Enchiridion christianae institutionis in concilio prouinciali Coloniensi aeditum, opus omnibus verae pietatis cultoribus longè vtilissimum. In quo haec continentur. Expositio symboli apostolici. Assertio & doctrina de 7 ecclesiae sacramentis. De rati

601쪽

in legis corticem tantum respicientes, tam indigne tulerun i, ut consilium inirem aduersus eum, quomodo ipsum perde rent. Verum nos quibus per Christum velamen ablatum est,& veritas nudata,scimus sabbati signum, signeso sabbati cede Sabbati Gre,hoc est,requie corporalem requiei spirituali,qua tum frui- gn tu prὐ-mur,cum fides per dilectionem operatur, sola enim charitas

est quae diffusa in cordibus nostris per spiritum sanctum,qui spiritur

datus est nobis,opera bona cum requie Operatur, quod alio- lis.

qui opera nostra habeda sint ut seruilia,veluti, quae fiant, aut August. cum peccato,aut cum timore,non cum dilectione. Atq; ideo olitata b sabbatum requies sancta domino dicitur,qux scilicet Dei gra pera extratiae tribuenda sit,non nobis veluti ex nobis obueniens. Quin charitate,& pontificum Decreta permittunt Dominicis ac alijs festis diebus rei alioqui tempore peritu ,Vnde Victus suppeditari leue, siti' possit consuli ac intendi. Quemadmodum etiam esum car- cta uno. nium in Quadragesima, ac in alijs diebus ieiunio destinatis Alexa derinfirmis ac Zebilibus indulget, quod legi necessitas no subia

ceat,& maius periculum semper veniat euitandum. Vndeli ''Jςxxl. quet eos iniuriam ecclesiae Romanae inferre, qui fingunt eam, ceremonias charitati praeserre,atq; adeo solis ceremonijs vim iustificationis ac salutis tribuere.

EX quibus etiam liquet, cur factum sit, v t olim destinatus Cur sabbaille dies,nempe Saturni,Iudaeis ut videtur in lege pecu tsi in diem liariter praescriptus,in alium, nempe dominicu immuta domni tus sit. Nam id initio factu est, ne quis Iudaietas putaret Vituri δ' /λ μ illum certum ac destinatum diem caeteris hebdomadae diebus quod ad se attinet sanctiorem esse,aut sabbatum nos,& non potius nos sabbatu ipsum sanctificare,ut iam in nos non competat id,quod Paulus Galatas increpat dicens: Dies inquit) Galati obseruatis, & tempora,& annos,qui scimus omnes dies aequa Hierony-Ies esse, nec per parasceven tantum Christum crucifigi & die dominica resurgere, sed semper sanctum resurrectionis esse aequale, diem ac semper Christum carnem suam & sanguinem dare Dies resurpro mundi vita. Sed propter finem institutionis diem festium rectionis agimus,qui nimirum is est, quo quandoque in unum omnes

pariter veniamus, ut ex conspectu mutuo letitia maior oria finditi stilutur,utq; Dei verbum audiamus, ac Dei opera erga nos exhi- ta festa. bita in memoriam reuocemus, & sanctis lacramentis comianinicemus,breuiter ut Deo toti vacemus. Estque id necessarium N N 2 -

602쪽

gis institu tum agunt quemadmodum statim dicemus) sed ob infirmio- δ R ix res. qui magis seculo vacant quam Deo,nec possunt,uΠO DO- ,' - Ilint toto in ecelesia vitae sitae tepore congregari,& ante huma

nos actus Deo orationa suarum offerre sacrificium secundo, dies septimus in octauum mutatus est,ut ceremonia nostra di- Deus his spensationi operii Christi respondeat. Deus enim quodamo coiulidit do bis condidit mundum, & in hoc hominem, imo mundum m*ndRm propter hominem.Primum enim creauit quod non erat utiq; per filium,dein per eunde incarnatum restituit quodperierat. Ibi requievisse dicitur ab opere codendi.Hic Christus ab op ribus dispensationis requiescens, dum corpore requiescit in

