장음표시 사용
551쪽
initium sumat , ab eo nunquam in totum recedens.Iam illivi Iustiniciti quicquid iure imperatur, summatim comprehenderent non mi-de iu- dubium , quin naturale iudicium sequuti tria iuris praecepta fecerunt, quae sunt, honeste vivere, alterum non laedere, ius cepta. suum unicuique tribuere, quae rursus in plurimos titulos diastribuunt:in quibus de his quae Deo,quae parentibus,quae liberis, quae patriae debeamus: item, de propulsandis iniurijs, devitae honestate, veluti de coniugioru iure ac ritibus,de rerum ac donainorii proprietate ac distinctione,de contractibus,successionibus, de i uescijs publicis ac priuatis praecipiut, sed ita, ut de externa quadam ac ciuili iustitia hominem instruant,de corrigendis astectibus nihil soliciti,quod vers religionis,hoc est,iuris Deo debiti, unde omne reliquum i iis fuit, ignari &expertes fuerint. Verum Decalogus a summo legisatore Moli Deeatoe, exhibitus , quicquid est iuris naturalis ac moralis, aptissimo omne ius ac pulcherrimo ordine, compendio quodam tradit,atq; etiam siuile ion explicat,eadem illa tria nos edocens, nempe ius suum unicuiq; F tribuere, alterum non laedere,& quod ad nos attinet, honeste
vivere, at longe perfectius quam ulla lex ciuilis, quod praecipiat non tantum de externa iustitia,quamuis & de hac, sed magis de interna,quae in animi munditie c5sistit,quae sola coram Deo valet, &sola recte iustitia nuncupatur, Vide vero quam Coisilio pulchre Decalogus ad naturae leges respondeat. Lex naturae decalogi iubet Deum agnoscere& glorificare, quemadmodum Paulus ad leges
Rom. j.testatur, religionem colendam ac ceremonias conser 'δxvx- uandas iudicat, Deinde docet paretibus ac alijs,qui parentum Lestes ii, loco sunt,& nobis imperat obediedum esse, quod aliter huma turae. 'ina societas retineri non possit: iniurias ac priuatas vindictas detestatur,abborret vagos cocubitus,verecundia &castitatem amplectitur. Ad haec, tametsi quod ad ipsaru Ieru naturam at . Iure nata
tinet,iudicet omnia esse communia, tamen secundu eam natu- rae quateram hominis, qualis nunc est nimirum prauis cupiditatibus ημβQnulla corrupta intelligit necessariam esse ad coseruandam humani c. '''μη
generis societatem,rerum diuisionem, quae tamen rerum communionem in totum non abolet,sed magis sancit ac cofirmat, i quod natura quoque doceat, quo pacto per honestos contra- Mus,res Omnes inter nos communes fiant: idq; deceti quadam
552쪽
Ierum,ui occuparent reliquis a communi rerum usu depulsi, Denique,quid magis secundum naturam est,quam veritas in Decalogi pactis,testimonijs,ac iudicijs8Iam si Decalogum inspicias,ui serie - debis hanc tota naturae legem, haud absq; deceti ordine in eo comprehendi ut in primis id nos facere iubeat, quod natura Deo tribuendum intelligit: deinde, quod parentibus ac magistratibus exhibendum esse iudicat. Denique,quod de iniuriarum prohibitione,c5iugijs, dominioru distinctione, ac pactorum & testimonioru fide conservandis sentit. Ex hac itaq;
omni te lege naturae in Decalogo exposita, omnes leges ciuiles ortas
