장음표시 사용
61쪽
senlas, qui circa propositiones Theologicas versantur, multa alia sit biecta habent, quam illa , quae sunt in illis propositionibus sublecta :
9 Confirmatur secundo exemplo sdei, cuius sub lectum adaequatum est omne illud , de quo aliquid reuelatum est , quia de eo statim aliquid credi potesti ergo pari modo in Theologia. Semper enim adaequatum obiectum,
vel subiectum comprehendere debet omisia illa, quae fiunt partialia , fic inadaequata obi ista, vel subiecta r sed omnes illae conclutiones sunt particulatia obiecta , & earum sebiecta partialia, &inadaequata subiecta habitus: ergo adaequatum subiectum est illud , de quo aliquid probatur per connexionem cum fidei principiis. Ex illo enim obiecto formali iis ignari debet adaequatum lubiectunt , vel obiectum r quia omne illud , quod illud participat comprehenditur in adaequato obiecto, vel subiccto , ut probatur in potentiis a
1o Hine colligo diei non posse Deum Alum ense adaequatum obiectum , quia connexionem cum rebus fidei tam proprie habent alia, quam Deus : ergo tam proprie vertatur Theologia circa illa , sicut circa illa , qua de Deo cognoscuntur, quia ut constat S i hom. quaest. i.
prolog. artic ε. Hispal. quaest. q. artic. . conclus. i. Deum constituit tanquam obiectum
praeeipuum. Obieetiim vero adaequatum dicit esse ens reuelabile , id est, de quo aliquid directε cognoscatur ex reuelatione. Et quod Deus non possit esse subiectum adaequatum
Theologiae constat , quia adaequatum subiectum, sicut S: obiectum debet sumi ex sormali obiecto scientiae , quia omne illud , quod participat illam rationem sormalem pertinet ad obiectum, vel subiectum : sed non tantum de Deo, sed de pluribus aliis poteli aliquid colligi ex reuelatione : elo plura alia ecbent in obiecto includi. Confirmatur, quia licet Deus nihil de se reuelas et , nihilominus posset esse habitus ad assentiendum reuelatis, S ad colligendum ex reuelatis , in quo casu, ut constat, Deus non posset esse subiectum adaequatum, & tamen eadem esset fides, & eadem Theologia propter identitatem obiecti
formalis 1 ergo,&e. Confirmatur, quia Metaphysicae subiectum non est adaequatum Deus solum , sed aliquid ulterius , licci agat Meta- physica de Deo , aut illius essectibus. Ratio est , quia principia Metaphysicae eodem modo possunt applicari, aliis rebus.
NIhilominus dico vltimo, quod Deus, quatenus Deus , est subicctum priuatium I heologiae. Probatur pt imo, quia non es et cur Theologia hoc nomine appellaretur scientia de Deo, si non magis Deus ad eius subiectum pet-tinet , quam alia res quaecunque. Deinde, quia
habitus principiorum, de scientiae est idem subiectum, ut S. homas docet, sed fidei subiectum saltem primarium est Deus, quia ideo Theologica viritis est; ergo, de Theologiae primarium subicctum est Deus. Rogabis, in quo consistit, quod Deus sit magis subiectum, & praecipuum ,
quam Christus, vel Angeli, aut res alia, ce qua aliquid cognoscitur per si dein, & Theologiam. Respondeo partim hoc consistere in natura habitus, partim vero in accidente quodam, quod modo habet Theologia. La enim, quae de facto reuelata sunt, magna ex parte sunt, aut quid Deus sit, vel quid effecerit, quae omnia habent Deum pro subiecto: partim quod ea, quae considerant Theologi , maxime illa sunt, quae ad Deum pertinent. Sed haec sunt accidentalia Theologiae, quia natura habitus non pendet ex illo quod accidentale est illi, parum enim refert, quod qui adquirit habitum intendat ex adqui s tione cognoscere hoc obiectum, , et qui docet intendat praecipue tradere cognitionem talis obiecti,hic enim finis libete potest mutari; ordo
autem intrinsecus habitus non mutatur.
Similitet etiam non conlistit in hoe , quod Deus sit persectior in esse rei, se enim congii tui deberent tubiccta in seienti primatia , &alia
minus pracipua secundum rerum aequalitatem.
Denique quando causa cognoscitur in effictu, de ex vi cognitionis essectus, effectus est subiectum, aut oblectum primarium, qui tamen in ecferet cognoscitur minor. Tamen ex natura rei
loquendo adhue hic habitus tespicit specialiter Deum, ut subiectum. Proportionatur enim sta dei, cuius subicctum adaequatum, est illud, de quo aliquid dicitur r sed primatium est Deus, quia quod illa natura si, de vera, de aliquid dixerit, supponitur ad quemcunque alium actum. Praecipue igitur respicit illud obiectum: ergo de
Theologia, quae ex natura sua supponit actum fideli habet igitur maiorem connexionem cum
subiecto primario fidei, quia scut subiectum taei est etiam stibiectum Theologiae: ita prae indipuum subiectum fidei debet esse ρα- tipue subiectunt Theologiae.
62쪽
C A p v T V. . Resseruntar eontrariasin entia. EX ratione dicta fiesse retici possint opinio nes oppositae, quae dicunt, aut Christum es se subiectum, aut opus meritorium. Si enim de adaequato subiecto loquantur, ipsa experientiagicit, subiecta eo nes usonum. Tneolosicarum alia es. & rationem rmalem Theolog1ae in- disterentem ad alia plura subiecta. si autem l quamur de subiecto primario, facile etiam restia sciuntur , quia ratio sermalis Theolo se non habet aliquam maiorem unionem eum allis sub lectis, quam eum aliis, non igitur est quare obiecta illa primaria dicant r. Quod vero Theologia quatenus practica ad opus meritorium Ordinetur , sicut iides, non potest tollere , quin subiecturi proprium fit illud, de quo effectus, di proprietates probantur. Similiter etiam restiaciuntur alii, qui non Deum quatenus Deut est, sed quatenus saluator, vel glorifieator est, dicunt esse subiectum: Constat enim hanc scientiam eum his attributis es parte obiecti formalis, non
habere maiorem connexionem quam cum aliis:
ergo potius Deus, prout se est primarium subiectum , quia attributa illius subiecti in hac scientia probari possunt, di de effectibus potentiae illius 1 ergo Deus prout se est primarium
subiectum Theologiae. secundo, quia attributa, & omnia alia, quae Deci eoueniunt, ut Deus cst , explicat haec scientiar ergo illius subiectum .st Deus.
