Enchiridion christianae institutionis in concilio prouinciali Coloniensi aeditum, opus omnibus verae pietatis cultoribus longè vtilissimum. In quo haec continentur. Expositio symboli apostolici. Assertio & doctrina de 7 ecclesiae sacramentis. De rati

581쪽

spem 3c charitatem erga Deum, ac principaliter cor nostrum format ac instituit, Christianae pietatis ac omnis operis boni iaciens fundamentum, quod in eo situm est,ut cognoscamus, quomodo erga Deu nos affectos esse oporteat, quid item de eo sentire ac cogitare, quid ab eo expectare debeamus. Iam quum fieri vix possit, quin quod tota mente complexi sumus, lingua identidein nemus. Est enim sermo proximus animi Vinterpres.) Idcirco hoc secundu praeceptum proxime subiungitur,quo docemur ac instituimur,quomodo de Deo agnito, quum apud nosipsos, tum apud alios loqui debeamus. Nam etsi hoc praeceptu,quemadmodum & primum negative prola Hoc praetum sit,affirmativam tamen orationem instar illius e regione ς'ptu ἡ re

includit. Qui enim prohibet ne nonae Dei in vanum assuma iduἰ 2

tur, is simul iubet ut reuerenter ac honorifice tantum usurpe- stulat. ytur.Nomen aute Dei hic accipitur non pro voce prolata,qua Quid hie Deum indicamus: haec est enim res creata, sed queadmodum Veniat ap- in orationem dominica diximus accipitur vel pro ipso Deo, Pςki' i'ης vel pro aeterno i lio verbo Dei Christo, aut pro Dei maiestate,potentia,sapietia,bonitate,breuiter,pro eo quod Deus est, vel quod Deo recte tribui potest. Deinde animaduertendum, quod dixerit, no nominabis, sed no assumes aut usurpabis Non assise nomen Dei. Assumitur enim seu usurpatur, quod ad aliquem M'. usum adhibetur. Vis ergo huius praecepti est, ut Dei nomine Vφμ recte utamur,nequaquam aute abutamur.Bene autem utimur Recte Vii nomine domini triplici aut quadruplici ratione. Primu confi mur nomitendo,secudo laudando & gratias agendo, tertio praedicado, 'ς-qμ quarto inuocado. Ad quae omnia nos hortatur Psaltes curit: u bii.

Confitemini domino & inuocate nonae eius, annuntiate in- Psal.io ter gentes opera eius. Cantate ei & psallite ei, narrate omnia mirabilia eius. Laudamini in nomine sancto eius, laetetur cor quaerentium dominu.Quaerite dominu,& cc firmamini, quaerite faciem eius semper. In primis ergo recte utimur nomine Dei, quum ipsuin Deu cora toto mundo, Deta ac dominu nostru confitemur,ab illius cofessione, neq; bladiiijs, neq; torme Consessio. tis di mobiles de qua cosessione dictu est:Qui me cofessus sus Mattini.

rit cora hominibus,cofitebor dc ego eum cora patre meo, qui in coelis est. Secudo bene usurpamus nonae dei,quia Deu in omnibus laudamus, ipiti ta in prosperis quam in aduersis gra Gratiarutias dicimus,Quod genus frequetissima est in Psalmis,u eluti: actio.

582쪽

Psal. 3r. Benedicam dominum in omni tempore, semper laus eius in

Psal ιδ ore meo. Item: Benedic anima mea domino, & noli obliuisci omnes retributiones eius. Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis,qui sanat omnes infirmitates tuas:Qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in misericordia&miserationibus, ac alijs sexcentis in locis. Huius mirificum exem-

