장음표시 사용
351쪽
delegare,cum delegatio requirat industriam,&e.
AC C VA s. hunc text. non satis assequutus est. Cum enim dicitur, fieri posse ut Seius quidam soluedo fuerit, potueritq; satisfacere creditoribus suis, uel ita semel, etsi non assem, in aliquo tamen satisfacere, &c.Gl. cum uersic. uci ita semel, exponit,id est, in solidum: orationemq; eam sic putat perfici. quod non puto uerum, quia nunquam lectuin est, semel poni pro solido. Porro cum statim post Iure-eon de solido debito loquitur, assem nominat: cur ergo in eode uelut structu orationis ita uariaret, ut cu, scinet, pro solido usurparet,inox a latcre, assem, pro solido poneret, no tabarbare quam impertinenter' quod quam esset castissimo I reconsultorum loquendi usu contrariti, te doctum censoremeligo.Deniq: adverbia pro nominibus poni, aut nullibi, aut uix paucis in locis inuenias. Igitur ne ab eloquentia Iureconsultorum recedere uideamur, dicias hoc loco, semel, pro certe, uel pro tandem,csse positu: ut sensus sit huius otationis: Fieri posse ut Seius quide soluendo fuerit, potueritq; creditoribus suis satisfacere, uel ita semel, ctiam si non assem,in aliquo tamen. quasi diceret, uel ita certe, aut tandem, ita quod principium orationis sequetis in hoc uors. uel ita ,incipiat. Est enim uerbi uaria elegantia, quemadmodu hi qui Latinae linguae eo nitione no sunt destituti, probe noriit. Sic apud Quintil.Et ut semel id est tandem,coplectar. Mitto alios scriptorcs, qu
bux nihil aequE atq; haec dicendi forma peculiaris est. Nemo enim dicet inelegantem loquendi ductum esse, si quis dicat:
Cum raro soleas uirtutem sequi,uci nunc semel, vel nuc tandem egregiis ic exerce factis, dcc. Haec de similia his saltem, quos in r e Latina uersatos esse costat, scripta uelim,ut qui norim probe ,barbaram cohortem grammaticalia, si non pueri lia huiuscemodi & iudicaturam,& pronunciatura, propriam nimirum prodituri inscitiam quoru stimulos usqueadeo non moror ut plane illos non existimem dignos mea reluctati ne. Quid enim gloriae, quid laudis merobor quaeso, si cu mor.
tuis,cum muti S,cum caecis,certamen sim initurus
Α E C l. docet patre non fraude facere, si ante die filio restituat,&c.Sed quia ualide obiici potest de l. ait pret
352쪽
aliter log sit, quod pater ibi no fuerit grauatus restituere post mortem suam, sed fuerit simplici ter grauatus, quo casu ui ipsa dilationem habuit usq; ad morte suam, cum situ emancipare non teneretur.peri. fideicomissa. s. si filio. de leg. iij . Haec solutio me iudice text. nost. destruit. Nam uerba sic habet: P trem qui no expectata morte,&c. quibus uerbis significatur, quod post mortem restituore grauatus erat .Et no obstat d. g. licum in diem. quia ibi aperte tex. innuit, quod in eo casu defraude constabat: sed in tex. nostro no constabat ulla fraude
fieri, nec poterat praesumi statis,cu alia & fortior praesumptio esset pro patris pietate & fide praestanda,id quod ex tex. colligitur. Alia lectura,scilicet, quod grauatus fuerat pater simpliciter,& non post mortem,&c. licet uera sit per d. g. si filio. t men ex text. nostro in i .patre. minime colligitur. Deniq; pcream lectura non est satisfactu alteri contrario, quod etia ualide obstat. Nam uideri posset pater in fraudem fecisse salte in eo, quod non seruauit quarta Trebellianicae, quam merito seruare debebat,cum sciret se creditoribus non fuisse soluendo. Nee potest dici quod pater no tenebatur acquirere, uel locupletior fieri. l. qui aute .co.tit.quia quarta no dicitur acquiri, sed tanquam sita haeredis retineri. Deniq; quando fraus in eo fit per quod acquiri poterat,fraudator no effcusatur.l .ait praeaor. g. praeterea generaliter. eo. tit.Vnde ut omne contrarium
cesset uera & sola est liqc solutio quam supra dixi, quod fidei
nexus,& pietatis paternae affectus,fraudis praesumptione excludat. quod certe confirmari optime potest per tex. in l. scq. quae incip. debitore. Nam ibi is qui erat grauatus restituere alteri ex fidei comisso, si totam haereditate restituit quarta non
reteta, nihil intelligitur fraudis nexuisse, sed potius fideliter facere: quod nulla alia ratione recipitur, quam quod fidei praestitae splendor umbram fraudis excludit: alioqui si eo loci fidei praestatio non excusaret, recte censeretur debitor ita fraudem fecisse, qui cum se sciret habere creditorem, & non esse soluendo, obmisit retinere eam quarta per quam creditorii solutio facilior futura erat. Dic ergo, cum soluitur ante die, uel cum diminuitur patrimonisi, aut costat de fraude, & tunc semper omni casu reuocatur. Aut no costat de fraude,& in dubio fraus praesumitur cocurretibus duobus scilicet, quod iciat se
habere creditores, & non sit soluedo.l. si quis cum haberet.
