장음표시 사용
221쪽
Iustrissimus Franciscus Ssortia dux Mediolani gerebat, ob vetustissimam, perpetuamque progenitorum tuorum, et tuam erga nos benivolentiam et caritatem, te in auxilium opemque nostram cum ingenti exercitu venturum spopondisti: idque nobis tuo nomine illustris marchio Montisserrati significavit. Quae res cum nobis quam gratissima fuisser, cum primum opportunum tempus cognovimus, ad majestatem tuam nobilissimum virum Franciscum Uenerium oratorem misimus , qui te in auxilium opemque nostram, ut pro tua singulari in nos benivolentia et caritate promiseras, invitarer . Hoc loco quibus verbis, aut qua voce, aut quo ordine humanissima et benivolentissima responsa tua reseram, serenissime rex' Exstant literae ipsius oratoris no stri, quibus senatui nostro significavit, te non minus quam patronum et parentem ejus, auxilia alias oblata obtulisse, et tunc quoque quam lubentissime allaturum. O ingentis spiritus vi. rumi o magnam, inauditamque clementiam l o immensam, ac paene divinam caritatem l Quae quidem eo explicavi non magis
ut beneficentiam, et clementiam tuam in omnes ostenderem, quam ut ingentem amarem , et praecipuam caritatem tuam erga senatum nostrum declararem, atque etiam ut ea de cauLsa nomine senatus nostri tibi gratias immortales agam et habeam, perpetuoque senatum nostruin tuae majestati devinctum obnoxiumque suturum cognoicas. Sed ea res tunc pace secuta intermissa est. Uerum ut ad reliqua progrediar, quid relugionem tuam maximam commemorem' intellexi quanto ardore in honorem ecclesiae Dei, ac christiani nominis semper sollicitus fueris, quanto desiderio Turcos impetendos, delendos, et spurcissimam nefandissimi Machomeri sectam penitus extemminandam concupieris . usque adeo ut ea quae a patre ruo christianissimo principe serventer, et christiane saepius apud Pomtifices Romanos, et alios principes orbis agitata fuerant, tu quoque consilio, et suasione vel cum semotus a patre, tua etiam industria tractata, et sollicitata suisse non dubitetur. Exqua. sane sola re sicut et ceteri progenitores tui, ita et tu perpetuam et immortalem gloriam consequeris. Iure igitur senarus noster obitu serenissimi patris tui moerorem doloremque conceptum non modo minuit, sed in summum gaudium , et im
222쪽
gentem Iaetitiam tua assumtione convertit et qui te non dissimilem illustrissimis progenitoribus tuis , et patri tuo clarissimo principi, immo longe praestantiorem suturum confidit: qui a
parentibus et virtutum imitationes , et regni potentiam , et singulares, ac paene divinas proprias virtutes habeas , ut tu non minus tuae clarissimae et celeberrimae domui, quam ipsa tibi splendoris et gloriae allatura esse videatur . Exemplis ergo tuorum praeclarissimorum progenitorum , et Caroli Magni, immo maximi, excellentissimis virtutibus invitatus, sequere maxima bona tuae praestantissimae naturae: justitiam cole, pietatem, fidem, spem, caritatem, et ante omnia religionem, nec in hac inserior esse velis ullis excellentissimis tuis progenitoribus e sed sicut vel pares, vel potius majores virtutes habes, et similiter regni vires, ita maiora facito pro nomine christiano, et imitare Carolum Magnum , vel evince potius; haec enim apud homines maximum et immortalem , apud Deum gratissimumessicient. Gratulamur ergo tibi, serenissime rex, nomine si natus nostri, de assumtione tua dignissima: gratulamur regno tuo: gratulamur ecclesiae Dei, et universo nomini christiano. Gaudeamus ergo omnes in Domino diem sestum celebrantes in honorem hujus Ludovici serenissimi regis, de cujus assumtione gaudent Angeli , et collaudant Filium Dei: laetitia nostra sit nota vobis omnibus , reverendissimi patres , illustres domini, ceterique clarilsimi viri, tibique in primis, christianissime rex. Postremo ut intelligas , serenissime rex, qualem erga te animum senatus noster gerat, venimus ut te , quoad ejus fieri potest , quam maxime honore assiceremus, et ut in laudem et gloriam tuam alios quoque accenderemus pro tuis praestantissimis virtutibus. Honor enim, ut a capientissimis viris divinitur , est exhibitio reverentiae in signum virtutis . Qua tua excellentissima virtute accensi tibi
