장음표시 사용
361쪽
tem dirigebatur. Nam sit nuptiae secutae fuissent, ea putati debiti exceptio, quae contra mulierem delegantcm competierat, non suffecit leti. si donaturus. A l .de cod. caus. dat. Pr inde incalu tex. nostri promissor si non soluisset, duplici copite contra sponsum defendebatur: tum quod debitum erat putatiuum,tum etiam quod is sponsus dolo fecerat, petendo pecuniam causa non secuta. Et is est uerus intellectus ad tex.
in vers. quoniam . ubi dictio Id, adiunctiuE ponitur, non aduersatiue, sicut etiam aliis in l. ij .in princ. vers. sed Seruius quidem.& ibi gl. ff. ad i. Rhod. de iact. Et postet fortasseti edo strina ad omnem putatiuum debitorem manus porrigere qui tertio delegatur. Quamuis enim tertius ex deleg tione egerit, putatiuus debitor se ea exceptione, quam contra delegantem habet, defendere non posset. d.l. si non debit rem. I. doli mali .ff. de nouat.attamen si putati ius debitor ali. cui tertio ob certam causam delegaretur, & causa secuta non' esset credo exceptione doli defendi promissore .Et haec modica ad d. l. qui se debere. in primum responc addere uolui. Nam quod gi. obiicit de l. Qui exceptionem. V. de codi. inde.& plura impertinenter inculcat ad recentiores Doct. te remitto, qui eam obiectionem recte dissoluunt. Quod autem A iniri. inter alia genera exceptionis doli, exceptionem intemtionis enumerat, Operae Precium putamus de ea exceptione altius ordiri, quando uideo naturam ipsius a nemine ex insto perpensam at hoc sequenti cap. tractabitur. . C V N in capite praecedente de exceptione intentionis fa-' cta sit mentio, necessarisi est docerc, quae , & cuius naturae casit exceptio. Nam nec ulla Accur g l. est, nec ulla Doctorum doctrina, quotquot unquam uiderim, quae eam rem aperiat, licet uaria adistrantur, omnia tamen impertinetia lant,&nauistius rei. Noui sic crgo conueniet, intentione, qua uis etiam
alia significet, apud Rhetores tamen & Iureconsult's pro actione usurpari. Intendere enim hi dicuntur, qui rei diligenter incumbunt: ut apud Ver. . Intenti signit expectant. Vnde cum actor multa cum opera intendere & incumbere suae petitioni debeat,intentio pro actione usurpata est. Sic in Actis Apost cap. x x I . Iudaei scribuntur crimina intendisse in Paulum. Et apud Ciceronem, Quintil. &alios, status uel eontrouersia causae ex intctione & depulsione nascitur, id est, actione & resistentia. Sic & Iureconsulti in l. si quis intelione am-
362쪽
raliter. g. de excep. l. fi. g. fi . ubi est cxpressum. Tu cer. petat.
Institu. de actio. g . si quis agens. tex .apertus in l. j . post prin. Usi mens.fal. mod .dix.ubi dicitur, si ex locato actum fuerit,
dicendum erit nec tenere intentione .D. l. lite. C.de litig. cum
multis simit. Est ergo exceptio intctionis, prima S praecipua exclusio & depulsio, quae directo destinata est,&ad hoc solum opponitur, ut agetis propositum in iudicium deductum
climinetur, cassetur,annulletur,&reiiciatur amo, nulla habita differentia,an aliqua obligatio an nulla actione praecesserit. Reus enim sua exceptione ad hoc no tetendit, ut quicqua . eorum uel confiteatur uel supponat, quae actor proposuit . l. non utiq;. infrii de excepi. cuius tex.& originem & rationem pauci nouere. Proinde non refert cuius conditionis sit actio, an praecedat uel no pr cedat aliqua obligatio: dum enim euicit reas, ut is qui eSit a sua intentione ceciderit & reiiciatur, γiam uoti potitus est. Et quod exceptio intentionis eo loci opponatur, ubi actio ipso iure praecessit, tex.est in I. uendicante. ad fili. ff. de euissicum dicitur, intentione, id est, actione per intentionem elisa.&hoc uoluit l. ij. de excepi. dum decidit exceptione csse actionis exclusione: hoc enim intelligitur, siue actio iuris adminiculo instructa sit, siue nulli ter & defacto agatur. Nec obstat definitio actionis, Insti. cod. Nam ex communiter accidentibus, & ex frequentia obseruatum est, quod actionem praecedat obligatio. Sic dc quicquid in iure in uniuersum uel definitur uel deciditur,ad communiter acci sdentia, non ad punctum naturae respicit. Moralia enim & ciuilia tractamus,no mathematica. l. na ad ea .F. de li. Tametsi etiam hoc constct, nullam esse uel institui actione posse, cuius non sit aliquis saltem color, aliquod praetextum, umbra aliqua ex facto uero uel conficto, extincto uel durante, cui ea actio saltem fronte aliqua tanquam coloratae obligationi niti possit,&hoc sufficit, ut exceptione actio excludatur. Recte ergo exceptio intentionis nominabitur ea,quae nccem &interitum ipsi amoni intentat, siue iure, siue facto actum fuerit .Et hoc est quod Rhetores dixere,&maxime Cicero inuet. Rhet. primum conflictum causae ex depulsione intentio
