장음표시 사용
71쪽
Pontificibus, qui aliquas Scripturas diuersimo
de, licet non contrarit,interpretantur.
Exemplum esse potest in illo Psal. 6 . Sιῶν-
mium intra meduos Heros, pennae columbae dear tenta
ra, quae Latina verba ad literam significant pro missionem seruis suis factam, quod etiam s securi. N absque ulla cura quieti dormiant inter medios clero id est sortes, quae illis contigerunt in distributione terrae promissionis,ob diuinam ergo illos prouidentiam, nullo laedente hoste ab illo conseruandi, ae proinde tanta pulchritudine, ut comparari possint columbae, cuius alae
cum argento colant.& dorsum eum nitore au
ri. In alio tamen sgnificatio nominis Hebrai, pro quo noster interpres vertit cleros ; sensus est, quod etiam ii propter aduersialcm videntur sordidi. sicut ditiqui inter medias ollas in Q si ne habitant,nihilominus vos Deus tam pulchros eis ciet, quam sunt ala columbz dcargcntata, cuius dorsum nitore auri splendet. 38 In illis etiam verbis: Beati mites. quia i min-debunt teriam; aliqui intelligunt nomine terrae proprium conti personam mitis, qui es Dominus di dicitur sui,& proprii eordis; scut contra iratus dicitur non esse Dominus sui, quando illa passione agitatur. Alii intelligunt terram viventium, id est gloriam, quae mitibus promittiatur. Alii intelligunt omnium corda,& animos, quos conciliant tibi mites. Qui omnes sensus veri sunt.&pertinebant ad excitandos homines ad mansuetudinem, & possunt illa litera signiscarit absque tandamento ergo negaretur, illos sensus ibi contineri. C A p v x VIII.
Drani reguti, o Dio si refertur, se μι
uenatur. . A regulam tradit Lyranus Matth. r. di Daniel. 8. & Dionysius Matth. a. tunc esse duplicem lite lem sensum in uno,&eodem loco, quoties aliquid praedicitur, quod quidem
impletur in veteri Temnunto , magis autem
principaliter in aliqua persona noui Testanaeniati. Exempla eorum sunt locus Oseam. v bi dicitur: Ex Hypto vocavi sitium metim. Qui locus ad literam intelligitur depopulo Israelitico, &etiam in Christo Matth. 2. redeunte ex AEgypt . Dicitur enim ibi, ut impleretur quia dia iam est, ex PQ pro iscuus stitim meam. Et Exod. ra. pra ceptum est,ut os agni paschalis non comminum
retur, quod sine dubio ad literam debet intelligi de illo agno, qui singulis annis offerebatur: &tamen dicitur Ioan . is. milites non confregis .crura Christi, ut ιmpleretur quod victum eΗ, os non comminuetur ex eo. Fundamentum esse potest,
quia non adducerentur illa loca aBEuangelistis, nis ad literam de Christo intelligeretur: neque dicerent ibi impleri. si ad literam iam esset sermo
6o Nihilominus mihi haec regula non placet, &facile potest impugnau, q a citati authores s l tentur ideo fgnis eari illa gesta nouid stam iai ti illis locis, quia facta veteris figurabant ea. qua in nouo sutura cratit: crura tantum in sensu spi-l rituali significabantur. Vtehim supra dixi spirituali, sensus ille est, qui iracdiate per locuti nem signis icatur mediit rebux uestis. re dictis dei veteri restamen tri,quod confirmatur exemplis allatis a pr edictis authoribum illa enim verba Oscae n. Ex Ah opto vocuus fit,nmme m. ad lit etiam intelliguntur depopulo Israelitico: sensus enim litorali debet eontextui historiae necti, re signi seari, habita ratione ant edentiuiti,& sequentiunt. Sed si ha e conlideremus ad literam, non
s potest signifieari Christit, in illo loe . sed ille
populus, quia de illo. qui dicitur vocatus ex AE-m pto, dicitur aliorum monitu immotisse idolis di neglexisse curam, qua a Domino tanquam ab amantissimo quaereretur: hoc aut in tantum potest de illo populo veriscari. Vnde etiam septuaginta vertunt. Vocatis filios meos, clim populus. cum sit terminus colli ctiuus, potuit in plurali suniscari, sicut enim unica persona potest populum signiscare, ut patet ex illo Genes 1 s. Dua gentes sunt in utero tuo; ita unus populus potess significare Unica in poscinam; qua rati ne illum populum salse Iiguram Christi docet Origenes Homi l. i .in Num. Chr sest. Hom.8. in Matth. N Rupertus in eundem locum. Secundo, id probatur aut horitate Patrum, o
qui di eunt, illud esse dictum depopulo I raesitiaco, di impletum typice in Christo, ut constat ex Hieronymo, S. I nom. Theophyl. & aliis in illum locum Matth. 1.& Glosa,& Hugo,&Bur gensis in citatum locum Oseae docent idem, scialicet spiritualiter signiscari reditum Christi ab AEgypto in reditu populi: nuia scut ille populustcmpore semis venit in juvptum, ex quo exiit loquente Angelo ad Moys m,& pertransit inare. in quo Baptismus fgnificatur, commoratusqo. annis in deserto, tandem terram proin iiii ni, ingressus est: Ita Christus Filius Dri, pers eutione Herodis ingruente, AEgyptum venit, ex quo exiit mouente Angelo Iosephum, & haptizatus in Iordane, qo.diebus in deserto perseu rauit. & tandem praedicare coepit, & in terram promissam caelestem homines escitare. FOd etiam modo de praecepto non comminuendios, constat ad literam intelligi de agno Paschali,& illo mediante per spiritum significari illud,
quod Ioan. is. sertur: quia ille totus contextus Exod. Ir. non potest nec si in Christo , ut satis 'eonstat: ergo non intelligitur litera de illo, qui ut dixi, literatis sensus hoc differt a spirituali, uod literatis debet texere historiam. ac proi e necti cum antecedentibus. Spiritualis autem sensus hoc non requirit, ut satis compertum est, unde ad typum tantum intelligi de Christo ii lud praeceptum non comminuendi ossa agni; ad literam vero in Phase dicit August. tract. iro. in Ioan . Chr)sost homil. 8 . S.IHom. Caiet. de alii in illum locum. Ad fundamentum autem sententia oppos- qatae. Respondetur, quod spiritualis sensus non
72쪽
nunquam magis intentus est i spiritu sancto, quam literatis,cuius finis est spirituali, & mystiucus sensus. Quem sensum recte cognouerunt Euangelistae , &ideo optime potuerunt dicere impleri illa loca in nouo I cstamento quia figurabant illa sutura gesta N quamuis literatis sen- lsus esset impictus, tamen alius sensus magis prς-cipuus impletus non erat. vltimo loco vellem regulas asterre, & in medium adducere , quas exsaeris Doctoribus iudicem magis prodeste ad cognitionem literalium sensuum. Sed de hoe vidcatur P.Mb. in prouiri.in Proph. ZachariC A p v τ' IX.
