장음표시 사용
171쪽
virtute prastantiae est, quia Religio homi- venire possis urbes muris , litteris, Regines a Lino quasi abjunctos eidem per cul- bas ,do bus, opibuc numismate carentum debitum religat Plutarchus lib. M- tes, Gymnasiorum & theatrorum nescias; versus Colotem. In legum constitutione urbem templis Dusq; carentem quae pr inquit, primum est& maximum de Diis cibus, iureiurando, oraculis non utatur, opinio Q mobrem & Lycurgus Laco non bonorum causa sinificet, non mala daemonios, & Numa Romanos, dc Ion sacris avertere nitatur, nemo unquam vi- antiquos Athenienses,& Deucalion Graec. dit.Sed facilius urbem eonda sine solo p universos,Diis consecraverunt votis, io, quam opinione de Diis penitus subla- sacramentis, vaticiniis, omnibusque eos ta, civitatem coire aut constare. Hie au- ob spem & metum Diis debitos obno- tem satis exprimitur Religionis ossicium. xiosque reddentes. Et si terras obeas inis
Cum primus Deo tribuendus sit cultus,tum secundus Patriae, parenti- Quid
bus de propinquis, ac tertius denique debitus est iis, qui aetatis, vel Pietas. Doctrinae, vel Dignitatis praerogativa caeteris antecellunt. Atque hine Pietas & Observantia. Vtraque Iustitia quaedam est. Pietas est virtus per quam Patriae, parentibus,sanguineque junctis debitum ossicium de diligeniem eultum tribuimus. Et contraria Impietas est qua nimirum beneuolentia caritasque Patriae prbpinquisque negatur.Nam , ut refert Cie. praeelare scriptum est a Platone Non mbustum natisumus ortia Qnostri partem patria vindicat, partem amici . Quales autem in Patriam el- se debeamus .Herocles in sermone de ea re docet. Est, ait, Patria velut alter idam Teus, re primus maximuA. parens. stuare qui nomen ei imposuit
M re ipsa non temereΤatriam nominauit vocabulo quidem a Patre deducto, pronunciato tamen foeminina terminatione, ut ex utroque parente missiam esset. Atque hac ratio insinuat, patriam unam ex aquo duobus parenti-ι- colendam esse. Pr erendia igitur omnino es Patria utriuis parentum
seor ; re ne ut quidem parentes ambos majoris feri ,sed aequali honore digna=i. autem re alia ratio, qua non tantum aqualijed maiori e iam quam ut ambos parentes honore patriam inicere e r movit, hegiis
solis eam praseri, sta etiam uxori re liberis, in amicis, re absoluto sermone rebus alijs omnibus post Teos. fiui sestsum prae patria fruaremuli, tum injisὸ facilium solidus es , injuper impumstia desiderans. si qui pist iam fibi ipsi praponit. Dise charin f, re mente prudens. Surqui patria prodess/d Angulis quoque particulatim est communeretenim totum nuctum est sine partibus. Et vicissim quod ciui fuerit utile. rinitati quoque conueniis modo isti. quatenus ciuis es expedit. Eodem serὰ sensu Meleero.Τatria nihil charius in vita esse debet. mPur locin est δε- insito de jucundior. Charisunt liberi, propinqui .familiares .sed omnes omnium chiaritatespatria una complexa est , pro qua quis bonus dubitet mortem V ure, si ei sit profuturnae φ Patriae igitur omnia sero debemus. Estne illi in Magistratu aliquo serviendum ' ne recusa.'cante te patria ipsa ad Re gubernandam , absurdum est non parere imuit Plato. Estne serendum aliquid pro patria, vel moriendum y Promptus paratusque esto.