nis proficisci ut sic non sit alia intentionis depulsio, id est, exceptio, quam quae primo conflictu in ipsam seruiat actioneni, siue hoc directo fiat, ut in coiecturali siue ex obliquo,
363쪽
ut in iuridiciali statu. quod tamen maiori apud Rhetores e plicatione tractatur. Habes nunc quae sit intentionis exceptio,& simul deprehendis quantas nugas Innoc. Spec. Abb.& Canonistς ea in re sparserint, S quam omnino sibi no constiterint Bar.&Legistae,cum tame res ex Rhetoricis doctrinis, ex quibus Iura nostra ciuilia magna ex parte radicantur, is non sit ita difficilis. Ex praedictis primo inserimus, exceptiones peremptorias, quaecunq; illae sint includi sub exceptione intentionis uti est rei iudicatae, transactae,& item priscriptionis, desertionis,actionum extinctaruhi exceptio quarum aliquae litem contest .morantur, aliquae non morantur, ut cj.delit. cotest.lib v i. quas peremptorias, Trapez. lib. I I .lliae Rhetor. transsationi persectae &constanti,cleganter annumerat.
Secundo inferimus, quod exceptio pacti de non petendo, quia peremptoria est,intelionis exceptio iuste nominabitur. Quod autem sit peremptoria D. glo.& Ias. post Do ct .in l. si quis iniqua. s. si is pro quo. Tquod qui iur. inalt. Ipsi enim intutioni id est,actioni opponitur, eamq; repellit,ciuili obligatione elisa, id est, perempta, ut supra declarauimus. Qui-
bus conseques est,exceptiones Macedoniani & Velleiani ini, tentionis nominari possie, quod actionibus obiectae agente repellant, non habita ratione an obligationes tollantur, an non tollantur. Nec tibi hoc inopinabile,aut absurdum uideatur,cum ex uiuocabuli, exceptio intentionis nihil sit aliud, qui in actionis exclusio si salte sua rhetoricis doctriniς ueri tas constiterit .Errorem autem Doctorum, ignorantia huiusmodi pulcherrimarum doctrinarum peperit, sine quibus Iuseivile multis in locis ex iusto no intelligitur ut Cicero & F bius recte tradidere. Tertio inseras: exceptiones dilatorias, quibus saepenumero actionum exercitia propter diem, personam,sorum, tempus, locum, differuntur, non esse in tetionis, scilicet quod differunt non enecant: quas exceptiones Trapez. transationi impcrsectae,post Cic. scitissime connumerauit. Quarto inseras exceptiones quasciiq; , quae in tractatu, alias pro ccssu controuersiae incidui,& nunc ab actore, iam areo, nunc replicando, triplicando,&c. proponuntur, nempe contra testes, instrumenta,& quae eius sunt generis, non dici exceptiones intentionis, sed simplici exceptionum nomine contineri, utpote quod ex primo conflictu directo & principaliter intentioni is actioni propositae non opponuntur: dc
364쪽
INTELL. SINGVL. LIB. II. 3is de illis intelligitur d. l. ij. g. j .& ij .quos text. nimc aliquanto
fundatius intelligis. Vltimo infenas,errorem esse,cum per Doct. traditur negationem non esse exceptionem: hoc enim& contra rhetorica praecepta contra ius & contra ratione dicitur. Quid enim tam excludit actione quam negatio 3 Quid quod &gl. in d. l. j.eod. tit . uult reum dici,qui non ponat, sed positum neget, ut in except. pec. non num. Deniq; quo perueniet status coniecturalis, qui ex sola negatione consistit Est ergo negatio actioni opposita, uerissima intentionis exceptio. Porro & alium errorem intolerabilem Doct. miscuerunt,cum putant exceptionem intentionis improprie esse exceptionem,&in statuto, quod super exceptionibus facti imest, non contineri: per praedicta enim eias erroris manifesta falsitas iisqueadeo conuincitur,ut pudor sit in eo crrore confutando fatigari. Additio. Ex praedictis &e. Hanc additionem inuenies supra pagina - uersuis. UDA LRICHI ZASII INTELLE. Eiuu ingularium libri secun
365쪽
L.Quod Nerua.f epositi. Cmus. Vod Nerua dicit latiore culpam, si dolii essie, Proculo disiplicebat, mihi uerissimum uiae detur. Na etsi quis non ad eumodum, quem hominu natatura desiderat, diliges est, it si tamen g ad suu modum, curiram in deposito si praestet, fraude non caret Nee enim x salua fide,minorem iis quam suis rebus diu Iigentiam praestabit.