Urrumsera doctrina sit argumentatιua. Conclusio. Haec doctrina est arpimentativa, non ad probandos articulos fidei, sed adprobanda illa,quq ex arti lis fidei deducuntur.
Quas veritates probet Theologia,&qua via. Loca Theologica, quaesimi CV. I.
res fidei per Theologiam se pro
Theoloria nonfuit credibiles eludenter articulus Dei . bene tamen facit illis certo
credibiles. F.3. rgumenta contra fidem euidens en non conuincere euidenter contra istam. Cap.s. Edsoluenda argumenta facta confra arria
Loca Theotisca, qua l. DVo tangit D. Thomas in praecedenti arti- Iculo. Primum quae loca sint argument rum Theologicorum. Secundum lunt duo munera, quae Theologia praestat, scilicet aliqua principia fidei .ex aliis probare contra illa negantes. Secundum est, soluere rationes, qua contra fidem fiunt , in his examinandis versabitur disputatio praesens.l . Circa primum Seo breuiter , loca omnia it Theologicaposse ad lapita reuocari, scilicet ad sacras traditiones,& definitiones Ecclesiasticas, & Pontilicias,& principia lumine naturali nota. Hanc conclusionein explieo breuiter, quia locus argumenti nihil aliud est, quam illud, a quo principium&medium argumenti sumi possunt. sed argumenta Theologica ab illis tantum quatuor post uni principia iumere; ergo illa tantum quatuor possu fit esseTheologica. Probatur antecedens , quia, ut dixi, principium Theolosiae praecipuum, proprium,& necessarium, est principium necessarium,&per fidem ereditum .Hoe autem primo continetur inscripturaCanonica, in sensu videlieet intento a Canonico seriptore; Scriptura enim sacra est prima regula s dei,illa igitur merito primus locus est. Sed quia omnia, quae credundit fide, in Seriptura contenta esse debent, &praeterea, quia Scriptura saepe ex se non eonvincit ad aliquem illius sensum, quia alium habere potest, fuit necessaria traditio Eeclesiastica,quae verbum Dei non Canonice scri pium etiam continet ; quia scut in Scriptura 1 et ibi potest, quod a Deo reuelatur, ita ctiam in hominum memoria potest eontineri ve bum Dei, &construari ad perpetu in sueeecsionem, scut conseruatum fuit ante legem semptam Moys, quo tempore erant fideles credentes verbo Dei; & modo etiam aliqua continentur in traditione . quae in Scriptura Canonica non fuit; & in hae eontinetur certa intelligentia in locis scripturae , quae Arte ex solis verbis non omnino certo probaretur r Merito igitur secundus locus est traditio Ee lesastiea. Et ad hunc locum reuocandi sunt Doctores sacri, &Scholastici; & nriptores histories; ab his enim
Theologia tantum argumentatur firmo,&certo discursu , sumendo verbum pro principio, quo unanimiter in illis proponitur, ve verbum
Tertius locus si Ecclesastita definitio , in squo intelligo definitiones Pontificis cum generali Concisci, aut in Prouinciali, aut in suis decretis , qua do perie adhibet requistam diligentiam, Umnis enim lixe definitio Pontiscia auia D tho G
63쪽
thoritate indiget, ut eertam fidem faciat,& ideo
omnem voco Ponti sciam, est enim alia vera rogula fidei, quia Scriptura haon potest saepe se ipsam explicare, nec traditio, S i. eo Cliristus suam assistentiam promist, ut nunquam iaciperetur haec regula , in proponcndis rebus tanquam ab ipso reuelatis.
Sed quia praeter principia reuelata , sepe Theologia adiungit alia principia cognita solo
lumine naturali, ut supra dictum est, superest,ut alius locus illius sit naturalis ratio, quia uti potest omni propostione certa , quae comuncta maliquo principio fidei eredito , aliam conclusonem per certam consequentiam inferat. In quibus quatuor loca Theologica compro-henduntur 1 nam ab illis tantum sumit sua principia. Nonnulli hie disputant de auetoritate ho rum locorum, praecipue trium principiorum, sed est res longissima,& pertinet ad 2.2. Legatur
RBellam. controu. . lib. . NE.via tractat de authoritate Scriptura ,& traditionum Ecclesiasti carum,& controuersBanner longe satis disputatat de authoritate vulgata: editionis.
liqua res dei per Theologiam spepra.
3 Cota igitur disseultas huius disputationiqI ad tria capita reduci potest , quam tribus
sequentibus capitibus enodauimus mum, utrum Theologia possit probare veritatem a ticulorum Secundum, utrum possit probare eorum euidentem credibilitatem p Tertium, v-trum euidenter soluere possit dii scultates contra articulos postas ps Dico primo, aliquae res sdei sepe probantur
per Theologiam tanquam certae. Concluso est S.Thomae in articulo in corpore. Et ratio est facilis,quia sunt aliquae conclusiones,qirae reuela ta sunt,& connexionem habent cum aliis prin-eipiis reuesatis, ut constat in illa proposit1one: Christus est discursu us: seri ergo polin, ut Theologia ex aliquibus veritatibus fidei probet
alias veritate eiusdem fidei. Confirmatur ex a sumentis, quae apudPatres frequentia sunt contra Iudaeos,& haeretico . Iudaei enim Testamentum vetus su piunt,& eti ibi praedictis insertur contra illos iam esse impletam promissionem Messae, quia testi pus aduentus illius iam diu im pletum elli S huiusmodi alia sunt contra har ticos, quia ali thim veritates ab ipsis negatae pro- ibantur habere connexionem cum aliis veritati- lbus, quas ipsi suscipiunt.' Secunda pars probatur , quia in Theologiae conclusione semper supponitur aliquod princia pium fidei ad probationem aliorum, quia alias
non esset Theologicum argumentum. Ex quo fit, per Theologiam non posse probari Deum esse, num, qui oc semper supponitur creditum in argumento Theologie , quia Deus, ut verus, est ratio formalis assentiendi rebus fidei;
sed actu; fidei supponitur in omni argumento Theologico; crgo assensis Dei prout veri sudiponitur in omni argumcnto Theologico; ergo
illud saltem non potest probari per Theolopiam, neque tali principio Thcolosia potest a
sentiri,quia illius ascnium supponit C A p v T III.
