장음표시 사용
371쪽
posse.Nam plerunq; , &c. sed no est ita, ut postea deciditur,q c A v s A M. Statia,coditionem. Sic & in I .permisceri .intra de acquir. post .causa sumitur: & insta in text. nostro, naturalis causa operarum. Opinio Hera r Eius D EM hominis. Dicebat Heraclitus, hominem alio Hitι Plutar eme de alio habitu. Iuvencincniin in uirum corrumpi, uirum ebi de homine in senem : eamq; csic succedaneam alterationem, ut nemo
in horas muta idem bis in fluuiu intrare posset. testis Euseb. lib. x. de Euag. bili. praeparat. ubi & Plutarchi scntentia deducitur,nesantis uer ba substantis essentiae in homine uerificari posse. Hoc est quod Iureconsul. in i proponebatur. supra de iudic. quorumdam Philosophorum meminit, qui putabant ex quibus minimis particulis consistoremus, easque quotidie ex nostro corpore decedere , aliasq; extrinsecus in earum locum a
de duobus reis. quia ibi partium conuentione duo fabri eadem censentur peritia. licet Accurs. hic aliter solvat. Y t TE M P o R. Is opportunitas. Nam quod commodo temo
Demonicum, iniucundum in omni re esse quicquid intem pestiuum sit,adeo cunctis in negociis plurimum habere momenti, temporis & opportunitatis obseruationem. ii poTE s T. Dominus liberto, qui indebitas ei operas fabrilex praestitit. Et hactenus obiecit I. C. indebitas operas ex hibitas repeti per libertum non posse, ideo uideri, quod easdem quas dominus acceperat, reddere nequeat: led no est ita, ut mox subiicietur. Por hunc tox. Bart. ini.&ideo. de uer.
m. cc ' oblig. diccbat, quod clectus in magistratum ad sex menses, si impediatur tribus mensibus, non reponi ei tempus impedit '. t -e ι menti scilicet quod operae cx tempore uariarint,&c. Mihi ea νι UZU' ' ' ilio non posse uidetur. Cum enim impossibile sit
semper caldem esse oponas, ut hic per text. dc glo T. ergo uariare operas cst ncce larium, sed conditio necessaria ex na tura rei non attenditur. l. impossibilis. de uerborum oblig. Deni q; si attenderetur uariatio operarum in eo qui impeditus est,pari ratione etiam in eo attendi deberet, qui magistra
372쪽
tum legitimi temporis gerit, ut qui non erat impeditus, cum
etiam ipsius non sint caedem operae .arg. d. l. proponebatur.
hic in glo T. alleg. ex quo. consequi pollet, magistratus sena
per amoueri posse. Porro quid si impedito tres menses operarum habitus uertisset in melius, ita quod magistratus lapsis mensibus impeditis est ci aptior, an non esset absurdum impleri temporaΘEquidem credo, si magistratus ad sex menses electus. tribuq mensibus iusta causa impediatur, Sc reipublicae municipalis non intersit, tempora ei suppleri oportere arg. dict. l.&ideo infin. x fgo hae . Disi olutio est eorum quae per Iureconsul. obiecta sunt. y IN QP IT. Celsus. Σ o P E R A E. In debith per libertum pristitae. Acciarchic de certis Scincertis operis quaedam hallucinatur ex Ioan .& ita se implicat, ut quid dicat non habeat. Tu reiecta distinctione certarum & incertarum operaru, de officialibus & fabrilibus seu artificialibus text. nostrum intelligo, ut supra in processu operarum declarauimus. Et sic Accur iii apparatus
toto hoc text.cum Bart. etiam sententia cessabit.