Ingestis vereris Tes amori reperisur Os
t istitiam reconditus. M Ertio loco disputandum est , An praeter A sensum literalem' .el historicum sit alius mysticus,& spiritualis, in scriptura,& iinprimis desilitio sensu, spiritualis eolligitur ex dictis initio huius disputationis. Scilicet, quod ille stsensus literatis, qui immediate significatur per verba, ae proinde in historia nectitur. spiritualis vero ille est, qui immediate significatur per verba, id est medio signifieato alio literati. Ex quo fit consurcnter, sensum spiritualem non necessario debere connecti eum sensu literati praecedenti, aut sequenti, aut eum sensu alio speciali, hie enim sensus fgnis eatur media re aliqua signis,ata , quae euntia proprietate debet
habere illam sqnifieationem, non ex praecedentibus verbis. Verba autem eum determinantur
eY praecedentibus, & sequentibus, quando est historia continuata, neeessario debent significare ad literam sensum, qui eonnexus si cum sensu antecedentis historiae.
Exempla sunt in Agno illo pasthali.& aliis fi
guris veteris Testamenti, in quibus non possemus sensussi spititualem nectere cum omnibus particulis. Supposita igitur definitione sensus spiritualis, in hae re Caluinus, & sere Lutherani reliqui dicunt, spiritualem sensum esse figmentum praedicatorum, idq; etiam dicitur in Glossa marginali. Mul in Iosue q. s. idemq; Porphyrius dixit,ut rescriSyxtus lib. r.e.1.videlicet, sin
sum typicum initium habuisse in origine. Seripturam vero humili,&rudi stylo seripian isse a Movse. Nihilomintis Adamus prologo in Lsai. & Abulensis sit pra citatus dicit, haeret cum esse negare in scriptura alium sensum,praeter illum qui historicus dic turi s Dico crgo, s de Catholica credendum est inscriptura cise alium sensum reconditum, & spuritualem , signiscatum in gessis veteris Testa
menti. Probatqr primo ex Scriptura I. Cor. Io. postq iam referentur multa ex veteri Testamento,addit lacavitem in figura facta sunt,de infra : Haec omnia in gura contingebant illa, id est, in typo. In quorum locorum expositione nulla esse potest tergiuersatio,&ideo omnes hoc modo illa loca explicant. Idein dicit Paulus ad Ga-
sat.c. . Postquam enim retulit, Abraham dii ostfilio; habuisse, alium ex libera, alium ex ancilla,
secundum communem earnis consuetudinem,
addit tofisi per asse riam dictu, hac rei huidus I sumenta. Denique ad Hebraeos cap.7. perspicue dicit: Melchisedec, qui interpretatur rcxIustititiae,& Pacis. figuram ni isse Christi. Secundo autem principaliter ex eadem Scria ψηptura argumentum potest seri ex iis, quae in Guangelio dicuntur impleta, quae cum ad literam non impleantur, necesse est ut dicamus impleri secundum mysticum sensum, S proinde hunc sensum esse in Scriptura Probatur ergo primo ex illo loco Matth. r. Ut plererer quod dictum es per Prophetam e Ex A rapto vocanι stium meum, quod vi capite praecedenti probaui I non intelligitur ad literam de Christo, sed de populo Is
raelitico. Et Ioan .r . similis locus est. I t/m eroris quod dictum esse Os non comminuetis ex eo. Quariora non possunt per literam immediate intest agi et ergo tantum mediate mediis aliis rebus, si Gnim nullo modo ibi praedicaretur futurum in nouo Testamento, non diceretur impleri Scripturam, quae nulla ratione praediti itit ud. Qua re magncipere errauit Iansin. cap. II. Concord. dum dicit in illo loco Matth. a. Vt ιGyretari
non sgnificari illud esse antea praedictum in illo loeo, sed veris cari etiam in Cnristo, quod di-etum est depopulo Israelitico AEgypto cauastium meum, & eundem sensum dieit esse illud Matur. I 8. II hurita bene de robu prophetistit Varus: 'vultis hic lubιὰ me honorat. Graviter tamen in
hoc errauit Ianseatius; quia s Christus dicit Datam illud prophetasse, aperte sDiseat illud praed xisse, alias non prophetasset, & loquitur
contra e mmunem patrum sententiam, qui illa loca ex .iritus sancti intento intelligunt habere illum sensum Tertio arguo ex Patribus i nihil enim in illis
magis commune est, quam modo praedictri interpretari Scripturam, post taplicatum historicum sensum, quem figuram, &typum dicunt esse aliorum, quae sunt massi reeonaita. Quod exponendi genus duxit principium non ab Origene, ut dixit Porphyrius, sed multo antra, Philo enim, qui longe ante originem fuit, seriabit lib. de vita the rica, vel contemplatura. N ex illo Eusebiu lib. r.his cap. 7. hunc morem fui L. se apud quosdam; qui religiosorum more priuatam habebant, dediti admodum intelligentiae scripturae. Legantur sancti super eitata loea, in quibus aperte noc docent, quod enim Patrihus familiarius Cyrillus in prologo super Leuitia eum dicit, quod in scripto verbo se habent sensus litetalis, & spiritualis, scut diuinitas, di humanitas in Chris . Origen. . Periarch. docet se habere utrumque sensum sicut animam , &
esse 1ῖgnatum librum, seriptum intus. & foris Erech. a. & Isaiae 19. & Apocal. 3. foris dicunt seriptum rerum historia,intus per mysteria; d N anique Greg. o. Moral. capa. hoc inquit esse dia
73쪽
uinae scripturae proprium,ut dum narrat hist riam, prodit mysterium, & idem Gres Hom. 1.