Th/ologia non facit credibiles euidenser araticulos Dei, bene tamen fatis Ansere,
. to credibatis. T veniam ad seeundam partem disputa- 8tionis, notandum est, quod licet non sint euidentes plures articuli fidei, omnes sunt eu denter credibiles, quod secunda secundae pr batur, di nonnulla adducit Scotusq2. prologi. Eusebius i. de praepar. Euang.9. Dico secundo I heologia non sici cui denter scredibiles articulos fidei; probat tamen aliquando esse certo credibiles, non vero este euidenter
credibiles. Quod actus, quo iudicantur articuli euideter eredisiles non possit procedere a Theologia fucillimo negotio probatur. Primo, quia antequam quis habeat fidem . si adultus est, debet habere euidentiain credibilitatis, ut sic in ueatur ex volutate intellectus ad assentiendum: ergo a sensus ille credibilitatis non est eo nelus I seologiae. Probatur consequentis,quia asscnsus Theologicus non potest praecedere omnes actus fidei. Secundo, quia ut dixi supra, omnis Γheologica concluso est certa,& obseura;iudi cium aurem, quo iudicatur euidenter credibilis est euidens, non quia res dicta evidenter cognoscatur, sed quia euidenter iudicatur esse ciuilenter credibilis. Tertio,& a priori, quia omnem a
ctum Theologicum praeeedit actus fides , &actum omnem fidei praecedit iudicium de credibilitate: ergo illud iudicium praecedit a sortiori Omnes actus Theologicos; ergo illud iudicii unnon est Theologicum; ergo neque omne iudiacium credibilitatis pendet a Theologia; neque pendere potest illud, quo euidenter cognosciturrem esse credibilem secundum rectam rationem
Altera vero pars. quod Theologia possit elico Iore aliquod iudicium credibilitatis eirca aliquem actum,qui actus licet certus sit, non si olidens. 'Probatur, quia sicut ex principiis euidentibus potest eolligi aliquid esse crededum; multo in litisin ficiliu ex principiis fidei obscuris, dice tis potest certo,&obscure iudicari rem aliquam esse credendam. Est enim hie distursu 1Theol picus quod Ecclesia proponit utcrede idum, &dictum a Deo, est ita credendum: sed Hoc proponit, ut credendum: erso.&c. Maior est de fide, qua credimus Eccletiam csse insallibilem in
proponcndo propter Christi promissonem.
Minor aute euidenter constat ex ipsa experie
tia.&actuali propositione articuli. Nihiloininus ut dixi, praeter hunc assensum, est alius necessarius circa credibilitat- , qui ad Theologiam non pertineat, quia illam praeeedit, di quia eui -
64쪽
dens est,& ideo non actus Theologicus Quando vero tribuendum sit Theologiae tale iudicium, quando prudentiae naturali, aut alteri habitui . ex ipss principiis syllogismi est cognoscendum, quia solus ille. & omnis, qui procedit ex aliquo principio per fidem eognito est syllogismus Theologicus. A qua autem virtute intellectuali iudicium illud nascatur , pertinet ad materiam de fide. C A p v T IV. rgumenta contra sidem euidens eumn conuincere euadenter eonfra
sitim. IT veniam ad tertiam partem disputati V nis. Vtrum Theologia possit soluere argu
menta eontra articulos facta. Notandum est,
quod licet articuli non sint evidentes, tamen euidens fit nobis , argumenta etintra illos faeta non conuincere euidenter, nec solui per negationem alicuius euidentis principii, ut dicit tale Caietanus, di indicat S. Fhom. I. eontra Gen. cap.7. Ratio est aperta, quia est euidens, & certum articulos esse credi hiles: hrgo certum est non tae contra aliquid euidens 1 quod enim contra euidentia principia est, est euidenter fissum, unde non potest esse euidenter credibile. Sed non semper ioluitur argumentum per prohationem euidentem articuli , quia haec non semper assertur, licet aliqua smilia adducant, neque semper impugnant euidenter principia aduersarii; si enim hoc esset, sere etiam euissenter probarentur articuli saltem esse possibiles: soluitur autem a nobis argumentum , aut quia ostendimus formam arguendi esse vitiosam,aut quia impugnatur es ester, & euidenter principiunt in antecedente, aut quia negamus principia an ecedentis, ita ut euidens si non negaria nobis rem euidentem. 11 Secundo notandum est, plura escere Theologum, non per habitum Theologiae, sed per habitum aliarum scientiarum, quia ille habitu voluntatis, qui imperat intellectum,utas enti tur fidei, impcrat, ut assentiantur connexis r bus eum actu fidei, ut retineatur fides, imperat etiam, ut intellectus meditetur solutiones, Napia
plieat alia principia aliarum scientiarum. Quod licὰt pertineat ad habitum voluntatis , qui facit ut intellectus captiuetur in obsequium fidei,
non tamen exercetur per eundem habitum in
tellectuq. ut probabo. Vidcndum est ergo quando si hoe munusTheologiae,quando non. Durandus constituit quendam habitum ad defendendo articulos fidei diuersum ab illo, quo doducimus conclusones ex principiis fidei
a soluenda argumenta facta confra artis cutis fideι non eti necessarius pecutioιs habitos iussinatis AThestigia, o, altissilentiss. Dico tertio, in hac disputatione non dari ad 33hoc munus diuersum habitum, sed per alias scientias, aut per Theologiam solui argu munia Dicta contra articulos fidei. Concluso hae facili negotio probatur, quia sne ullo habitu superaddito p ssunt illa argumenta solui per alias scientias, aut per Theologiam; ergo falso alius habitus assignaretur. Quia vel argumenta desciunt in forma, & tune soluuntur per log cam, quae seu lassentit legitimo distursii, ita dissentit vitioso. Si autem per impugnationem antecedentis. videndum est illud argumentum, ex quibus pesticipiis pricedatri si enim sit contra eum, qui recipit aliqua reuelata a Deo, & impugnatur per discursum, qui procedat ab illo principio reuelato , illa impugnatio manifeste est per diseursum Theologicum: si vero si contra Gentilem, qui ncin recipit reuelata, illa impugnatio sit per naturalem ieientiam: quia argumentu14 si ex principiis naturaliter notis. Saepe tamen non soluitur per apertam impugnationem ant cilcntis . alias semper ossit argumen tum , quo probemus articulos sidei esse veros,
vel saltem possibiles, quod in aliquibus lumine tantum naturali iaciti potest probari, quia saepe assiimuntur aliqua principia, quae s oppugnarentur, probarctur oppositum, quod vel esset fidei articulus,vel ex illo sequeretur. Respondere videtur huic argument Caim I tanus, in hoe articulo, g. contra tertiam concla=nem, quod Theologia non tantum gaudet propriis, sed etiam utitur principiis aliarum scientiarum. sed contra quia habitus scientiae tantum utitur principiis aliquibus ex illis deducendo eonclusiones, di non alia ratione Theologia autem non potest deducere ex solo lumine n a turali , quia obiectum formale illius, est princia pium r uelatum; non ergo potest transcendere vltra illud: ergo quando discursus non oritur ex aliquo principio credito , non est Theologicus: ergo noti utetur Theologia talibus principiis. Licet sorte habitus voluntatis, qui mouci inteJ- lectum ad actus Theologicos, saepe etiam illum moueat ad utendum aliis habitibus, quatenus milles sunt ad conseruationem, & perfectionem, tu, s dei. illa ergo solum non clicitur per habitum Theologiis, sed per alios habitus.