a . APSTIMATIONE M. Ergo codicetur estimatio, ut infra subiicit: quam condictionem Bal. non ineleganter successoriam nominat, quia loco operarum succedit, diuersimode tamen: nam in operis fabrilibus seu artificialibus pro modo Disseretia a operis facti: in officialibus uero secundum conditionem mi- mationis inusnisterii attemperatur aestimatio. per clcgantem tex .in l. fi .su' trisin operis. prado op. 1er. ubi mediastini serui sit mentio. Sunt aute serui mediastini seruites,ideo sic dicti, quod in medio aedium constituti omnia ui,Jethnechribus pareant. Horatius in epist.Tu mediastinus tacita prece rura polebas. Cicero in cxercitum Catilinae cauillatur, quod cx rusticis mediastinis fuerit collectus. Nos in d. l. si . sub mediastini ministerio abiectiora seruitia intelligimus. Hoc autem non est ignotum, operas liberti non aestimari nisi praeteri- Praeteritae opestas: u tamen duobus patronis opera debeatur, pars operae prq rAE a timatur. teritae aestimabitur. d.l. si quis hac. s. iudicium. d. l. si quando. in pnn. ff. de oper. lib. Quod si patronus artifex esset, pu Patroniti si sitta medicus, ct habcret libertos paris artificii, qui in artificii medicus, baexercitio patrono nocercnt: & proinde patronus prohiben- beat tibertos do artificii labores,cis operas officiales imponeret, ut impe- sib si medicos.
diti ministerio, laborare in eorum proiectum non possent, liberti
373쪽
liberti autem aestimationem offerrent, Ductus aestimabitur,
quem patronus ex officio seu ministerio libertorum consequeretur:commodum uero lucri quod habiturus essetient i commodo uel damno eorum, si prohibenti patrono acquie- uissent,non aestimabitur. text. est singularis in l. medicus. in si .ff. de oper.lib. secundum uerum & notabilem intellect.b v T interdam. Iureconsul. exemplis ostendit, non esse
absurdum, quod cum aliquid indebite solutum est, non tantum illud igem sed & aliud repetatur.
c IN QE IT. Celsus. licet AccurLad Iulianu referadisia Cessum intellige, hoc enim natura sermonis exigit.
d AOvD. Primu exemptu est infundo indebith soluto,
ubi fructus cu fundo repetiitur. Ponitur aute colunctio, α,
implicative pro etiam quasi diceret, non solum fundum, sed etiam fructus condici, quam Bald. eleganter condictionem Implicat μα accessoriam nominauit. Nota hic ornatam figuram loquenm . di, ubi altera pars implicative subintelligitur, nempe cadequa minus dubitatur.fa l.dedis.j.ibi, defuncto quoq; eo. supra de cond. ob cause in HOMINE M.)Aliud exemplum Iureco fulti. Siquidem cum homo indebitus solutus sit,quem is qui accepit uendidit, iam non homo, sed precium condicitur, etiam si mo dico fuerit distractus. Nee habetur ratio, si is qui indebite soluerat, suis sumptibus hominem preciosiore fecisset antequam indebith solueret: hi enim sumptus no repetuntur. qui est uerus intellectus, licet gloss& Doch.text. misere uiolent, dum adulterinum defendunt intellectum.
f MODI co. Cur in uerbisucditionsi&permutationum, ablatiuum absolutum, aliquando genitivum, pluris, min ris,&c.adiungamus, Valla non illepide docet. Nempe re NEM P E. Pro certo hic accipitur. Quintilian. Nempe inhoe plurimum laboris exhausimus, ut rhetoricen ostenderemus bene dicendi scientiam. Nos ex obseruatione doctissimi E R A s M I ea dictione aliter utimur eleganter enim ex positive sumitur. .n v E L si meis. Implicative sumas, id est, etiam si meis. sie in I. quod si . infra de eo quod certo loco.& est sensus: otia si homine que Titio solui antea meis sumptibus preciosiorem fecissem: tamen no condicerem eos sumptus,sed precia dun
374쪽
& elegantiae Iureconsulti accommodus.pro quo D.l .in tan-ma. I.penuit. insta codem rit. Accurs. quamuis hunc uerum intellectum quasi a remotis,non tamen ex fundamento atti-sisset, alium tamen peregrinum & nihili intellectuin adducit, uolens hic personas mutari, quasi is qui hominem acceperat, sumptum feci siet: quod non esse uerum, ipsa text.series ostendit licet Ia ut fame Qtet,prauiorem istum intellectum
sequatur,&nescio quid impertinentis ex eo notet contra d. l. in summa. g. pen .infra cod. quem rex. & male corrumpit.
