Historiae naturalis libri xxxvii

261쪽

NATUR. HIS TOR. LIB. XI. 13

aEstiva mellatione decimam partem Cassio Dionysio apibus relinqui placet, si plenae fuerint alvi: si

minus, pro rata portione : aut si inanes, omnino non attingi. Huic Vindemiae Attici signum dedere initium caprifici: alii diem Vulcano sacrum. Tertium genus mellis, minime probatum, silvestre, quod ericaeum Vocant. ConVehitur post pri-mOS autumni imbres, cum erice sola foret in silvis, ob id arenoso simile. Gignitur id maxime Arcturi exortu ex ante pridie Idus Septembris. Quidam aestivam mellationem ad Arcturi exortum proferant, quoniam ad aequinoctium autumni ab eo supersint dies quatuordecim : & ab aequinoctio ad Vergiliarum occasiun diebus XLVIII plurima sit erice. Athenienses tetralicem appellant, Euboea sis aram, quam putant apibus esse gratissimam, fortas. sis quia tunc nulla alia sit copia. Haec ergo isellatio, fine vindemiae & Vergiliarum occasu, Idibus Novembris fere includitur. Relinqui ex ea duas partes apibus ratio persuadet, & semper eas parteS

favorum, quae habeant erithacen. A bruma ad Arcturi exortum diebus LX somno aluntur sine ullo

cibo. Ab Arcturi exortu ad aequinoctium Vernum tepidiore traditi jam vigilant: sed etiam tunc alveo se continent, servatosque in id tempus cibos reperunt. In Italia vero hoc idem a Vergiliarum exor-iu faciunt: in eum dormiunt.

Alvos quidam in eximendo melle eYpenditiat, ita diribentes quantum relinquant. AEquitas siquidem etiam in eis obstringitur: feruntque societate fraudata alvos mori. In primis ergo praecipitur,

262쪽

Ut loti phiri lxie eximant mella. Et itirem inhilierumque menseS Odere. Cum eximuntur mella, apes abigi fumo utilissimum, ne irascantur , aut ipsae aVide Vorent. Fumo crebriore etiam ignavia earuini eX- citatur ad opera. Nam nisi incubavere, favos lividos faciunt. Rursus nimio sumo inficiuntur : qua riim iniuriam celerrime sentiunt mella, vel mini mo contactu roris acescentia. Et ob id inter generater Vatur, quod acapnon VocAnt. XVI. Foetus quonam modo progenerarent, mag

na inter eruditos & subtilis quaestio fuit. Apium

enim coitus Visus est nunquam. Plures existimavere Oportere confici soribus compositiS apte atque utiliter. Aliqui coitu unius, qui rex in quoque appellatur examine. Hunc esse solum marem, praecipita magnitudine, ne fatiscat. Ideo foetum sine eo non edi: apesque reliquas, tanquam marem seminaS comitari , non tanquam ducem: quam probabilem alias sententiam fucorum proventuS coarguit. Quae enim ratio, ut idem coitus alios perfectoS, imperfectos generet alios 3 Propior vero prior existimatio fieret, ni rursus alia dissicultas occurreret. Quippe nascuntur aliquando in extremis favri apes gran diores , quae ceteras fugant. instrus vocatur hoc mahlm : quonam modo nascens, si ipsae fingunt 3 Quod certum est, gallinarum modo incubant. Id quod exclusum es , primum vermiculuS Videtur candidus , jacens transversus, adhaerens ite ita ut pars cerae Videatur. Rex statim mellei coloris, ut electo flore ex omni copia factus, neque Vermiculus, sed statim penniger. Cetera turba cum formam capere

263쪽

NATUR. HIs TOR. LIB. XI. 117

coepit, nymphae Vocantur: Ut suci, sireneS, aut cephenes. Si quis alterutris capita demat, priusqhlam pennas habeant, pro gratissimo stant pabulo matri bus. Tempore procedente instillant cibos, atque incubant, indXime murmurantes , caloris ut putant faciendi gratia, necessarii excludendis pullis, donec