in E 1echielem historiam appellat radicem, spiritualem sensum fructum. Et denique Augu1hinus Epistola . ad Volusianum docet, nihil esse in Seripi uris, quod non habeat mystctium, &Chrysost. Homil. 13. in Genes vel SVllabas seriapturae dicit habere reconditum the aurum. Le
nymus procem . in Isaiam. Baslius prolog. in Isai. Cyrillus lib. . in Ioan.cap. s. Theophylact.in illud Lucae r . Osulti,dcc. Prosper lib. s. de vita contempl. 6. 8 Vltimo arguo ratione,quam Paulus ins nuata. ad Corinth. s. Numquid de bouetis cura est Deo pvult enim probare illud, quod praecipitur Deuter. 23. Non ligabis os horis ii ιrurantu. in sgura dictum este propter cos, qui laborant in Evangelio , qui digni sunt, ut alantur. Si enim aliquod . mysterium ibi non laterct, indignum videbatur, ut tale praeceptum de modo pascendi boves
serretur.Εt reuera tam inulta sunt in Scriptura,
quae primo aspectu ita parui momenti sunt, ut indigna videantur diuinae legis, nis aliquid ma ius ibi lateret. Quod argumentum prosequitur latiu, syxtus lib. .siblioth. e. . neque haeretiei
ratione aliqua alicuius momenti, possunt n4are hunc semum in Scriptura. C A p v T X
Spiri alis sensim triplex en, Anagogicus,
Tropoloicus, Cr Astegoricus. 9 π Ico serendo, hic lpi itualis sensus est triua plex, Anagogicus, Tropologicus, & Ni
goricus. Haec Giuisci communis est apud Doctores. Traditur ab Eucherio lib. Spstitualium formularum. Allegoricus sensus iuxta allego fiam rei spnificatae est, quo sgnificatur aliquid
futurum in nouo Testamento , pertinens ad
Christum, et E esam militantem. Anagogicus ille est, quo sgnificatur aliquid pertinens ad Ee lesiam triumphantem in caelis. Tropologicus id en moralis, quo signis eatur, S docetur aliquid pertinens ad mores. Qui signiscari solent illis vulgaribus versibus, Iιtria gesti docet,
quia credri Allegoria, Moralis γιd agas, quo tendas Ana situ. Explicat Eucherius in nomine aquae, quae aliquando accipitur literaliter, pro Mementari aqua. G cn. I. Congregentur θ qais; tropol
pice pro tribulatione Psal. 61. Transaamus per ι-gnem, o aquam; allegorice pro Baptismo, Ea chies.ss. Gaiaum suo vos aquam mundiam, An gosice pro beatitudine, Apocal. 7. Deducet eos adfontes aquarum. At exempla non spiritualium sensuum, sed literalium metaphoricorum sunt, ut per eonstat. Sed oponet hie aliqua animadueriere. priamo non esse necessariunt, vi in quolibet Scripturae loco, praeter literalem sensum, aliquid s-gniscetur: primo enim sunt plura tantum amposta ad connectenda alia,in quibus spirituales
sunt, quae tamen in se tantum habent sensum literalem , vi dicit perspicue Augustinus6. de Ciuitate Dei cap. 2. Dein te secundo, quando literatis sensus est pertinens ad literam, ad inmres, vel Christum, non est opus quaerere alium spirituatim. Verbi gratia, quando in Decalogo
Exodi ΣΟ.dicitur,non occides. non opus est alium
sensum spiritualem quaerere, tropologicum, aut anagogicum. simile in quando scriptura ad lititeram loquitur de Christo, vel gloria. Deinde
quando praeter literalem sensum alius in entiatur, non Opus in ut tres sensus spirituales, scilicet anagogicus, & tropologicus, & allegoricus inueniantur, quod magis notum est. Secundo, ad cruenias sensus mysticos, opus 3
esse prius cognitione spirituali sensus; quia, ut diui , sensus spiritualis est mediate significatus
per literam medio literati; unde si in litetali non fundatur , nulla ratione diei debes sensu, illius loci. Si autem sensus non si falsus,& ex alia parte in litera fundatus, non facile debet contemni.
Quod magis constabit, si vidcamus paulum adHAr.7. cum dicit, figuram suisse Christi Meluchisedech, non tantum dicit typum fuisse Christi, quia panem, & vinum obtulit, sed in nomine, quia Melchisedech Rex iustitiae, & pacis interprctatur. Item,quia nec eius snis, nec sui ostias pater, aut mater in Scriptura reseruntur, in
hoc ipso dieit fuisse typum Christi, qur in s
cerdos in aeternum, di qui est sine matre, & patre ; sne matre quidem in calis secundum aetc nam generationem; &sne patre in terris, s cundum generationem temporale re, quae lane alicui minutissima viderentur. At Paulus Scriptura edoctus, docuit quomodo debent tales
tensus erui, di non contemni, dum nobis ostcndit in iis, quae parui momenti esse vides tur, esse magna mi steria recondita.
s sui uitia alia Vr absoluamus id, quod quarto loco dispu- Irtandum proposuimus. Dicendum nobis in secundum sententia in communem, multa esse loca in Scriptura, quae spirituali sensu ea-reantia primo aliqua, quae dicuntur ad alia connectenda ex Augustino ac de Ciuitate, cap. a secundo aliqua, qua ad literam habent ea, quae possunt desiderari per misticum. Talia sunt omnia morasiar Daliges Dominum, &c. huiusmodi sunt omnia praecepta Decalogi , & Omnia, quae ad mores, ad literam pertinent, ut in Sapientiae libris. Tertio, illa quae ad literam docent ea, quae sunt eredenda, ut quando ἁicitur, Deum esse Trinum, omnipotentem, esse factum H
Sunt tamen hie aliqua breuia dubia dispu- s tanda. Primum, utrum in hominibus impiis, &in male gestis si sensus hie allegorieu, λ Ratio dubij est, quia Patres videntur 1aepe in iis explia
74쪽
care sensim allegoricum AuguDib. M. contra Paullum cap. 83. explicat allisorice coitum lydae cumid amar. N coitum liliarum Lothicum
palae Cregor. s. Moras cap. 6 I ri. adulterium Dauidis . Eu. hct u lib. 2. Res c. .
. Nihiloti unus existimo in illi, gestis malis non esse aliquem setitum spiritualam , di mysticum.
Probatur primo ex Hieronymo cap. 3 N o Oscae, ubi reprehendit eos, qui iti Rege Allyrio intelligunt Chris funi, per allegoriam. I secunda rati , quia, ut dicit S. Thomas quod . lib. 7 art i5. ex quo Caietanus sumptit in hoc articulo, non sati, est ad sen: um spiratualem rei, quod illa res liabeat similitudinem aliquam cum alia re, sed opus est , ut ad signi incanduia a fiat; alias in alii, scripturis, in quibus hanc similitudinem inuenimus, diceremus praeter sentum lit ratem elle alium spirat ualem , & hoc non esset proprium Scripturae 1 ergo si in illis non est hie spiritualis sensus, est, quia non sunt ad significationem ; qua ratione , si quis aliqua verba proserat , non ad significandum , dicimus illa verba carere sensu. Sed opera mala non sunt a Deo ad significandum : ergi, non habent sen. sum intentum a Spiritu sancto. Quod non santhoe sine, probatur, quia tantu in permittunt tur , ut homo iuxta suam naturam opere
tur, non quia Deus illis velit aliquid signiscare Ad Patres citato, rei pondctur, non dicere ibi esse intentum Spiritus sarcti, sed accommodare illa litia propiet similitudinem . N docere similitudinem , quam habent cum ichus Eccletiae. ali3senim docent, non Ula tales nomines, aut . facta fgurativa oportet tanen animaduertere , interdum esse aliqua facta hona hominum peccatorum, aut saltum non mala . N haec facta posunt este spurae , S authores illotum,
quatenus illa Operantur, non tamen pic ut peccatores, & quatenus authures sunt malorum operum.
In nouo Tesame, to interdum elisensisset.
QEcundum Dubium,utrum non tantum in ve-oteri Testamento , sed etiam in nouo reperiatur interdum spiritualis sensus, praeter litet a lem Respondetur , quod, quia nouum Testa. mentu ua est finis veteris, re in eo scriptura apertae sunt, contingit spirituales sensus veteris Testamenti esse ad literam in nouo.& ideo in ilisto frequentiora sunt loca, quae carent sentia spirituali Nihilominu interdum ingestis potest esse hic sensus, quia cum idem Deus auctar sit, potest etiam in nouo Testimento dupl)citer res significare, mediate, aut immediate. Probo primo ex geliis Cluisti, quia Mittit. dii. Mare II. Luc. is in breui spatio loci,& temporis sedet super asinam, di pullum asinae i in quia ligniscare
υoluit regnaturum se super veterem Synagogam, S Gentilitat in de nouo conuersam, ti natam Arrabat in I. pari. D. Th.
ex praedicatoribus , qui ex synagoga exierunt Lico tempore, quo ficus esse non possint, dicitur accessisse ad scum, quam habentem iolia s- ne fructu maledixit ad aliquid lignificandum. Simile est illud gestum . quo Christus expuens in terram iacit lutum, S liniuit oculos coeci,
quem sanauit , quae unctio n n Mnquam medicina , sed ad significandum est adhibita. Simile est illud Ioan. in suscitatione Larari, in qua modum iustificandi peccatores intelligunt Sancti. Et in oblatione Magorum mystice plura intelliguntur , quae debent Deo offerri. Ultimo tandem loco superest examinemus,
quis sensus sit dignior, literatis, ait potius spiritualis.