i AEsTIMA O. Sumptus quibus homine prociosiorem fecit, ut iam diximus. Natura enim condictionis indebiti est, . ut ea includat, in quibus solues est factus locuplctior, ut not. iiii. indebiti in princi p. supra eod. k A i T. Celsus .licet Accurs. Iulianu intelligat,&male: nec enim uel elegantia, uel ordo tex.cum inteli. patiuntur. I CONDIC I. Quodcunq; errore soluti etiam si iuris esset error. Nam fabriles seu artificiales, nisi sint per patronum impositae, ne natura quidem libertum obligant: recte, sicut nec donum, munus: scilicet quod omicii causam uel obsequii reuerentiam non respiciant, sed uelut in praestatione pecuniarconustunt. l.fabriles. infra de oper. lib.
m C ON D vCTu R. v s. Patronus qui operas recepit inde-
bitas. Cum enim libertus aestimationem operarii repetit, non respiciet ad id, quanti ipse operas locaturus: sed tanti aestima- Aesumatio oobit, quanti patronus similes operas conducturus fuisset. Sic perarum.
in quolibet facto quod indebite ab his praestaretur, qui putantes se obligatos,alteri laborant, 1cribendo fortasse libros, uel aliud faciendo: quia aestimatio ad id refertur, quanti do-
numis similes operas conduxisset, non quanti laborator suas locasset operas. Et in hoc text. noster est singularis, licet Doctor .hic transeant uelut suspenso pede . quod miror. fa . tamen quae alio casu parum absimili traduntur. in l. in silmina. s. in flumento. T. de condictione indeb.Ediuerso si patronus aestimationem operarum praeteritarum a liberto, uel petat, ex modo eonductionis fiet aestimatio: id est, quanti ista opera conduceretur: nec audiretur patronus, si aestima tionem ideo maiorem peteret, quod forte operarius uot laborator similes operas aliis pluris locasset. per text. eedro dignum, in dicta l.mcdicus in si .infra de oper. lib. qui sorte in hoc unicus est.ad quem tamen nullus Doct .aduertit. Sed ad
375쪽
textuum medullam dc clogantiam raro recurritur.
n s E D & si.)Alium hic cassum Iureconsul. ponit, diuersum iure dc facto a superioribus. Nam superius libertus operas non promiserat, quapropter codicuntur, ex distinctione ora ficialium de artificialium, ut illic declarat ina est. Hic autem De operis usi de operis officialibus patrono promissis sermo fit: alioquioabbiti patro nisi promissae ciscnt, non delegarentur. l. j. C. de nouat.Ac-nopromis . cipitur autem haec dactio,sed, pro praeterea, ut sit ordinis. Sia Comunctio, mile est Instit. de usucap. , . quod autem. uersic. sed nec alius.
Sed, ordirus es Quo nomine uulgares doctrinae limitantur, quibus dicitur raudoque. per clausulam dedetis,divcrsitatein im significari, non iuris. de quo perbl. in l. ij .supri ne quis cum . cum uulg. nam hic diuersi tas Je tacti de iuris subtexitur.
o INOFFICIALES. Hoc uersu clare patet, textu nostral irincipio de omicialibus fuisse locutum, ut antiquorum intoerabilis error climinetur.