353쪽
eod.tit. nisi praestandae fidei ratio, aut pietatis assectus eam
prapsumptionem excludat.per texi .nostrum hic,&l. seq.
Declaratio ad iure ciuili. f.de condit. er demonstri
VV L GO' dicitur, quod in l. si quis arbitratu .F. de uessi. oblig. si per promissorem stet,coditionem haberi pro
impleta. pertext. nostrum in l.iure esuili. ff.de cond.& demostr. Quo loco Iason & moderni perpentat, quod pethoe no sit prouisum stipulatori: quia si conditio pro impleta
habetur, tunc necesse est causam perinde haberi ac si foret a bitratum. Sed cum adhuc incertum sit quid debeat haberi pro arbitrato, de quale sit huiusmodi arbitrium,dicut Bart.& qui dam alii accersiri oportere bonum uirum qui arbitretur, tissime si circa accidentalia arbitrandum sit. Haec quomodo ex plicari possint, non uideo. Nam qualiter causa reducitur ad arbitrium boni uiri,in qua nemo est arbitratus cum non cntis nullae sint qualitates. Porro si coditio pro completa habetur, quid opus est uberiori arbitrio 3 Id enim quod completu est, nihil plus desiderat. Ego ergo dicerem,quod hoc casu condiatio habebitur pro non adiecta, &co tractus habebitur purus, ac si de arbitrio non ess et usquam facta mentio: quo euentu si stipulatori aliquid circa accidentalia contractus deficit, conueniet debitorem coram iudice ordinario actione personali ex contractu. de quo est lex .apertus in uulgata l. haec uendiatio .adfinem prin. de contrah.cmpi .Et si dicas, nihil interesse siue reducendo siue alias adeundo causa ad iudicem deuoluatur,cum ex utraq; uia adeatur tanquam ordinarius: Respondeo multum interesse, quia quod ad bonum uirit reducitur, laxiores babet ae quitatis habenas: quod per iudicem explicaridum uenit.non libertate aequitatis,sed iuris ordine transigendum est. Porro reductio ad arbitriu boni uiri extraiudicialis est,sicut fuerat arbitratoris laudum, quia subrogatum, &c. at ordinarii processus iudiciales sunt. A reductione non appellatur,sed a sententia iudicis. Reductioni non perit instantia, quam non habet in iudicio contra.