Siquidem, teste eodem Platone , e mandarit verberari te ,siue in pratium miserit ad vulnera accipienda , mortem ubeundum , obediendum es omninὸ. Ius enim ita dictat, neque tergiversandum , neque fugiendum ,n
que ordinem deserendum , sed ἐπ-besio. θ' iudicio re γουαν ubique easunt, qua πιθ. patria usserit, facienda. Teste vero Cie. Nultas escaseu pro dignitate di tibertate patriae xion ferendus.1Horatius lib. I . Carm. Prasrre patriam liberis Regem decet. Item -- O 3 vulta
172쪽
Dulis decorum es pro patria mori. id si ne irasci quidem patriae liceat ta Fabius silium monet apud Sil. Ital. Jamque hoc,nec dubites , longaevi vate parentiae fclipe. ν aeterno fixumsub pectore strua. Succensere nefas patria, nec foedior vaea Culpa sub ext emas fertur mortalibus umbras. Tantum hune sui amorem ipsa singulis patria insevit. Vnde I .de Ponto: Nescio qua nataleseliam dulcedine cunctos Ducit,is immemores non it esse sui. Noti sunt Decii apud Romanos, qui ne in periculo patria corrueret, devo. tum morti caput supposuerunt. Notus apud Athenienses Rex Codrus qui ne in hostium potestatem patria veniret ultro mortem quaesivit, ut suo illi sanguine victoriam pareret, & libertatem conservaret. Magnum ctiam pietatis hujus dc justitiae Osficium parentibus propinquisque debetur. Divinae quippe Majestatis hoc praeceptum est , Honora patrem tuum. ἐπ matrem tuam , ut ses longavus super terram. Quomodo honorabis tyn Ostre, resermone , re omni patientia , inquit Eccles. tit superu niat tibi benedictio a Dio . re benedictio istius in nouissimo maneat Maledicere iis non licet.
dum est iis unde Divus Paulus ad Ephes. s. Filii obedite parentibus vesris in Domino .hoc enim justum est. Imo ad Coloir 3. Filii oberite parentibus per
omniis hoc enim placitum est 'Domino. Non irridendi sunt non contemnendi, non percutiendi:imo serviendum est iis Nam Eccles. 3. Lui timet 'Dominum honorat parent/s, re quasi Nominisseruiet his, qui se genuerunt. Vna Omnium ossiciorum causa est, Vita accepta. Hinc Divus Ambrosius in Matth. Primur gradus pietatis est se, ut quos Muthores tibi voluit esse Teus, honores obsequiis . abstineas tontumeliis , nec vultu Iadenda es pietas Taremtum. Plura in Oeconomicis hac de re. QVusit observantia est, per quam eos reveremur & colimus , qui aetate, sapientia . dignitate antecedunt. Necessaria omni societati haec virtus est , ut W μ Principibus .Magistratibus. Praeceptoribus debitam obedientiam praestemus, qua sublata ruat omnis societas necesse est. Contraria Observantiae seu obe. dientiae Contumacia & Negligentia est. item obsequii simulatio. Illa perni- tiosa omnino est,quam arrogantia gignit .aut nimius sui amor: haec vero ad res etiam parum honestas Obedientia est. Vile sand obsequium.
Porro praeceptum hoe Divinum est Levit. I . Coram cano capite consurge . re honora personam senis , re time Dominum Teum tuum. Est & illud Epist. I. Petri a. Regem honorosicate. Subjecti estote omni humanin creaturae propter Teum sue Regi quopracestenti, siue Nuc bus tanquam ab eo missis ad vindictam malefactorum , Dudem verὸ bonorum. Item Serui subisti sole tu omni timore Domini . Item.Non ess potestas nisi a Teo. ' qui rem sit pote Histi. Dei ordinationi resistit. Alexander Magnus , plutarcno reserente , dicebat se non mimis Aristoteli praeceptori, quam Philippo patri debere, quod a patre vivendi, a praeceptore Mid vivendi initium accepisset , ideoque illum summa veneratione prosequebatur.' Additamentum.