p NON teneri ea. Na officiales delegari alteri no possut. Cum enim a persona exhibetis ad porsonale comodum patroni, quasi septis quibusdam circvcludantur, facile infertur extrinsecus ad alios extendi no posse . Si tamen libertus ex delegatione per errorem solueret,no repeteret, ut mox subditur
Famulus domi Proinde qui famulii uel operariti coduceret, ut officiales do-m nopotes an mino operaes praestarct, is famulus inuitus alteri delegari non teri delegari. posset,per tex. nost. Quod aute Bar.putat bubulcos de agroru aratores delegari poste,no credo veru, scilicet quod huiusmodi operae potius officiales sunt quam fabriles, ut supra aprin .declarauimus. Doct. hoc latius tractat in t ij. I. l. mat. q NI si forte. Haec exceptio regulam non respicit supra enim regula posita est de officialibus, hic autein de artificialibus parum commode excipitur, quae pro uulgatis doctrinis limitandis notari possunt. Fabriles ope. r i M artificio sint. Vides hic operas artificiales nominari, artise quas supra a princ.fabriles dixit, ut sie inter fabriles & artificiales essesimis ciales I. C. non faciat differentiam. les. s Α Ε D E N D Α E. Ouae differentia aperta est. fabriles seu artificiales aliis aedi posse iubente patrono: quod no est in officialibus.ia d. l. operae in rerum. g. j j. deop. lib.ratione tu pra in processu diximus. An autem uasallus in semitiis luis alteri delegari possitZ Certe non: tum quia ratione seudisse
uit: tum quia1cruitia sua officialia sunt, non fabrilia. Quid
376쪽
aute si ius seudi dominus alienaret,an uasallus seruire emptori teneretur Moderni hie tangunt: sed quia impertinens est ad rem nostram,transimus credimus tamen i fallu non compelli, at inuitus mutet dominum, nisi natura & coditio fetidi aliud exigeret. Vcrum nihil firmamus. Π invitin deleot soLvERi T. Libertus errore facti uel iuris: credebat Pri potenenim libertus sese promisisse, uel ad hoc iure teneri. u C R E D IT ORI. Subaudi,non condicet, siue errore facti, siue iuris soluerit, quia creditor quod suu est recepit, ut subiiciti delegatio autem non fit nisi creditori. l. delegare. insta de
x A LTER. ivs. Vel domini,vel patroni, qui delegauerat. y s v v M . Sibi debitum: nihil enim refert a quo 1 oluatur, dum debitum recipiat n. l. repetitio. infra eod. quia licet in Deliratis Aueontractu errauerit, non tamen in debito. Bal- eredituri fit. Σ A' P ATRO No. Codicet. quod lucuerit est, si errore iu- irix soluisset.& hoc est quod subiicit, quia natura ei debetur. Sin uero errore facti soluisset, quod credebat se operas pro- -- misisse,credimus repetitionem comtetere. d. l. cu qui s. ut &supra a principio diximus,& est quasi expressum in l. si non
debitorem. infra de nouat .Et sic diligenter notabis,non esse Generalis deerinouum, si generalis decisio Iureconsulti ad speciem deterni sis adspeciem,netur. l. quae situm. infra de testa. Habes autem hic dilemma determinatur. Rhetoricum,id est,arhumentum complexiuia, quod ex iustis finibus sumptum, recte procedit. Alia quae Accur hic in gl. magna comentatus est,in ipso capite partitionis operarii e ronea 1unt,sunt & in sese imperfecta. Nos uero omnia plenius, uerius,& perfectius supra tractauimus.
Ater instituto impubere filio substituerat, de ab hostibus si captus, ibi decessit: postea
defuncto impubere, ς legitimum admitti quiribusdam iuidebatur,neet tabulas secundas in gelus persona locu habere quihuiuo patre sui iuris effetaehus fuisset.Verum huic sententiae iuris ratio restaregatur: quoniam si pater qui non rediit , iam tum
377쪽
333 UDA LRICHI ZAs II decessisse intelligituri ex quo captus est,substitutio
suas uires necellari3 tenet.' Si mortuo patre capiatur impubesinstitutus,vel'eAlaeredatus. in propiu
cst dicere legem Cornelia de secundis tabulis nihil locutam esse deeius duraxat personam demonstrasse,qui I testameti factione habuissete plane captiui
etiam impuberis legitimam haereditate per I. Corneliam deserrisquod veru est nec impuberem quidem testamenti factionem habuisse: μα ideo non esse alienum,praetoremysubsequi no minus patris quam legis uoluntatem, de utiles actiones in hae reditatem substituto dare.