PERICULOS Vs hoc loco non modo scholaribus,ue
Bartol. putat,sed & ipsis Doctor. textus nobis proponitur . Verum uerba, natura conuentionis, & ipse st
354쪽
tusexigunt, ut in praesenti texi animo novandi sit facta eo uentio. Nam si non fuisset eis nouandi animus, certe stipulator acceptum ferendo hominem, liberasset Seium secundum promissorem, per ea quae habes Institui. quibus modis tollit. obligatio. s. penultimo. in glos ad finem, quae si sat l. bona fides .de regulis iuris.& huic intellectui non potest contradici. Stat ergo sententia, quod animo novandi s ius sub conditione promiserat, quae promissio moram primi promissoris antea contractam, non purgauit, id ciuod iuxta sanum intellest. text. docet. Sed ad contraria quid dicimus adl.quoties. l. si Stichum. in princip.de nouat l. qui decem. g. si cum mihi. des olui.in quibus iuribus mora persecundam stipulationem, etiam conditionalem, animo novandi factam. purgata est,nec ineandem deducitur, &cst primus promissor periculo liberatus. Difficilima sunt isthaec contraria, Scpaulo minus implacabilia.Glo T. &Doctore; fideliter laboetant, ut ab his sentibus sese euoluant. Equidem uereor plerasque omnes solutiones esse diuinatorias, & ita diuinatorias, ut ab osoribus nostris sine acri morsu cuadere non possint.Quapropter confugiendum mihi puto ad i. quoties nihil. infra de regu .iur. ut ita eligere in tantis periculis cogar,
quod minus habet diuinationis. Igitur quartam solutionem to ircae teris praesero, & dico iura contraria intelligi, quano principalis promissor secundario animo novandi promiserat minc enim sine dubio mora purgata est, ipso stipulat re hoc proprio suo facto adprobante. Nam adquid promissor morosus iterato promisisset, si per hoc mora non fuisset purgatat Cur se duplici promissioni sine effectu adstrinxisset,cum eo casu siue conditio secundae promissionis extitisset,sive non extitisset, semper tamen reatu morae tenebatur
Melius est miserum esse, quam miserias duplicari. Iura ergo contraria procedunt, quando idem promissor post moram iterato sub eonditione animo novandi promittit: tunc enim in necessariam consequentiam mora est purgata. Secus est, si id quod Titius promiserat post mora seius promittat etiam nouandi animo: quia credibile,imo uerisimile est, quod creditor pendente conditione, non uelit ita facile Titium a mora liberare, nisi certus sit nouationem iam extitisse. Quid
enim si creditor sub spe existentis conditionis, potius aliunt reum habere uelit,quam primum promissorem,& nihl lom
355쪽
nus tamen pendente conditione, antequam nouatum sit, a primo promi si ore non recedere, ut faciunt prouidi λner torcs3 Et possunt etiam ex communiter accidentibus simul
stare, quod primi promissoris mora non sit purgata, etiam si
secundus sub conditione nouatoria accesserit, quod certe in uno promissore non recipias. Sed opponas contra primam partem huius solutionis, quod imo etiam si idem promissor post moram iterato sub conditione promittat, mora non purgetur, quin existente conditione promissor cx nouatione obligetur,etiam si homo debitus pendente conditione d cesserit. l. si rem .in princip.ij .respons de nouat. quod contrarium omnia interturbat,&glos .illic se ita inuoluit,uin
sciat unde ueniat, aut quo vadat. Ego probabiliter dico, ibi inoram improbiorem ei se cotractam, ita quod mora causami dedit ut homo decederet, quod ex uerbis ibidem subtiliter expensis satis apparet. Cum cnim tot.dicit, Etsi priusquam decederet, cum iam mora facta csiet. rnoxq; subiungat, Erseruus postea decesserit,&c. satis apparet seruum ex dicta mora in statu fuisse decedendi, o quo statu postea decesserat: nec potest aliter intelligi. Iam uero & contra alteram part solutionis meae ualide pugnatur de I. qui decem. s. si cum mihi. uersic sed quid si ignoran. infra de sol .ubi si ignorato de bitore moroso,alius & secundus rem sub conditione proni si adhuc tamen primus debitor etiamsi hoc ignorasi et peri eulo& mora liberatus cst. scd iste A. teipsum in fin. resoluit quia ibi eum alter sub conditione promiserat,seruus praesens erat, nisi enim praesens fruisset, dictae decisioni locus non fit rat, ut dicit ibidem text. At in l. nostra absens erat, quod ne dicas esse diuinationem praesumitur in dubio, nisi praesentia serui doceatur.per dictum text. in s. si cum mihi. terum si idem promissor iterato promittat sub conditione, semper mora purgatur, siue seruus praesens sit, siue absens A.
parui. E. de codici. furti . l. scire debcmus. in s. hoc nostro tit.