Iob i- plum habes in Iob, qui quum grauissimis omnibus calamitatibus premeretur,in hanc laudis ac gratiarum actionis docem prorupit: Si bona suscepimus de manu domini, mala autem cur non sustineamusZDominus dedit, dominus abstulit, Sicut domino placuit, ita factum est, sit nome domini benedictum. Praedic - Tertio, bene usurpamus nomen domini, quum verbum eiustio Pxxvδ syncere praedicamus ac invulgamus,& priuatim & publice.Privatim quide, quum ubiq; nomen Dei nostri magnifacimus ac celebramus,& quantu in nobis est,omnes homines in eiusdem Dei nostri celebratione & verbis & operibus nostris trahere

studemus. Rursus, quu auersamur omnes qui Deum nostrum, ut par est, non reuerentur. Sic affectos fuisse videmus omnes

sanctos,quibus nihil unquam molestius fuit, quam videre aut audire aliquid agi in Dei contemptu & contumeliam.Qu Psal. I admodum videre est in David,quum ait: F uerunt mihi lachrymae meae panes die ac nocte, cum dicitur mihi quotidie ubi est Publica Deus tuus3Publice vero pr dicatur ab his quibus ministerium prςdicatio verbi commisitim est,quibus dictum est:Praedica verbum nsta I mitio. Opportunἡ& importune. Quarto,rite usurpamus nome Dei, Inuoeatio Deum in omnibus inuocando ac ipsius auxilium postulando Ricipuus & expectando, siue ut actus nostros invia mandatorum suo ei cuit'- rum dirigat ac prosperet,' siue ut ab aduersarijs nos eruat ac eripiat. Hic certe est verissimus ille Dei cultus, quem a nobis ipse requirit, quo nobisipiis penitus dissidetes ei soli omnium rerum & actionum nostrarum exordia,progressus & fines tribuimus.Rursus, quo ab eo solo auxilium & redemptionem in tribulationibus expetimus & expectamus. Quod genus ubiq: Psal.ro etiam obuium est in Psalmis,veluti quum orat David: Perfice

gressus meos in semitis tuis, ut non moueantur vestigia mea. Psalotis Item: Deduc me in semita mandatorum tuorum.Item:Inclina Psai. a cor meum intestimonia tua. Item : Non in arcu meo sperabo.& gladius meus non salvabit me, sed dextera tua & brachium. tuum & illuminatio vultus tui. Quem cultu etiam Deus apud

583쪽

Psaltem a nobis requirit hisce verbis : Inuocame in die tribu- Psal. stationis:& eruam te,& honorificabis me. Ad haec recte utimur nomine Dei, quum illud, pro veritatis alioqui periclitatur confirmatione,seu ob publicam utilitatem adhibemus. Quod tamen genus sub prioribus,maxime quod in laudando seu in uocando consistit,contineri constat. De quo dictum est Deutero.vi.Dominum Deum tuum timebis, dc per nomen eius iurabis. Et apud Hieremiam cap.iiij. Iurabis inquit vivit dominus in veritate & in iudicio& in iustitia. Qui hisce modis Dei nomen assumit, is se intra huius praecopii limites continetequi secus,is in praeceptum impingit.

PRincipio ergo in hoc praeceptum peccant, qui vel blan- Qui In hoediiijs vel tormentis victi, Deum verum, seu Christum praecepta dominum, aut eius rectam, sanctam & Catholicam fi- Mi is dem abnegant. Quibus Christus in hunc modum commina- Chrysost. tur,Qui me negauerit coram hominibus, negabo dc ego eum coram patre meo. Quos nequaquam excusat, quamuis mente tuon sum se a Dei consessione nunquam decessisse dicant, si vel ore di- cit mentescedant, quum respublicam confessione postulat. Nam scri- on disce pium est: Corde creditur ad iustitiam, ore autem consessio fit h.4., ad salutem. Exibilatur enim e schola Christi,& exploditur e vi fidem. ta Christianorum impia illa vox Iurata lingua est,animus in- Roma.Ioiuratus. Sic grauissime peccauit sapientissimus ille Salomon, Impia vQκ qui ingratiam uxoris phanum idolo Moab,& Moloch idolo filiorum Ammon aedificauit. Sic & Petrus, sed hic resipiscens. gratia a domino consequutus est. Itidem peccant,qui qutun Christiani dici ac esse velint, omnia Christianae disciplinae aemoribus contraria & verbis & factis agunt. Propter quos no- me Dei ingetibus blasphematur. Dicetes enim verbis se nosse Roma et Deit,factis negant Quales sunt, qui scurrilitates de colloquia Titum tiprava quae bonos mores corrumpunt sectantur,qui de facianorosa vita,quam agunt gloriantur,de quibus dictum est: Laetantur quum malefecerint, εc exultant in rebus pessimis. De

inde peccant in hoc praeceptum, qui non in domino, sed in se laudari appetunt: Qui sibi nomen, aut gloriae, vel sapientiae, vel bonitatis extra Deum quaerunt, de quibus dixit Psaltes: Vocauerunt nomina sua in terris suis: Qui Dei bonitatem, Psal. 8munificentiam Sc misericordiam non agnoscunt, qui per impatientiam, vel sibijpsis, vel domino maledicunt, quos scri-