ruptis membranis, quae singulos cingunt Ovorum modo , universum agmen emergat. Spectatum hoc Romae Consularis cujusdam suburbano, alveis comnii laternae translucido factis. Foetus intra XLV diem peragitur. Fit in favis quibusdam, qui Vocatur cla-Vus , amarae duritia cerae, cum foetum inde non eduxere, morbo , aut ignavia, aut inscucunditate naturali. Hic est abortus apium. Protinus autem educti operantur quadam disciplina cum matribus et regemque juvenem aequalis turba comitatur. Reges plures inchoantur, ne desint. Postea ex his soboles cum adhilta esse coepit, concordi suffragio deterrimos necant, ne distrahant agmina. Duo autem genera eorum : melior niger Variusque. Omnibus sorma semper egregia, & duplo quam ceteris major, pennae breV res, crura recta, ingressus celsior, in fronte macida quodam diademate candicans. Multum etiam nitore a vulgo differunt. XVII. Quaerat nunc aliquis, unusne Herculessuerit, Sc quot Liberi Patres, & reliqua vetustatis situ ohruta λ Ecce in re parva, Villisque nostris anneXa , cujus assidua copia est , non constat inter auctores : rex nullumne solus habeat aculeum, majestate tantum armatus: an dederit eum quidem n L. Ptin. R

264쪽

tura, se i hi sum ejus illi taesum negaverit. Illud constat , imperatorem aculeo non uti. Mira plebei circa cum Obedientia. Cum procedit, una est totum CXamen, circaque etim globatur, cingit, protegit, cerni non patitur. Reliquo tempore, cum populus in labore est, ipse opera intus circuit, similis eX- hortanti, soliis immunis. Circa eum satellites quidam licioresque , assidui custodes auctoritatis. Procedit foras non nisi migraturo examine. Id multo intelligitur ante, aliquot diebus murmure intus strepente, apparatus indice diem tempestivum eligentium. Si quis alam ei detruncet, non fugiet eXamen. Cum processere, se quaeque proximam illi cupit esse, & in officio conspici gaudet. Fessiim humeris sublevant : validius fatigatum ex toto portant. Si qua lassata deficit, aut forte aberravit, odore persequitur. Ubicunque ille consedit, ibi cunctarum castra sunt.

XVIII. Tunc ostenta faciunt privata ac publica , uva dependente in domibus templisve, saepe expiata magnis eventibus. Sedere in ore infantis tum etiam Platonis, suavitatem illam praedulcis eloquii portendentes. Sedere in castris Drusi Imperatoris, cum prosperrime pugnatum apud Arbatonem est, haud quaquam perpetua aruspicum conjectiira, qui

dirum id ostentum existimant semper. Duce prehenso totum tenetur agmen : amista dilabitur, migratque ad alios. Esse utique sine rege non possunt. Invitae autem inter munt eos, cum plures fuere, potiusque nascentium domos diruunt, si proventus desperatur: tunc & fucos abigunt. Quanquam

265쪽

NATUR. HISTOR. L I B. XI. 119

de iis video dubitari, propriumqIle iis genus esse aliquos existimare, sicut furibus, grandissimis inter illas, sed nigris, lataque alvo : ita appellatis, quia

stirtim devorent mella. Certum est, ab apibus fucos interfici. Utique regem non habent. Sed quor modo sine aculeo nascantur, in quaestione est. Humido vere melior foetus : sicco, mel copiosus. Quod si defecerit aliquas alvos cibus, impetum in proximas faciunt rapinae proposito. At tu Iae contra dirigunt aciem : & si custos adsit, alterit . tra pars, quae sibi favere sentit, non appetit eum. Ex aliis quoque saepe dimicant causis, easque acies Contrarias duo imperatores instruunt, maxime rixa in convehendis soribus exorta, & suos quibusque evocantibus : quae dimicatio injectu pulveris, aut fumo tota discutitur. Reconciliatur vero lacte vel

aqua mulsa.

XIX. Apes sunt & rusticae silvestresque, horridae

adspectu, multo iracundiores, sed opere ac labore praestantes. Urbanarum duo genera : optimae bre- ves, Variaeque, & in rotunditatem compactiles et deteriores longae, & quibus similitudo Vesparum :etiamnum deterrimae ex iis pilosae. In Ponto sunt quaedam albae, quae bis in mense mella faciunt. Circa Thermodoontem autem fluvium duo genera : aliarum, quae in arboribus mellificant : aliarum , quae sub terra, triplici cerarum ordine, uberrimi proVentUS. Aculeum apibus natura dedit Ventri consertum.