honorem et venerationem nomine senatus nostri afferimus ,
si quid tamen senatus nocter honoris 'et gloriae tuae majestati afferre potest; sed Auisquis, aut quantuscumque is sit, aliorum sit iudicium: ab optimo certe , et deditissimo animo senatus nostri erga majestatem tuam proficiscitur . In calce demum orationis meae tuae majestati , humanissime rex, nomine sena-
223쪽
tus nostri tamquam tui deditissimi et observantissimi fortunaromnes , dominatum , et quidquid juris aut ditionis ejus est,
qualiaciamque et quantacumque illa sint pro dignitate et amplitudine tuae regiae majestatis offerimus . Et ne aut ignari , aut ingrati omnino videamur eorum quae per serenitatem tuam erga nos facta sunt, non ab re nobis visum est, magna. nime rex , tuae majestati gratias quantas maxime possumus agere pro eximiis et excellentissimis honoribus nomine tuo, et in gratiam tuam nobis collatis . Nam per Deum immortalem , nihil ornatius , nihil illustrius , nihil splendidius sieri potuit quam quod a maiestate tua, et a tuis erga nos suscipiendos , et ornandos factum cst ; ut facile appareat , quaecumque in nos contulisti, non solum a magnificentissimo , et illustrissimo rege prosecta sitisse , sed ab eo rege sane , qui si
non esset, facile omnium supremus haberetur . Itaque iterum tuae majestati gratias ingentes quantas pro virili nostra maxime possimus , agimus ; reserre tamen nequaquam valemus. quod ipsum etiam agere a nobis nullatenus fieri posse existimarem, nisi nos dignitas, et auctoritas senatus nostri aliquam tutum recrearet, cui haec a serenitate tua per nos impensa,
et impendi cognoscimus t qui prosecto si non pares , saltem
Perpetuo habere, et referre gratias tuae majestati poterit , et magnitudini honorum et ornamentorum tuorum in se colimiorum , crebra gratiarum relatione aliqua ex parte responderes
224쪽
qui Laurentii viri sanctissimi fratris filius fuit,
Caroli Victoris sitium , Gallia regem 'ORATIO Habita Turoni, anno a partu Virginis M CCCC LXII.
FESTO DIE EPIPHANIAE DOMINI. ./ Cum a rege , militiae , seu equestris ordinis insignibus ornatus esset.
Vsceptis a te, gloriosissime Rex, militaris honoris insignibus , sentio quam sit officii ostendere tibi gratitudinem animi
mei, quem pietatis erga me tuae certiLsmo testimonio devinxisti. Nam cum id honoris non velut rex, sed ut pater , non velut servo , sed ut filio tribueris ;quo pacto possum hoc commune gratuarum officium praetermittere, nisi summae ingratitudinis reus et esse velim , et haberi e Omitto enim , dignitas ipsa militiae quanta sit, quae a sacris Imperatoribus instituta, legibus confirmata, praecipuis insignibus, et
225쪽
quoddam testimonium virtutis appareat: omitto praeterea , tu quantus es qui detulisti quippe si regnum intueor, regum omnium maximus; si opes, opulentissimus si virtutem, optumus; si religionem, christianissimus , si denique simul omnia, gloriosissimus ; adeo ut quidquid umquam summus Deus interris aut multis saeculis in uno principe, aut multis principibus in uno saeculo contulit, id omne in te unum vel naturae, vel fortunae, vel gratiae cumulata felicitate congesserit magnum proselio aliquid humano generi promittens. Omnia igitur haec quo majora sunt , eo plus debeo: quo pIus debeo,
sane eo magis silere non debeo. nisi quod de omnibus excellentissimis tuis laudibus dicere neque hujus temporis cst, neque loci; aliud enim est laudare, aliud gratias agere. distincta ossicia, diversae rationes. Illi qui laudant, per omnia exspatia ri debent et excurrere, ut his diebus fecit vir clarissimus, et eloquentissimus Paullus Barbus collega meus, qui de tuis laudibus universis pro munere legationis luculentam et amplissimam, atque te rege dignam habuit orationem: mihi vero illud unum relictum est ut ea solum attingam quae sponte sua
veniant gratiarum ossicio respondentia i non velut exarata , ac
