Medorum , apud Danidem & Esdram, Deum Hebraeorum, Deum caeli constanter appellantium. Quo pacto pergemus apud Iuuetralem celi Numen legere, non autem lumen, uti legendum vir doctus est arbitratus. Sin autem reipsa de caelis ipsis, caeli ue sideribus , a Iudam gente adoratis, eum intelligemus ; nihil ille repugnans aliorum , ut dixi , scriptorum menti ; neque alienum fortassis a Iudetorum quorundam moribus, quicquam scripserit. E diuitia quippe Scriptura manifestum est , eos antiquitus adorasse lomnem militiam caeli, solem inquam, lunam, luciferum, de Zodiaci signa, astraque reliqua ; aut inditas lane ijs animas, Geniolue norum praelides, diuinis honoribus affecisse. At id solle illi Scriptores ignotrauerint. Veruntamen eius iimpietatis quandam speciem , fuisse in posteios, etiam ad Christiana tempora , pro gatam , subindicat Titulus in C ldice Iustinianaeo De Iudais caelicolis e nisi quod tunc quos
Aam extitisse sub eo Caelicolarum nomine, non tam Iudaeos.
40쪽
quam hi reticos qui e qui Christi baptismum admitterent
colligatur ex s. Aligustino, epistola l63. extrema. Finiam, si dictis assiae illud adiunxero , quod de vetemmSinarum religione , immo & eorum qui hodieque in ks s pientes habentur, quique a simulacris abhorrent, tradit noster Nicolaus Trigautius: Sinas videlicet iam inde ab initio, supremum & unum Numen adorasse, quod ipsi Caeli Regem appellabant ; vel alio nomine, Caelum & Terram. Ex quo apparet cinquit) meteres Sinas opinatos fortasse caelum ἐν terram animata, eorums animam pro Dremo Numine coluse; Vt sere de Iudaeis ex Strabone, alijsque dictum est. Sed haec latis snt. Nam illa de sue, aut asini capite aureo, a Iudaeis habito pro Numine , ut magis fabulosa & indigna
M ignicum illud Ierosolyma templum, mniseli sivmmo ac mero Deo dedicatum fuisse : De eius proprio titulo quaestum.
Uzium quidquid tandem, siue Ethnici homines, siue hae
retici, circa Deum Iudetorum delirauerint: certum omisnino de indubitatum est; eos Deum unicum, silpremum, aetemnum, infinitum, ineffabilem , omniscium, omnipotentem, primum atque unicum rerum omnium principium, caeli ac terrς autorem, conseruatorem , gubernatorem ac Dominum
s quem item & nos Christiani colimus P in templo suo coluit se sacrificijs, honorasse muneribus , precibus ac votis solicitasse. Quod cuiuis prosectὐ certum exploratumque esse potuit, Iudaeorum proprias litteras, diuinae inquam scripturae libros, non saltem opera defunctoria, sed aliquo rei cognoscendae , veritatisque studio legensi Verum lus, ut dixi, exterae gentes, vel caruere , vel unde voele orto contemptu, fastidiove, abstinuere.
Hoc vero posto, de quo nulla clim quoquam nobis iam superest controuersia : illud non sine causa videbatur inquiti posse, quod non uni mihi dubitare succurrit; sed uti post via di ,& infra dicam, etiam Ludovico nostro ab Alcasar incidit: Fueritne templum illud Salomonicum, magnificentiet nomine