Tirtio tamen modo soluuntur argumenta per negationem alicuius propositionis nondum euidentis, neque cognite intellectui. qualcssunt omnes, quae adducuntur ad impum andoqrrtiratos fidei. quan to ex illis aperte destruitur articulus. Et hic modus soluendi proprius est Theologiae quia quando soluitur argumentum per negationem, illa solutio pertinet ad habi-D i tui
65쪽
tum, qui generat dissensum; per Theologiam
autem asentimus connexis cum side, & dissentimus iis, quae repugnant rebus sidet,quia si talis propositio repugnat per consequentiam eum articulo aliquo fidei, oppostum illius insertur ex articulo fidei; ergo illi initimur per The logiam S opposto dissentimus; quia per habitum , per quem assentianur alicui propositioni, disentimus contradictorio.& opposito principio. Et hoe modo Theologia soluere potest a gumenta contra fidem iacta.
ARTICVLVS IX. Unam Seraptura debeas vii metaphoris
ARTICVLVS X. Vινῶm Scriptura sed una litera has al
COAclusita est. Scriptura sub Hsdem verbis
potest habere plures sensus, scilicet litera lem,& spiritualem, S interdum plures literales.
Scriptura, τι articugosexto iuxa, praecipuis locas in Theologiae. Vt tamen dextra illo loco utipos mus, S. Thomas ala A admonere voltiit circa modiam anterpretanssi Scripturas, υμ possemis res super interpretationem cognito Theologice in mentari. Non
Cirea varios Scripturae sacrae sensus. Cina literatim ensim Scripora ἁtiplex o-
μου lueralis, se quibus regulis di sun.
ex νωιο. Vinque nobis breuiser discutienda sunt x o suo ordine in hae disputatione ociau Primo, Quis si literatis sensus Scriptura , dc quotuplex λ Secundo, An in quolibet Scriptura loco st aliqui, literatis sensus, di in aliquo interdum duplex λ Tertio, An praeter sensuam liter tem uel historicum sit alius mysticus,& spiritualis in Seriptura. Quarto, An in omnibus locis seripturae si aliquis sensus spiritualis p Quinto,& ultimo loco, Quis sensus sit dignior iteratis, an potius spiritualis.
Incipientes igitur disputare de eo, quod pH- i
no loco disputandum proposui. supponendum est , sensum Scripturae eum esse quem Spiritus sanctus per illam Scripturam significare voluit. Est definitio notissima.& ratio clara, quia sensus verborum ille est, quem loquens per illa vult s-gnificare: sensus ergo Scriptura ille erit . quem Deus voluit per illa lignificare. Conse' itentia probatur; quia Deus author est illi sempturae; ille oso erit sensus Scripturae, quem Dcus per talia signa voluit signiscire. Legantur S. Thmmas hic &quodl. 7. t. q.13 16. Adam in prologo in Isai. Bellarminus contrCu. . li .cap.3. Castro 1. de Haeres cap. a. Sixtus Senens. lib. 3. cap. 1.&4 Margaritaeonte I ad stiem titulo de sensbus Seripturae. Luranus prologo primo, &3. Bibliora urgens adestionibus ad ii tertium prologum. Glossa Ordinaria,in prologo inGNnes constat enim verba imponi ad fgniscantadum internum animi conceptum, di ideo mmnes, qui modo rationali utuntur vocibus . t quuntur ad fgnificandam internam rem conceptam e
66쪽
ceptam: ergo non ille sensi et, qui potest, scriptu-rmapplicari dicendus est illius sensus , sed illeque in Deus,& concepit interius,& exterius voluit ustificare., Notantet in definitione sensus incommuni TYi debere intendi a Deo, quia ille Blus est auth aridi loquens per Scripturas: homo vuto tantum eli minister Dei scribens illiu verba, unde non est necesse, ut sensusScripturi intentus si abs tiptore Cancini eoismi a Deo, ut liene Augustin. consess. cap vltimo Confit matur ex illo Ioan
II. ubi Caiphas prophetauit in sensu , quem ipse ignorabat,neq; intendebat. Ex quo fiet ad lite ratem senium non requiei, ut homo minis et Dei volucrit id significare, si Deus id voluit significate mediis illis vocibus. lndefinitione literatis sensus dissert A bulensis' ab unantini contentu Theologoium. Dicit enim q,lg. in s. c. Matth literalem seusum illumese, qui et tam piritu sancto intentus Sed tamen sc quituτAhulens contra communem sententiam Theologorum; qui etiam, sensum spiritualem litetali distinctum docent esse ab spiritu sancto intentum;quia pn eptum non comminuendi Osagni, non tantum respectu agni paschalis intelligebat, sed etiam dc Christo, cui ux crura in cruce non sunt confracta,ut constat Ioan . i s. Stame in
spirituali lentu de Christo inteli gi dicit Rugustalpista ro. in Ioan Chrysostomu hom. 8 inici Theoph etia ibi Pistraealsiae,&1smael duo silii Abrahami ad literam significant, & duo testamenta uetus,&nouum per allegotiam, ut dicitur ad alatas 4.ergo non omnis sensus intentus ab Spiritu sancto est literatis,'ex aliis reiici poterit lixe prima sententia. I seeunda sententia requirit, ut propriὸ vocibus significetur sensus abspiritu sancto intentus. sed haee conditio non req iiritur, ut patebit. ullo modo Lyra loco citato dicit illum sensum, qui Diopria lignificatione exprimitur immediat E esse litetalem sita literati sensu carere Scripturam, quae tantum habet metaphorieas expositiones. Sed etiam aperte fallitur. Primo, quia sunt verba inScriptura facta, quq nequeunt proprie exponi sine manifesto errore , ut quando Cht inus lapis dicitur aut vitis i ergo aut ille l cus careret sensu literati, aut s habet etiam esset salsus,& erroneus 'sed utrumque est falsum&t iis diculum,priter ea supr iam probaui,nullum esse Scripturae sensum, si non est ab Spiritu sancto
e I lco ergo primo, literalem sensumscripturex eum esse quem Deus immediate per verba illius significat 'siue proprium , siue impro
Ae hires. cap. 3. Adamus prologo in Isa immo &Lyra supra. llelarminus loco citato. Probatur autim conclusio ex iis, quae de sensu literati docent.&spirituali, scilicet, spiritualem continerite literati,& se quas medullam in cortice; lite talem esse des oris, spiritualein intii , ct D. Hie---ymus dochi in c. a inrisch. ci . a illa verba, Et Alit scriptis, an θsris. Foris in histotia, inquit, literae, intus intelligentia spirithali ,13e inferedocet Grego iuε, in Morahe .aec . ., In illa alueir, sia liciti, aduertendum est, non Trequiri, ut velisi in propria s gnificatione acci-ptio ur,quia sam est, ut verba immidiate ad italum sensum perserantur, tela etiam Der translatam fgniscationem illius snt signa. in quo deceptuset Lyra, pura scaturetensu iterati illam Scripturam,quae non nisi per mhraphoras est i tra : sed salsum Mocer, quia, R homines saepe per me phoras, guris loquuntur, Stanten ad literam eos exponimus: idem ergo est in sermone Dei. rit ergo sensus lite talis, sensus immediatὸ per literam signiscatus: sed ut censeamus literam immediate significate oportet, ut habita ratione precedentium, & sequentium ita conne inctantur verba in eo sensu, S sensus, alias non est litetalis, ita Ribera Oleae M. t. c Ἀμ-u, T II I.