584쪽

. plura,Leuit.xxiiij.morti addicit. Id quod vulgare est,alea Iuta. dentibus & perfidis militibus. Sunt etia ex hoc genere, qui se

deuouent,vel qui tibi nescio quid mali imprecantur,ii res aliter,quam ipti dicut aut statuunt euenerit.Praeterea hoc praeceptum praeuaricantur,qui nomen Dei dehonestant, vel debo Roma.I nestantibus non reiiitunt, sed conivent: Qtiod non tantu rei sint, qui faciunt, sed & qui cosentiunt facietibus, quod freques estin adulatoribus. Publice vero, non tantu priuatim peccant Parochi, in hoc praeceptum Parochi, & qui verbi ministerium gerunt. α omitta' ta in omittedo quam comittendo. Omittendo, quum concre-dφνω ςψm ditum munus exequi cotemnunt, quae sua sunt, non quae Iesu hoc praece Christi quaeretes, quos vae horrendu manet,sicut dicit Apostoptum qui lus: Vae mihi ,sino euangelizavero,quia dispensatio mihi crePςςςςnx- ita n comittendo v ero qui haud legitime missi seu v oc

Philip ii se Verbi ministerio temere ingerunt,qui sacram scripturamri yς ὲς enarrationibus aut interpretationibus maculat.Qui diuinas literas ad impia opinionem tuendam detorquent. Qui rudem populum novis S a praescriptis ecclesiae alienis dogmatibus imbuunt. Qui sacramenta Dei irrident. Qui potetiam

ac virtute Dei in ianctis suis exhibitam ac comonstrata bla-Maittar sphema voce aspernantur breuiter,qui aliter docent,quam caGalat.i tholica docuit ecclesia, ab Apostolis ad nos usque derivata, ἶ-TΠΠQ-- quos vehemeter cauendos Christius iubet,& Apostoli grauibi VT Qx-ῖ insectantur,veluti adulterantes verbu Dei. Quibus con

Ela. ζ&1s fines sunt,qui ex suggesti non nisi placentia plebi loquutur,

qui populo peccata sua non annuntiant, sed magis in absentes eosdemq; indefensos impudenter vociferantur. Qui sub pretextu verbi Dei,seditiones & turbas excitant,ac Parochos rite vocatos,suis sedibus quos ipsi vi ac iniuria inuadut ex-

. - trudere no formIdant.Breuiter,qui non recte secant verbum

x.Petr.3 veritatis,sed vel ad sua vitia tegenda, vel ad quaestu seu luxum

suum vel ad lites & cotentiones seminadas,abiecta omni modestia & tranquillitate spiritus quam syncera vetes Dei disi

minatio requirit)verbo Dei abutuntur. Insuper in hoc praeceptum delinquunt,qui Dei nomen vel in prosperis vel in ad Psal.II uertis inuocare contemnunt. De quibus Psaltes dixit: Deum non inuocauerunt.Item,qui etsi invocent in spiritu tamen &Esaiae 20. veritate non adorant.Quales sunt,de quibus dixit Esaias:Pom tib II, pultis meus labijs me adorat,cor autem eor um longe est a me.