sepulchro,velut abrogat Iudaicusabbatismum,dumq; octaui

Plei diluculo resurgit immortalis, sabbatum emingelicum Hebr- quod apostolica scriptura iuge appellat nobiS comendauit, Piς- 40mi eo; is dies dominicus dicitur,de quo canit ecclesia: Hic die r*' quem fecit dominus. Itaq; post Christi resurrectione sabba I I ge tum Iudaicum deinceps celebrari desijt, qu6dCEristus eo dienesi eoica sepulchro requiescens reipsa indicaret, antea requiem qua-Μ Riψh dem mortuorum fuisse,sed non glorificatam, verum resurre- in ctione sua aperte declarabat iam aditu factu esse, ad requiem sempiternam nunquam finiendam,quam die dominico recolimus. Quin & animae omnium sanctorum ante resurrectionem corporis in requiequidem sunt,sed non in ea sunt actione, qua receptis rursum corporibus perpetua & corporis &

animi quiete & immortalitate perfruentur. In cuius ruturae

rotissu Qgloriolissimae quietis certissimum testimonium Christus pri-r.Cor.11 mitiae ex dormientibus, ex mortuis resurgens, iam non mo- Roma.6 ritur,sed ad dexteram Dei patris omnipotentis sine solicitu-nustum dine,uniuersa gubernans immortalis sedet. Dies ergo domi- nicus ex resurrectione dominica declaratus est, & ex illa coepit habere festiuitatem suam. statim post Christi abitionem ab ipsis Apostolis institutus. Quod Ioannes in Apocal.testa- Apoca.i tur cum ait: Ego Ioannes fui in spiritu in dominica die. De festis o T quamuis ea sit diei dominici institiitio, pertineatq; il- sanctoru. lius pia & Christiana obseruatio ad hoc praeceptu, non I tamen putandum est solunt hoc iuberi, v t latum hic dies sanctificetur, sed accipi debet praeceptum de omnibus di bus festis hebdomadae, communi ccclesiae consensu receptis. Nam

603쪽

Nam cum Deus omnino velit, ut aliquo saltem tempore ab omnibus operibus seruilibus abstineamus, & ipsi soli vacemus,is certe dies sabbati putadus est,quem ad hoc ecclesia com Quae apud muni consensu destinauit, nec ullus est, qui sit in veteribus & Latinis & Graecis scriptoribus vel mediocriter versatus, qui ' V ignoret praeter dies dominicos ab ipsis fermὰ Apostolorum

temporibus in ecclesia celebres etiam plurimos alios fuisse dies ad recolendum mirabilia Dei opera in Virgine matre, in sanctis Apostolis& martyribus exhibita. Et cur hoc non liceat ecclesiae in natalibus martyrum, qui cum Christo de hostibus triumphantes regnant,quod licuit synagogae, in dedi eandis diebus, ob quaspiam insignes victorias, Dei ope per viros aut mulieres illustres,v eluti Hester,Iudith,Iudam Machabaeorum,ac similes partasZX praedictis satis percipi potest,quaenam sit huius praece- Vis huiuaptivis,siquidem haec partim fidem, partim dilectionem praecepti respicit. Nam quum hoc praeceptum ad externum sabba fidem Atum secundum proprium sensum verborum accommodatur, eζh eonstat iri primis ipsum spectare ad exercendam fidem & cha- tur.

ritatem erga Deum,cum iubet ut tempus decernatur,quo homo totus vacet operibus latriae, hoc est,quo oret ardentius & .copiosius,quo de reformandis suis & suorum moribus cogitet quo se suamq; familiam ad audiedum Dei verbii, Deum

super omnia laudadum, incitet ac prouocet. Atq; adeo totum diem non ad fatigationem corporis,sed ad recreationem spiritus &mentis conferat. Spectat etiam ad dilectionem seu hu Ad dise=manitatem erga proximum exhibendam,quod hic doceamur ctione pro debere nos non nostrae tantum saluti,sed & eorum qui nobisi cum versantur consulere,v t & serui nostri,ancillae, fili j,& do mestici omnes, quin aduenae quoq; qui morantur intra portas nostras, hoc est omnes,qui nobiscum habitant in eade vr be vel vico,serui v et ciues,aduenae v et negotiatores, ab omni Adueme.