Ud contra. Primo, quia si siletalis sensus est silla, quem verba significant immidiate, tequitur,nisllum esse Scriptura locum, qui non habeat literalem. P cibatur consequentia, quia necessarium ess aliquem esse sensum immediatum verbis ante quem nullus alius sit. Consequens autem videtur salsum;quia lancti plures significant aliquamscripturam este Iospirituali sensu conten bre, vi videre est in Creg. 4. lib. Morat is principio. Chrysost. homilia 33. in Ioann. Hieronymo 7sib in Isai. in illud cap 19. IIa tunsistitis cum& Matth ai. Orig honii l. r. in Cenes& peti arch e r. August 3. dei doctrina Christiana e. u. 8e Psi 3ci. S lib. qq. in
logo 3. concedit aliquem locum Scripturae non habere sensum litet alem , quia non habet
Respondetur tamen concedendo sequelam, o nullum este,cripturae locum,qui non habeat lite talem sensum, eum scilicet, quem significant vel ha immediata; non medio alio priori sensu, aut propria, vel saltem translatitia signiscatione. Nihilominus interdum Patres vocant sensum literalem illum, qui elicitur attenta dumtaxat proprietate,& contextu literae, qua ratione docete solent, quod quando in lite tali sensu apparet aliqua salsitas recurramus ad sensum spiritualem, id est,ad alium, iuxta metaphotieam
signi Mationem &e. Nihilominus hie sensus literatis est , id est immediate pet literam significatus a quia vox immediate significat res
67쪽
diras, aliam propriὸ, aliam per 'translationem, ex quo fit, ut quando protrius sensus non est, quasi medium ad significandum alium, tunc figuratus lenius, liter alis sit. Io Secundo arguitur, quia si litetalis sensus est ille, quem vetba immediatὶ significant, contin- et Iiter tem sensium esse salsum. Exempli cauisu, in illis verbisCaiphae Ioannis petit ut ν- s hame moriarer, cte. Sensus enim illius erat expedire, ut magisChristus morereriir,non propter redemptionem generis humani,sed ne turbaretur populus Israelitaeus,ut venirent iterum Romani. Confirmitur ex illis verbis Genes 3.
terum Deae, triad in Pactimque comederitis ex ea, aperit uis Mali vestri, o eruuscis diseri cap. 9. Dixit Cain ad Damnis. Mainest
Qiue loca in immediato sensu salsa sunt 1 etia
ar Respondetur illa verba habuisse duplicem sensium,alium intentum ab Spiritu lancto Caipha non intelligente , alium vero intentum a Caipha, huius quidem lensus immediat E salsus suit, sed non sensus immediate ab Spiritu sancto intentus , qui sensus literatis suit illius Ioci quatenus est Scripturae , de verus, quia immediate ab Spiritu uino intendis suit. Λd confirmationem respondetur, omnia illa loca non esse integras propositiones Scripturaturae, ted habete
xationem unitas extremi:sessius enim argumen-
locis reseruntur, ea dixerint, quod de fide eshamuis res dicta ab illis esset salia; tam enim de e est, quod Pharisaei dixerint, in MelrebuChristum eiecisterimonia, qυ ni est de sid novirtute illius , sed tropria virtute diuinatis illa eiecisse Et eadem eli ratio plurium aliorum locorum,quorum Spiritus cinctus non est authoi, sed refert alios ea dixisse priuato , & humano
Tertio arguitur, quia verba, quibus reseruntur facta prophetica, ut deambulatio , & in quibus reseruntur imaginariae visiones immediatὶ
eis vis ex significant,& mediatε illa, quae illis visi ibus significabantur, & tamen est literati sensus , ut dicit Sanctus Thomas quodl. 7.