Et hanc puto ueritatem expeditam in istis difficultatibus per qua uidets quod aliquae solui. glossae tolerari possunt. Sed
opponas iterti. Cum enim primus promissor pure esset obli- satus,& deinde secundus candem rem sub conditione promiserat,n6nne iam etiam prima promissio sub contraria conditione expensa cst Zper t. pecuniam. U. si certum pet. quo casusne dubio ex mea superiori solui.mora quoq; purgata esset,
356쪽
- INTELL. SINGVL. LIB. II. ae si primus promissor sub contraria conditione promisis.set. Respondeo, quicquid glo T.&Doctor. uelint,dicta l. pecuniam hic locum non habcre, id quod cognitis simum est. cum omnino in diuersi casibus loquatur. Nam in dicta l. pecuniam.i deni promissor duobus promiserat, uni pure, alteri eandem rem sub conditione. At hic e contrario ianus erat creditor,&duo promissores. linus pure,&alter sub conditione: in quibus utri': casibus magna est diffcrentia. Nam cti unus& idem promi s Gid quod pure debebat uni,alteri sub conditione promittit, necesse est quod pura promissio in conditionem contrariam sit spendatur. Impossibile enim est, quod aliquis in eandem rem pure dc sub conditione obligetur. Sedio casu nostro no est impossibile, quod primus promissor pure sit obligatus,alter promissor sub conditione, etiam inc dem re,&animo novandi quia quaesu pedet nouatio, quaelibet promissio in suo statu uersatur. Caetera quae de acceptilatione in dicto A. si hominem. disceptantur, satis bene per Iasonem sunt circa finem clucidata, unde ea transeo. Memorabilia in sequenti intellectu aduertenda. x Libertus a patrono prohiberi non potes, ne flatum Dum d fendat. . LVerti satus praecipua desiensio principaliter nonspectat adpatronum,nisisn casu collusionis., Proportionis inter sese inaequalis ubtilis aequatio per Zasium. Temperamentum pro eo quod exuperat,eὰ que inducendum est, donec in βmmetriam res uindicetur.
i Patronumpraesentemfuisse liti sufficit, tames, libertum nec deo fendi et nec adiuvisset.
INTER alia deciditur in i saepe .ff. de re iud. quod si maritus socerum, emptor venditorem, super dominio rciemptae, uel in dotem datae,conam iudico disputare cocedant, sententia contra autores lata eis scietibus praeiudicabit, pr pter tres rationes: tum quod potior defensio emptori S marito competat: tum quod autores ab eis prohiberi poterant: dc tandem quod hi censentur uolutatem suam interposuisse, qui eos a quibus causam habet, de suis iuribus disputare permittunt. Et haec uidentur confirmari exemplo sumpto a liaberio & patrono. Nam si libertus interueniente patrono, al-
357쪽
tenus libertus uel seruus esse contendatur, sententiam eoriatra sese latam pretiudicati e patrono,&c. Hic inexplicabilis nodus emergit: quomodo enim Iurecol. decisionem sua exemplo liberti & patroni probare aggressus est, cum inter utraq; nulla se similitudo Z Nam libertus a patrono prohiberi non potest, ne statum suum desentat.l. principaliter. ubi est textias C deliberat. A. Nec prima seu Praecipua defensio ad patronum pertinet,nisi in casu collusionis, id quod aperte ca tum est in dict. l. principaliter.quae lex nullam calumniam pati potest Et tandem libertus non habet causam a patrono,idnuod notorium est,& qui contrarium audent dicere, euidentem ueritatem Oppugnare non uerentur. Qualiter ergo ali