GL .quod Nerua . f.depos. AT I OREM.a Lata intellige, ornato Ioque di schemate.sic in l. si longius. .de iud. comparativum pro positivo sumitur. Est autem du- 'plex lata culpa, altera ignauiae, quae ex naturali l laifici & sua & aliena negligenter habet,improuidoq; est& supino iudicio, de qua in l. latc. fide uer. sig. AlCulpa uersu- tera uersutiae, quae cu in propriis sit diligens,aliena dimolutε alata es. negligit:de qua hic in principio sensit. N pro ea disteretia est l. mulier. s. si heres. Tad Trebell. cu cocord . quς supra in tract. latae culpae allegauimus. Barioli errorem hic non moramur. b DoLvM Ess E. Id est,dolo proxima,&sie in deposito uenire. Et nota, latam culpam dolum nominari per hyperbolen id est,excessum rhetoricum: ut apud Terentium, Vbi iniesceliis est:cum secteratum seruum intelligeret. & in l. libertus qui operarum.in fine. Tia operis libertorum.ubi inopia pa-
366쪽
eroni, pro inope patrono accipitur.Et Paulus apostolus: Vos Prim ei estis circuncisio. cum multis simit. Nec intelligas hic delatio pro derivativore culpa sub coparativo mentione fieri, ut iam supra declara- sumi. uimus. Na & Iurecosul. alibi latam etia culpam sub positiuo Lata culpa dolum nominat.tas cui . A . dolum. E. ut in possess. leg. non sub positiuota quod lata culpa uere dolus sit, sed est dolo proxima: caeterii tam natur. sub exceli u, ut dixi, dolus nominatur. Cum enim in tractatu culpae & doli culpa pro negligentia culpata intelligitur,non potest uerus dolus nominari .l. si idem. C. de codicili. de quo
alibi pi ura diximus. ac AD EUM M O D v M. Rationem uiuendi, sormam, ἱnstitutum mensura. Sic Cic. in Epist. se factum intra modum scribit, idost, temporatius facere, quam sua fuerat uiuendi ratio
e DILIGENs cst. Huic orationi colunge uersic.scilicet, Fraude non caret. nam interposita uerba, cum dicitur, nisi tamen ad suum modum, dcc. parcntllesim faciunt: ut ordo literae is sit: Si quis non ad eum modum, quom hominum natura desiderat diligens est, fraude non caret, nisi tamen adsuti modum curam in deposito ptaestet. Nec enim salua fide, &e. Et est sensus, depositarium si in re deposita iuxta eam diligentiae rationem , quam communis hominum coditio desiderat,no sit diligens, fraude non carere, sed esse in lata culpa dissolutae negligentiar,nisi forte iuxta suum quoq; modum,id est, Iuxta proprium negligentiae institutum seu nationem, incuratam curam adhiberet, nam luc excusatus esset, alioqui no ex cusari: nec enim salua fide minorem, S c.qui est uerus intellectus, planus & facilis, quem nec Accur nec Doct. sunt ex se Udo adsecuti. Quod enim Accurs. hic in uerb. ad eum moda. putat depositarium non excusari, si sit minus diligens quam alii homines, per t. si constante. non est uerum,& est contra a pertum tex. Instit. quibus mod. m. con. oblig. g. praetcrea. ubi Des,os torsibι
depositor suae facilitati imputare debebit, oui negligeti rem Getibi camico custodiendam dedit. Nec obstat d. l. si costante. F. sol. 1. 'Imatr. imo nihil facit: nisi fortδ allegare uoluerit maritus. actos. sed nec Is text.pro Accur.stat, quia non loquitur de nosti iste-'' itia, sed de saeuitia in dotalibus coacenda. Caeterum si Accursculparum genera distinxisset,errorem uitare facile poterat.