Ad unum ictum hoc infixo, quidam eas statim emori putant. Aliqui non nisi in tantum adacto, ut in-

266쪽

C. PLINII SECUNDI

16otestini quidpiam sequatur : sed fucos postea esse, nec mella facere, velut castratis viribus, pariterque& nocere & prodesse desinere. Est in exemplis, equos ab iis occisos. Odere foedos odores, procliique fiigiunt, sed &fictos. Itaque unguenta redolentes infestant, ipsae plurimorum animalium injuriis obnoxiae. Impugnant eas naturae ejusdem degeneres Vespae , atque crabrones : etiam e culicum genere, qui Vocantur

muliones: populantur hirundines, & quaedam aliae

aves. Insidiantur aquantibus ranae, quae maXima

earum est operatio tum, eum sobolem faciunt. Nec hae tantum, quae stagna & rivos obsident, Verum& rubetae Veniunt ultro, adrepentesque foribus peneas suffant: ad hoc provolant, confestimque abripiuntur. Nec sentire ictus apum ranae traduntur. Iniimicae & oves, dissicile se a lanis earum expli cantibus. Cancrorum etiam odore, si quis juxta co

XX. Quin & morbos suapte natura sentiunt. Ιi dex eorum tristitia torpens, & cum ante fores in teporem Solis promotis aliae cibos ministrant, cum

defunctas progerunt, funerantiumque more comitantur eXsequias. Rege ea peste consumto moeret plebs ignavo dolore: non cibOS conVehenS, no procedens, tristi tantum murmure glomeratur circa corpuS ejus. Subtrahitur itaque diducta multitudine : alias spectantes exanimem , luctum non minuunt. Tunc quoque ni subveniatur, fame moriuntur. Hilaritate igitur & nitore sanitas aestimatur. Sunt & operis morbi: cum faVos explent, cleron

267쪽

NΑΤUR. HISTOR. LIB. XI.

Vocant. Item blapsigoniam, si foetum non peragunt. XXI. Inimica est & echo resul tanti sono , qui pavidas alterno pulset ictu : inimica & nebula. Aranei quoque Vel maxime hostiles : cum praevaluere ut inteXant, enecant alveos. Papilio etiam ignavus& inhonoratus, luminibus accensis advolitanS, Pestifer, nec uno modo. Nam & ipse ceras depascitur,& relinquit excrementa, quibus teredines gignuntur : fila etiam araneosa, quacunque incessit, alarum maXime lanugine obtexit. Nascuntur & in ipso ligno teredines, quae ceras praecipue appetunt. Infestat& aviditas pastus, nimia florum satietate, Verno ma-Xime tempore: alvo cita. Oleo quidem non apes tam tum, sed omnia insecta exanimantur, praecipue si capite uncto in Sole ponantur. Aliquando & ipsae, contrahunt mortis sibi causas, cum sensere eximi mella, avide Vorantes. Cetero praeparcae, & quae, alioqui prodigas atque edaces, non secus ac pigras atque ignavas proturbent. Νocent & sua mellia ipssis, illitaeque ab adversa parte moriuntur . Tot hostibus, tot casibus, & quotam portionem eorum commemoro λ tam munificum animal expositum est. Remedia dicemus suis locis: nunc enim sermo de na

tura est

XXII. Gaudent plausu atque tinnitu aeris, eoque conVocantur. Quo manifestum est, auditus quoque inesse sensum. Effecto opere, educto foetu, functae munere omni exercitationem tum solemnem habent : spatiataeque in aperto, & in altum datae, gyris Volatu editis, tum demum ad cibum redeunt: Vita eis longissima, ut prospere inimica ac sortuita

268쪽

C. PLINII SECUNDI

cedant, septenis annis universa. Alvos nunquam ultra decem annos durasse proditur. Sunt qui mortuas , si intra tectum hieme serventur, deinde Sole Verno torreantur, ac ficulneo cinere toto die so-Veantur , putent reViviscere. XXIII. In totum vero amissas reparari ventribus

bubulis recentibus cum simo obrutis : Virgilius juvencorum corpore eXanimato, sicut equorum Vespas atque crabrones, sicut asinorum scarabaeoS, mutante natura ex aliis quaedam in alia. Sed horum omnium coituS cernuntur. Et tamen in foethi eadem prope natura, quae apibUS.