Sensus si realis. Osiritualis, sambo ab
terra sunt. Possunt autem comparari hi duo sensus spiritualis, S literatis in certitudine, & in or
dine , que in habent in diuina intentione , &in ellicacia ad usum Theologi , di ad dogma ta contii manda, quod est quaerere; quis si certior , quis tit efficacior, quis sit magis intentus
Dico primo, sensus literatis, & spiritualis intenti a Npiritu lancio aque certi sunt. Ratio est aperta, quia tam sensus literatis, quam spiritualis sunt te, a Deo dictae, & tellificatae, licet in diate , vel immediate tignificatae, ergo tam i*poniuile est aliter se habere unum, quasnalium. Od veto nobis non aeque constet spiritualis sensus,ac literatis, id est, non aeque constat talem lentum spiritualiter contineti, quam constat de illo, qui in litera continetur, i pia experientia latis umet, quia licet se iamus in sacra Scriptura, praeter tensum literalem, esse etiam alium magis reconditum sensum: in locis autem particulari bus, aut non sumus certi, an praeter literalem
iunium, sit alitis spiritualis. Et si constat esse alium lenium, qualis illest non constat, cum menirequentissime deliterati consi et Ratio vero eli, q a verba saepe habent determinatam signiti. arao: em,& pollunt ad multa accommodari, ex quo fit, ut ex vctbi,, & rebus certi este non poisimus , quis sit spirituali, sensus intentus ab Spiritu sancto. Dixi tamen saepissime, quia non verum esset dicere, ignotari spiratu alem sensum: sunt enim plura loca, quae in ipsa sacra scriptura sunt explicata ab Apostolis, &s uangelistis. praeterea etiam ex Patribus conitate potest per traditionem
quis lenius lit, sieut enim in litetali sensu illo rum communis sententia est susse iens traditio, ut sciamus illum elle sensum intentum a Spiritu sincto: ita etiam in sensu spirituali, quia credibile non est Deum voluiste, ut in Seriptura sacta esset ille sensus, &non dedisse intelligentiain Ecclesiae suae. Ecclesia autem non nisi ex
75쪽
Patribus sacram Scripturam interpretatur, ergo ex illorum lententia venati debet. Quando ta-mcn neque Ecclesia, neque Scriptura sacra, ne inque Sancti explicant illum sensum in hoe, aut illo loco contineri, habita ratione Iimilitudinis sensus literatis cum spirituali, potest admodum probabiliter colligi spiritualis sensus,quando ille Fidei, de Ecclesiae moribus,& doctrinae non elioppositus Quam vero aut horitatem habeant in hac interpretatione sacrae Scripturae, lege apud Canum lib. . de locis cap. I. maxime conclusone s. R ibera in prologo in Aggaeum,Se alios tractantes de traditionibus , communis enim sententia Sanctorum in Scripturae sensu est quaedam traditio, quando antiquissimi, de minus antiqui in tali sensu conueniunt: per hanc enim successionem continuata eli expositio ab Αρο- stoli accepta. C A p v et XIV.
Usanda eerte cognoscitur Piritualis sensis, l
aque emeax argumentum ab istisnutur, ae .literati, o tunes ratuatis metu mintenditur ab S 'riti sancti, quam Meralis. si costaindo, spiritualis lentus quando ceris l. Ito cognoscitur, aeque emcax eli cum literali ad argumenta; quia tamen frequentius ignoratur , ex illo minusemcax argumentum sum iis tui. Ptima pals huius conclutionis sequitur aperte ex prima conclusione , quia sensus spiritu lis ab Spiritu sancto intentus saepe nobis conis sta i , & ex te habet Maalem certitudinem lsicut literatis: ergo aeque et a citet possumus ex illo arguere, sicut ex principio aeque cet in εχ Secunda pars etiam sequitur ex dictis , quia nos non possumus arguere, tanquam ex habente veritatem in allibilem , donec nobis cetium iit esse lentum intentum in litera ergo cum frequenter non habemus hanc celtitudinem, non possumus omnino efficaciter ex illo arguere. Et in hoc sensu accipi debet communis lententia, heologotum dicentium, ex lentii literatissimi efficax argumentum, non ex spirituali. Non e nim hoc dictum accipiendum, quando certi sumus de tensu lpirituali intento i sed accipiendum est regulariter, quia sit cutius nobis est, &minus cetium, an in litera intendatur ,& ideo comparatione facta ad senimn literalem, sensis spitituali, sirequentius est minus efficax. Ita deis bet intelligi S Thomas hic ad primum. Bis Gnim dicat ex solo literati, i Solis, non excludit sensius spirituales aliorum locorum: sed quia stequentet licet in Mei sint multi sensus, frequentius in iis ex solo lite ali ducitur efficax arguamentum: quod etiam videtur doeuisse Augustinus, tom. 1. epist. 48. ad vincentium, poli medium , cum dicit ex allegotia non duci efficax
63 Dico tertio, ad ultimani partem disputati ianis quando in eodem loco est sensus spiritualis,
i &litetalis, senius spiritualis est magis volitus,
quam literatis. Probatur haee conclusio experientia , quia non est dubium quin ideo voluerit Deus praecipere, ut agni crura non comminuerentur, ut significaretur, quod inChristo erat suturum, di resulariter ita contingit, si comparatio
fiat sensus spiritualis ad literalem ei uidem loci Si tamen comparatio fiat lpiritualis unius loci,ad I liter alem alterius, non es t dubium . quin dati posisit lite talis lenius unius loci magis intentus, qua spiritualis alterius; verbi gratia, in praecepto,
i Dilites Dominum Deum tuum , unum tale Deum.& similibus , magis Deus voluit sensiim literalem illius loci significare, defieri, quam spiriuiualem alterius loci. Dixi etiam in conclusione esse magis volitum , non magis significatum, quia semper literatis, exprelsius, quam spiritualis ligni licatur, ut per se satis constat. Alia inulta ad diuinas scripturas interpretandas rizdit Pater Gabriel VasqueZ, magno ingenio vit hoc loco, Sc Pater Gregorius de Valentia hie, de in Aila lyii Fidei, p 8. pag. 337. ad postr mum : ubi proponit lex documenta utilia ad uis clam Scripturam interpretandam, di ante illos
Driedo tib 3 de dogmatibus, re Cathermus, de
Declaratio quotionis S. Thoma.