verioribus casibus,& e diuerso, ulla potest 1 unu similitudo, cum omnia sunt dissimilia,& nulla rationum supradictarum concurratὶ Durus est hic scrupus. quamuis Bartol. cum exigua oti dam,quae,ut ciuiliter loquar, parum ad nostrum rhombum faciunt, significasset, eandem scrupum fortiter tranti-lit Alexand .eam tangit, sed seductus Barioli enoribus,sse uua miscet, quae lucem serre non post uni. Tu dic, recte sumptam ess e ab utrisq; similitudinem sub proportione hine&t illine aequata. Nam sicut necesse est, quod patronus ad hoc ut ei praeiudicetur in iudicio liberti interueniat, id est, ad sit Iiti ideo quod nulIa est alioqui ratio quae ci noceat: sic1n exeoli, superioribus sufficit sola scientia successoria, ex eo quod
tres rationes supradictae in eis concurrunt, quae 1cientiam amitiant. Habet ergo in exemplo liberti sola interuentio p ironi etiam sine concursu trium rationum,tantum officaciae, ut ei praeiudicetur, quantum habet in exemplis superioribus simplex scientia cum concursu trium rationum. Et sic paria sunt. patronum in posteriori exemplo inφcrumillia sine est cursu trium rationu,& in superioribus exemplis simpliciter sciuisse cum earundem concursu.Ecce lubtilem aequationemvroportionis inter sese inaequalis, quam Galenus eleganter , lib.vi i . de methodo medendi, signthca sic uidetur, dum temperamenta actionum custodiri docet, si id quod ad calidius st conuersum, refrigerabit: & quod ad frigidius inclinatum
est calefaciet: semper enim pro eo quod exuperat, inducen- 4 dum eousq; temperamentum est, quoad in symmetria res uindicetur. facit i. ab emptione ibi, nec Quidquam interest. depact .sa. l. si in qualitate .de act.c t. Ex praedictis sequitur
358쪽
remo, quod sufficit interuenisse patronii, id est, praesentem fuisse liti, etiamsi libertu nec defendisset nec adiuvisset: hoe
enim iesum uerbum, Intcruenire,apud Cicerone & alios L tinos, significat. Per quod tollitur oppugnatio quae Alexandrum torsit, quasi ea decisio quoad patronum esset indubitabilis: quia imo adhuc dubitari poterat, an sola praesentia pauoni praeiudicaret. Secundo inferimus, falsum esse quod
glossa in d.l.saepe.in uersic. nam &si. putat solam etiam 1 cientiam patroni nocere, quod & Bart.& Doct. communiter sequuntur. Sed hoc ut dixi,plane falium cst,tum quia hoc nurulo iure est relatum, S propterea tanquam 1 Cetura uenti,uento comittitur: tum quod gi.&Doct.ratione manifeste falsa mouentur,arbitrati,liberti dosensione ad patronum pertinere: hoc enim rotundo textu in d. l.principaliter. subuertitur,ubi dicitur defensionem praecipuam esse liberti, quamuis tare nus, si collationem ccrneret, inuitum libertum posset defendere, ut ibid. in fin.Et tandem, quomodo scietia patrono ii cerct, contra uulgatas iuris regulas, cum is libertum litigantem prohibere no posseti Culicti rationi adhaeret tex. in l. nostra,saepe . in vers.cur autem. dum ponit inter quosda alios casus differetiam. Cum ergo prima defensio ad patronum non pertineat, i lcm & is probibere regulariter non possit, sed nec causam tillam patronus e liberto habeat, quicquid hic Bart.& Doct. pertinenter hallucinentur: eonsequens est, ut simplex scientia patrono non noceat. Caeterum quia litigando libertus ctiam iura patroni adtricat, scilicet quod iuri patronatus per hoc praeiudicari posset, recte Iureconc uoluit, ut no alia uia patrono incommodaretur, quam si interuenisset,
id est,titi praesens adesset. Sed quid fatigamur Z Cum enim is
ipse tex. uerbis expressis interuentionem exigat, ut patrono incomodetur,cur a textu discedimusZcur ex ingenio, imperti nentia sine iure, sine ratione comminiscuntur Z Quis dedit Accursio facultate falso addendi id quod tex. pati no potest
Iureconi . ubi interuentione nominauit, poterat aequa faciliatate scietiam scripsi sib, si uoluisset, ut in simili Imperator pugnat in l.j. A . sinautem ad deficientem. C . de cad. tollend.