pus est, ut immediath significetur per literam. Respondet g. tam. & cum eo dumelius in tae
mis,sed apparentra tantum,etiamsi immedi te per Scripturam significentur,nihilominus res verae, per illam apparentes significatae, ad liter tem sensum pertinent; quia idem est immediate significari vocibus, aut scriptis, aut illis rebus
apparentibus , quae tantum ad fgnificandum
confinguntur. Ex quo docentChristum per lit talem sensum significari in lapide de monte sine manibus abieisso Dan iacvaria tempora per se-tem boues,aut septem Ipicas, Genes. I. dc per arietem Rex Medorum Sper hircum autem Rex
Uraecorum,n Daniel. 3. Est enim ille quidem
Ioevilonis modus, ut dixit Ioseph ut Gen in
du Phriami Quia igitur illa est quaeram Dei locutio, significatum immediatum illius etiam ea liter ale licui quod refertur scriptis, liceScripturae immediate significent voces: ita igitur licet voces immediat E significent illas apparentes res, quia illa sunt tantum ligna;nihilominus est lite- talis sensis. Neque L Thom. dicit res illas veras insensu is
historico significari per literam, sed per illas res;
quia eum etiam tantum habeam rationem 1
ni , non verae rei, aliquid speciale habet sensus comparatus ad talia signa, quod non reperit in iμ, quae per res vere gestas lignificantur. Ad indo ulterius,quod non sit literatis senius ille t rum veratum,in tamen literilis senius, quod utares significentur, quia posteaScriptura exponit illas visiones, designificationes, fit respectu illius opositionis est literatis sensus, licet nocirespectu prioris literae. Item quia ilia visi nes sunt locutiones Dei, respectu illarum dicitur esse tensius literatis, di propterea Scripturae, qua tereri illas visiones :licut respectu Scripturae , quae refert aliqua verba , liter alis sensus dicitur ille,qui est literatis sensus verborum re
auarto arguitur, quia metaphoricus sensus I est liter alis,li historicus,dc tamen non tame diate significatus per literam, quia illa primario significat nuprie unam rem, secundarici allam. Resipondetur, quod utrumque significatum en mediatum , unde metaphoricus tensus est literatis. Qiundo enim dicitur nomen primario significate aliquam rem non ideo dicitur, quia
medio illo ignificatores alia significatur , sed quia primo imposita est vox ad illud lignifican-
n,postea translata eli ad aliud,sed iacta translatione , immediate significatur res alia minus
Multis modis diuidi potest literatis tensiis. I,
Ptima,hi praecipua diuisio es, in literalem, pro prium,3c figuratum. Hanc diuisionem imaret
Lyra , qui solum proprium dicit esse litetalem: sed ex pipliciis impugnatur,quia proprius is
deficit in Scriptura Stippono ergo,duplicem esesie litet lem sensum, alium proprium, alium figuratum. Literatis proprius est ille, quem redis dum verba per propriam significationem vocis ex intentione Spiritus lincti. Λlias dicitur his guratus, aut tropicus, quem ex intentione viis titus sanini verba immediate reddunt, accepta non in significatione proni sed translatitia. ex quo fit , ut figuratus sensus,& tropicus figura vocis multiplex sit pro multitudine tropinum. Aliquando Metaphoricus, ut Apoc. si Vicit Le de mis Iuda, ubi LeoChristum ad literam significat per metaphoram : Aliquando vero est sensus Allegoricus allegoria vocis , quae est
68쪽
contigit, qui peccauit deceptus, putans se futurum licut Deum. s. Reg. 8. Clamate me niatori: De in erum est, morsian loquitur, cur ιter uti, ammtὶ remit.
i5 Circa quam diuisionem notandum est in seriptura duplicem usum esse similitudinum. Aliquando enim in Scriptura ponitur particula, quae exprimit similitudinem, ut cum dicitur: Simile est regnum eia rum grano Hapu, deri &tunc verba accipiuntur in significatione propria, di dicitur unum Literi assimilari; aliquando vero non ponitur particula exprimetis similitudinem , sed in actu exercito propter similitudinem vox transfertur ad significandam aliam rem, ut cum dicitur: Exu Ptseminat,3cc. in quoli,co semen significat verbum Dei , S: tamen proprium semen signis ret, si diceretur, ver-hum Dei est limite semini. In hoc ergo secundoviu similitudinum est metaphoricus, aut alles ricus sensus literatis, quia immedia E significa- tue ille facta translatione vocum, unde literatis
Addo iissuper adeo esse frequentes in sertis plura , ut sepe in eodem sermone eadem vox modo proprie, modo metaphorice sumatur , ut notat Origenes lib. s. in Epiti ad Rom. in illud cap. I. Nunc autem sine lego Muia Dei maris stain. August. i. de consensu Evangelist. cap. 3.
constat Ioan . q. ο - ροι bibit ex af hae stret iter m. ui autem suberit ex AEqua , qaeam τε rabo, - sitiet in Germem: primo enim aqua puter, ex quo haurire venetat Samaritans, significatur,
postea vero aqua, & verbum Ario, figuratZ acci-runtur. Idem fit ibidem in nomine me D. Ad. m. 8. De peccato, id est de cruce, quod lie dicatur propter antiquam maledictionem pendentis in cruce, damaiavit heccaram, id est culpam :& 2 Codi s Eum M peccativm id est Ipam) non
mouerar, pr ista peccarum fecst, id est sacrificauit
,8 Sed in hoc figurato, vimproprio sense notandum est nonnunquam Latinam versionem carere proprietate, quia in ea usurpintur modi aliqui direndi in Hebraea, vel Graeca lingua, ex qua ipsa Iumitur, irequenter inusitati in Latina Iingua. Exemplum sit In repetitione eiusdem vocis , vel rei, per quam repetitionem augetur quod dicitur. Primo in verbis promissoriis; aut eommmatoriis significatur firmitas, de certitudo rei praedictae , aut celeritas implendae promissionis, ut notat Augustinus in Psal. 7 . prope initium. Hieronymus in illud Iob s. Et μοι verebar aut in . Et habet haec tegula iundamentum in scriptura Gen. r. vlii ferundum Em--nr firmitatis indidium est, eo quod fiat sermo Dei, & velocius impleatur. Exempla ste
quia faciens sacram in te insericataram.
Secundo vero haec repetitio vocis significat intentionem actionis significatae, atque aliquam eius magnitudinem , ut notauit Euthymius
Pal. 33 Psal. ,st. Sanctι ei in exultatione exu is vr. Pial. 117. Castigans, castigauit me Donnam, id est valde. i. Reptis. Potens. teru, id est eris potentissimus. Lucae 12. Desiderio desideraui, id est vehementer. Hieremiae 8. Sc Sophon. I. --ererat soco gregabo. . . .