Gst ut Pateri intuto. ΙNsTiτvτο. a Idem ii cxhaeredas let, quia&eisde substituitur, secundum illa tempora. infra cadi. Instit. de pup. subst. g. non solum. b C A P T v s. Pater,& semus eorum factus: proptereaque suspensa fuit patria potestas.c DEc E s s i T. Et sic testamentum suum instauratur per t. Corn.quasi ante capturam decesserit. l.lege supra de test. 1 DEpvN CTO. In ciuitate,&consequenter in libertate. e LEGi Tibi V M. Opinionem 'uorudam allegat, quibus uidebatur secundas tabulas cecidisic, coq: nomine lubstitu
tum excludi legitimos autem haeredes ad patris & filii bona
admitti, quod tamen reprobat. f vi DEBATUR. Et male.
li vivo patre. Captus enim ab hostibus naturaliter uixit: sed quia filium captiuitatis tempore in potestato habere non Iotuit, Institu. quibus mod ius patro. pol. sol. s. si ab hostius. recte sui iuris censeri iste impubes poterat, ut cx eo tabulae secundae cecidisse dicerentur. Verum quia pater quandiu uixit,redire postliminio poterat,unde filius non fuit in terea incommutabiliter sui iuris factus. arg. d. s. si ab hosti b. eum similibus. i QUONIAM. Scntentiam praedictam reprobat, ut statim
378쪽
. GL L. IN L. PATER IN ST IT. 30k i A M T v M. Vna dictio est, quae hoc loco significanter si
ctionem importat transalitiam:mors enim patris, quae posteriori tempore facta est, fingitur priori euenisse. Sed & alias apud Latinos tractum quendam actus cotinuati signata figura loquendi hoc uerbo,iamtum,denotatur. Cicero pro A. Lici inclis ampς. nio: Ita se iamlum gessisse pro ciue iis temporibus, quae tu criminaris. Idem pro Cluentio: Qui omnes in iudiciis publicis iamtum florente Romano populo floruerunt.1 Ex quo. Scilicet tempore, ut sic tepora captiuitatis ad die
quo mortuus est, transferantur. m NECESsΑ RIO. Nam l. Com. hoc uoluit: quaecum fingat patrem qui apud hostes moritur, hora prae ambula captiuitatis obiisse,&eo tempore impubes uixerat, merito is impubes in potestate patris masi sie, & sic morte latris factus sui iuris fingitur. Et hoc est quod dicit, necessario substitutione
suas uires tenere .Et est haec argumentatio more Iureconsul' Argumentatio torum concisa, in qua consequens ex antecedente non bene Iurecosulto,ia
infertur, nisi consequentiam sub sumpto fulcias: de quo dixi- eoucisa.mus in l.in ratione. g. quod uulgo. ad fi.in gli. nostris,ubi est similis imperfectio,supra ad i. Falcid. Sed oppo. contra tex. de l. qiiod si . insta eod. ubi in uors. quoniam in re uerso. licet pater fingeretur hora prae ambula mortuus,filius tame in potestate mansisse no fingitur.Dic ut ibimec enim legis Corn. fictio tabulas confirmare potest, si repugnet ueritas naturae.
at s i mortuo. In ciuitate pater enim no erat captus,sedi ciuitate obierat, postea capitur pupillus. Sccus esset, si uiuo patre filius caperetur.l. lex Cor. s. si uero uiuo. g. q. S. de uul. o Ex HAEREDAT v s. Poterat enim de iure Digest. exhaeredari, ut supra notauimus. p i N promitu est. De rigore legis nam l.Cor. hunc casum non compic itur,&ideo quoad uim l. Cor. secundae tabulet in irritum ducerentur.D.l. ii quis filio exhqredato. irritum. supra. de iniust. test. q.TEs TAMEN Ti factionem. Actiue, qui testamentum facere potcst .cius cnim duntaxat persona adiuuat l. Cornelia, qui testamentum facere potest. r p L A ME. Modificat quod supra dixit. quamuis enim tabulae secundae per t.Corn. hoc casu non fulciantur,tamente
379쪽
non habere factionem testamenti: & sic lege omnia conti
s PER. l. Corn. Quae cum plura capita habeat, inter alia etia bona pupilli apud nostes ab intestato mortui, legitimis haeredibus detulit ut hic,&l. bona. in prin. insta codem. t o D. Id est, quia: si quidem uerum est, puberem non posse testari, ut iam diximus.' u ET ideo. In cri nunc cx praed. vers. in promptu. quia si legitima haereditas defertur l.Corn lia, non alienum est secundarum etiam tabularum successionem adiuuari.