Post Religionem pietas prima in pa- mus vero Hierocles Dissertatione de Olmtriam& parentes est. Lucianus in servantia in patriam. Est patria, inquit, patriae Encomio recte dixit: Si quis iu- velut alter quidam Deus, &primus in itum patriae honorem desert . ille patriae ximusque patens. Quem locum hic ci- . quoque convenienter p cipuum honoia tamus fusius. Augustinus Sermone 68. rem h ibiturus est liquidem ipse etiam pa- de tempore. Cui non magis dulce est pr
ter, peculiaris est patris possessio. Subli- prium tuguri ,quain palatia peregrin ,
173쪽
& voluntaria cati, quam digesti Praetoria λ Quis propria sine dolore deseruit, aut sine lachrymis dereliquit Cui non est durum , illos conscios natalium pari tes;dulcia illa lumina atque amabilem larem , quem & parentum memoria, & ipsius infantiae rudimenta commendant, ubi cunabula illa novi & mox orientis hominis famulabantur , ubi secura alludens in sentia inter lucis primordia ; aut pueriles anni siuiplicitate felices, quos sibi inter lascivos atque ipsus aetatis lusus venaculogenuina suo inecessitas exhibebat. Dio Chrysostomus multa eiusdem argumenti habet Oiat. ἡ . Philo lib. de Decalogo. Praeceptum , inquit, de honorandis parentibus situm est in duarum tabularum confinio.Cum enim in prima sit ultimum, conjungit ambos, priori secundum applicans complexam ius quod nobis intercedit cum hominibus. Quod ideo fustum
arbitror, quia parentum natura videturmo italis & immortalis essentiae confinium.Mortalis propter cognationem cum hominibus & caeteris animantibus, &Propter corpus corruptibile ; immortalis vero, quia gignendo refert Deum geni torem omnium. Parentibus igitur tan4. quam vitae & educationis naturae principiis seeundariis, specialis cultus debetur. Et quia in cons angum eis parentum sanguis invenitur, idcirco pictas aliquatenus quoque ad consanguineos extenditur.
Tanqui respersos primario illo& fontali jure , quo parentibus obstringi murtae neca lib. 3. de Benefic. p. 37. Siculi juvenes, inquit , cum aetna majori vi peragitatam ut bes, in agros, in magnam In Liae pariem uisu distet incendium, vexe rant parentes suos. Discessisse creditum est ignes, & utrimque flamma receden te , limitem adopertum, per quem transcurrererent juvenes dignusimi, qui magna tuto auderent. Hoc idem argumentum Divinae providentiae habet Aristote-Ies lib. de Mundo ad Alexandrum c. . Porro dum de pietate in patriam sermo est, non ipse nativitatis locus, seu terra intelligenda est , sed communitas hominum ; dumque patriae amor parentum amori praefertur, publicum privato b
num anteponitur. Non negamus tamen ,
quin propensissimus sit ille affectus, quo in patriam suam,quantulacunque demum ea fit, sertur. Cujus exemplum in v lysse
Homerus exhibuit, qui Ithaca sua , quae
erat tanquam nidus saxo aflixus, nihil iucundius habuit. Porro ut pietas erga parentes, ita o servantia erga superiore S UeIsaiur, qu rum etiam virtuti Sc excellentiae cultus liquis debetur. Hinc Cicero lib. et de Inveni. observantia est, per quam aetate,aut sipientia, aut aliqua dignitate anteceden tes reveremur S colinus. Hic cultus se prodit poplitem flectendo, genua ponendo , allectando, deducendo, hono lati re loco cedendo. An autem hψno lata Orlocus sit in dextra aut sinistra vetus rixa est , de qua Bistiola tom. a. lib. II. Lapas. Et Lipsius lib. 2. ElectoIu , cap. 2. Apuleiiis lib. q. Cum equo, inquit per viam concito peiulatant Si quem litterea conspicantur ex principalibus viris nobilem hominem, bene consultum, bene conitum, quanquam oppido festinant, tamconoris ejus gratia cohibent cui sum, relevant gradum , retardant equum, de
ilico in pedes desiliunt, fruticem , quem verberando equo gestant, eam virgam in
laevam manum transferunt. Itaque expedita dextra adeunt ac salutant ι & si diutule ille quippiam percontetur, ambulant diutule & fabulantur. Huc pertinet illa
adoratio, ut observat Muretus lib. Io. r. cap. I. cum inter salutandum , oscura manu redduntur, dc oscula delibata digitis ad os reseruntur. vetetes etiam capita 8c pectora honoris gratia osculabantur. Caeterum observantia admetienda est culusque excellentiae. Unde Philo lib. de Monarchia sub finem, Non omisia, ait, omnibus danda, sed quae accipientibus conveniant ; alioquin ordo, quo nihil invita melius, tolletur e medio, succedente confusione pernitiost a. Si enim in navibus onerariis nautae gubernatoribus pares erunt, & in triremibus aequabuntur praefectis remiges , navalesque socii, in exercitu equites magistris suis, setitati ordinum ductoribus, Centuriones Legatis &Imperatoribus; item in Rep. conciona, tores Senatoribus. rei Iudicibus, dc in usini versum plebei Magistratibus, tumultu; seditionesque nascentur, & ista verbo tenus aequalitas inaequalitatem rerum pariet. Nam aequalia dignitate inaequalibus tribuere, inaequalitas est, inaequalitas vero sons malorum.