585쪽

Qui in aduersis positi, non ad nomen domini confugiunt,sed

vel dissidentes Deo,vel Dei auxilium contemnentes, aliunde remedium petunt,qui aduersa impatienter ferunt, qui in his etiam Dei clementiam haec vel ingerentis aut permittentis non agnoscunt. Atq; adeo qui suam voluntatem Dei voluntati praeponere satagunt. Deniq;,in hoc praeceptum peccant, qui vel temere,vel falso,vel impie ac iniuste iurant, multo ma

gis qui peierant,vel iusta v ota Deo praestita infringunt. UT autem quid velimus, apertius intelligatiar, operae e Quatenus

tiu visum est paucis docere,quatenus iurare liceat,qua R μνὴ tenus non liceat.Vtrinq; enim in hoc non leuiter erra- Duo erro, tur.Sunt enim qui putat licere indiscriminatim iurare, quod res. videtur Iudaeis cum gentibus fuisse comune, existimatibus noesse crime,si passim sermoni familiari Deus testis adhibeatur, modo dicatur verum.Qui error v lina in Christianoru mores non dimanasset, quod is error cum hoc praecepto& Christi doctrina quam statim asseremus in ex diametro pugnet. Sunt alij qui asserunt Christiano homini omnino quacunq; etiam ex causa iurareno licere,atq; adeo iurare damnabile esse, innixi in primis verbo Christi,Matt.v.dicentis: Dimim inantiquis,Non peierabis,reddes aute domino iuramenta tua. Ego autem dico vobis,non iurare omnino, neq; per coelum, quia thronus Dei est,neq; per terra,quia scabellum est pedum eius. neq; per Hierosolymam,quia ciuitas est magni regis, neq; per rcaput tuum iurabis,qui non potes unum capillum album facere aut nigrum.Sit autem sermo vester,est,est,non,non. Quod autem abundantius est,a malo est. Et quod Iacobi v.in eandesententiam legimus, quum inquit: Ante omnia fratres mei, nolite iurare,neq; per coelum, neque per terram, neque aliud qiiodcunq; iuramentum. Sit autem sermo vester,est,est, non, Seuthritia non,v t non sub iudicio decidatis. Verum hi Christi verba ad eeclesiasti. suam sententiam astruenda nimis urgent. Ergo ut intelligas, ς

quid in hac re,non leuis certe momenti, & sentire & facere te 2 bi: a s

oporteat,videbis ut germanam Christi Verborum sententiam mihi i teneas.Nos eam,quae patribus Visa est, cum VerbiS.tum menti te lib.i. Christi magis c5uenire,simplici fide recitabimus.Hoc conue- I uram eiunit inter patres iusiurandii,quod homines mutuo praestat aut exigunt, non esse ponendu inter probata, seu quae sua natura natura bobona sunt,sed inter necess ria. Loquimur autem de iurameto norunia

586쪽

humano.Nam sicubi iurat Deus,qui falli no potest,aut Chrustast qui est ipla veritas aut angeli,qui Dei nomine abuti nonuaquam possunt,nihil propemodu adnos attinet. Iuramentum vero humanum de numero eorum non esse,quae sua natara bona si int,vel origo eius satis declarat. Nam si diuo Chry-Chrvsost. sostomo credimusmon statim ab orbe condito ita duduphstho-26- 4 irrepsit inter homines iuramentum,nimirum tum,quum ma-Popvlvm erevissent, quum sursum & deorsum confusio facta fuisset, An i*-h' utim ad idolorum 1eruitute homines declinassent, tunc,induam, quum infideles apparerent,testem inuocabant Deu,tannui dignum dantes dictorum vadem hoc enim est iuramentum morum infidelium vadimonium, v t nisi cum sposore credatur.& sponso e quidem magno. Propter multam enim i eredulitatem,non hominem volunt sponsorem, sed Deum. Chrvso.iii Hactenus ille.QB & ob id eum Euangeli, locum Quod au- Matth- tem abundantius est,a malo est de diabolo interpretatus est. Theophy, Quem sequiti Theophylactus.Iurare inquit & adflcere amin M Wii' plius ,etiam,vel non,adiabolo est,nimiriun quod omnis in ςδP' . delitatis,diabolus primus sit auctor. Porro si dicas,quur igi- cinovsi tur iurare iubet Mosi lex,quae nihil nisi quod bonum est praees ex iurarς pit,si de genere bonorum iuramentum non est Respondebit