longius accersita. Quid igitur ρ militaresne tuas laudes exsequar, quia me militem secisti P an potius humanitatem , fac litatem, comitatem, per quas secisti e Nempe imperatoria tua virtus, quamquam omnium linguis, omnium literis praedicanda , aequo tamen animo patiatur necesse est, si , ea omissa, de humanitate nunc loquar , cui plus sum obligatus. Neque enim sortitudo tua me militem fecit, sed humanitas. illa Qquidem me nudius quintus ad hoc munus invitavit : illa cumctantem impulit: illa denique hodie ornatiorem reddidit et clariorem . Fuit enim hoc primum egregiae humanitatis tuae ut praevenires quem amas honoris ossicio, non ut peteret, exspectares . quam pulcrum autem hoc , et vere regium t Nam si
Iaus illa judicatur, conferre petenti opem; quid si ultro sola
virtute ductus non tam petenti quam bene merenti tribueris e Ergo, inquies tu , aut de me , aut de virtute benemeritus enon equidem id dico. utinam autem dicere possem. Sed de
virtute dicam aliquid alio loco; et ita dicam, ut te fortasse
226쪽
muneris tui non pigeat : de te autem , optime princeps, bene mereri qui potui e privatus ego de rege maximo; deque eo quem umquam antea non vidissem e Ne te tamen poeni. teat , dicere illud libet , clari stimorum regum eum morem sitisse ut rogare alios mallent ut acciperent, quam ipsi ab aliis
rogarentur ut darent. Archelaus enim rex , unus ex Alexandri ducibus, cum solemne convivium paravisset, ignobilis quidam poeta scyphum aureum quo rex utebatur, dono petivit. rex, quamquam moveretur hominis impudentia , jussit tamen
aliquid illi dari; scyphum autem tradidit Euripidi poetae noebili, qui seorsum stabat, et nihil petebat. Accipe, inquit, hune
se hum tu pro ingemo , et modestia tua . Sapienter quidem Archelaus, et ingenue, qui regium existimavit et petenti da. re aliquid , et bene merentem ut peteret, non exspectare. Sed erit ne illi poculo sua laus: honori tuo, Ludovice, non erit e et memoriam tot saeculorum Archelai scyphus merebi. tur: Ludovici dona militaria tam clara, tam illustria, oblivione interire patiemure Quid Alexander ipse e nam cum, ut erat benignissimus, largiter amicos honestaret, questus Serapion amicus est, se praeteriri. Tua culpa, inquit Alexander, quia tu me non petis. Cum autem postridie pila luderet, et Serapion pilam non mitteret ad eum, quid, inquit Alexander, mihi pi. iam non mittis e Tua culpa, inquit Serapion, quia tu me non petis. Erubuit Alexander commotus hominis argutia r ultus autem nihil ultra est , quam ut eum statim magnis honoribus afficeret. Quod si erubuisse, interdum videretur tam gratum,
et laudabile; quale factum tuum, Ludovice, censebimus, qui nihil gessisti quod te poeniteret Sed taedet, amplius peregrinis exemplis uti; praesertim cum ad Carolos, Pipinos, Ludo.
vicosque tuos mentem animumque refero ; qui omnes literas, et historias, omnem denique terrarum orbem virtutum omnium gloria repleverunt e qui non minus humanitate , c mitate , munificentia , quae propriae videntur esse Francorum regum nominis, et sanguinis , non minus, inquam, his artibus, quam ense, aut hasta imperium paene rerrarum,et a te nitatem nominis consecuti sunt. Hos tu non aemularis, sed virucis; non sequeris, sed antecellis . Testes citarem hanc princi-
227쪽
pum multitudinem quae te circumstat, nisi vererer ne mundiribus tuis irretiti a testimonio prohiberentur. quod si ita est; caussa nostra victa est i si tam late patent beneficia tua, ut nemo reperiatur a tuis largitionibus immunis. At quemadmodum invitavisti ' qua oris gratia e qua suavitate verborum e Quam novum autem erat videre, regem orare, servulum de precari l O admirabilem humanitatem l qui jubere potest, orat; qui parere debet, negat. et quid illud a ' suscipere hon rem. Quis hoc crederet' poteratne honore melior dari res, aut optabilior desiderari ' cur tamen ita facerem, dicam paulla post. Sed tu regiae majestatis oblitus, paternae pietatis memor, compellas me nomine e Cardinalium corona cinctus et Principum, accedo propius: oras me: non est satis; obsecras: ne id quidem satis est. eloquarne, an sileam quod superest eloqui jupptidet: silere nefas est. scilicet quia durior exstiterim, 1e tuo merito et gloria