Opere cessent. Nulli enim cohabitari permittitur sabbati dis solutio,imo & iumenta ipsa interquiescere debent.Haec enim charitas expostulat,nec hanc causam dissimulat lex, cum addit Deuteron.v.M emento quod & ipse seruieris in Aegypto,& duxerit te inde dominus tuus, ut scilicet diuinae mansuetudinis memoria exemplum esset humanitatis erga proximum. ' Quod aute additur de boue & asino,huc respicit,quo in Ion-

604쪽

gius submoueamur ab inhumanitate erga homines, cum iubeamur, &iumentis parcere. Siquidem inclementia in haec quae & nobis seruiunt iumenta, gradus est ad inclementia e ga nobis subiectos homines. Nec putandum est Paulum Apo-I.Corin. stolum,cum diceret : Nunquid de bobus cura est DeoZientire Deo nullam curam esse boum, quum & in Evangelio domi; Matth.io n us testetur,ne passerculiun quidem sine illo cadere in terram, sed Apostolus praecipua Dei curam a bobus in homines traia Gene-x fert: quemadmodum enim iumenta creauit propter hominem,ita & curat illa in hominis v tilitatem.

UTilux autem Deus in hoc praecepto ferendo imperandi

verbo, nempe Memento,in quo nos segnes &oscitates

ad ea,quae praeceptu istud requirit, excitat. Nam quum tardi simus ad vacandum sanctis exerciti js,quam segnes ad audiendum verbum Dei,quis non videtZQuem torporem ut dominus animis nostris eijceret praeceptum oculis ingerit, quo Sabbatum sedulo nos inici pellat, licens: Memento v t diem sabbatis imauisi'ῆμ' ctifices. Qilo etiam non tantum de otio diei, sed de sanctificatione quoq; diserte praecipit. Quamobrem grauissime errat,& nequaquam hoc praeceptum seruant,qui sabbatis ita latiunquiescunt, ut eos dies vel somno, vel fabulae,vel inertiae dent, non praestantes hoc cuius gratia praeceptum est proditum. Sanctifica' Sanctificari enim iubet dominus diem sabbati. Sanctificare ς' autem est, diem sanctis operibus transigere, in usus sanctos collocare, nec ullis Deo indignis actionibus prophan re, quod est huius praecepti praecipuum. Nam quod interitu etiam a seruili biis seu externis & prophanis laboribus abstinere nos iubet Deus id facit,non ut laborem veluti vitiosum L bor ς damnet, qui per se bonus est, aut iners otium commendet, ς φημε' quod malum est, sed ut quod per se bonum est, aliquo saltem tempore ei cedat, quod est optimum,& cuius gratia praecipue

conditus est homo videlicet ut cognoscat, veneretur, colat,tehnu, h. Rmς que Deum super omnia. Nametsi in medijs etiam Iabo tioe,h in ribus Deus & coli debeat & possit, vix tamen homo, ut parmos a con est,animum in Deum attollere poterit, nisi ab his laboribus tζmpiatio vacet,qui & tempus absum ut & animum alio, quam ad solam ης υς Dei bonitatem contemplandam, vocant, & a conuentu eccleSex dieb' siastico retrahunt.propterea dictum est: Sex diebus operab DP beri.- ris,& facies omnia opera tua.hoc est,no torpebis inerti otio,

605쪽

a xp L i c Ario. sed labore manuum tuarum,non tantum tuae,sed Jc proximi necessitati consules.Septimo autem die sabbatum domini dei tui est,id est, septimum die domino deo tuo solo separabis aededicabis, ut tum caeteris neglectis hoc cures,quod optimum est, nempe ut deo soli vaces. Et vel hinc est videre hanc legem quod ad externum sabbatum attinet,potissimum infirmis da- Externuintam esse, quo vel per externu otium certo tempore indictum, discerent, non tantum corpus, sed & animum habere a tumul ium in si tuolis cupiditatibus feriatum videlicet ab odio,ab ira,ab -- gnum.