vj, bum sub, V v s β Q Roborare, fouere, firmare, & est ue o iubἡ ' bum elegans . Subsequi enim tua dicor, si ea approbem. Sic
- ' alibi Iureconsuli. non immoderatam cuiusque luxuriam subsequendam esse dicit .l. ex damni. in principio. supra de dam. intect. y p Ar Ris. Oui filio impubi testamentum fecerat: cuius uoluntatem ita praetor subsequitur, ut impubere etiam apud hostes mortuo, tabulae secundae instaurentur. Et sicliacet l . Corn. hunc casum non complecteretur, praetor tamen l.
essectum ad hunc casum porrigit, ut sic tam sustineatur patris quam legis uoluntas. Afris linii, Z L ε G I S. Corneliae cuius uoluntas quq sit, supra saepe me ma Dahedi ad minimus. A' legitima autem haereditate ad testamentariam te Bamentum. Mgui,non est absurdum.
vT1LE s. Cum enim l. Corn. nec uerbis nec mente hunc
casum complecteretur, Praetor autem uim legis ex aequitate ad eundem extendisset, recte dicitur utiles dari actio-Actis utilis, nes. Ea enim proprie dicitur utilis, quae nec ex uerbis, nec mente legis tribuitur, sed ex quadam aequitate ad I. extenditur, ut non ineleganter dicit Bart. in l. actio. supra de neg. esto .licet multi in hoc errent. An autem impubi ex secunis tabulis iure uel ciuili uel praetorio succedatur, Accursius hic in sua glosrmag. uariat. Nam primo putat iure praetorio succedi, deinde uidetur sentire quod ex interpretatione l. succedatur. Bart.& plerioue alii tenuere hanc successionem esse iuris praetorii. Tu inhaerendo textibus dicture ciuili succedi, utili tamen actione, non directa, ut supria declarauimus. Siquidem praetor hunc casum ad ius ciuile extendit fac. quae not. in t .ij . supra de pos . haered pet.1a. tex. cxpressus in i .lex Corn. vers. sed si pater.in uerb. ex ea leSc. supra de uulg.
380쪽
η , d si h filius ante moriatur in ciuitate,
nihil est quod de secundis tabulis tractari
possic, siue quoniam uiuo patre filiusfa.mori uim telligitur, siue quoniam gnon reuerso eo, exinde
hsui iuris uidetur misi Gex quo pater hostium potitus est. Sed si ambo apud hosites sunt, βίη prior pariteri decedat, su Ticiat lex Corn.su b stitu to,' non ali4s quam si apud hostes patre defuncto, postea filius 'in potestate decessisset.
autem no tex. facit, sed partim legum, partim concurrentis fictionis obstaculum, ut infra dicetur.Accur explicuit uires ingenii quantum potuit.b p i L i v s. Impubes. Et reseres hanc l. non ad s. supra poti tum,sed ad prin. l. praeced. ut quia ibid. dixit de patre ab hostibus capto, cuius filius impubes postea in ciuitate mortuus est, quo casu tabulae secundae non cadunt: nunc de filio dicit, qui antequam patcr apud hostes decesserat, moritur, cuius tabulae non sustinentur.Ea ergo citiae in A. si mortuo, supra proxi. interposita sui it,melius post tritiust .prine. Si ante g. sed si ambo. infra eo. ponerentur, id Quod & ordo rei,& series decisionu exposcere uidetur. Vnde hic, sicut inplerisq; locis,ordi Compilisfores natiore diligentia Tribuniani & copi latorum desideramus. non ubi , O, Ge o latrem, qui tale ab hostibus captus erat, &apud ne obseruarutis eos post deeellerat, quam filius in ciuitate moreretur.Nec obstati. si pater. post princ. supra eod. quia ibi filius in ciuitate post patre apud hostes mortuit decesserat. Ratione mox dica.d Mi H est. )Quod uerum est quo ad pupillarem. Sed an ex tacita uulgari substitutus admittatur8 Certe non, quia locus est heredibus ab intcstato. l. pen .infra de suis &leg. Quid aute si pupillus uiuo patre non capto moriatur8 Dyn in t ex Cornelia. supra de uulg. nec eo quidem casu tacitam uulgarem admitti dicit, per tex. nost. ubi dicit, nihil e quod super secundis tabulis tractari possit. Nos ex mente Barioli