Γ xplicata iam natura Theologie. S.Thomia inclinc it de illiis subiecto tractare, illi in naturam, O proprietares explicando, ctyrimum de Deo tractat. 9 illam perfecti ambus, quia ut supra dictum est, Deri est precipuum isae doctran babiectum. Occurrit tamen breue Dubium csmra S. Thama methodum. Videtur enim elutis atre Iuro principium sumere, quia creatura nota notioressunt, oper silas dea niendum esset ad cognitionem Dei. Restandetur tamen in cunitione, qua eYsolo lumine naturati proce dit. ρriincreatu as cun ι.ct per bas Deum, b illis fami imitam re ac cognitione: tamen in cogηιtIone, qua procedit ex lumine stiritualis i. rontrario do eis nocedendum; quia lumen seupernaturales. de m acu Deum cognscere, quavi creaturas, utantvmqui vernaturale est. sed quia nititur inaut baritate Dei dicentu scis in ratione assentiredι 'ν de quod ramo cumsi itur hoc lumine,sDein ricens.ct attributa. qua perfidem creduntur. εκ hocst. νς Theologia primum abiectis νη ordine es debeat Demis de illa caηcluda quam fidem possunt cor si. adde. quod ri bassicuma comparetur,nom debet non mediocrucumsiophi IUUbia naturalis, qua omittora supposta creaturrim adiunctu principiu ei redite Theologia a Deo incipit,qvia coortiarao
76쪽
naturali ἐemonstriari a poterieri, non a priori. θpropter quid ; ct ideo secundum se posse notum esse
Deum esse. Quam doctrinam tritim articulorum breuiter explicabo. 3 A nomine ergo incipiens, hoc nomen Dem interis dum a Philosophis trais tur Angelu, ut apud Platonem constar, o Aristoteles tib. de caelo, Deum appel- ut ιarum. Nos autem nomine Deι interstimus quoddam samme ρerfectum , necessario existens, absque
iura dependent a B a1 qua cavo: vel vi aliter explicant graues Doctores. Deus e i. quo nihil maius ericUitari potest. Et de hoc signi uaro quammul, an de
cessario existens abs e viris dep/ndentia. qua mιilmaim excogitari ab ullo ιntellectu post. Nequ/fu-sra est quasio, quia nobis non ess per se votmti esse haηcβbstantiam. ut enim ipsa experientia constat, digiιtiiter inueni mri, is labore quaerι- med iam, quo euidexter assent iamis; quia propter nostram imperfectionem. qui noti bene penetramus naturam teris, manorum Illius propossionis, non assentimus ti ιηπο-
Diom sine alio media : unde D timetenti sunt, qui errarent, negando esse Deum: ab dubitarunt. vel non Irmiter crediderunt; ct alli cultem didulant sit euidens nabu esse Deum: non eii igitur nolupos notum .scat aha principia, sed aliunde probatar ut e
An sit Deus. & quibus mediis possit
demonstrarie Deum esse. e De tistima, o L Ine nriurati
sentia Dei. ρ is habere fidem eiusdem
exilentiae. Cap. 2. Prjma demonstratu exis Isae Dei exami.
Sti .a, o tertia demonstratio. Cap. 4.
Deum es , o De . se luminens virali
cognossIur. 1 TN hae eontrouersia errarunt aliqui phil sophil negantes esse Deum, ut refert Cicero libroptimo, S secundo de natura Deorum. Qui error tribuitur Diagorae ab Augustino lib. contra lit. Petilian. cap. ri. s. Thom. de veritate quaest. Io. attic. tr. Praeterea Haeretici plures nostro etiam tempore ex errore in errotem tandem labuntur, ut negent Deum esse , qui propterea Athei, vel Athe illae, id est sine Deci appellantur, ut rescit Plateolus lib. i. Llench. haeres. num. 7 .antibal in I. pari. D. Th.
Dico primo, diuina side et editur Deum esse, limo in omnibus actibus fidei id supponitur; tatione tamen proprie Theologica non potest probari Deum esse. Prima pars huius conesulionis notissima, nihil enim frequentius in Seriptura declaratur, quam quod obiectu in fidei sit pri - ma veritas reuelans, & nullus actus fidei est, qui non sit assensus propter Dei aut horitatem: creditur ergo,& supponitur in omni actu fidei Deum est e. Ex hae sequitur alia pars conclusionis, quia nullum argumentum apte probat, quod in antecedenti necessario supponito sed argumentum Theologicum supponit in antecedenti Deum eia se, ergo non potest illud probare. Quod autem in omni argumento Theologico supponatur Deum esse, probatur, quia in argumento Theologico proprie supponitur principium fide creditum propter Dei aut horitatem; illud enim est necessarium ad argumentum Theologiae nostim sed in principio fidei supponitur, di includitur asensus quod Deus sit: ergo non poteli concludi per argumentum Theologicum, quod necessario in antecedenti illam propositionem supponit,
Dico secundo,ex naturali lumine certissimum 3 est Deum esse, & ratione naturali potest euidens ter demonstrati. Conclusio est certissima, neque potest sine temeritate negari: illam docetS.Th mas, articia &3 R i. contra Gent. cap. Io. disc-quentibus, usque ad I &opule . . ca . . &seqq.& Theologicum Magistro, in i .d.3. vhi Durandus, q. l.&r. Scotus d. 2 q a. Mars.q 1. Probatur primo Scriptura sacra adiuncta Patrum expos tione, Iobis omn/s homines vadent eum, untifiquisque intuetur procui. Vbi Gregorius a . lib. Mota l. ca. Omnis homo, eo ipsb quod rationalis est conditus, debet ex ratione coli gere eum, qui se condidit,Deum esse, cuius notitia, inquit ibidem Hieronymus, inest cordibus hominum per naturae bonum, quod dicit idem Hieroymus cla-r lux in Psal. 9s. circa illa verba : Correxit orbem l terra. & ad Rom. I. Qia quod notum est Des mal mosam ess in ilia. Deus enim ista viam satia inuit sibilia enim i m a creatura manda ν ea. qua facta sunt sint ellicta consticiantur, sempiterna quoque eιωl virtus O diuisitas. Quem locum de naturali cogis nitione,qua cognoscitur virtus & diuinitas Dei,
explicant ibi Amhrosius, Anselmus &Adamus, fleChrysolt. super illum locum & hom. s. R Io. ad
populum. Sap. I. A magnitudine Pecreι,ocreatur poterit cognoscibiliter creator horum videri. Quem
locum Hieronymus & Augustinus, liti annot. in Iob e. r. interpretantur de cognitione, quae ha heri potest de Deo per creaturas. Vnde Plato &Arist. 8. Physcorum & eius interpretes Deum esse cognouerunt, Cic. i.& a. de natura Deorum.