Tertio, repetitio nominis in secundo ea se id vim habet septi latiui, ita dicitur Apoc. 19. de Ε-Zech. 26.deus deorum, Dominus dominantium: Rex regum: id est supremus inter reges, de dominos. Eodem modo diciturcamicum canticorum: Virgo vi iginum r Vanitas an iratum Ecclesiast. i. id est, maxima vanitas, hoe enim
modo Hebraei supralatiuum lupplent, quia illo
Quarto fit repetitio ad significat iam multi- aitudinem rei significatae per nomen. Ita a GIosa, in cordera cor e locuti stat, id est duplici, de multiplici corde, Et ad hunc quartum modum redu edotest tepetitio particulae saeculi, 'diei, ει g nctationis in saecultam iaculi: de die in diem: vis ratione in generationem,id est per plura saec u-la, de per plures dies,& generationes, ex quo fit, ut hae repetitione, Ec multitudine perpetuitas significetur Eodem etiam pertinet tepetition minis Det Hal. 6s. 'Penedicat nos Dein,Deus uoster. benedicat nos Deus, qua repetitione intelligitur multitudo diuinanim personarum, de in iecunda additur particula Noster, quia secunda levassumptionem hum nitatis Particularitet nostia Deus est. C A F v T R
ΡLuta sunt quibus videtur non fuisse eonu li
niens, ut Scriptura tot teretur metapho
ris. ut 3, quia Inde reddit ut scit plura disticillima, ut non inset ligamus, neque a1sequamur germanum sensum illarum locutionum, metaphotae ctim pariunt obscuritatem, ut dicitur
dicit, intaphorat esse reiiciendas. Staindo, Mia dilui occasio interpretandi quaelibet locaelarissima metaphorice, iactit multa alia intelsi guntur qua ratione illa verba. Hoc eu carpas inrem, explicantur figurat E ab Haereticis, hoc est figura corporis mei. Terti, , quia in parabolis non potetimus intelligere, sitne res, quae adducitur, veri gesta an vero Mu ad aliquid docendum. Quarto, non poterimus scire, vitiati illa ,
quae previs es dicta sunt Deo, fuerint res is tegestae r an potius apparentes ad loquendum Mil Idctinus ipse Seripturae vias latis Gn- ifirmat lutile conueni eas valde , ut tot HIent
69쪽
Incta pirorae in scriptura, di varias causas, & valde congruentes. Prima est S. Thomae hie ; quia aliquando dicuntur res, quae superant captum hominum aut omnium, aut plurium, Ac tunc portuit, ut aliqua similitudine significarentur, quae alia; bene non possent intelligi a rudibus. Secunda est; quia aliquando mel tis per varias metaphoras explicantur proprietates, quae honpossint unico nomine significari, & aliqua metaphora melius significatur aliquid, ut quando Deum dicimus iratum esse, nolumus dicere, habere passionem , sed , ehementet illi displicuisse aliquid fructum, haec enim melius explicantur per
x Praecipua ratio est, quia in Hebraea gente, &Syta luit commune sapientibus uti in craphoris,& ideo vlu factae erant hororiae, quae multum utilitatis aferebant. Quod ut inelius percipiatur, ad duo capita rc uocare postumus metapho rase aut enim metaphorae inducuntur ad maiorem significationem, ut sunt metaphorae lumptae
arsi is not mimis, . t tam dicitur, Christus lux mundi, via,'& vita, leo, dec. Ahae vcro dicuntur ad occultandam rem dictam , in quo sunt plurimae utilitates , ut prosequitur Augustinus tr. de Ciuitate cap. 1ν. de de doctrina Christiam cap 6.11 Prima, ne facile intellem spernantur ab infidelibus non habentibus spiritum Dei, S ut magis aest, mentur a fidelibus. Secunda, ut illa dis-hcultate, corporc abiecto, accurate intelligere Scripturam nitamur,& inuenta propter dis icultatem placeant, ecquando non omnino possumus deliderio satisfacere, humilitatis nobis motivum
sit,& ad petendum auxillum, quoScriptura debet intelligi alliciamur, ut be u rigenes bom,
C A p v T VI. Re Onsio ηd obiecta. INde respondetur ad pilinum , quod dicet V metaphorae causent saepe dis scultatem, sed
ex iis, quae ad moles, & salutem sum neccssaria, alibi explicantur. Deinde reliquit Deus Ecclesiae clauem scientiae ad aperiendam Scripturam,& proponendum Verbum Dei: illi enim assistentia Dei est promissa. Denique propter hoc quosdam in Ecclesia dedit Doctores, qui illius
Spiritu illam interpretentur Si in aliquibus non assequimur sensum, non est in necessariis ad salutem: At ex alia parte Scriptura alii matur,&veneratur,& fidelibus humilitatis, de stud ij occatio tribuitur. 1ν Ad secundum similiter respondetur , regu Iam utilem esse, qupties Scriptura potest intelligi in tensu proprio, qui recte conncchitur cum sequenti, & praecedenti sense absque ullo periculo ertandi contra Ecclesiam, mores, traditiones, vel rationem naturalem, ille sensus censea-
l tur liter alis ab Spiritu sancto intentus, quae hin
i regula August. de doctrina Christiana. Propter quod reprchen d itur Origenes ab Hierony-l mo in prologo lib. 1 Comment . in isaianar ova, i inquit, titeruasserariti eragatur, o imo retatis j 'brumgudorum suum ingemum facit prelisa
facit menta. Et in illud Ieremiae: Porris', eos ini collo. Ratio vero huius regulae est, quia alias tolletur nobis ei scacia Scripturae, di utilita illius, si facile, & temere in metaphoras declinemus. Confirmatur , quia constat ita locutum esse Deum, re illis verbis, quae nobis sussciens regula inr adiuncta expolitione Ecclesiae, S traditione; li aure in facultas est interpletandi metaphorice, non poterit Eccletia regulam habere in Scriptura, quae potest proprietate reiecta per metaphoras interpretari. Primo ergo est haec regula ob seruanda. Deinde ex Dinor hus E eiis , &traditione ii lius cognoscendus est scripturae sensus, quia nisi hoc modo scripturae adhaereamus, non poterimus adipisci vertim illius sensum, quod obseruassu l asilium , N Narim2. refert 'Ruslinus tib ii. c. 9. Ambo nia ira druin scripta
pria prasimptione. sita ex maforam sir μου, or au- tiarat.tte sequebantur, quos ex Apostolica surae filo ηe intefluendi Naetiam sesepse .alfabui. Et Hieronynius Lpistola ad Paulinum se fecisse testatur,ti maxime in praelatione ipsa ad F plaeticis. 3i tertium de parabolico sermone per alle- 2 goriam vocis, rei pondetur etiam in illo esse tegulam , qua cognoscamus; an reseratur res vere gulla an Ordinata tantum ad docendum Si enim in illa reserantur nomina propria personarum, argumentum est veram esse historiam gestam et sebus vero esse rem ordinatam ad docendum. Qua ratione communis est D.itium sententia, parabolam, quae de diuite, di La Iaro, refertur Lucae i6. sui si e veram iustoriam, quia refertur nomen Laχari, S Abrahami. Quam rationem expressu tradidit CMysostomu Homi l. de diuite, & Homil. i. de Lararo, fi diuite. Parabola sunt, inquit, v exemplam psηιι , ct tacentur κs
eia Abraham. verus est 1a reus. Origenes cap. . in Iob in Commentariis,quos Perionicus interpretatus cst : Ment om m. inquit, nominis fecu. ne si homnem omitius diceri, argumentum Liquod suere eabfruar eis r. Eand cm lubet doctrinam Am
biosius, di l uthymius in illum locum Lucae, latius Damascenus sermone de iis, qui in s de
Quare de aliis dehet intelligi Augustinus 3 olib. r. quaestionum Euanguli earum q s i. quando dicit, res non sui se vere gestas, sed ordinatis,ime compositas in doctrinam audientium, intelligitur enim de aliquibus, in quibus non sunt nomina propria personarum a neque tamen dici potiunt sabulae, quae significent res verosimiles,& possibiles: Parabolae enim Clit illi sum tales, quae possent optime contingere. Lt ex hoc primo colligitur historiam csse verὸ gestam , nori
70쪽
tantum illam, quae Hi libro Iob narratur, in quo est eommunis omnium sentcntia ; sed etiam eam, quae resertur in capitulo primo Oseae, ut disputat eo foeo P. Ribera , licet aliqui contra sentiant; quia ibi primΛ mandatum Dei reser tur , & nomen Meretricis ductae in uxorem, & j nomina filiorum susceptorum. si Ad quartum de visionibus respondetur, etiam in illis facile cognosci, utrum res veras res rant ; an tantum imaginarias; explicant enim invisione contigisse,ut constat Erech 8. o. Ap GL I. 4.37. di 2I. aut ipse rerum cortex, aut res sunt tale , quas eonstet non fuisse in regestas. Legatur Ribera loco citato circa alia mira sacta Prophetarum,utrum vera suerint; ut saetum illius, qui dormierit goo dies, & illius, qui amhulauit nudus, B: simidia. Quando autem tales res, neque ex Scriptura constat ex visorie contigi se si ratione, aut honestati non repugnent, in lius in secundum proprietatem explicari. L satur Basil. c.8. I. Isai. Hieronymus in prologotia Isaiam.