fraudari. obtestaris igitur per am rem tuum; bisque aperto capite in gratiam singularem a servulo tuo petivisti. O incredibilem mansuetudinem, et vix retro saeculis auditam l Quid tunc ego e prorsus obmutui . tu scis , optime rex. Atque dum asscntiri nondum etiam bene possum, haesito: dum negare amplius non audeo, cedo. Quid enim agerem e patrine, et regi, et obtestanti, et in conspectu tam torum principum tanto desiderio flagitanti refragarer ρ Itaque vicisti ; optime rex , deque subacto tibi animo nobilem humanitatis triumphum retulisti. Haec nudius quintus is quid hodie aspice haec principum lumina , alpice legationes honestissimas ex omni paene terrarum orbe , quas omnes adesse voluisti rnonne hunc tuum honorem per se se esarissinum , his tamen quasi stelIis illustriorem splendidioremque secisti Elegisti denique , ut nihil absoret , hujus diei regalem sanctamque laetitiam , ut vel quia selia dies dicitur, vel quia regum, vel
quia lumin/s, aptior certe dies deligi nulla potuerit . Visne autem animi tui magnitudinem brevi complectari nam cum duo sint dandi beneficii genera; alterum, ut petenti tribuas, alterum, ut non perenti ; non petenti quidem tribuere , liberae voluntatis videtur esie e petenti vero , necessitatis . et Praesertim in rege , a cujus sacie Titus Vespasiani judic, vir sDiuitiaco by Coral
228쪽
O R A T I o. I97 vir , neminem tristem oportere discedere . persolvit enim, non donat quod praestare sponte debuit: coactus precibus dedit. Illud igitur est regii , illud est magni, Francique animis libet enim verbis ad rem accommodatis uti illud denique est superbae nobilisque virtutis proprium , porrigere ultro beneficia, conferre honores, dare dignitates, invitare, rogare, provocare omnes, et allicere gratia. O re vere regem, qui
haec facisi felicem, si perseveras: Sine, inquam , sine ut alii
rogentur ; tu roga: ut alii vendant ; tu dona: alii denique liti. manas virtutes sequantur; tu divinas aemulare , cujus bonitas ex utriusque philosophiae, tam saecularis, quam sacrae scientia, non tam in caeso, mari, montibusque fabricandis, quam in communicandis mortalium generi naturae donis elucet. Sed, ut debitum meum recognoscam, libet illud quaerere, plusne, an munus tibi debeam quam fi petivissem. equidem non negabo debitum neque minuam: si re non possum, fide satisfaciam. D co, et audacter dico, plus me tibi debere quam si rogavissem.
Quid ita e nisi quia si petiissem, dedisses sortasse precibus meis,
non mihi ; nee tam dedisses quia dare placuisset, quam quia quasi coegissem . Nunc autem dedisti mihi cum non rogatus tribuisti, et ex animo dedisti tuo, non meo; er quidquid illud
est quod fecisti, totum prosectum est a purissimo judicio tuo. Sed quid notasti, optime rex , cur ita judicares e quid nosti e
Audi quot mihi succurrunt, ut intelligas, sapientiam tuam non minus aptam nobis esse qui fruimur, quam tibi sit qui cogitacti. Primum, ut opinor, referre aliquid existimasti illustrissimo principi nostro. meministine quid primo congressu nostro gra. tissime tetigeris e venisse nos ab Hadriatico mari ad Oceani usque litora : hiemis inclementiam neglexisse : praeruptos Alpium saltus superasse : totius paene Europae vastissima spatia Percurrisse ; ut quam perceperat de suscepto a te regno laetitiam , significaret . Putasti itaque fore aliquod amoris tui fiagnum, si legatum suum honestares, et ornariorem remitteres quam ad te venisset . Quamquam , humanissime rex , si de tuis ossiciis loqui velimus, tantis nos honoribus suscepisti , sic in deliciis tuis habuisti , atque habes , ut paternus ille amor, et vera pleras , qua clarissimi tui majores multis in rebus et
229쪽
bello et pace gestis duces nostros prosecuti sunt , non λ-
tum confirmata, verum etiam duplicata esse videatur. Ceterum hujus temporis non est de his rebus gratias referre ; erit aliquando sortasse. redeo nunc ad sapientiam tuam . Advertim secundo loco incredibilem meam erga te fidem, observantiam, reverentiam, devotionem et cujus gloriam et amplitudinem cum me optare, atque adeo ardere intelligeres , voluisti ut exteriora quoque insignia mentis habitum testarentur. P