174쪽
eritatis. π π Fritas est animi habitus,quo quis verum semper nihil simulando di- eit seu afrmet seu neget. Odit haec virtus in vita fiscum, & in Ani- bus Iophisticaminecessaria vero in omnibus negotiis est,quae contrahisne fide non possunt. Fides autem est dictorum factorumque constantia Mκ ita, veritas. Ea dum in rationibus contrahendis servatur, suum cuique tribuitur. . ira sicque proprium Iustitiae munus expletur. .Veritati contrarium est mendacium, quod humanam societatem stam Materia. dulenta negotiatione violat odiaque 3c dissidia concitat. cimitur autem Ueritas in dictis 3c factis. ejusjue materia simi ea omnia signa, quae ad mentem nostrant alteri patefaciendam concessa sunt nobis. Quippὸ eiscere debet, ut quaedam sit mentis, linguae, & signorum externorum consensio, eademque regula sermo &ginus constent. Atque hoe ossietum est Veritatis, cujus partes potissimum runt quinque. Prima amare verum ipsum. Secunda cavere. quid contra mentis judietum dicatur. Te ita Iudicium mentis aperire. arta cum assirmandum aut negandum aliquid est,rei veritatem diligenter inquirere. Quinta quod promissum est se vare praestaredue. Pythagoras duo hominibus divinitus data longῆ pulche rima esse dicebat. Veritatem amplecti re aliis benefiscere. Vtrumque cumveorum 1inmortalium operibus comparari posse, ut refert Hlianus. Apud Persas una erat puerorum disciplina, Fugere mendacium, ἐπ' verumsemper loqui. Fuit dc illa Epaminondae Thebani disciplina. qui usque adeo severus veritatis cultor suit,ut ne ioco quidem mentiri unquam voluisset. Titos amtem Pomponius Eques Romanus non modo mendacium ipse non dicebat. sed nee a quoquam diei serebat.Sanh. ut dicebat Democritus.Pietas palam declaranda . sed veritas constanter ubiaue defendeuda est. Utinam omnes Epicteto crederent nihil veritate pretiolius haberi debere; atque tum homines Deo aliquid simile facere. cum veritatem exercent, ut aiebat Pythaginras. Vnde prohibitum diuino decreto mendacium est Exodi 23. Mendi. rium fugies. Et ad Colost 3. Nolite mentiri inuitem. 'Nec artificiose mendacio, netsimplici νerbo oportet quenquam decipere. 2Ha quomodolibet menti tur quis occidit animam, inquit D. Augustinus. υ indicatio, ut eam M. Tullius definit . est per quam vis, & injuria. εο omnino quicquid obfuturum est, defendendo aut ulciscendo propulsatur. Seu est vitio injuriae: eum nimirum poena pro delicto insertur Fieri id varijs de causis potest. Ac inprimis eo tantum consilio, ut male ei sit.qui injuriam intulit. Deinde ut deliquens emendetur. Tum quia postulare aequitas videtur,ut qui culpae reus est. enas luat.& injuriae satis fiat.Postremo ut in postmrum unius alicujus exemplo caeteri a pravis facinoribus revocentur. Qis
vero non privata, sed publica aut horitate sumenda vitio est . fit ut legitima vindicatio Magistratibus, qui legum sunt ministri, divinitus sit eommissa: α privatis,quibus nullum vindicandi jus est datum, adempta. Mavult vera Cnristianus pati. quam ulcisci: illud enim iustὸ semper fieri potest. hoc vix sine injuria. Vim vi tamen repellere privato euilibet ias est, non laedendi aut ulciscendi sed se defendendi eausa. Repug:rat Vindicationi Crudelitas. & nimia Lenitas. Nimis est lenis,qui bonis nocet,dum parcit malis,nimis crudelis est, qui majorem,quam culpa sit,poenam constituit.