367쪽
f Nisi tame . Haec uerba ut dixi per parenthesim leguntur. Quo loco I . C.eam culpa excipit, qua depositari us in suis etia rebus negliges esset, quam nomina uimus culpa ignaui .g Ao suu modὶ Id est, ad ratione&institutu, quo in suis quoq; rebus negligens esset. Modii enim uitae ratione & institutu esse supra diximus. n. l. fi . ff. de haered. instit. ubi m dus institutionis pro ratione sumitur. h pRAEsTE T. Si ergo in re deposita eu modii seruat,que in suis etiam si in suis negligenter uersetur,excusatus est: hoe enim dictio excepti ua,nili,e uidetersignificat.fa .gl .in l. actio ne . infi.C.detras M.&est tex. Instit. quib.mΟ.re coni. Ob.d. g. praeterea.Notadii ergo quod haec lata culpa qua aliquis ex naturali uitio,ex inῖenii crassitudine, supine negliges est, ab alia lata culpa quae fraude non caret, hic clare distinguitur, quod haec dolii repr sentat, illa a dolo remota est, quod supra in tractatu culpam latius fundauimus: qua una distinctioe recepta, copluria toto iure ciuili,germanae ueritati restitutitur. i FRAVDEno caret. Ergo ea lata culpa fraude, dc sic doluhabet per figura luptoten. Quomodo ergo fieri posset,ut his casib .in quib. dolus uenit, no ctia culpa ueniret quae dolii habet' de cosequeter, quomodo in actione depo siti ob dolu in litem iuraretur,& non ob culpam quae dolum habet, licet uelamine negligentiae contectum Z Proinde errorem quem gl. in I. in actio. . de in lit. iur. Bar.& Doct. hic docuere, quis bonus uir uel excusare, uel dissimulare queat k sALVA fide. Ergo arg.ab oppositis, salua est deposita rii fides, si pare in re deposita, qua in suis rebus cura adhibet,etiasi sit culpatissime negliges. d. I . praeterea. contra Accurs. Voluit ergo totus hic text. depositatium,si is res depositas ut suas curet,etiamsi negligeter curet,staude carere, quae est lata culpa desidiae . Sin in propriis diliges sit, no ita in alienis, sed in cis negligenter uersetur,fia udo non carere,adeoq; incidere in latam culpam uersutiae, ut sic duo illa genera latae culpae ex nostro text. manifeste colligantur: quq tamen etiam supra alio loco latius attigimus.
s. Libertus. I. Si non sortem.f. de cond.
L' Ibertus cum se putaret δε operas patrono ς debere, luit. Condicere eum non posse quav
368쪽
GLL. IN g. LIBERTUS.uis putas se obligatum soluit Iulianus libro de iis mo Digcst. scribit: Natura enim operas patrono libertus debet. Sed Sc si nonfoperae patrono sunt solutae, sed cum g officium ab eo desideratur, cum patrono h decidit pecuniam dc soluit, repetere non potest. Sed si operas patrono exhibuit non ossiciales, sedi fabriles, ues uti pictorias ' uel alias, dum putat se debere, uidendum an postit' conadicere. Et Celsus libro decimo Digest. ρ putat eam
esse 2 causam operarum,ut non sint eaedem, neque reiusdem hominis, nec3 eaedem exhibeantur:Na viderit plerun* robur hominis,aetas temporisq; opporutunitas, naturalem causam operarii mutat, Ec ideo nec uolens quis reddere ' potest. Sed haese inquit, operae recipiunt μ aestimationema ut interdum licet aliud praestemus, inquit, aliud condicimus: utputa fundum indebitum dedi, dc fructus condicicam: uel hominem indebitum,& hunc sine fraude 1 modico distraxisti.g Nempe hoc solum refundere debes, quod ex precio habes' Vel si meis sumptitabus preciosiorem hominem seci,no aestimari haec debent. Sic Ec in proposito ait posset condici quati operas esset' conducturus.' Sed 3c si deIegatus sit a patrono in ' officiales operas: apud Marcellulib. X X.Digest.qusritur.Et dicit Marcell. ' no tenerieu, q nisi sortὸ in artificio sint hae enim iubete pamtrono Ec ain aedendae sunt. Sed si soluerit ossiciaistes delegatus,no potest codicere eas, neq; ei cui λαluit creditori, cui Valterius contemplatione soluatum est,qui 33 suum recepit:neq3 a patrono,quia natura ei debentur.