bitione alibidine caeterisq; carniS affectibuS. . iVbiungitur autem &causa praecepti,quum dicitur Sex C us pse enim diebus fecit dominus coelum & terram & mare,& ς'p omnia quae in eis sunt, & requieuit die septimo. idcirco benedixit dominus diei sabbati,& sanctifi auit illum. perinde atq; si diceret: Idcirco diem sabbati sancitificabis,quod deus illo die ab omni opere suo requieuerit,quodq; eidem diei benedixerit,quod illii sanctificarit, hoc est,segregarit & in hoc ordinarit,ut tum ipsi deo creatori soli vacares . Non putabis Oecurriε autem scripturam sibii pii contraria esse quod hic dicat deum obiectioni. septem diebus uniuersam creationem perfecisse. alibi vero le- D'v' ςx δSas unum diem tantum, in quo via Hiersa mundana conditioiit creata.Nam qui in Genesi per dies singulos condita omnia Gene.I. Tetulit,qualiter etiam simul omnia una die creata subiunxit nisi ut liquido ostederet, quod creatura omnis sitnul per substantiam extitit, sed non simul per speciem processit.Rerum quippe origo seu materia simul creata,sed simul species formata non est,&quod simul extitit per substantiam materiae, non simul apparuit per substantiam formae. Cum enim simul Coelum &facta,coelum & terra dicuntur,simul spiritualia& corporalia, terra simul simul quicquid de coelooritur,simul quicquid de terra prodii GHR estur indicatur.Scriptum est enim: Qui Vicit in aeternu,crea- Eeelesiast. uit omnia simul. Deinde cum audis deum requievisse die septi August. ma ab uniuerso opere suo,non imaginaberis deum post nitidi De dici

fabricam opera sex dierum absolutam quasi fatigatum ac las- zrbhI 4ium,otio indulsisse quid enim stultius de deo cogitari positi da seriti qui solo verbo ac nutu absque omni labore ac taedio codidit nis. v niuersa. Sed tota scriptura Genes eos mystica illud voluit Iu- s' ldaeos meminisse,quod hic in adus adeo conditu, sit, non ut in lviani. his quae huius mundi sunt,conquiesceremus,sed ut ex his quae chara ib.D

606쪽

condita sunt,agnoscentes conditorem,ad illius exemptu re quiesceremus ab amore rerum visibilium,ac per fidem vitaeq; innocentiam quae vera animi pax est ad aeternam illam requie properaremus.Nam si omnia condita sunt propter hominem, homo vero propter Deum contemplandum & amans dum, Deus autem testetur se ab omni opere suo requievisse, i omnino caecus est qui non videt hoc ipso deum indicare voluisse,ut & ipse homo coquiescat ab his quae huius naudi sunt, utq; requiescat in solo deo. Atq; hic agnoscendus est usitatus Seriptura illae scripturae tropus,quo de operibus Dei loquens verba ad

Verba ad captum nostrum accommodat,ac deum plerunq; sic affectum

ς ptu ης ' describit qualiter homines vel assecti sunt,uel Deus eos asscie5modata velit . Quin admodu enim homines post opus aliquot egregie absolutum cui nihil noui assingunt sed quod factum est,

Ican. . consei uant ab opere suo requievisse dictitur:Sic deus requie- Deus VR' uisse dicitur ab omni opere suo,non quasi fatigatus ab opere, φῖς ita deinceps nihil noui operis crearit. Interim tamen a