175쪽
Additam utum. V Eritas hie, idem quod veracitas. A- aute insusurravit.Non id , o Rex,e re tua
ristoteles . Eth. cap. . dicit elle fuciarum est; qui enim te nunc sulpiciunt, mediocritatem circa veritatem in dictis & amant , ac colunt, si me experiantur mihi
factis; seu circa proselsionim eorum, quae potius, quaen tibi subesse cupient. Py- re vera adsunt. Veracem illum dicit, qui tha ras dicebat Deo nos similes esset he- sui juris est marbitrii, veractim in vita , nencentia & veritate. Euripides in Pha tum in sermone, qui ea, quaelibi adsunt, nissis simplex veritatis est sermo, hec profitetur inesse ,& nec majora ficit, nec prudentibus egeu Pharmacis, quibus minora. Apud AEgyptios ex primi Iudicis fucetur. veritata mendacium opponitur, collo imago pendebat ex gemmis auroq; 'uod in moribus turpissimum est,de quo
confecta. quam veritatem appellabant, Uroverbiorum c. I a. Abominatio coram
ut significarent Iudicis cordi & ori veri- Deo labia mendacia. Et Psal. Perdestatem semper inesse debere. AElianus lib. omnes,qui loquuntur mendacium. Achiux . Persae primum in peccatis locum aeri Ies apud Homerum Iliados a. dicebat, se alieno, secundum mendaciis tribuebant. non minus, quam inferorum portas odiia Plutarchus de vitando aere alieno. Pom- se eum, qui aliud sentiat, aliud loquMur, pomus Atticus nec mendacium dicere nec aliud animo conditum habeat, aliud ore pati poterat ; unde fiebat, ut amici omnes proserat. guripides in Phoen sis, ait illi res suas curandas darent, dc consilium Mendacium variis indigere medicamenis ejus expeterent. Verax simulatione non iis, atque idcirco, quod dissicillimum sit utitur. Talis erat Caius F.abritius, qui a mendacium tueri, ne mendax sibi contrais Pyrrho rogatus, ut suos inter Duces & dicat. Unde tritum illud : Mendacem Oamucos primum locum caperet, e hoc in portet esse Memorem.
GRatia seu Gratitudo virtus est, per quani beneficii accepti memoria
& remunerandi voluntas continetur, Versatur in accipiendo magis,
quam in dando. Dare quippe liberalitatis est accipere autem & referre velle gratitudinis. Itaque Iustitia quaedam est erga benefactorem , qui vel Deus est vel parentes. vel ii qui praesunt vel homo quivis alius. Ut legitima Gratitudo sit. observanda sunt haec. Inprimis solo ej as,qui donat,afrctu animoque beneficium est aestimandum. Neque enim, benestium inquit Seneca
de benes lib. I. in eo quod fit aut datur consistiti, sed in ipso dantis. - βιiis.
cientis animo . Omnino quo quisque animo benevolentiaque suerit, semper est ponderandum Deinde benigne acceptare oportet. Nam qui gratὸ benescium accipit, primam ejus pensionem soluit. Uaudet enim donator , cum suum donum gratum esse videt, inquit Seneca. Et idem. Vis reddere beneficium t accipe ben4nὸ . Terti5 agendae benefactori sunt gratiae. Nihil vero aliud est gratiarum actio. quam benevola accepti beneneti cum quadam submissione protestatio. Et haec quaedam est beneficii compensatio: hon ratur enim qui ben8 secit, & eui oeno factum est. is sese submittit Modus hie sit. ut dantis affectus potius, qua in donum spectetur. Qtrario de benefactore honorifice semper & sentiendum, & loquendum est. Is gratis tu quippe es. inquit Seneca lib. 3. de benes qui beneficii oblitur es e cui enim totum bene um elis um es grati fieri non potest. Quinto vel re ipsa, vel obsequio beneficium est referendum. Referre qui non potest, benὰ apprecetur ι qui potest non festineti expectanda oportunitas est. Qui enim festinat, debitoris animum,non grati hominis habet. Qui cito reddit beneficio aflectus videri non cupit. Plus reserendum est, quam acceptum, spectato nimirum donantis animo non beneficio. Vnde Cic. In regerenda gratia imitari debemus agros fertiles, qui plus multὸ adferunt quam acceperunt.