stremo, quid si me etiam non indignum honore judicasti e Ui- , deo equidem , me in lubrico pedem ponere ; neque enim te falli , prorsus mihi dicere sis est sine tui muneris injuria : et utinam praestare possim eam dignitatem quam credidisti dece plus amore . habes tamen servulum i hoc unum sine invidia profiteri possum amantem, virtutis assequentein, avidum binnorum morum, utinam bene moratum , praestantium virorum vestigiis vel cupide incedentem , vel incedere cupientem. cmtera de me dicere pudor vetat: atque quis sim, et ex quibus, et quid ulla ratione valeam, nec memorare volo, nec membnisse. Sed quia modestiae semper appetens sui, vereor ne sese te gessis e me videar illiberalius, qui sumere haec insignia drubitavi , quasi contemnerem . Sed non est ita , non est . An enim, si ad honorem spectarem, majorem paene potui consequi, quam a tali tantoque principe suis insignibus honestari ,
quem duces colunt , principes venerantur , reges honorante Sed alia me ratio movebat, quam audias velim . eam, ut Opinor, pro tua si imma sapientia non improbabis. Equidem, prae clarissime rex , semper existimavi, magnis atque praestantibus viris virtute potius et operum dignitate, quam quibusvis aliis ornamentis, ad claritudinem nominis contendendum. Id cum priscos illos heroas factitasse et legeram , et audieram, tum majores quoque meos Videram idem sensisse , et praecipue Leonardum patrem , qui quamquam summos omnes patriae nostrae magistratus honoresque gessisset , his tamen ornamemtis abstinuit, quae pro sua summa virtute facile adeptus esset. Quo factum est ut cum legatus ad serenissimum Romanorum Imperatorem proficiscerer, atque ille princeps conspicatus in me nescio quid, et militiae, et doctrinae honore insignire coe
230쪽
peret, recusarem exemplo paterno, memor a sapiente dimina: Ne transgreHaris terminos quos parres tui posuerant tibi. Idem etiam hoc triennio et ab Summo Pontifice, et ab illustrissimo Siciliae rege , legatus cum essem , rogatus , abnui . prorsus non sine rubore quodam , qui tantorum principum honores mihi tam humaniter oblatos contemnere viderer ; nisi quod ad alium principem me mea fata servabant. Ecce enim quarto
nunc, benignissime princeps , invitatus a te, substiti primum
cunctabundus ; er erravi fortasse , qui continuo non parui et
sed, ut es humanissimus, ignosces petenti veniam. Quamquam profecto tu mihi quoque debes aliquid, si erravi. vide qum usque progreditur mea tecum loquendi libertast nisi enim alia quantulum substitissem , ubi illa dulcis appellatio tua, ubi comitas illa, ubi illa vultus, oris amoenitas e profecto nisi subdubitavissem , tu tam perseitie , grataeque virtutis opus non edidisses . Sed, ut ad me redeam, allectus humanitate tua, non parere certe non debui . Quid enim e potuine, cum clarissimus omnium rex, bello invictus , religione sanctus, primcipis mei auctoritate pater, amore frater, sapiens, justus, magnanimus, honore suo donare me Cuperet, recusare e potuine benignissimam illam appellarionem , quae paternam potius , quam regiam praeseserebat imaginem , non audire, atque ei humiliter obtemperare r potuine hanc tam claram, tam nobilem, tam illustrem militum societatem, atque hanc coronam, aut florum instar , aut siderum, cum in eorum numerum adscriberer, contemta sui principis auctoritate, repudiaree Ego vero non potui, non tuli. Suscepi venerabundus insignia tuargestabo illa, et me gestare gloriabor; non tam elatus hoc a reo ense, aureisque calcaribus, quae quidem ipsa contemnem da non sunt , quam quod a te omnium regum longe clarissimo , et christianissimo in militiam sortasse aliquando aliquam pietatis religionisque plenam ipse quoque vocabor et accingar. nescio an quia cupiat animus , sic divinei r aut quia sic divi. net, ita cupiat. Sed jam arma nescio quae mente prospicio, sancta, christiana , salutaria , in quibus ut tecum vincam vel
ultimo spiritu depaciscar. Quae cum ita sint, quid tibi repemdam, optime Pater, aut quid pro eximia erga me pietate tua