i hi u eue,dubium non est,quas constat tanto meliores esse,quo mi- ρα ui dee, niis ab illo naturali iudicio discedunt.Sed ad Decalogum. Iogo expli Rincipio Decalogus ob id ab ipso Deo tradi debuit,ut cata ortu vere sciremus,quaenam opera Deo placerent. Gentes vaCuhydeea. rios cultus commentae sunt: varia item operum generat Ogyi Deo sibi finxerunt, in quibus sibi placebant: sed ignorantes Dei iutraditus. stitiam,& suam volentes costituere, iustitiae Dei subiecti non Rom qiψ fuerunt evanescentes in cogitationibus suis, & volentes se ico i pientes videri,stulti facti sunt. Quibus Israelitae longe felicio August.de res fuerunt, quod per Decalogum edocti fuerunt de cultu dc spiritu M operibus,quae scirent Deo placere,ut vel hinc copiosam habeii ς δ' rent gloriandi materiam.Qui annuntiat inquit Psaltes ver- έδι - 7 suciniaeob iustitias &iudicia sua Israel. Non fecit taliter omni nationi, sc iudicia sua non manifestauit eis. Et Patia Roma.I lus testatur Iudaeis hoc nomine iure gloriari licuisse,quod credita fuerint illis eloquia Dei, quae gloriandi materia postea Gloria In Iudaeis carnalibus adempta, in nos spirituales Abrahae filios rael in nos qui legis spiritualis, spirituales sectatores sumus translata tranβlat -- hoc autem capimus hunc fructum, ut n5 sit necesse nos esse solicitos quibulna operibus Deo placere possimus.Nam Decalogus ipse ea praescribit, quae certo scimus Deo placere, nimirum ab eo praecepta, laudata celebrata, & ingenti benedictionis mercede facientibus ea clunulata. Aliter atque aliter lex vetus& lex eua
DEinde Deus Decalogum duabus tabulis lapideis, quas
suo opere fecerat, digito suo inscripsit, ac in monte,
--ia quem populus etiam attingere prohibebatur,Mosi tragelica pro didit,ubi ignis torribatis,fumus incendium, fulgura ac tonitrua visebantur, idq: ob hanc causam , ut indicaret legis onus
ut ii '' ct grauitatem in lapideis Israelitarum cordibus, quae etsi sua
553쪽
virtute absq; adiutrice gratia non iustificaret, terreret tamen animos ac conscientias, incitaretq; ad quaerendum adimplendae legis auxilium a Deo.Nec alia ob causam Moses hasce ta- CurMoses bulas de coelo portans,fregisse videtur, quam ut ostenderet,ie x ςgerit ragem esse,quae corda scinderet ac frangeret. Diuersa sane ra- , , δεῖ Qtione prodita est,ipso sancto die Pentecostes lex Euangolica. Tantum hoc conuenit quod utrobiq; loci sublimitas & ignis fuerit:sed illic nihil aliud erat,quam mons Sinai crassus & ter Exodirentis quem populus discors & obmurmurans attingere prohibebatur, a praecepto Sina di ctus, quod Decalostus in hoe Sin' mons
daretur,ut praeceptis coerceret rebellem populum. Hac mons Au, Sion,qui speculum sonat, unde despiciuntur Omnia terrena, Mos Syo.
unde per fidem v elut e propinquo prospectantur coelestia. Et in ipso monte domus est,in qua etiam conclaue, ubi Apostoli Acto.I.r. quieti unanimesq; deprecantur, expectantes coeleste donum a Christo promissiim. Illic ignis,fulgura, & tonitrua,& caetera omnia terribilia, ut intelligas legis vim in terrendo sita esse, uti Paulus inquit:Lex iram operatur.Hic spiritus vehemes, sed Roma.
alacritatem adferens, non terrorem, & ignis, qui non exurat corpora,sed mentem caecam illuminet,voluntatemq; torpentem accendat, ut iam non terrore,veluti coacta,legi collum submittat,sed amore incitata ac dilatata in via mandatorum Psal. risDei currat, eorum quae retro sunt obliui scens,& in anteriora
se extendens. Vides quam pulchre hisce externis signis, legis& Euangelij discrimen adumbratum, delineatumque sit. SVnt autem duae tabulae Decalogi , quarum prima comple Duae tabuctitur ea,quae Deo debemus,& quibus proprie cum Deo iR Decalo
agimus,hoc est verum Dei cultum,tam internu quam X-ternum. Secunda docet,quales esse debeamus erga proximii.
