장음표시 사용
171쪽
tis, quam subito, quam repente aut legatione, aut aliis magistratibus ornabatisi vix ab labore itineris paullulum respiraverat, et rursum ei uti se se ad iter accingeret, senatus iubebat. Cujus ipse jussa ut qui reipublicae caussa nullos labores
non libenter ferret, nullis incommodis se subtraheret, nulla
pericula devitaret summo studio facessebat; semper illud Scipionis Africani dictum praeseserens : certum Use in caelo ac de . itum locum omnibus qui patriam conservaverint, adjuverant, auxerint, ubi beati aevo sempiterno fruantur I ut facile quivis facere conjecturam potuerit, eum post multos labores atque vigilias, urbis hujus ducem stiturum. Age vero cum tot s ris muneribus publicis stingeretur , num propterea domi civitatis curam neglexit e Minime vero: sed consul, censor, concilii princeps, ac decemvir saepissime comitiis creatus amplisti. mis, cum justitiam, prudentiam, et eloquentiam, tum Uel maxime praecipuam illam omnium virtutum humanitatem exemcuit. De quibus si tractari singulatim oporteat , vereor, patres conscripti, ne aut mihi tempus non supersit, aut vestra benignitate plane abutar . video quippe incredibilem mihi laudandi materiam suppeditari , laudetque sic inter se pares, ut a qua potissimum principium sumas, invenire difficillimum sit. Quid enim' justitiamne laudem' quam eo semper temperamento exercuit, ut ab omnibus, seu sentes hi sorent, sive ii, sontes, et severe clemens, et clementer severus haberetur. at eam tot jam in rebus tum antea experti estis , tum hoc te
pore experimini, ut quam res ipsa illustrat, nostra oratione illustrari supervacaneum sit. Prudentiamne admirer e qua ita semper ad patriae salutem est usus , ut optimos illos reipublicae gubernatores, P. Lentulum dico, Q. Metellum, P. Asricanum, et C. Laesium, omnium judicio facile superaverit: at istud in hac praecipue urbe tam clarum est quam sereno sole meridies. Eloquentiam reseram' qua sic auditorum animos in quamcumque vellet partem semper inflexit, ut suavitatem Socratis, subtilitatem Lusiae, acumen Periclis, sonitum Aeschinis, vim Demosthenis allecutus putetur: verum haec cui sunt nota, si vobis non sunt' qui cum in gravissimo senatorum cons esse eum de rebus maximis disputantem audiretis, percipiebatis I
172쪽
tis, ut arbitror , magno rebvspublicis emolumento esse egregiam dicendi vim in viro bono collocatam. Nam si oratorem non tantum dicendi peritum, sed virum quoque bonum esse oportet , verius Christophorum Maurum oratorem dicemus, quam aut Pisistratum, aut Periclem, aut Hegesiam Cyrenaicum , quorum duo ad rempublicam occupandam abusi eloquentia sua sunt, tertius in suairi ipsorum necem homines concitavit. Quid dicam hoc loco, patres' extollamne Christophori
Mauri humanitatem, an illorum crudelitate in detester e illi enim servitutem libertati, hic libertatem non servituti modo, sed omnibus etiam rebus praeposuit: illi ad eam quam appetebant tyrannidem, hic ad privatam vitam: illi ad dominationem, hic ad rempublicam : illi denique ad necem vel suam iptorum , vel alienam, et nefandissima quaeque , hic ad senatusconsulta legesque servandas cunctos hortatus est, invitavit, coegit. Date mihi, obsecro, veniam, Athenienses, ur libere vel nunc dicam quae sentio: vestrates tyranni astutia , facultate dicendi, suci cessibus etiam rerum, si vultis, illustres suere, sed ita ut Chri- sophoro Mauro tomparari possint nequaquam; nam neque lubertati servitutem recte quispiam comparaverit, et si libertatem omnes, servitutem prorsus expetit nemo, Christophorum Maurum profecto omnes , tyrannos autem vestros