Vtor argumento Theologico, quia certissi- 4mum est ex fide, Deum esse, ει cultum suum postulate ab hominibus t ergo praebuit sussciens principium, quo possit a natura hominis cognosei, & coli. Ex quo sit argumento Theologico non probari immediate Deum esse: , probari ta men Deum dedisse lumen naturale, quo possit
77쪽
evidenter cognosci Deum esse, iuxta illud Act. Nansne tesimonio. Secundo quia sdes docet omnia a Deo pendete : ergo effectus natura sua pendent a Deo: ergo Deus potest colligi ex este-ctibuΑ, si effectus illi bene intelligantur. Ratio nim naturalis docet ex effectibus colligi esticaci ter causam necessariam ad illos: certum igitur est posse cognosci certo Deum ex effectibus. C A ν v T II.
ua ratione is, qui habet rataentiam exi.
stentia Dei, pomit habere Memes dem
3 Ontra hane conclusionem, arguitur primo: quia si euidenter potest ab hominibus cognosci Deum esse: ergo non possent credere Deinum esse illi, qui hanc haberent euidentiam a M-scuritas enim actus sidet pugnat etim euidentia, consequens autem videtur salsum. Ad hoc argu mentum nonnulli concedunt consequens, videlicet non credi Deum esse ab iis, qui huius con- elusionis demonstrationem habent. Ita Caiet.
r. a. q. 67. art. 3 ca 3. d. 2 s. ad argumenta contra secundam conclusionem. Et videtur in hanc leniatentiam inclinares. omas in hac quaest .ar. r. ad primum. Docet enim hanc cognitionem natura.
lem praesupponi ante cognitionem s dei, sicut natura supponitur ante generationem, S tantum crediDeum esse ab eo, qui demonstrationem non habet. Idem ii videtur docere a a. q l. ar. 3.. Sed contra hanc doctrinam arguo primo, expaulo ad Heb. II. Credere oportet avi edentem ad Deum, qaιa ess, ct inquirent ιαρ. remunera ενδ.
Quae propositio in Paulo, ut satis in contextu patet, uniuersalem sensum habet ergo etiam illi, qui demonstrationem habent diuinae existentiae, debet hae dispostione accedere. Responderi posset primo, particulam, Credere. no senis care actum s dei proprium, sed certum asenuam:aut s sιgni scet acttim fidei requiri, intelligitur de illo, quieuidentiam non habet illius propostionis;qui enim euidentiam habet melius est dispositus,& ideo a sensu fidei,non eget circa illud idem obiectum. Haec tamen Pauli expositio extorta est, quia particula Credere, pro actu vero sdei accipitur, & de fide insula intelligitur a Trid. Cone.
ses 5. c. s. & communi Patrum interpretatione, S colligitur aperte ex contextu Pauli. Dixerat enim multa de fide, & tandem Enoch. per sdem placuisse Deo, subditci: rationem : Credere enim
oportet accedentem ad Deum.quia ess,flec.
propter hoc fortasse Canus, lib. ia. de locis ,
cap . aliam insinuat explicationem, quia debeat credi de Deo quod sit author supernaturalis, & finis supernaturalis. Quae etiam expositio extorta est; quia aliud est credere Deum es se,id est,existere; aliud esse authorem vel finem,
aut remuneratorem supernaturalem: ergo cum
Paulus dicat debeti credi, quod Deus sit, coacte interpretabimur, quod debeat credi author supranaturalis, non enim magis hoc praedicatum,
quam alia de Deo, ibi intelligi dicemus, praeter
Ratione etiam doctrina pixdicta impugna- stur,quia ratio formalis actus fidei est Deus reue lans, propter boc enim rebus fidei allentimur. In hoe autem, quod est Deum reuelare aliquid, includitur Deum esse: impossibile ergo est illum
cognoscere prout reuelantem, quin isto actu cognoscatur existens: sed actus fidei tendit in Deum reuelantem: ergo & in Deum prout existentem. Confirmatur, quia Deum esse praesupponitur cognitum, vel saltem includitur in actu s dei, quia alias non potest intelligi reuelans: aut igitur
cognoscitur Deum est e tantum certitudine natu
tali, vel supernaturali fidei; si secundum, habeo intentum: si primum dicatur, sequitur actum s- dei non habete maiorem celtitudinem, quam sit naturalis, quia pendet ex cognitione, quod sit Deus,dicendum est igitur neces ario hoc in omni actu sidet includi. Sed ille, qui habet demonstratione d minat existentiae, potest habere actum fidei ergo ille actus etiam tendit in Dei exissentiam supernatu tali certitudine, ex consequenti per sdem cum obscuritate propter rationem sormalem s det,quae est diuina veritas. Ad argumentum igitur respondetur, quod li- scet conledetemus eum, qui actum habet i lentiae euidentis diuinae existentiae, pro tune non posse habete actum assentiendi propter diuinum testimonium; tamen si tatarum habeat habitualem euidentiam, non impeditur ab actu fidei: habitus enim non pugnat cum actu, quicquid si de actu cum acturalias si habitus s. niciens ad euidentiam pugnat eum actuali Obicuritate actus fidei, peiotis conditionisserent, qui ratione naturali adipiscuntur aliqua reuelata, quia ims ediunt actus siti per naturales fidei circa illa obiecta. Pr terea pol sent habete illos actus saltem expellendo habitum scientiae per illum actum fidei tanquam pirsormam incompatibilem, quod non potest orci. Ad S. Thom. respondetur non docere eum, requi potest demonstrationem habere, non mileassentiri propter diuinum testimonium, sed non assentiri proprio actu fidei; sdes enim propria,
de persecta omnino, praeter assensum propter diurnum testimonium, & obscuritatem intrinsecam actus, connotat etiam in subiecto delectum euidentiae, quando enim est euidens quod pt ponitur cognolcendum propter testimonium, non est illud metitum quod nascitur ex dissicultate inclinandi, &eaptiuandi intellcctum s- ne euidentia , licet sit reuera astensus propter Deum , quia hic assensus non pugnat cum eui
dentia habituali, quicquid de actuali sit, quod non est huius loci. CApvT III. prιmu demons asso exsentiae Dei exi
DIximus certum esse, & euidens Deum eta rise, non tamen esse per se notum nobis, sed per Uiumroc Dy
78쪽
per aliud posterius. Superest, ut assignemus, ali. qua ex mediis naturalibus, per quae probari pos-le diximus esse Deum i id est, ens quod dani se existens summe perseebim, quo nihil maius excogitari possit. S.I homas hoc tractat .art. 3. huisius quaestionis,&quinque viis demonstratDeum esse. Et tres priores reduci debent ad unum principium , ex quo tres illae demonstrationes vim
habent, ad hoe scilicet quod repugnet processus in inlinitum in agendo & in dependentia in enti
tale,& neces, ita te. Ρtima ergo demonstratiost,
qua probatur esse aliquod existens se, & operans a se; pollea probabitur ese persectum: quias eli aliquid e&istens ab alio, necessatio debet al- signati aliquod existens a se: sed ut constat, ali. qua sunt, quae non existum a se, sed ab alio: ergo est aliquid in seriere tum quod existat a se. va Minor huius syllogismi est satis euidens,quodsi ens non habens esse a se, sed ab alio, quia quod a te est ens, debet e . perpetuum,siquidem nullo potest modo I se ipso incipere, neque posset ab alio eorrumpi , si nullo modo ab aliquo de penderet; quia si 1 se existit, etiam s omnia entia
mundi pereant, conseruabiturr actio enim positiva non potest tendere in non esse rei, quae a nullo pendet tanquam ab efficiente, vel subiecto, ut summum enim separari poterit a subiecto in qlio esse non potest eum esDAualterius, nihilominus conteru ibi tu i separatum in esse, s , se existebat Igitur inceptio dede litio rerum apertum est iudicium quod ea entia, neque a se incipiant quia implicat, nee 1 sed urent,quia non pollent finiri. 13 Ad maiorem tranteo,&probo debere esse exissens a se,&quod non possit esse proe essus ins nitus, ut unum ab alio existat, S: illud in alio in ii finitum : quia aut tota rerum series est existens in alio, aut non: existere ab alio totam repugnat, quia extra illam seriem nihil est: ergo illa ut tota non est ab alio extrinseco erg 1 includit
aliquid non existens ab alici, quia si non includeretur in illo toto aliquid independens, sed singula ab aliis penderent, ipsa tota series, quae non est nisi compolitum quid ex omnibus rebus, non posset non ese ab alio pendens, quod, ut diffi, implicat; quia praeter ipsam est nihil. Supposito ergo esse aliquid existens,& permanens,euidens est non esse omnia a se existentia, quia non possunt incipere . vel finiri, si absque dependentia essent.Superest ergo, ut aliquid sit,& non omnia,