Quanquam hoc sciendum ac retinendum est,secundam tabulam e priore manare, sicut opera secundae tabulae sine prioris Operibus vere fieri nequaquam possint. Nam tum demum proximus recte diligitur, si non propriae utilitatis aut alte- Quomodorius cuiuscunq; rei cotemplatione sed tantum propter Deum p lmyy. diligatur, hoc est, propterea quia Deus, cui credimus & toto S ' με
corde adhaeremus, praecepit ac voluit, ut proximum tanquam fratrem ac viscera nostra compi ectamur. Origenes,quem me Origenes ,ronymus sequitur, primae tabulae quatuor praecepta tribuit, HiexQny.
554쪽
crassam illam & externa idololatriam prohiberi dicit,ut primum sit Non habebis deos alienos coram me. Alterrim,Non facies tibi sculptile. In secundam tabulam sex retulit,duo vitima praecepta,de non cocupiscendo uxorem & res proximi co Auga.lib. nectens.At Augustinus,& sere quotquot Augustinum sequu-λ-q-ivpςx ii siuit,primae tabulae tria praecepta,secundae septe tribuerunt:
μ qui primum mandatum de vitanda idololatria siue spirituali,
siue corporali,vnu faciunt.Postrema vero praecepta, quae sunt de non concupiscendo vel uxorem vel res proximi,in duo se-Augu.ibse cant,quorum sententiam ecclesiae magis placuisse constat, vel
siqni, ob id quod magis ad mysterium sanctae Trinitatis respiciat,
ut primum mandatum ad patrem referatur, secundum ad fi lium qui proprie nomen & verbum Dei, no creatura est) tertium ad spiritum sanctum quo in nobis operante, sabbatizamus,& ab omnibus seruilibus, hoc est, nostris operibus, quae caro sine spiritugignit,quiescimus,ac nos continemus.Orditur autem Deus Decalogum,hoc prooemio praemisso:
sum Dominus Deus tui , qui eduxi te
de terra Aegypti: de domo seruitutis.
Modus co r Toc prooemio, seu si mali primi praecepti exordio, gnoscendi Deus formam sui cognoscendi praescribit,ac pleraque
se ibi ui a insinuat,quae 4dferendae legis reuerentiam obserua Maiestas. tionem plurimum faciunt, In primi. quum maiestatem, tum P0nitas. bonitatem suam proponit, quae in legis tore coniuncta esse oportet,v t maiestas legibus authoritate, bonitas amorem faetendae legis aplud subiectos conciliet,qui tum facile obtemperant,qusi persuasum habent,leges in suum comodum & com mne bonum latas esse,quamuis interim hoc prooemio Deus Dominua in primis fidem in nobis formet seu excitet. Dominum ergo Dςu - & Deum se nuncupat,v t priori nomine maiestatem suam i nitinuet,altero bonitatem suam proponat, idq: non sine emphasi Ego- pronominis, Ego inquit, & no alius. ESO,inquam,solus sum Dominus, hoc est,non ut caeteri, qui vulgari more domini Roma.ii dicuntur,sed verς suin Dominu ,a quo sunt omnia,per quem Pi.is omnia,in quo omnia, cuius est Orbis terrae & plenitudo eius
quem omnia obseruant, timent ac venerantur, omniscius &Omnipotens,ac facies omnia secudum beneplacitum voluntatis
555쪽
talis meae.Ego,inquam, sum solus rex regum Sc dominus do- Deute.Irminantium,& non est alius praeter me. In cuius manu est mors& vita, salus Sc interitus. Huc respicit nomen illud apud Hebraeos ineffabile,Tetragrammaton,quod quatuor literis scri Nomen tebitur,quae sonari non possint. Deductum tamen nomen ab tr Rran' essendo,seu a quo nomen esse,deriuatur. Et profecto non est alia vox,quae propius accedat ad exprimendam naturam diuinam. Nam solus Deus vere est, qui incomiamtabiliter est fine solus Des tempore,qui est ipsum esse,& a quo venit omnibus rebus conia Vexς