ACCVR sius &Doct.intellectu d.l. si familia .no sunt ex solido adsequuti, scilicet quod uerba Pauli
359쪽
I ecocno ubiq; clara sint. Primo enim deciditur, , si familia
domini albu corrumpat, no audiri donimii,si familia detensurus,unius nomine, exemplo furti per familiam coimulsi, tantum praestare paratus sit, quantum si liber homo corrupit set in omnes cnim actionem dari. Ratio subditur sub eleg ti schemate dubitandi, quod in albo a pluribus corrupto in lastas praetoris uindicatur,& plura facta intelliguntur. Cui tamen rationi Iurecos. sub interrogatione occurrit: Quema modum enim ista recipias ξcum & in damno,domum, plura facta intelligantur, non ut in furto unum, & tamen pro uno facto plures puniuntur. quae interrogatio hic sub modo obieetionis facta est. Proinde Octauenus Iurecons . hac obie- Dione motus,putabat domino ctiam in albo corrupto subueniri. si unius nomine satisfacere paratus sit. Caetera Iurecos . eam sententiam non adprobat, nisi uno casu, ubi familia curasset album corrumpi, tunc cnim propter unum conlituunt iura facta non intelligi. quam decisionem & Pomp. probat Hoc intellectu nillil est planius &facilius, si uersiculu, Que admodum, &c. sub interrogatione legas, quasi P aulus quaerat , Quemadmodum scilicet ista recipias C um eni in pluresserui damnum dant ,uel iniuriam inferunt, plura facta inicia liguntur. non ut in furto unum,& tamen pro unico facto p
niuntur unde Octauonus ea ratIOne mouebatur, ut contrarat sententia decideret. Is est noster intellectus ad ea quae
oer Doctor. minus clare in l. si familia .ff. de iuri ld. omnium iudie tractantur, qui tametsi ex litera dure extorqueatur, & moturia ueniant subintelligenda, tamen sanior sine literae . uiolatione haud colligi potest: series enim text. cum ipsam meum intellectum efflagitat,ut male uerendum sit luera elleeorruptam.Gloss. certe Accursit nihil proficir, In ea maxime marte quae communiter per Doct.adprobatur,videlicet quod in dicto uersic. Quemadmodum. sit similitudo facia, non ii ris .Hoc enim contra apertam Iureconsultorum intentionem pust nat, qui ita ociose tempus perdidisse non creduntur, ut adinstar fabulatorum nudis factis comparandis sese fatig rent: si enim ex facto ius oritur, quomodo sola facti similita-do adduceretur iure obmisso3
memorabilia in sequenti intellectu aduertenda. a Putatium debitor si delegetur tertio, is expromissione agat, exoceptiorum iui debiti no aueditur circa eu cu actas detegago.
360쪽
i Dictio,sed, ponitur quandoq adiunctive ton aduersative. 3 Putatium debitor tertio ob causam delegatus, causa nonsequuta se tuetur doli excepi. 4 De exceptantentionis quaedamsingularia noua. ς Intentio pro a Bone. 6 Reus qui repulit actionem,uti dicitur exceptione intentionis. ν Exceptio intentionis opponitur,ubi actio ipso iurepraecessit. a Μο, alia civilia in iure voLiro tractantur, non mathematica.s Actionem,quaecunq; illasi oportet ut color aliquis Ditem oblidiotion praecedat. io Exceptio inflatu coiecturali aliter instituitur quam in iuridiciali. ii Exceptiones peremptoriae sunt intentionis. ii Exceptiones Velleiani oe Macedoniam, licipossunt intentionis.13 Exceptiones dilatorias esse intentionu. x Exceptiones incidentes in processu non sunt intentionis. xς Negationem esse exceptionem contra Doct.16 Exceptio intentionis improprie dicitur exceptio.
Intellectus I. qui se debere. de condi.cau dat.
caus non secut. TE X iste in primo respons. obscuratur pergi. ili male in
telligitur per Bar. In quo species facti sic habet Titius cum putaret se debitorem Valeri et mulieris, iussu & deIegatione ipsius,debitum putatiuum Lucio sponso dotis nomine promisit & soluit: nuptiis non secutis, deciditur soluta pecuniam per Titium a sponso recte repeti. Si enim non sol uisset,& sponsus nuptiis no secutis pecuniam promissam petiisset, poterat exceptione doli se tueri. Sed an ea exceptione Titius contra sponsum, an contra muliere defendi potui siet, xl. uariat. Bar. putat Titium ideo repetere, quia si non soluisset,erat contra mulierem tutus exceptione doli, cui putabat se debere. Sed hoc a recentioribus recte improbatur, non tamen bona omnino ratione. Nos ueram rationem addimus: Siquidem regulare est, si putatiuus debitor delegetur tertio, i& 1s cx promissione agat, exceptionem putatiui debiti quae contra delegantem competeret, non attendi circa eum, cui facta est delegatio. l. si non debitorem. ff. dc nouat. Isthaec igiatur excoptio doli,de qua hic tractatur, no solum ex putatiuo debito, sed etiam ex capite nuptiarum non secutarum competisset:& sic neccssario contra sponsum,& non contra mulie-x rem