rite laudaverit nullus. Est igitur, ut video, aliquid, a qualitatem amare, mediocritatem virtutis amicam sequi. Et quemadmodum in con structione parietum architecti, lateres, uti ne unus plusquam alius exstet, curare consueverunt ; alioquin gibbosa cavernosave structura appareat ; eodem modo in administratione reipublicae senatores civium , Uti ne ante alium se se alius ponat, rationem habere alioquin in paucorum potentiam , vel - ryrannidem degenerasse respublica videatur ) est prosecto et quidem tale ac tantum , ut neque reipublicae sit quidquam utilius, neque his qui sic animati sunt, honorificentius aliquid
inveniatur. Nam quo se quisque ad ceterorum aequalitatem redigit magis, hoc eum ceteri, velut in pariete summo coronam, exstare amplius cogunt. Delectus est itaque ecclesiae divi Marci procurator , qui supremo proximus in urbe nostra magistratus est; in quo tantum prae se tulit humanitatis, ut si
173쪽
curam , studium , diligentiam, quam erga omnes, praecipue autem inopes sustentandos, exercuit, singulatim narrare aggrediar, finem profecto dicendi facturus non sim. Ea quippe re-riim ab illo humane ac mansuete gestarum multitudo se offert, ut ornate de illis et copiose dicendo permulta, lassariquilibet vel exercitatissimus possit; finem autem videre nullus possit omnino. Et vos longiorem me sorsitan quam tempus patitur, arbitramini; sed ignoscite, quaeso, patres, ignoscite . non dicam enim quo pacto testamentorum vel senatus , vel testatorum voluntare suae fidei commissorum bona tractaserit, nec dicam quam sancte cum pauperum, qui maximis quibusque in civitatibus plurimi semper inveniuntur, tum in primis virginum, ut ne quia se se indotatas aspicerent , de prostituenda pudicitia cogitarenr, curam susceperit : praeteribo illam quam in sacerdotes, eos praesertim quibus ecclesiae ciijus erat procurator credita suerant ministeria, semper exercuit liberalitatem mirificam: tacebo et illam quam utilitatis publicae
studiosus in impetranda ab Summo Pontifice toti populo venia peccatorum, adhibuit diligentiam singularem; sed hoc solum dicam , tantam illi in dando vuItus hilariratem fuisse , ut si quos ad accipiendum verecundiores offendisset quod iis eumnire solet fere qui summo loco nati, non multo ante ad inmpiam devenerunt eos ultro etiam ad petendum alliceret, utpote cum non minoris eam is quisque vel hilaritatem , vel humanitatem facere praedicaret , qua in dando uti solebat,
etiamsi pauperrimus , etiamsi ab omni urbanitate aIienissimus foret, quam illud ipsum quod daretur munus. ita prorsus non quid, sed quonam pacto daretur , cogitare summa semper illis omnibus voluptas suit. Quod si apud majores nostros luberalitatis atque humanitatis famam senatus populusque R manus ideo consecutus est , quia C. Fabricii, Cn. Scipionis, et Manli Curii, civium optime de republica meritorum filias, quibus in parentum bonis nihil esset ferme, viris dote locaverunt publica; cur non Chrillophorum Maurum hoc liberalitatis atque humanitatis genere unum Romanis omnibus merito antetulerim Z illi enim omnes tribus, non amplius, auxilio fuerunt: hic una cum duobus, quos ei collegas senatus adjunxe
174쪽
rat, ut parum dicam, centum . illi nobilibus atque ingenuis: hic plebejis atque humili genere ortis . illi denique ut viris
optime de se meritis gratiam qualemcumque possent, reserrent: hic ut innatam sibi liberalitatem atque humani ratem cum plurimorum commodo exercere r. Et dubitabimus adhuc eum cunctis mortalibus anteponere e cum tot ab eo res liberaliter