iubφ t- Chrysostomus : Non statim omnia,quae lex Moli praecipat,oo

D iuxx0' rfectionem habent,quae pleraq; talia sunt,quae Rccipio

Milii '' iii in legem infirmitas exigebat quale est & illud quodMoses

Mattb.Iς iussit dare libellum repudii,quum Christus hoc factu testetur propter duritiam cordis Iudaeor um, non quod repudium suam A; natura bonum fuerit.Nam & nidore victimarii coli, quam sit maecdm satis indignum Deo,quis non videt & tamen rudi illi populo PraecςP' ad idololatriam admodu propeso praeceptum est, ut sitquidem omnino sacrificando prohiberi non possit, saltem sacrifica-Cuatenus rei non idolis,sed Deo vivo ac vero. Ad eudem ergo modum olim Iu- Iudaeis ad iurandum admodum facilibus permissum est iurared i Pςre per Dei nomen ne saltem per simulachra iurarent, & tamen

missum iu ost ditiam reuerentissime &rei necessi-

rarea

non aliter permissum est,quam reuerentissime & rei necessitate postulante quod hoc secundo praecepi' latis ostenditi ta Lex ergo quum iubebat, ut iuraturi non aliter quam per nomen Dei iurarent, bonum quidem iubebat, sed non absolute bonurn Verum tale quo rudes Iudaei ad boni perfectione sensim adduci possint Et laudabantur Iudaei qui proximo dque.

587쪽

in Deo,iurassent,& proximum non decepissent. Hoe est enim Psal.6υ quod lex iubebat,Reddes domino iuramenta tua, id est, iuras Roddere verum loqueris. Laudabatur,inquam, non quia rem Omnino ranielita. sanctam ac piam,sed magis illo tepore permissam fecissent a prohibitis tanto peioribus abstinentes. Quamobrem iustitia Alia pha=s

Pharisaeoru erat,non peierare. At Christus legis cosummator, faeoru,alia

absolutaeq; & perfectae iustitiae doctor,ostedere volens, quani procul abessent Pharisaei a perfecti one,non tantum execratur periuriu quod & lex facit,sed & suis discipulis indignum censet,quomodolibet iurare,etsi iurameta reddant Deo, hoc est, verum iurent,id quod lex non tantu permittit, sed &factu ut videtur laudat.Idq; facit Christus duplici potissimu ex eaiisa. In primis,quod sua doctrina ea fit,quq interiorem hominem, Cur Chrse hoc est, animiun transformat: non tantum externa iustitiam, iusseκ sed & interiorem innocentia in sitis discipuliS requiren ,qua fici hori unusquisq; quod sibi fieri velit,alteri faciat.Quod vero sibi se hahe. .ri nolit,in alterii non comittat.Nunc quorsim attinet iurare, Matth.7si nemo sit,qui quenquam velit circumuenire, etiam si id posset impune,si nemo alteri diffidat,si qui': quod simplici verbo dixisset,non minori fide ae religione seruaret quam si iusiurandu intercessisset.Deinde,quod quisquis iurat se grauisti Chrsissimo periurij periculo exponat, propterea quod homo ob imbecillitatem mentis,ob obliuione, ob sensus fallaces, saepenumero putat se praestare posse,quod non potest.Quod Christus

hoc ipso satis indicare voluit,quii vetat,ne per caput nostrum Mauri Fiuremus,quia scilicet non possimus unum capillum album facere aut nigrum.quasi dicat,Non permitto ut vel per illud iures,quod proprium tuum esse putas. Nam & illud adeo no est tuum, Ut ne minimum quidem,quod in eo est, possis coficere. Nimirum ut in capite quod omnino tuti esse putas, no lotum capillum ullum producere non possis, sed nec ipsam coloris eius conuertere qualitatem .Quo magis metuendum indicat, ne hoc,iurameto nos facturos affirmemus,quod minus in potestate nostra,quam quod nostru videtur, situm est. Ergo haec Quid sit est planissima Christianae doctrinae sententia, non esse Chri- pud Matta manae innocentiae aut perfectionIS Iurare aut Iuramentu exI- . ovio gere,praesertim in his rebus, quarum contemptum prae coele- no. stibus Christiani profitentur,abunde satis esse, ut in omnibus actionibus nostris simplici negatione nos facturos negemus,

588쪽

Quaestio.