ditis,ut sint aliquo modo.Sic Exodi iij.legimus:Ego sum qui sum.&,Qui est,misit me ad vos. Ex quo id nobis discendu est, hoc primum esse in cognitione Dei,ut sciamus siue cognosca in cognimus eum esse, qui natura est, qui ipse est,&a nullo accipit ut Dς sit,atq; perpetuo est.Vnde liquido colligimus,omnia quaecun Ghh. ἴ
que videmus & non videmus,non a se,sed a Deo esse & costa- Acto.irre qui omnibus esse tribuit,atque ita tribuit, ut nulla ratione esse,nullom momento consistere possint, nisi Detis seruaret,
sustineret,ac regeret.Quis inquit Esaias mensus est pugillo Esaiae 4. aquas,& coelos palmo ponderauit Z Quis appendit tribus digitis molem terraeZatq; haec contemplantibus satis perspicinuneuadit,quid sibi velint haec verba, Ego sum dominus,quae pie Ego sum
intellecta,iustum Dei timorem ac metum nobis ingenerant, βψm,nu. quem nos mortales seruos atq; adeo misellas creaturas erga aeternum dominum,omnipotentissimumq; creatorem ac ser- uatorem omnium rerum habere oportet, ut supra hunc dominum excellissimum nihil timeamus,metuamus, adoremus ac Qu aliter colamus quemadmodustriptu est in Deuter.Dominu Deum Deus timEtuum timebis,& illi soli seruies. Dominus relatiuum est. Di- dtβ- eitur enim dominus serui dominus. Domino ergo domino Domihu, 'rum sumina seruitus debetur,atque eo etiam spectat, quod in Euangelio dicitur:Nemo potest duobus dominis seruire.Ite, Non potestis Deo seruire & mammonae. Unde facile colligis, Acto. quod omnino Deo magis obediendum sit,quam hominibus, DςQ opor
riim scilicet quum diuersa a Dei instituto praecipiunt. Siqui- b d h pdem non habent homines potestate,qua domini dicuntur ni- homin b'. si desuper concessam qua si in domini dominorum contume- Ioan .19liam abutantur,quis no videt eos audiendos non esse sed sor- ΗQminestiter contemnedos quemadmodu Christus docet:Nolite in- 4biathi
quit timere eos,qui occidui corpus, animam autem occidere Matth.io-
556쪽
IN DE CALOG v MMait. Plurima Dei nomi na apud
non possunt,sed potius timete eum nimiru dominum illum dominorum qui & corpus,& anima mittere potest in gehennam.Hunc, inquit,ac repetit, timete. Ergo si in quodcunq; discrimen venerimus,ac sathanas, veluti nactus occasionem vel ipse vel per suos ministros titulo dominationis id agere incipiat, v t nos a praescripto diuinae legis dimo ueat,tum protinus exemplo Christi gladius spiritus nobis accipiedus est, hoc est, verbum Dei,quo retundamus hostem,dicentes: Vade post meiathana, dominum Deum tuum adorabis, & illi soli seruies. Ebraei ad obumbrandam ineffabilem hanc Dei maiesta
tem,ac summam aeternamq; dominationem varijsnominibus vii sunt,quibus latine redditis, nos Deum appellamus, Deum virtutum,dominum exercituit, omnipotentem,conditore coeli & terrae regem gloriae, regem regii, dominum dominantium, cuius maiestate pleni sunt coeli&tem ra. Atque hactenus de domini nomine dixisse suffecerit.