369쪽
Gu.noua in A. Libertus. LI B E RT VS. ad Qui manumissus operas nee promiserat, nec iurauerat: quo casu ciuiliter ad operas non tenetur . d. l.operis. deop. lib. b OPE RA s. Omiciales intellige,&id sine dubio ex regula eleganti quam supra diximus, sub operis a Iureconsulto simpliciter seu indeterminate nominatis, saepenumero,& quidet trequentissime, officiales intelligi.c DEBERE. No ex promissioe.Errore enim iuri ductus. putabat se patrono operas officiales debere,etia non promi fas: quo casu solutas no repetiti naturaliter enim dcbebat: re peteret aute, si errore facti ductus soluisset. l.error. C. de iuro Ac n. ig. Accur hic multu improvide lapsus, putat hoc princilliu de obsequiis loqui, quas impertineter nominat obsequiae es operas, cu tame obsequia cu operis nihil comune habeat: haec enim oblequia quocunq; errore soluta, non repetuntur. quod naturalis obligatio in eis ad praestadi necessitate sit redacta. l. j . . cum patronus. Ede οὐ praefurb.d cora Dic ERE. Condictione indebiti .Ea enim condioctio cessat si id quod errore iuris solutum est naturaliter de
e N A T v R A. Naturali quodam gratitudinis uinculo. Caenim officium id sit,quod pro sua quisq; conditione prae sta re debet, recte operas officii a liberto exhiberi domino, naiaturalis docet obligatio, scilicet quod ab eo nouus homo factus sit. l. inter omnes.ij .respon. Ede fur.l .cumactu supra deneg. gest .cum uulg. f ops RA E . OHiciales, ut ia diximus.Supra enim libertus operas officiales putabat se debere, & soluit: hic uero patronus a liberto petebat, qui errore ductus, cum patrono transegerat ut pecuniam daret pro operis, quam si lotuit, non re
g o F F I C I v M . Operas officiales. primitivo abusus pro denomi nato. nam officiales ab officio specialiter accepto denominantur. Supra enim docuimus, omicium aliquando generaliter sumi, & tunc artificiales & OFiciales simul comylectit sinuero in specie intelligatur tunc recte ab officio oMiciale deduci .Et habes hic similem tropum, cum officiam pro OH-cialibus sumitur, sicuti in i .ij . supra si cert. pct ubi genus potnitur pro rebus sub eodem genere,ut alibi docuimus. Accuri.
370쪽
eu hime facile text. non intelligeret, tenebras erroris offudit. h DECIDIT pecuniam. Transigendo promisit. dc est o nata loquem figura, cum sub compendio uerba subaudimus ut apud Persium: Cum sapimus patruos: id est, sapiendo imitamur. & est hoc loquendi genus Latinis hominibus pecvi R. E P E TE R s non potest. Quod & in omni obligatione& opera receptum est: nam transactio repetitionem impedit. I.m 1umma. I, .responsis de cond. indeb. quod Accurchic be
h Nos officiales. Hic Iureconsul. ad speciem explicat,de quibus operis supra a principio sub gonere locutus, intellexerit. La. l. si cum emptorc. g. fin. supra depact. ubi cum de re uendita in principio metio fit, post ad speciem determinatur homo cile uenditus. Quod autem Accur. omnes operas officiales ab osticio dici poste putat, potest uerum esse, si de officio in genere intelligas,ut iam supra declarauimus. Sed cum
offici in specie sumitur, secus est: officiale, enim a fabrili ': Ubus aperte distingui, nemo ignorat. Unde non protinuς ue tum est operam este officialem,propterea, quod opera diu num sit officium. Sicuti enim ope in genere, ad officium in genere reducitur:ita officiales operae in specie ab officio specialiter sumpto ducuntur. Utrobique enim denominationis natura retinenda est, ut Sc generis ex genere, dc speciei ex specie ductus attendatur, Sc non species generi permisceatur. l 'Aηυιε - QURs supra declarauimus. A ccurs hie & in aliis gli .dum suo errori haeret, totam inuoluit materia, eamq; misere torquet dc lancinat, operas alias certas, alias incertas partiendo. m v E L ALIA s. Artificiales fortὸ. Nam eadem est ratio& obseruatio fabrilium & artificialium, quod ipsum supra
n . D ε 3 ε ε . siue in iure, siue in secto erret. Nam in operis fabrilibus utrobique est ius repetendi, ut postea docebitur.
o CONDI CE RE. Condictione indebiti, si fortasse libertus non impositas errore soluisset. p V T A T. Opponendo. Cum enim illud idem repeti de at, quod indebitd solutu est, i. quod indebitu. supra eo .uidebatur operas ex habitudine variabilis naturae repeti non