quod non pollicemur, & praestemus, quod simplici sermone

nos praestaturos receperamus. Cerre qui iurat, non bene sentit de eo cui iurat,aut diffidit de iuraturo qui iusiurandii exigit. At quum Christus suos inter sele optima fide cucta loqui& agere vult,procul ab omni dolo,fraude & mendacio semo. tos. Consequens ergo est,ut nec iurare eos inuice velit, etiam' in restria. Veraces enim esse debent, & alter alterum talem

aestimare. Veracibus autem verax fidem absque iuramento facere sufficit. Vid ergo inquis, Damnat Christus omne iurametum quod si ita est,quomodo excusabimus Apostolum Pau- lum, ne contra praeceptum domini fecisse videatur. qui 1aepe iurasse comperitur veluti quu dicit:Quae autem scri-

Cor.II. bo vobis, ecce coram Deo,quia non mentior.Et iterum:Deus& pater domini nostri Iesu Christi qui est benedictus in secu- Roma.r la,scit quia non mentior. Item: T estis mihi in Deus,cui seruio in spiritu meo, in Euagelio fili j eius,quomodo sine inter- I. r.r1 missione memoriam vestri facio semper in orationibus meis. August de Et alibi:Quotidie morior per vestram gloriam. Quam conti in moti, testationem, iurationem esse, eandemq; se domino debere, te lib. t. idem ut ostenderet,addidit: Quam habeo in Christo Iesu. Ic quidam sic respondent, ut dicat iusiuradum promouendo Euangelio concestum esse,ut scilicet liceat, qua

necessitas exigit, apud infirmos veritatem iureiurado corroborare, atq; hac ratione excusant Paulum iurantem,qui tanto fuerit iurando securior, quod iurauit in his literis quas affatu spiritus sancti prodidit cotinentes non hominis, sed Dei verbum.Sed hi iurandi permissione nimis restring Dilutio- re & in arctum cogere videntur. Nobis itaq; magis placet beaAugustini sententia,qui hanc rem non tam ex verbiS,quam ni in moti, ex mente Christi aestimansuic determinat.Principio ut verum te.lib.n esse fateatur Christum reuera hoc velle, omnem asseverationem inter perfectos Christianos superuacaneam esse. Verum quum interim in eccletia sint non tantum perfecti, sed de infir i mi, bonum esse ait, de vere Christianis omnino appetendit,ne omnino iurent. Alli iurare cogantur,infirmitate fratris vel necessitate causae ita postulante,sciant id de necessitate venire infirmitatis eorum, quibus aliquid suadent. Quae infirmi-- tas etsi malum sit, iciant tamen se malum non facere, quum

Quorundi

sententia.

589쪽

i EXPLICATIO.

neutantur iuratione. Nam etsi ea non bona fueri tamen necessaria est,ut alteri peti uadeatur quod utiliter persuadetur. Excusat ergo Augustinus non tantum in Evangelij, sed Quatenus S in alijs negotiis iuratem,modo infirmitas eius cui iuratur, q*cusetur& causae grauitas seu necessitas iuramentum extorserit,quod Infiimi ,α tamen,quoad fieri potest,vitandum esse docet. Quam sentenis Grauitas. tiam communis ecclesiae consensiis sequi videtur,qui permit- Necessiatit, ut perhibet, non tantum in confirmatione verbi dei,sed β etiam in foederibus principum, in suscipiendo magistratu,in iudicijs, maxime si magistratus exegerit,ac licubi caust graui- . tas postillauerit nos iuramentum sine peccato praestare posse. Quin etiam peccaturos nisi id praesti terimus modo ad publicam v tilitatem, tranquillitatem & pacem,aut etiam proximi commoditatem fecerit,& omisium allaturum sit utilitati vel

publicae vel proximi detrimentum. Quod & a mente Christi

abhorrere non videtur,si scilicet intelligamus eum non simpliciter iurare vetuisse, sed tantum inter suos,qui vere&perse Inter per octe sunt Christiani,quod nulli omnino iuramento apud eos &5os Curi Iocus relinquatur,nimirum unoquoq; de alio etiam iniuraxo famξtonuioptime&sentiente&sperante. At si res nobis agenda sit cum ius Ioe' remalis qui bonis numero longe plures sunt aut etiam cum linquitur. infirmis no aliter credituris, nisi i uremus, tum Christum non simpliciter,sed eo modo iuramenta fieri vetuisse, quo vulga to more hominum fiebant,quemadmodum vetuit irasci, sa- Matth.F. tutare quenquam in via, resistere malo,appellare magistros,