atque humane gestas inlpiciamus, tot domi fortique praeclara facinora, tot hujus in quo nunc est, Venetae urbis ducatus argumenta certissima. Prodeant nunc Romani , si audent, ac stendant quem de tot ac tantis viris quos vel statuis vel li bris immortales factos dixere, potissimum laudent. Romulum dicent, quippe quem urbis habeant conditorem : at hic et si carius, et virginum raptor, et quod deterrimum est , fratris proprii parricida fuit. Iunium Brutum afferent, nam eo auoctore ejecti sunt reges e verum hic et cum dementiam simula. ret, reipublicae suit inutilis, et designatus consul eo in Arun. tem Tarquinium animo irruit, ut sui protegendi corporis, dum hostem vulneraret, oblitus, eodem tempore quo hostem transfixit, transfixus et ipse , liberatore urbem privaret. C jum Caesarem adducent, cujus virtute Romanae ditionis factus est orbis: sed Caesarem dominandi libido, non patriae pietas bellis immiscuit . Quanto igitur raptores et parricidae iustis ac piis, dementiam simulantes et parum Cauti sapientibus at que prudentibus, tyrannidis et dominationis affectatores, reupublicae libertatisque studiosis inferiores habentur 'i tanto Romulo, Bruto , et Caesare Christophorus Maurus superior et habetur, et revera est . Sed quibus ego haec dico e nempe vobis, qui harum rerum cum testes essetis, jampridem summam ei reipublicae mandassetis, nisi Paschalis Maripetri, viri inter primores urbis nostrae facile maximi, vita pacis et quimiis plena , sic fuisset unicuique vestrum jucunda, ut quamquam Christophoro Mauro stim ma omnia deberi sciretis, mutare tamen interim ducem, e re communi esse non censeretis. Deus autem Optimus Maximus, quem cum cetera bona, tum ea in
primis quae pro salute multorum geruntur, oblectant, illum quidem ut laborum atque vigiliarum pro salute patriae susce-Ptarum praemium caperet, ad stiperos transtulit: vobis autem uti Diqitigod by Corale
175쪽
uti hunc habere ducena possetis, facultatem dedit. Electus est itaque in demortui locum dux Christophorus Maurus ingenti senatorum consensu , mira patriciorum alacritate, incredibili
omnium Ordinum studio , celeritate autem ranta , quantam
nulla in hujuscemodi rebus ante hunc diem vidit electio . Neque si me interroget quispiam ) dicere facile possum , plusne mors Paschalis Mari petri, moeroris, an Christophori Mauri
elemo, laetitiae civitati attulerit . quamquam scio, complures quibus cum ecclesiae divi Marci procuratorem gereres , Optime dux, tua vel liberalitas, vel humanitas perutilis fuit, sic de tua electione laetatos, ut idem iidem quod maioribus occupatus negotiis sibi ultra operam daturus non et es , dolerent. Sed licetne mihi hoc loco pauca de patriarcha nostro dicere' quidni liceat, cum ea in te, omnibusque senatoribus tuis humanitas sit , ut vel id agere recusantem ultro coa&iri sitis. Dicam igitur non invitus e tu mihi tantum, patriarcha sanctissime, ne , oro , succense , si a ducis nostri laudibus tantisper , dum de te pauca loquor, diverto , per eum quippe mihi id licet. ausculta igitur quid de te sentiant Be gomenses tui . Quo primum die nuntius Bergomum allatus est, te Paulli II. Pontificis Maximi voluntate, patriae tuae patriarcham designatum suisse, tantus continuo patrum, plebis, et rusticorum tota urbe, suburbiis, agroque Bergo mensi in Ceror subortus est , tanta laetitia , ur utrum malus foret , aegre discerni potuerit . Moerebant quippe ab se te longius abstiturum: dolebant, tuis monitis , tuo aspectit , tuo patrocinio sese veluti privatos esse: tristabantur , sibi te , vel cum optime cederet , de parente patronum , de proprio effici alienum. Contra vero gaudebant, dignum te virtutibus tuis praemium assecutum este: laetabantur, pro urbe socia caput imperii tibi demandatum suisse: gratulabantur, ex Gallia in Venetiam, ex ea unde oriundus non esses urbe, in patriam mitti , ex antistite fieri patriarcham. Videbatur mihi aderam enim sorte foratu na) tota civitas tristis laetitiae, laetaeque tristitiae perinde plena atque si cum grandi suorum strage, unctoriar foret compos effecta. Et quamquam, sicuti paullo ante dixi, utrum majus fuerit , vix esset discernere , mihi tamen major tristitia appa