14 Alio modo idem medium urgeri potest breuiter, quia omnium rerum series non potest ab alio priori pendere, quia nihil est prius tota serie
Ietum omnium: ergo tota prout sit, non pendet
aptiori aliquo r ergo includit aliquod ens non pendens, di increatum, quia si non esset aliquid huiusmodi, tota illa series rerum per totam insi-nitatem ab alio penderet, quia non excederet rationem entis ab alio procedentis. Tunc vltra i-
studens debet esse persectissima substantia, substantia quidem, quia ens independens subsistens
est, & ab omni causa inde pendens: ergo multo
magis a recipiente este ab illa. Quod autem de-
beat esse persectissima, probatur, quia debet exiscedere omnia illa, quae ab alio sunt: & praeterea quia si est se existens se etiam debet haberet reliquas omnes persectiones, quia non est unde limitetur ad habendam hanc di non aliam: ergo sicut est a se ens, ita habet omnem persectionein se: est igitur quaedam substantia summe per se cta a se existens: ergo est Deus, quia ut dixi, hoc significat nomen Dei. Efficacia rationum trium priorum S Thomae Isintelligitur ex praedicta ratione; omnes enim in illo principio nituntur , quod repugnet omnia
entia agere cum dependentia ab alio, vel omnia entia habere causam suae entitatis, aut necessitatis. Pro intelligentia primat rationis notandum
est, dupliciter dici aliquid esse motum, aut quia in se recipit aliquid, quo aliter incipit se habere; aut quia agit aliquid cum dependentia ab alio,
quo pacto dici solet, agentia media agere cum motione primi agentis, quia agens, quod agit dependenter ab alio, dicitur agere ab illo motum, scilicet ad agendum. Hac ergo ratione, inquit s. Thomas, experientia constare, aliqua mutati intrinsece, recipiendo aliquid, quo aliter se habent, quod debent ab alio agente recipere, quia quod inouetur habet potentiam ad illud, quod acquirit: non est ergo purus actus, neque ens a serergo non operatur a se solum, sed alio insuente. Aut igitur illud agit motum ab alio, aut immo tum, aut independens : primum esse non potest; quia necesse est, ubi sunt agentia dependenter, esse agens independens a luperiori, quia aut tota hordinata series agentium ageret ab alio mota,& hoc est impossibile, quia deberet esse aliud a gens extra omnia: si autem non agit illa series ab alio mota: ergo est aliquod agens primum, quod non agat motum, & hoc est ens a se, sicut operans a se. Secunda, & tertia ratio huc reducuntur, quod sunt entia producta , quae habent causam l entitatis, & necessitatis r aut igitur omnia ha bent priorem causam, &sc tota series haberet aliam causam, quod est impossibile: ergo necesse est esse aliquid independens in necessitate, &conditione,& hoc est Deus. Quarta ratio sumitur ex inaequalitate in per- is secticine, qua nobis constat: ergo debet esse aliquod extremum in illo ordine, penes quod sumatur maior, aut minor perfectio. Sed haec ratio
non ita evidens est, sicut tres priores, quia diff-cile impugnari potest qui diceret, quantitatem
persectionis sumi ,3 consistere in entitate intrinseca absoluta,&tanta, quς tanta esset,etiams nullum esset extremum, sicut species numeri deter
minatae sunt,etiamsi nulla sit maxima, penes qua excellus terminetur: praesertim, quod etiamsi si extremum insnitum in persectione, ex illo non
potest cognosci quantitas persectionis: seut si
esset corpus insnitum, non posset esse mensura ad cognoscendam quantitatem alterius r ergo
neque infinita persectio potest esse mensura, penes quam secundum maiorem excessum determinetur res finita potius ex excessu prouenit, ut
illud quod excedit magis ad infinitum accedat,
79쪽
uia quantum ex parte ipsus in siniti, tantum
istat a maiori, sJeut a minori scilicet excessu in finito. si autem infinite distat, non potest ex hac distantia aliquid relligi, cum illa distantia immensurabilis sit. Contra has rationes potest O
iici, quia ex illis squitur, processiim infinitum
repugnare, non tantum in causs essentialiter si hordinatis, sed etiam in illis quae tantum per accidens subordinantur. Implicat enim homunem pengere mediate ab infinitis a patet, quia tota illa series hominum inter se pcr accidens habentium ordinem, non potest ab alio ho inunependere: erso necesse est dari hominem a s lo Deo proceaentem. Respondetur ratione ins nitatis repugnare hune ordinem, non ratione ea a salitatis: in caussenim ess ntialiter sub ordinatia repugnantia oritur ex eausalitate, quia sequeretur, quod non esset prima causa agens a se. Quandra autem dicitur non repuenare ordinem infinitum causatum per accidens ordinatarum , intellisi debet quantum est ex parte lausalitatis , licet ex alio eapite repugnet secundum principia entis a se , vel ,b alio. i secunda ratio sumitur ex qu4nta ratione S. Thomae, ex operibus, quae vigemus procederea creaturis, quae procedere non possent, nisi illae
causae, ab aliquo superiore agente regerentur. Concentus enim coelorum, S uniformitas, Ndenique talis est nexus omnium creaturarum, quae ad uniuers conseruationein ordinals sunt,
ut nullogdlabitare eossit quin si aliquod agens, quod tegat. Si enim quis Rempublicam , aut exercitum, aut similiam beneordinatam videat, non potest non colligere esse aliquem supremum gubernatorem, qui regat uniuersum noc, R si illi superius Qua ratione usum fuisseAbraham in terra Chaldaeorum ad demonstrandam illis hanc keritatem resert Iosephus lib. . Antiq. cap. 7. videlicet ex terrae, & coelorum obserua tione, qua ratione intelligitur illud Psalmistae Cael. Miarrant gloriam Dei, quod argumentum prosequitur Augustinus. 18 Ad hanc rationem potest alia reduci, quam s. Thomas insinuat artici3. ad secundum, quia non tantum agentia omnia simul agunt prout expedit uniuerso, sed ex agente quolibet parti lari videtur colligi esse aliquod agens superius, quia agunt propter determinatum finem in indiuiduo, quod non possit fieri sine agente intellectuali. Quando enim coniungitur alia quod agens eumΤubiecto ad produectionem, verbi gratia, caloris, nulla potest esse ratio cur hoc tempore hoc agens innoc passo hune numero calorem producat, & non potius alium
riumero possibilem ab agente in hoc passo, quod sorte alio teinpore producet; ex Lolo nim tempore non potest intelligi physce determinatuita effetens ι & subiectum, quia tempus physice nori concurrit : ergo phys cum principium esse entis , R subiecti non potest determinari absque alio agenti superiori: tempus enim poterit egeratio , cur potius illud a-
l gens haec agentia ad hune esseimam detreminet,
non potest autem physice determinare , quia non physce concurrit. Ex hoc ergo ctiam pro-l batur dirigi agentia omnia ab aliquo agente sul periori in finem dcterminatum , non tantum in determinatum sinem specie, ad hoc enim sorte non proharctur esse neccssarium agens, quia ex natura sua visus ad solam visionem ordinaturin .st potens, smiliter alia agentia, quae tantum ad certas naturas vim habent. Sed determinatio indiuidualis rei productae non potest resini ad agens ereatum, N particulare , cum totum illud principium eis ciens, & materiale susciat ad aliud individuum i immo &desa isto postea faciat: ex alio ergo determinate proia uenit, ut hoc individuum producatur, quod non set , nisi superius agens sit intellectuale
I ertia & vltima seri potest ratio exactibus Isbonis S malis in genere mos. Euidens enim est euilibet esse peccata contra dictamina naturae rationalis, & virtutis actus oppositos, euidens etiam est peccata digna esse supplicio, &virtutem praemio. Euidens igitur est cise aliquem supcriorern, qui in hac naturali lege praesideat, & facta qualibct pcrpendat, quia saepe hac oceultissima sunt, tisio tempore puniat, si mala sint; lex enim sinule satore, &sup
ri reconstare non potest. lnii uitiana enim R
publiea bene ordinata esse debet aliqua pote stas,ad quam pertineat facere, ut leges illius impleantur : ergo in naturali Republica aliquis superior praesidet qui iudex st. Istae tres demo strationes sunt prater alias,quq omnino videntur conuincere , esse aliquam primam causam praesidentem a se existentem, & omnia gubernantem. Quod autem haec debrat esse unica probatur, quaest. ii. quod autem dcheat esse annium perfectionibus praedita in quaest.. .&in reliquis usque ad 23. pro atur.