vocare patrem in terris. Vulgato autem hominum more fiebant iuramenta indiscriminatim idque impune,modo verum iuraretur, tametsi nulla causae necessitas,vel proximi infirmitas exigeret,quod nobis omnino sine peccato non licet,quibus iurandi consuetudo ut Hilarius inquit omnino ademia Hilarius. pta est. At si vel proximi conditio vel rei grauitas exegerint, ut nobis iurandum sit tum licet quod ad nos attinet,ad hoc inuitis veniendum iit, tamen necessitate atque adeo charita te quae nihil agit perperam postulante, impune ac sine pec- I. Cor-II.

eati reatu iurabimus modo tamen iusiurandum nostrum tres Iurametueomites habuerit quemadmodu Dominus apud Hieremiam debet ha- cap.iiii. praecipit dicens:Et iurabis vivit dominus in veritate, b*3 ς lxς

590쪽

m i N DE CALO civ MVeritas. dacium opus diaboli destruatur,veritas vero detegatur ae se Iudicium. inetur. Deinde iudicium adhibendum est,ut non temere,sed cum magna discretione& deliberatione ad iuramentum ve- niatur,nempe ut iurans prius consideret,an rei necessitas aut grauitas iuramentum exigat,an hoc quod iurat,tacere queat, nec ne. Item, ne vel non suo tempore & loco,vel ira,aut alio pravo assectu cocitatus iuret. Postremo videndit,ut nihil nisi Iustitia, quod iustim aequut honestum,ac rectum est iuretur,utq; rei turpi aut illicitae nullum iuramentum adhibeatur.hos comites quum habuerit iuramentum,damnabile non est,tametsi in rebus prophanis adhibeatur,quod tum ipso iuramento veri tas, pax,& concordia defendatur: falsitas,lis,& dissentio de- struantur, ad quod certe inuentum est i uramentumMebr.vj. Omnis controuersiae finis est iuramentum.

Qui pec- ωN primis ergo ex hac parte in hoc praeceptum peccant,qui cat in hoc praua consuetudine tertio quoq; verbo addunt,per deum,Px ς'ptR I per mortem dei, per animae salutem,& id genus similes de-- Τῆ:ς ivx iurationes.Qtio itales in iurando nullum adhibeant iudiciu, ted nomen dei sui temere usurpant.quod& Iesus filius Sirach

Eccli.2I. quammaxime detestatur: Iurationi inquit non assilescat os tuum.multi enim casus in illa. Nominatio dei lion sit assidua in ore tuo,& nominibus sanctoru non admiscearis: quoniani non eris immunis ab eis.omnis iurans,& nominans,in toto a peccato non purgabitur. Vir inultum iurans implebitur iniquitatem non discedet a domo illius plaga.Et cap.xxvij.Loquela multum iurans horripilationem capiti statue irreue Consuetu, rentia illius obturatio aurium.Hactenus ille.Hanc prauam iudo ruradi randi consuetudinem adeo insectatur Chrysostomus,ut iura- dotest bi' mento videri possit paulo iniquior,nisi quod conueniebat,ut Chevso.ho aduersus eam partem,in quam magis propendent hominum inii.Σ6. M ingenia,& unde grauis imminet periculu,esset vehementior. M. Is ergo a iurandi consuetudine deterrens,Christus inquit &per proprium caput iurare prohibuit:nos vero tam parvipeni, dimus dei gloriam,v t eum passim trahamus. Nescitis quid sit deus & quali debeat ore vocariZQuod si de studioso quopiam viro sermo inciderit,dicimus, os tuum ablue,& ita commh-Psal.3. mora.Nunc vero nomen super omne nomen venerandum,in

omni terra admirabile, quod audientes daemones horrent)λbidςm temerarie circunserimus. Et paulo post: Ille tantus pio etelos aestu