176쪽
rebat, utpote cum nos quoque , quos ob domesticam gloriam aliter affectos esse oportebat , quod ab his qui gentem Barrociam plurimi facerent divelli noluissemus, in partem tristitiae transiremus. Sed quorsum haec e dicar aliquis. quorsum e ut quemadmodum Bergomensium de episcopi ad patriarch, tum vocati electione dolor , bene gesti ab eo episcopatus aragumentum est ; eodem modo illa quorumdam de tua electione tristitia, bene gestum abs te, optime dux , Procuratorium magistratum probaret . quamquam tibi quidem haec, ut multo
ante, sic et honorificentius contigere . Cum enim tua te viritus. ad eum quem numquam affectaveras, urbis nostrae ducatum extulisset, mussare continuo pauperes, flere pupilli, virigines gemere , viduae se se destitutas dolere, quidquid postremo
urbe tota calamitosum fuit, suam vicem plorare: et idemtidem tamen hi omnes vel tua , vel reipublicae caussa laetari maj rem in modum . Cum itaque inter hanc eorum et laetitiam, et dolorem , imperii gubernacula suscepisses , conveniretque tum civium, tum sociorum multitudo pergrandis , qui tibi suo,
vel suarum urbium nomine gratularentur , parere polliceremtur, te suaque commendarent ; tum tum maxime cernere suit quanta in te iret humanitas r excipiebas enim eos non ut ducem, aut principem aequum erat, sed ut fratrem , aut parentem decebat. Gratulabantur ; sibi potius gratularentur ducebas; tibi enim privatam vitam magis placere: parere poli,cebantur ; non nisi quod e re omnium foret imperaturum te respondebas: se suaque commendabant ; tu porro singulos in tuam fidem mente oppido quam laeta recipiebas , et illis te quantus quantus sores totum dedebas ; quippe cum non tibi, sed aliis natum esse te diceres . Quid multa e qui tecum si mel congressi fuissent , omnes uno ore dicere assabiliorem, mansuetiorem, humaniorem ducem ne ab immortali quidem Deo sperari, aut optari posse, nedum eligi ab hominibus potuisse. Ob eamque rem hi ludis equestribus, illi choreis, non . nulli venationibus , alii aliis rebus conceptam laetitiam decim rare ; totius postremo imperii gaudium unum idemque maxi. mum esse . Verum fortuna humanae securitatis impatiens,
quae nullum hominibus bonum diu plenum esse permittit,
177쪽
belli semina quae jampridem sata fuerant, erumpere sub ipsum paene ducatus tui principium fecit; volens quidem ipsa fortassis de innara tibi humanitate , si posset , aliquantulum imminuere , sed eam quia et ignem interdum si quis aqua re
perserit, ardere vehementius facit hac ipla ratione augens majorem in modum. Cum enim ob insitas vicinis atque finitimis sere omnibus inimicitias, Tergestum , ac Iustinopolis de frumenti , deque ceterarum mercium quae ex Germania veherentur, i portatione dilceptarent; illis viam ad se pertinere,
his contra, mercatores liberos esse oportere contendentibus; ac novis subinde cum mercatores Germani, tum vero amicissima tibi civitas afficerentur injuriis, ut senatus dignitate semvata bellum ultra differri non posset; tu qui omnibus in rcibus pacem quae tamen sine publica contumelia seret ser.