I A m quum Legi sator noster maiestatem suam hisce verbis
Ego sum dominus insinuasset,quae nobis Dei timore in cutit,statim & Deum se appellat,ut ad amorem quoque sui nos prouocet.Nam Dei nonae ad beneficentia refertur, quod Alii dicut nos a Graecis mutuauimus. Apud Graecos enim dicitur,d riu ri - μ hoe est a curredo,quod ubiq; dum opus est accurrat, ' adiit opemq; ferat quam vocabuli proprietatem nos Germa- ni sequuti, Deum,Got,appellamus, nimiru a bonitate. Ergo quQd spe qutina audis, Ego sum Deus,nihil aliud dici existimabis,quam
Be timeas ego visum Omnipotes rerum Omniu conditor ac dominus a curtis. vi ita sum omnibonus Omnis boni fons ac largitor reru tenarii de Ambr- gor,vita,lux, robur,&firmamentu. Breuiter, saluator& Deus lib-i de re' totius consolationis undiq; expolitus,benevolus, mitis, lar- Ambro.in gus,liberalis,exorabilis ac supra quam dici aut excogitari pohymno. test, misericors,clemes,ac beneficus, cuius bonitas in omnium 3-Perr-2 creaturam conditione & co seruatione relucet.Deniq; is sum
Asb V qui potissimum gaudea homines huius bonitatis meae undiq; expolitae quoad fieri potest,effici participes,semper ad opitulandu accinctus,ad succurrendu promptus,cuius deliciae sunt, esse cum filiis hominum hoc est, qui cupiam ab omnibus apprehendi, teneri & possideri qui velim ut omnes me fruantur in me aeternam vitam ac felicitatem habituri, atq; hoc est
laus. quod pronomen Tuus, hic subiectum denotat. Quam autem sese
557쪽
ΕxPLIC ATIO. ssese exercuerint patres ac sancti dei homines in diuinae bonita Patru pie. tis contemplatione,varia illa nomina,quae ex interna fide ab xδ effectu,operatione & virtute ei imposuerui, satis declarat, appellates scilicet Deum, robur, petram,rupem, scutum,clypeu, cornu salutis, propugnatore,ereptore exaltatione: breuiter, Suus.
deum suum deum nostrum,gloriam & laudem suam,quod sic i ii apud se de deo sentir&,imo quod intra se reipsa per fidem iam ho a.
experti essent, Deum ipsum reuera eis haec omnia esse. QVamobrem ut eadem fides omnia mentibus inseratur, Parocho Parochi diligentes esse debent,in erudiendo populum, ru munus. - quid Deus sibi hisce verbis velit, Ego sum dominus Deus tuus, nempe ego sum,qui omnia condidi,in cuius manu sunt omnia, Creator, seruator & gubernator tuus,qui ut te condidi ita teguberno,a malis a peccatis,a damnatione libero ac redimo,ac infinitis beneficijs cumulo,ne scilicet tuae prudenti tuis viribus, tuae iustitiae haec accepta feras, sed tantum Rom.Ω- mihi.Tuus,inquam,dominus ac deus sum,totus in tuam feli- Tuu citate profusus,qui tecum in omni cursu vitae versor qui de te folicitus sum qui & possim & velim te felicissme regere. Hac Fide, tdoctrina prouocatur animus ad fidem,quae ut est initium salia uni debet tis nostrae: ita in omnibus cogitationibus,verbis & factis pri- tenere prianas partes tenere debet,quae cor purificat, ac facit ut omnia *munda mundis sint qua line,qtiicquid fit, Apostolus peccatum pere. esse pronuntiat.Hanc castus timor & suauis dei amor comita Tit. rotur, quae omnia primum praeceptum docet ac complectitur. Ron Nempe ut agnoscamus unum deum illi fidamus illum timea-- Vmus ac amemus,unde caetera omnia plane dependent. Amor.
Qui eduxi te de terra Aegypti,a de domo seruitutis.
Modum se cognoscendi addit Deus. Nam quum Deus Modus coquod adessentia sua attinet,incoprehensiibilis ac inuisibilis sit . sicut scriptu est: Non videbit me homo &vi- ctibus.