re um conditarum conseruatione,propagine reparatione &gubernatione,nunquam desistens.Inquam sententiam accipiendum est, quod Christus Ioannis quinto ait: Pater meus usq; modo operatur,& ego Operor.Quae de principali sententialiuius praecepti dicta suffecerint. De iterno Erum cum Christus venerit,non ut soluat legem sedulsabbato. I adimpleat hoc est,ut doceat & faciat,non tantum quae Matth.1- ' V Inchoant hominem,qualia externus legis cortex requirere tantum videtur, sed etiam ea,quae hominem perficiunt. Heb. . Idcirco Apostoli domini alijq; viri apostolici hoc praeceptum Axygust- quod ad perfecte Christianos& vere pios attinet latius etiameeptato a se porrigere contestati sunt, atq; adeo praeceptum sanctis ac mνstieum. pijs hominibus totum mysticu esse volunt,quo deus significet Iuge sab- populit suu iuge sabbatu celebrare oportere hoc estrequiemb tvm- internam,quam certe nulli externi labores in vere pijs inter-Ηeb. . turbare Vnqua possunt.Sic Apostolus Paulus testatur Iudaeos, quibus prioribus annuntiatum est de sabbato, non introisse. inrequiem propter incredulitatem, Proindeq; Deum iterum Psu.; iterminasse diem quendam in David dicendo: Hodie si voeem eius audieritis, nolite obdurare corda vestra. Nam vi subh-cit sieis Iesus requiem praestitisset,nunquam de alia loqueretur posthac die,x t consequens sit relinqui sabbatismum po-

607쪽

pulo Dei. Qui enim est ingressus inrequie eius, etiam ipse requieuit ab operibus suis,sicut& a suis deus.quamobre etiam subinde iubet Apostolus,ut festinemus per singulos dies,donec hodie cognominatur ingredi in illam requiem,qux est iu August. ingis & perpetuus sabbatismus. Quem etsi patres veteris legis Gene. ac prophetae haud obscure indicauerint,veluti cu David ait: V reate & videto,quoniam ego sum deus.Et iterum; Delecta- ze, ut a re in domino,& dabit tibi petitiones cordis tui. Eum rame is patribus. lus Christus & exertissime perfectissimem docuit,& tota vita Psa celebrari iussit. Qui in hoc consistit,ut ne nos quidpiam tanquam ex nobis, humanos affectus sequuti operemur,sed Zsen b, ubi, tatiendo patiamur spiritu dei in nobis operari, quieti scilicet & quo conta attonii, quid in nobis loquatur domi'us deus. Operatur au- stat. tem in nobis spiritus dei bifaria. In primis mortificando carnem. Deinde vivificando spiritu.Itaque ad hunc sabbatismum i Γ upertinet v t sedulo ac per totam vitam carnem mortifices,Om- laria opeanesq; affectus & co cupiscentias ei us in Christo cruci cofigas, ratur. ac penitus enecare satagas,donec tandem hoc mortalς totum ch istiis, absorbeatur.Nam quo magis carne mortificaueris, tanto ma' omnibus gis sabbatii sanetificaueris,& requie animi pleniorem adipi- quae possi

1 ceris,quod caro quaesuin totum mortificata non fuerit,re- det renun-

bellione aduersus spiritu moliatur. Itide hoc sabbatisitio qui petoprie Christianorii est exigitur,ut renuntiemuS salirant- modo

mo omnibus quae possidemus,hoc est,ut rebus istis teporarijs, Psal.6r. quamuis affluant,cor no apponamus,sed ut thesaurumstrum M tib 6- in conis repolita esse agnoscanaus,ut mete a rebus externis in tro xeuocemus,ut amori dei omnia postponamus,atque adeo ut perdamus anima nostram propter deum dc Christum eius, Matt 6- hoc est, ut ne quidem hanc vitam deo chariorem habeamus. Praeterea v t cruce nostram in humeros tollamus,& Cnristum Singuli, sequamur, hoc est,ut quaecunque aduersa nobis illata fuerint sua crux

exemplo Christi patienter seramus,ab omni vindictio cupidi- 'uὸ

tate, seu animi amarulentia penitus alieni. Revera enim tolerantia ac patientia omnis aduersitati ,requies spiritus est,de Patienti, qua Christus dixit: In inudo pressuram habebitis,in me vero Requies- pacem. Et alibi: In patietia vestra possidebitis animas vestras. IOAH.16Ad hunc ergo modum sanctificamus sabbatum, quum vehementer laesi, non retaliamusiniuriam,sed cessamus ac permittimus,ut Deus in nobis non tantum patientiam qua domi -