3 E, dictis colligitur, prima dilauio se sus sit
ratis,alius est proprius, id est proprie immediate significatus a voeibus; alius figuratus figura locutionis. Rursus hie est duplex alius figurae v eum,alius fisurae rerum apparentium. iis modi, diuidi solet sensus Scripturae, sed non per diciarentias contrahentes sensus aut significati nem Angust.lib.de utilitate credendi ad Hon ratum e. 2. & 3. diuidit sensum Scriptura in Hustoraeum, Eliologicum, Anagogicum. Allegoti eum; tres priores sunt liter ales: Iἡ Allegorieό intestigit omnes sensus spirituales. Historicus, inquit, est quando Scriptura plicuer rem narrat risio uictis, quiando rediutine usa eius, quod refertur: Anagogicus , quando explicatis congruere nouam te
samentum cum vereri sae improphetia liter uti, siue in l=mtuati e ad oricas. quanda significarin medis rebus gnificatur hic enim insensus msuas; qai solet asserariarum nomine gnis N. At,ut constat,tres priores sensus non tignificant diuersitatem si
Mersitatem rerum, quae in Seriptura ad literam senificantur. Alici modo Heroii. epist ad Hodihiam distinguit in Historitani Magogicum, id est moralem, & spiritualem, in quo Allegoriacus,& Anagogieus videntur comprehendi C A p v x VILIn aliquibus Leis Scriptura ea duplex sen. Iustiteratu. er quibus registis dignoscendus. h Criundo loco disputandum nobis est. An in
Jquolibet Scripturae loco sit aliquis literatis sensus, ex maliquo interdum duplex λ Circa priorem putem Lyranus loco citato e. dicit, Scripturam quando tantum habet metapho cum sensum. carere literati sensu, sed iam ex duetis hoc reiicituri, ene; cinia sensus metaphoritas est literatis linius; nullus ergo Scripturae I
eus erit, qui non habeat sensum literalem. I in possibile enim est quod non si aliquid immemdiale sgnificatum per propositiones siue pro prie, sue metaphorice; rescii in possibile est allia quem locum carere sensu literati. Circa eostcriorem partem maior esse potest
controuersi a. Adamus in prooemio in Isai. obiuter dieit literalem sensum esse vilicum in quo possint plures spirituales contineri. Nihilomianus communis sententia est Theologorum es.se in aliquibus locis duos, ac plures sensus lit rates, quod dicit Augustinus sepissime Ia.Co
fessorium cap. i8. tu sequentibus , & cap. 3I. de . de doctrina Christiana cap. 27. S.Tho m. in hoc articulo, & q.q. de potentia art.I. reliquoseitabo infra. Probatur primo ex illo Isaiae, in quo su ut 3 duo loca, quae sere necessarium est duplicem literalem sensum habere r in illo mini capite perte sermo ad literam inde Christo : dicitur autem: Vere languores nostros ipse tust, ct dolores nostras ipse portauit, quod ad literam intestigit de Christo: quia ipse passus in propter peecata n stra; quae languores sunt; & languores,&poenas pereatu nostris debitas ipse soluit: statim enim subditur: Et ras putauimus eum qu percussum a
Deo: irae aurem vulneratis estpropter iniquuates πο-
sensus ergo literatis est, quis i Christus poenas debitas nobis ipse tulit, sed praeterea est alius sensus literatis, nempe, quod nostras infirmitates ipse curassit: Matthaei enim 8.postquam
referuntur infirmorum curationes, dicitur Vt adimpleretur quod rictum et per Istiam darentem: LUe infirmitates nostras accepit, O vrotariones portauit. In eodein etiam capite dicitur di De angustia,&de iudici ci sit blatus est,generationem eius uis enarrabit: quem locum de duplici gener tione CEristi intelligere oportet; quia utraque est valde mirabilis: Prima aeterra ex Patre sine Matre: Secunda temporalis ex Matre sinePatre. Alij intelligunt generationis nomine sobolem Christianorum, de fidelium, quorum multiat udo magna orta est per regenerationem ingratia Ratio eonclusi rus est, quia Deus, qui omnia 36
comprehendit, potest plura dicere hominibus,&praetcrea talia signa eligere, quae possint plures sensus habere, &ex consequenta plura ac tasgnifieent, quia illa plura ille intendate erunt
ergo omnia illa sub literati sensu ; est ergo hoe possibile. Quod autem de facto ita sit, primo
colligitur, quia hoc maxime pertinebat ad dignitatem Scripturae,ut malitera plures haberet sensus: res enim tu rioris ordinis solent unita habere; quae in inferioribus plura, &dispersa sunt. Secundo sussiciehter ostendit ipse usus
Patrum, quidlueritinode eandem Scripturam interpretantur et cum autem eos possimus d
sendere, dicendo omnes sensus illorum, si contextui bene cohaerent, esse literales; non est cur dicamus aliquos eorum dis unctive, non suis. se assecutos mentem . & intentum Scripturae. Quod argumenturn urget magis in Conciliis. N