vet. Et iterum: Deum nemo vidit unquam, necesse erat vicer Exod II. tum opus ac restimonium adderetur, quo veluti a posterio- Ioan-ixi apprehendi posset ne quis haesitaret quisnam is Deus esset, qui se mandatis istis colendii praecepisset.quasi dicat: Is ego
sum verus ille Deus,qui hoc spectatissim hi opus peregi,qui te
558쪽
populum meum ex Aegypto mirabiliter eduxi,idque tam manifestis verbis & ssignis quae vidisti,ut negare non possis haec me authore facta titisse, & hunc qui fecit verum Deum esse: Verbis ac Eatenus enim, nepe per euidelia verba ac signa deus alioqui signiβ δ' invisibilis agnoscitur, atque ita conciliantur scripturae,quae
8''R μ' alibi Deum videri negant,alibi Iacob&Mosi facie ad faciem
Ioan.r. visum esse perhibent. Ergo quum Moses Deuter.v. dixisset: Gen-32. Nullam speciem Dei vidistis : citra ullam repugnantiam,ad-H Q 's' didit facie ad faciem loquutus est vobiscum in monte de in D μ 'r' dio ignis. Deinde Deus hoc opus & testimonium adiecit,Vt intelligeres id verum esse quod dixerat, nempe se esse dominum deum tuum,id est,te regentem,gubernantem asseretem, redimentem, respicientem, curantem & saluantem. Insignis enim Dei potetia stimul&bonitas declarata sunt ab nuquam satis admirado opere eductionis filiorum Israel de Aegypto. Exod .is. In quo Moses & prophetae omnes Dei maiestatem, magni fi Psal.Io4. centiam & bonitatem erga populum suum illustratam ubiq; My' depraedicant ac collaudant. Atq; interim hinc etiam discimus Q M-piμ non tantum iustum ae aequum esse,sed nostra etiam quam pluzrt vete- rimum referre,ut legibus tam potentis Domini ac clementis gibus Dei Dei qui non sibi, sed nobis consulere voluerit ex animo ob-0btςmpς temperemus,mente complectetes,quatam semper populo suo φρομ ' benignitatem exhibuerit,cotra quantam seueritatem in aduersarios,suis praeceptis ac iussis repugnantes ostenderit.
. Non babebis deos alienos coram me: Non
facies tibi sculptile, neq; omnem smilitudine,
quae es in coelo desupe ac quae est in terea deorsum,nec eoru,quae sunt in aquis,hub terra ton adorabis ea,neque coles.
Pr rcepta Υ ΥIc in primis animaduertendum est, praecepta maxima η'MUR' LM ex parte negative esse tradita. Quod qua ratione factu I I fit,nemo non videt. Siquidem quum Deus hominem
559쪽
rectum ac bonum condiderit,ac lumen illud naturae metidi uinitus inseverit,sua quidem natura malum abhorrens, ac bo Praeeepta num veluti cognatum sibi agnoscensae amplectens id vero prohibet, lumen non multo post fuerit obtenebratum, ob id scilicet, quod homo diabolu ac seipsum magis sequi maluisset quam linqua eae Deum, quem tamen solum merito in se operari permisisset,a nobis s suis adinventionibus abstinens, Consequens erat,vi homo cimus. ignorantiae tenebris obtectus, prohibendo ac vetando doceretur, inquatum a lege illa in corde diuinitus scripta recessis set,utq; vel sic instrueretur ac doceretur sese rursus a suis adinuentionibus abstinere, Dei vero instinctum, vocationem ac voluntatem omnino sequi oportere. Et tamen in hoc etiam natura sermonis consideranda est.Nam oratio negativa e re- Negativagione affirmativam requirit,sic ut qui prohibet,contrarium e
eius praecepisse videatur.Debet itaq; in singulis istis praeceptis Ti. non solum id attendi,quid prohibeatur,sed etiam quid a contrario deus etsi non expressis verbis requirat.Ηoc autem tradendi ac docendi ordine utemur,ut in primis verborum vim, & quid singula praecepta a nobis requirat,explicemus. Deinde, quibusna modis in singula peccetur,quam poterimus breuiter ac dilucide,tradamus.