vandam esse decreveras, e senatusconsulto literas Tergestum mittis, uti ne frumentum, mercesve quas ex Germania mercatores afferrent, quo minus Iustinopolim comportarentur, prohiberent . meminissent non Castellum modo Novum, quod ad custodiendam viam construxerant , sed ipsam quoque Tergestum ad senatum Venerum pertinere: neque obliteratam Ue
teris proditionis injuriam quod non sine suo damno facere
poterant renovarent; alioquin ad ferendam obsidionem se se tantisper instruerent, ὸum urbem olim nostram tuae rursus pintestatis fecissent. Illi infelices, ur qui suis plus quam aequum erat viribus fiderent, insolenter, atque adeo barbare, nil sibi tecum esse negotii respondere, suis finibus tutandis satis sibi
et Virium, et armorum esse, bellum non timere, et, ubi aluter nequeant, ultro etiam inferre audere r obsidionem tanti
facere quanti quae minimi; si quis eam tamen attulisset casus, pati animis invires posse r illis proinde per tuas Isteras min, rere qui meticulos essent: se se nec verbis terreri, nec factis vinci consuesse; et aliis hujuscemodi, quae nullius non patiemtiam irritassent . Tu tamen, humanissime dux , bellumne illis indiceres dubitabas adhuc: et ne quid mansuetudine tua imdignum admitteres, ignorantiae, atque insaniae veniam dabas. Verum illi veluti arrogantia eis sua profuisset, magis magisque audaces fieri, et nostris in dies esse magis insensi. Tum vero Deum Dissiligod by GOoste
178쪽
Deum hominesque testatus, te quominus tuis auxilio sores,
differre ultra non posse , ac ipsos sibi bellum illud quaesisse,
Vitalem Landum cum ingenti exercitu rerra marique urbem obsidere, ac nisi tertio, quartove ad summum die iussa facessant, oppugnare totis viribus jubes . Tuam hoc loco humanutatem , an eorum pertinaciam magis admirer, incertus sum. Quidquid extra urbem quod asportari posset inventum est, militibus nostris in praedam concesserar : quae non potuerant asportari, serro , igneque vastabantur . Urbs quaquavorsum erat obsessa: rei frumentaria' intra eam Caritas tanta, ut equos, mures, postremo etiam scutis detractas pelles plerique comederent. Muri machinis atque tormentis perforabantur, dejicimbantur, solo aequabantur: rarae intra eos aedes ruinae quam timiecta noctu saxa faciebant, immunes erant . illi tamen Sagum tinorum more magis magisque obstinata in malum suum men. te perstabant. Cum tu interim , mansuetissime dux, non illo. rum insaniae, sed humanitatis tuae rationem habens, urbem tibi, senatuique infestillimam, poscentibus, atque adeo flagitam tibiis istud militibus tuis, diripi passus non es , ut quod seneficium sociis nostris rogati numquam dedissent, id abs te praeter spem, praeter opinionem, praeter meritum, praeter etiam voluntatem acciperent . eam quippe apud Deum hominesque
victoriam minimum invidiae habituram sciebas, quae humanitatis plurimum habuisset. Tandem Castello Novo in potestatem redacto, destructis salinis, omnibus fame, belloque consumtis, inim se se, urbemqtae dedere vellent, Pii II. Pontificis Maxi. mi literis exoratus, liberos esse jussisti. irent , rursumque sibi
deformem ruinis civitatem exstruerent, ac eam mutato nomin
in facti huius memoriam, Ictuatergestum vocarent. Quid mihi nunc aut Romani Q. Metellum , aut Pisistratum Athenientes
commemorante quorum alter, ut ne Terrogeni qui ad eum transfugerat , molestus sciret, a Centobricae urbis obsidione discessit: alter, uti Atheniensibus, contra quam Solon volebat, facilius imperaret, Trasippi temulenti convicia modeste tulit . quanto utrumque tu, dux humanissime, antecellis e quem non ullius bene de te merentis auctoritas, non tyrannidis, a qua
semper abhorruisti, libido , sed religio , sed humanitas, sed
179쪽
communis tibi cum ceteris hominibus naturae miseratio, ab infestissimae urbis direptione prohibuit. O admirabilem humanitatem, o mansuetudinem singularem l in hostes Veneti nomianis infensismos , qui nos atque urbem nostram parvi semperfecissent, sociis nostris insensi fuissent, insidias senatui non semel, aut raro struxissent, nobilissimas virgines, perinde atque olim Romani Sabinas, clam portum ingressi rapere ausi essent; in hos, inquam, hostes se se talem praebere, qualem in filios dicto non audientes vix bonus paterfamilias praebuisset. Quem tu putas erga socios , amicos, cives se se ille praebebit qui