608쪽

no omnem vindictam resignamus sed etiana gaudium in tria Quomodo bulationibus operetur: quod fit cum spiritu intus docemur, sop x du nos externa molestia affici,vel ut mortificetur caro,velut praediai tribu sen peccatum vel veteris peccati reliquiae tollantur vel quod latibilis'. digni simus habiti pro nomine Iesu columeliam pati, de quo Ario. - superius in secundam Sc tertiam particulam orationis dominicae fusius diximus. Deniq; , hoc sabbatum celebramus,quum Psal.ro in lege domini iugiter meditamur,quum nobis penitus dissi Luc* λψ- 1 ad pedes Domini,quieti& attenti sedemus,& audimus ver- August.in bum illius:quum non nostro,sed dei spiritu ducimur ac gubernamur,hoc ei quum omnia opera nostra,non ex nostris a Au helesi ctibus, sed ex dei cooperantis praescripto & instinctu agimus. in nobis re Quemadmodu Apostolus ait:Deum esse qui operatur in no-qRiςm- bis & velle & perficere pro bona volutate.Nec enim aliter re- μ' η γ' quiescere poterimus nisi spiritus sanctus in nobis requiena ilRVgVst' tam effecerit quam quidem v biq; oramus,sed nisi deum amanser hibui do non iuuenimus. Inuenimus autem quum charitas diffvntur spiri, ditur incordibus nostris per spiritum sanctum. Vndecti erui sancto. tertium praeceptum non absurde ab Augustino tribuitur spiritui lancto,sicut primum patri secundum vero filio. Externita N TEq; vero ob id existimabis te hunc spiritalem no age Dores non re sabbatismum,vel quod non semper abstineas ab e

iii Etas, 1 ternis operibus,vel quod nondum videris in hac vita

pilimum. perfectam nactus quietem. Nam etsi quamdiu in hoc es corpo August. re,corpore penitus & Omnino vacare non possis,animo tamen, Dei dono adiutus vacare poteris praesertim si omnia sic opereris,u t tua intentio,non nisi in futura illam ac sempite

nam requiem sit directa,in qua erit sabbati plenitudo, quam Sob xx m seriptura sabbatum ex sabbato seu sabbatum sabbatorum myς 'RVV- mea ratione designat,quod tum domum faci es,si fidem subin-

Matth.i6. de excites, spem acuas, charitatem extimules, Deum in omni Marci s opere tuo celebres salutaria semper petas & pro omnibus graa ης ' tias agas. Hic autem sabbatismus tam est nobis necessarius,onet quod Vt neget Christus se agnosciturum pro discipulo, aut repu- deus solii laturum dignum se, qui hunc fabbatismum agere neglexe-

sabbatum, rit.Quod & in lege significatum est,quae testatur Deum sabba x no Rii0β tabenedixisse& sanctifieasse hoc est segregasse soli sibi quo benediaeis, aliud indicatur, quam solitin sabbatu, hoc est, internam se. requiena,qua ab operibus nostris quiescentes,assentiendo sini

, mus

609쪽

ET PLICATIO.nius Deum operari in nobis, a Deo benedictu esse: reliquam omnem vitain & opera nostra veluti prophana censenda ξ Et reuera maxima est piorum consolatio, quod non tantum hoc Cosolatio habent prae alijs peculiare,quod in omnibus,sive prosperis Q PiQxum ue aduersis aequam ac quietam mentem seruent. Sed quod &certo sciunt hunc sabbatismu, quem in hac vita inchoant plenitudine optatissimae quietis squae in requie sempi terna olim contingent perficiendum esse,idque edocti ex Christi verbis, i. qui hunc spiritalem sabbatismum unum ac solum nobis necessarium,nunquam item finiendum asseuerat, de Maria M a- Lucae Io.gdalena ad pedes suos, in hunc modum sabbatizante, sic inquiens:Porro unum est necessarium, Maria optimam partem elegit,quae non auferetur ab ea.