AVdis itaq; in hoc primo praecepto prohiberi deos alie- .iid sit m
nos. Ex quo intelligis praeter unum ac verum Deum, hiberi de alios quoque esse,siue in coelo siue in terra,qui dicatur Os alienos dit,loge tame alia ratione,quam ille unus vivus& verus deus, qui de seipso dixit: Videte quod ego suin solus,& non sit alius trastatu ad praeter me.In Exodo legis,dei nomen transsatu ad Mosen .Sic Moysen.
enim ad Mosen legitur deus dixisse: Ecce costitui te deum Phas ,. raoni. Et scriptura deos publica dignitate praecellentes appel se oph. χlat quemadmodu Exodi xxi . scribitur: Dijs non detrahes, & dii. principi populi non maledices. Rursus Halaxxxj. scribitur: Ioan. Io.
lio dominus aperuit in prophetas copetere,dum depellit blaspLemiae crimen,quod deum patrem appellans,significasset se esse siliu dei.Similiter & angeli dictitur dij,ut in Psal.viij. Mi- Eloim. nuisti eu paulo minus ab angelis, quod ibi hebraice sit Eloim, Sathanas
unum ex cognomentas dea, tu vor numerI iit ancipitis. Quin
Paulus fallianam deum appellat huius seculi. Et idola quoq; dii hoc nomine intelliguntur Gen.xxxj.V bi narratur, Rachel fu gentivii
560쪽
rata deos patris sui,haud dubium,quin idola. Quid ergo ii
Dilutio. quisZ Num hoc praecepto Deus,ne dii nominetur,aut habea- νδ φη- tur prohibet quos scriptura deos nominati Non quidem.Sed sic prohibet Deus ne coxam se dij habeantur , id est ne sibi aequentur,nev e quae tibi peculiaria sunt,ueluti omnipotentia, sapietia ac bonitas,alijs quam sibi soli,veluti authori tribu tur. Rursus,ne honos sibi debitus alijs reddatur.Alioqui m-Dii dni- hil vetat alios, leos quoque vocari,non tuapte quidem natu- . Oxigςης - ra sed clementia dei. Dij ut Origenes ait)aicti sunt, quasi aDyμε η' Deo dati domini,quina domino potestate sortiti,no autem Deus deo. in propriam gloriam, sed Dei,&subiectorum usum& com xum' moditatem. Atque hinc descendit,quod deliin nostrum,deum P0mi'μβ deorum ac dominii dominorii vocamus,quem no appellaremus hoc nomine,nisi essent & alij dicti dij.Veru ut diuus Paua.Cox.8. Ius ait etsi sunt qui dicantur dij,siue in coelo,liue in terra, Npbi de' quidem sunt dij multi,& domini multi,nobis tamen Christia με nis unus deus pater,ex quo omnia,& nos in illo,& unus dominus Iesus Christus,per quem omnia,& nos per ipsum:hune enim solii nos agnoscimus,cui soli,quae dei propria sunt,tribuimus,scientes quod nihil est idolum in mundo,& nullus est Ad solum deus,nisi unus,cui soli nos fidere,in quem sperare,que deniq;dςψ omni super omnia amare oportet. Caeteru&aliud insinuat haec ver-iΦψxς xς ba Cora me nimi in deum v biq; esse praesente. hoc itaq; dices ' 'q ad conet ut in omni loco atq; omni tempore,eiu solius gloriae studeamus & ab eo toti pedeamus,nobis persuasum habetes eum ubiq; esse praesente dc opitulare,ne quis putet ad alios Vis praece quoq; deos quasi no ubiq; ille praesens iit recurrendu esse. Vis Pti' ergo huius praecepti est,ut in una veru Deu credamus,in eum omni fiducia nos proripiamus, eum super omnia timeamus ac diligamus.V t summatim dicamus. Haec lex fide,spe,& cha-HQς pysς a et Iouirit. quemadmodnminnumerae sentetiae inscriptu dE Upem' ris,quae sunt primi pretcepti enarrationes,abude declarant. Et
sic charita in primis ea quae in Deuteronomio recelentur,veluti: Devin 'm tusi timebis,& illi soli seruies,ubi timore ac fiducia erga deum Deut-6- summam postulat. Rursus, Diliges dominum Deum tuum ex bidς ' toto corde tuo,ex tota amma tua, tota mente tua,& CX OmMi e i nibus viribus tuis.ves,ut alibi legimus,ex tota fortitudine &Lucae Io. virtute tua, hoc est,ut quantum animo intellectu,voluntate consequi possumus, Deum diligamus: breuiter, ut omnem