Eti dietis in hoe articulo constat esse quodia Iodaan ens a se existens, id cst, absque ulla depcndentia ,& causalitate. Ex quo si, ut dicere de beantiis, illud ens includere in sui quid ditate ctu existere, quia illud, quod est existere, non conuenit illi pet aliquam eausam , imo neque per aliquam rationcm prius pratntellectam rexistentia enim rei adeo est intrinseca , ut nihil actuale ante illam st. Ex quo sit, ut dicereis beamus secundum modum nostrum concipiendi primum omnium praedicatum eas exisse te absque ulla dependentia , quod praedicatum proprium sit Dei a se existere. Quod enim n que ab extrinseco conuenit , neque ab aliquo principio intrinseco praeintellecto , merito dici potest essentiale. In eodem praedicato a se ex stentis includitur eonceptus substantiae, stib- stantia enim est, quae innarentia carci, quae genus quoddam est independentiae r illud ergo quod e&istit sine dependentia, inhaerentia caret. Quapropter si aliquam volumus descriptionem diuinae essentiae conficere, non est necesse die te, esse substantiam a se existentem, sed i se iuncias,
80쪽
stens, qnia Inhoe praedicato ratio substantiae in- eluditur. i Caetera vero omnia, quae in Deo sunt, licet sint essentialia secundum se , quia omnia per simplicem entitatem conueniunt ; nos tamen multa in Deo conlid cramus , quorum aliqua concipimus, ut priora, &'lus aliorum rationes. Primum autem quod Deo conuenit, esti se existere, in quo ratio substratiae includitur; ea tera vero, quia in illo sundantur, recte attria buta , & persectiones illius entis, & quasi pro- trietates necessario consequentes dicuntur: eLe enim spirituale, & reliqua omnia sequuntur ex illo , in quo videtur iuuersa esse ratio spiria tualis ae in creaturis, quae non potest supponere in specie, & essentia constitutam rem; sed illa ratio ad quid litatem pertinet, etiam in nostro modo concipiendi, in Deo tamen ratio a se existentia fundamentum est omnium e rum , quae de Deo praedicantur, ut paulatim e*plicabo.
AE S T I O III. De Diuina simplicitate. ARTICVLVS I.
Conclusio utriusque articuli en negaratia. Deel aris S.Thoma., IN rebus quae compositionem habent, multi- I plex modus compositionis reperitur. Qua dam compositio est realis, alia rationis. Compositio realis est, quandra a parte rei differunt cx natura res , quae in unius entitate corium niunt. Compositio vero rationis est illa,in qua illa, quae se habent ut partes, tantum differunt secundum conceptus nostros , videlicet quiatiostcr intellectus propter impersectionem suam , & modum . de species , quibus intelligit; mora potest unico eoncoptu intelligere entitatem aliquam , quae in se unica, Ssimplex est Compositio rurins realis alia in substantialis; alia est accidentalis: substantialis illa est, in qua extrema compositionis sunt substantiae , stibianam tiali unione unitar accidentalis vero, in qua aliquod extremum est accidens, aut certe uniostitissantiarum est accidentalis , sicut ex coelo, &intelligentia dici solet fieri unum accidentale, Dia viaio tantum est medio accidenti motus, .el localis praesentiae,&ca Compositio praetcrea substantialis realis pria ama CN partibus intcgrantibus, quae compositio etiaria partibus substantiae conuenit: hac enim
t eompositione materia,& forma sunt eompostae, i quia reuera habent plures partes entitatiuas, per quas recipere possunt plures partes quantitatis,l di incipiunt patres esse extra alias e quantitas eis nun non tribuit habete substantiales partes materiae, aut formae,potius enim id supponitur, ut quantitas tecipiatur.Fiunt tamen illae partes e ita alias actu distantes, aut saltem aptitudine
Secunda compositio est essentialis materiae, & isormae, in qua partes sunt diuersae, & dis, imili, 'natura. in priori enim compositione partes Omnino similes sunt natura, & modo unionis; in secunda non ita, quia alius est actus, alia potentia , alia pars est in alia, & non contra: in priori compositione neutra proprie in alia est. Tertia compositio est naturae, & termini seu . modi suppositii postquam enim natura habetentitatem actualem, recipit modum quendam,& modificativum existentiae, per quem aut est per se separatim subsistendo , aut unita alteri iubsstenti quo dicitur terminari, accidentia hoe modo habent naturalem modum inhaes nis . natura ve o substantialis modum subsistendi. Quarta eompositio est essentiae, &existentiae, id e qua, an realis compositio sit, dicam insta. Aceldentalis alia est generis, & disserentiae, quae etiam est substantialis in substantiis & de vir que compositione dicetur infra. Vltima compositio accidentalis realis aut rationis est, quando accidens , subiecto tantum differt ratione: sicut enim in compositione substantiali . in qua fit unum per se intra idem pra dicamentum, liquando extrema differunt aliquando non . ita etiam in compositione accidentali potest hoe reperiri Ptimo igitur S. Thomas tractat de eomposi- stione naturae diuinae in esse naturae, de compossitione inquam physica,& reali, quae aut est cor poris secundum partes integrantesi aut est materia,& formae secundum partes physicas esse