CVanquam autem Christianis vere pijs,omnis dies, Do Christus

minicus habendus,ac in hunc modum spiritualiter sab non bro batizandum perpetuo ac cotinue sit,propterea ta C, men ex ternum sabbatuna abrogatum censeri non debet.Nam harum.

quum ut supra diximus inter Christianos plurimi adbuc sint imbecilles & infirmi, qui ad eam sabbatizandi perfectionem

nondu pertingunt,retinenda erat haec lex in ecclesia tanquam paedagogusimperfectorum,in eam sensim perfectionem,quae est in Christo Iesu, adducens. Quin non tantum infirmis, sed& perfectioribus, ac iam tota mente Deo vacantibus, diebus festis ab omni opere externo cessandum est: Tum ad conserisitandam ecclesiae disciplinam, tum ob vitandum scandalum, tum denique ut animus ab omni corporea actione avocatus, . . alacrior ac ardentior in Dei contempllatione assurgat. sSAnctificant ergo ut superius meminimus hoc externum Quib' mosabbatum. In primis, qui die dominico, diuinae vacationi dis exter destinato se totos huc c5ferunt,ut siquid per caeteros dies μῆςx humanis negoti js co tractum est labis, id ut diluant ae eum GR 'i

ncetur.

Deo in gratiam redeat, & si quid cum quoquam simultatis ba Et ea Deo

beant,ex animo reijciant, &sic demum ab omni odio puri & oc cu pro- ab omni crimine requieti,ingrediantur domini templum,tota V lino igx tos se ad Dei laudem componentes. Sic enim sabbatizandum iussit Christus quum ait: Discite a me quia mitissum dc humi Matth.irlis corde,& inuenietis requiem animabus vestris. Deinde, recte sanctificat sabbatum, qui eo die corpora sua Roma-It exhibent hostiam viventem,sanctam, Deo placente,qui mortificant

610쪽

tificant membra sua, quae sunt super terram, hoc est, suos as ctus carnales mactant,ac igne spiritali absumunt, qui cor contritum & humiliatum ad Deum adferunt . Sacrificium enim Deo spiritus contribulatus. Qui propositum certum faciunt, deinceps ab omni opere seruili, hoc est ab omni peccato absti- . 2 4 Rςndi QENd omni opeccet,seruus sit peccati. Praeterea sab

ia iba ,2 bJxum lianctificant , qui eo die neglectis omnibus prae studio

tali., audiendi & discendi verbum Dei in ecclesia properant, ut ex ore sacerdotis discat Euangelium & voluntatem Dei: qui ex ecclesia redeuntes interpretationem Euagelij auditam domi repetunt, ac veluti ruminant: qui auditum verbum neq; leui- Matth.is ter transmittunt, neq; spinis cupiditatu huius seculi enecant, neq; diabolo suffocanti verbi semen aditum praebent, sed -- Laicae a. ditum verbum cum Maria in corde recondunt ac coserunt ut fructum permanentem faciat. Ad haec, sabbatum sanctificant, qui Dei beneficia in se collata cum summa gratiarum actione rememorant,& praesertim qui summi illius beneficij cuius si- gnum est, sabbatum nostrum nimirum passionis ac resurrectionis Iesu Christi piam agunt memoriam:qui diuinis etiam sacramentis,& potissimum quod Christus in sui commemorationem instituit communicant:qui non ventris,sed animae

mlicitudinem gerunt, Neq; enim facile excusare se potest,qui

quum sacramentorii die prandium sibi domi praeparauit,prandium coeleste contemnit, & ventris curam faciens animae suae negligat medicinam. Verum ne hic duriores videamur,si haec est praesentium temporum conditio, ut non facile in usum reuocari queat assidua illa sacramentalis communio, quae olime . singulis diebus dominicis summa cum pietate fiebat , saltem, hoc requirimus, ut his diebus tota missa a non impeditis de uote audiatur, v tque saltem sacrae doctrinae, precationis, laudis, & gratiarum actionis communio spiritualis celebretur. Praeterea sabbatum sanctificant, qui toti in Dei laudem dc gratiarum actionem diebus festis profusi sunt. Nam hoc estia crificium laudis quo honorificari vult dominus Psal.xlix.Ad Colossis quod etiam Paulus inuitat,quuin vult,Vt simus commonentexnosmetipsos in psalmis & in hymnis & canticis spiritualibus ingratia cantates in cordibus nostris Deo. Deniq;, recte sanctificant sabbatum,qui ad exemplum Christi domini sui ope ribus misericordiae erga proximum exhibendis, sinis potist