XXIV. Vespae in sublii ni e luto nidos faciunt,& in his ceras : crabrones in caVerxiis, aut sub terra. Et horum Omnium seXangulae cellae. Cera autem corticea & araneos a. Foetus ipse inaequaliSi ut barbaris : alius evolat, alius in nympha est, alius in vermiculo. Et autumno, non Vere, omnia ea. Plenilunio maXime crescunt. Vespae, quae ichneumones Vocantur, siliat autem minoreS, quam

aliae, ) unum genus ex araneis perimunt, phalan sitim appellatum, & in nidos suos ferunt, deinde illinunt, & ex iis incubando suum genUS proca eZnt.

Praeterea omnes carne Vescuntur, contra quam apes,

quae nullum corpus attingunt. Sed vespae muscas grandiores Venantur: & amputato iis capite, reliquum corpus auferunt. Crabronum silvestres in arborum cavernis degunt: hieme, ut cetera insecta, conduntur : Vita bimatum non transit. Ictus eorum haud temere sine febri est. Auctores sunt, ter novenis

punctis interfici hominem. Aliorum, qui mitiores

269쪽

NATUR. HISTOR. LIB. X I. 163

videntur, duo genera: Opifices, minoreS corpore, qui moriuntur hieme : matres, quae biennio durant : ii & clementes. Νidos vere faciunt, fere quadrifores , in quibus opifices generentur. Iis eductis , alios deinde nidos majores fingunt, in quibus matres stituras producant. Jam tum opifices funguntur munere, & pascunt eas. Latior matrum species: dubiumque an habeant aculeos, quia non egrediuntur. Et his sui suci. Quidam opinantur, Omnibus his ad hiemem decidere aculeos. Nec crabronum autem, nec Vesparum generi reges, aut eXamina: sed subinde renovatur multitudo sobole.

XXV. Quartum inter haec genus est bombycum, in Assyria proveniens, majus quam supra dicta. Νidos luto fingunt, salis specie, applicatos lapidi, tanta duritie, ut spiculis perforari Vix possint. In iis & ceras largius, quam apes, faciunt et deinde

majorem Vermiculum.

XXVI. Et alia horum origo : e grandiore Vermiculo, gemina protendente sui generiS cornua, primum eruca sit: deinde, quod vocatur bombylius: eae eo necydalus : ex hoc in seY mensibus bombyx. Telas araneorum modo texunt ad Vellem luYumque feminarum, quae hombycina appellatur. Pri- 3 eas redordiri, rursusque texere invenit in Ceo mulier Pamphila, Latoi filia, non fraudanda gloria eXco itatae rationis, ut denudet seminas vestis. XXVII. Bombycas & in Co insula nasci tradunt, cupressi, terebinthi, fraxini, quercus florem imbribus decussum terrae halitu animante. Fieri autem primo papiliones parvos, nudosque : mox frigo-

270쪽

264 C. PLINII SECUNDI

rum impatientia villis inhorrescere, & adversum hiemem tunicas sibi instatirare densas, pedum asperitate radentes foliorum lanuginem vellere. Hanc ab his cogi unguium carminatione, moY trahi inter ramoS, tenuari ceu pectine. Postea apprehen sam corpori involvi nido volubili. Tum ab homine tolli, fictilibusque vasis tepore & furfurum esca nutriri: atque iid subnasci sui generis plumas, quibus vestitos ad alia pensa dimitti . Quae vero coepta suit lanificia, humore lentescere, mox in fila tenuari junceo fuso. Nec puduit has vestes usurps reetiam viros levitatem propter aestiVam. In tantum a lorica gerenda discessere mores , ut oneri sit etiam vestis. Assyria tamen bombyce adhuc feminis ce

XXVIII. Araneorum his non absurde jungatur natura, digna vel praecipue admiratione. Plura autem sunt genera, nec dictu necessaria in tanta notitia. Phalangia ex his appellantur, quorum noXii

morsus, corpUS eXiguum, Varium, acuminatum ,

assultim ingredientium. Altera eorum specieS, nigri , prioribus cruribus longissimis. Omnibus internodia terna in cruribus. Luporum minimi, non texunt. Majores interna & caVernis eXigua Vestibula praepandunt. Tertium eorundem genUS erudita operatione conspicuum. Orditur telas, tantique operis materiae uterus ipsius sussicit: 1ive ita corrupta alvi natura stato tempore, ut Democrito

placet: sive est quaedam intus lanigera fertilitas tam moderato ungue, tam tereti illo, & tam aequali deducit stamina, ipso se pondere usiis. TeXere A