eum se praebuit erga hostes' qui reos mallet nihil peccasse;
qui peccatorum ita supplicium sumit, ut crimina persequatur, non homines , qui cum, et quia ita imperant leges, et quia unius poena deterreri solent permulti, quempiam punire compellitur, lacrimas continere vix potest; qui si in altero delim quendum est, misericordiae potius quam crudelitatis reus cupit censeri. Quod si C. Caesaris vel humanitatem, vel magnitudinem animi ob hoc in primis facinus memorabilem arbitramur, quod nullius rei facilius quam injuriarum oblivisci sol mrer, cum tamen, ut alia multa, sic istud etiam, quo rempublicam facilius occuparet, ab eo per simulationem fieri suspicari possimus; multo certe amplius tuam et humanitatem, et
magnitudinem animi admirari debemus , Christophore dux, qui neque te simulas injuriarum oblitum , et inter ipsas injurias is etiam a quibus laederis faccre bene non cessas. quod optimum, atque, ut ita dicam, divinum ultionis est genus. Nam injurias quidem oblivisci, vel memoriae defectus est, vel
non atroces eas fuisse ostendit : at vero et meminisse, et his etiam qui te graviter laeserint, ultro veniam dare, ac benefacere, miserentis, ignoscentis, irasci nescientis, atque, ut semel
dicam, se se majorem esse quam ut ab quopiam laedi potum rit, existimantis est. Sed quid ego haec longe, atque aliunde quaesita commemoro ' quasi non ad probandam humanitatem tuam satis superque sit hodiernum ossicium quod in oculis,
quod in ore, quod inter manus est. Quanta enim, per immortalem Deum , fuit humanitas , te hac aetate, his occupationibus, hoc reipublicae principatu , hoc postremo anni rei
180쪽
pore, ad usque Sancti Spiritus sanum cum praeclarissimis senatoribus patriarchae obviam ire' et qui tibi per artatem filius
esse potuerat, per pontificale officium secundus est, per natale solum subditus erat , eum tamquam parentem, tamquam primum, tamquam dominum venerari, amplecti, dcoliculari, Castellum usque deducere e Prusitae regi Bithyniae Romam venienti P. Cornelium Scipionem quaestorem ab senatu populoque Romano obviam missum: et legatis Romanorum Pyrrhum Epirotarum regem honoris gratia extra portam occurrisse, a cepimus. At non tam parva hodierna humanitas tua , siquidem et quaestorem duci , ei praesertim ad quem summa reseratur imperii, recte comparaverit nemo e et plurimum interest, ab senatu obviam mitti, atque ab duce senatum, ac totam simul civitatem obviam duci . Iam vero regi quaestorem occurrere, hoc est quod passim fieri consuevit, quod omnes faciunt, quod non facere grandis est culpa; qui enim, nisi minores, maj ribus excipiendis mittuntur ' at patriarchae ut dux cum senatu ae tota simul civitate obviam eat, neque passim fit, neque ab omnibus usurpatur, neque non facere culpa est ulla , quippe cum minori majores occurrere consuetudo non sit. Quod Porro legatis Romanorum Pyrrhus occurrerit quamquam ille quidem lucri captandi gratia istud fecit ) minus est quam
ut hodiernae humanitati tuae mereatur conferri ; utpote cum ille in castris constitutus hoc fecerit, ubi omnia in procinctu, omnia tumultuaria, omnia ad prosectionem parata: tu in umbe maximis semper occupatus in rebus, ubi omnia tranquilla, 'omnia ordinata, omnia stata, atque stabilia. Ut autem horumst nihil; nonne hoc , quod hac aetate obviam ei progressus es, cum illi in medici juventutis flore id egerint, multo te illis humaniorem ostendit e nam juvenes etiam si ab nemine
mittantur, spatiatum ire, et quidem saepe, ac perlibenter consueverunt: senibus vero, qualis tu es, domo egredi , ut tommentum nullum sit , certe voluptas perexigua est. Neque ne-
go quamquam hoc quidem libentius praetermitterem, videor quippe mihi de memet ipso loqui , cum de patruo loquor
tamen quoniam id ita inter dicendum occurrit, non, inquam, nego, patriarcham tuum, meum, immo vero vestrum, mul-