Contraria Gratitudini Ingratitudo est nimirum accepti beneficii oblivio, etiastis,
176쪽
I. st modo grati erga Teum esse possumus φ Casi in psal. I. Gratias
agere Deo postumus. Grati ergo erga divinam Majestatem sumus. cum acceptorum ab ea beneficiorum perpetuo memores sumus. gratias agimus, laudamus.Optima bene orum custos est memoria beneficiorum . P perpetua confesso gratiarum , inquit Chrysost. Parem referre Deo gratiam nemo potest. II. Omodo grati erga Frinciper esse possumus t Si gratias illis perpetuas habeamus.& in eorum obsequium parati semper simus. Nam & his etiam parem reserre gratiam non possumus. Animum illi metiuntur.non donum; unde quandoque parva etiam munera a subditis accipiunt. Reges magna dandon parva accipiendo laetari debent. Artaxerxes Persarum Rex a vulvgari operario aquam d profluenti flumine haustam laetus a cepit. Metiebatur dantis promptitudinem, non rem datam. Et Regium non mimis esse sciebat parva grate accipere, quam magna benigne largiri. Optimi Reges pro rectis actionibus solam gloriam, & honestum honorem expectant. III. An beneficium datum praedicare oporteat' Non datum certo. sed aeceptum. Vnde dicere Iseolon solebat, Beneficii dati obliuiyci dei et acceptim minisse. Vulgus hominum si quid cui benefecerit. sine fine praedicat, sine modo exaggerat: si vero quid collatum est, aut obliviscetur, aut dissimu
IV. 2uid in referenda gratia fit attendendum ' Quantum sit acceptum. a quo, quanto, ubi, 'uemadmodum. Vnde Seneca negat quenquam scire gratiam reserre , nisi lapientem. Notum illi est, quanti res quaeque taxanda sit e notum quo tempote & loco sit te rendum.
dditamentum. GRatitudinem Graeci virtutem esse
dicunt, quae praestita nobis beneficia agnostit, meminit, praedicat ,& pro virili rependit. Flustria sunt ossicia , 1. gratias animo habere , quod est agnitio-DlS memoriae. a. gratias agere verbis, quod est praedicationis.3. gratiam reseire opere, quod est retributionis. Qum ad
modum autem non tantum eadem me
sula reddcndum , quod acceperis, sed et-jam majore si possis, ut ait Hesiodus δρCic. lib. I. Oisc.ita gratitudinis est plura, quam mnos collata sunt, rependere. Id ostendebaiit Ueteres, qui unam Gratiarum aversam , sed caeteras nos aspicientes pingebant & fingebant. Laevius illud Chilonis refert, beneficii dati oblivisci o. portet, accepti meminisse. Porrd, ut di ta Grmus ait: Gratiarum optimus est nimus. Ideo quae dantur aut referuntur non copia, sed animo dantis aut referentis sunt aestimanda. Nain ut ovidius lib. 3. de Ponto. Eleg. q. Si desint vires, tamen est uadan atriorvi,
Hac ego contentos auguror esse Deos.
Hac facit , ut veniat pauper quoque gratu, ad aras Et placeat casa - minus agna boue.
observandum hie illud , quod in Monostichis Graecorum praecipitur, odiri uinne accipiens beneficium, oportune reddiato. Nimirum ten pore & loco. Est vel id et o commendabilis haec virtus, quod Gratiarum actio sit quaedam ad plus dandum invitatio. Notum est illud Anaxorae moritura ad Periclem,uui lucerna egent, oleum infundunt. Egyptii olim omnium populorum gratisitim erant, qui brutis etiam cib bene menta gratiam reserebant. Alexander Magnus Aristoteli pro historia animalium octingenta talenta dedit, ut refert Athenaeus lib. 9. cap. 2O. Cyrus Maior publico edicto Iudaeos in patriam remisit & templum instaurari curavit, quod in Isaiae libris ante ducentos &d cem annos editis cap. M.&qI. nomen suum diserte positum iii venisset, ut refert Iosephus lib. II. Antiq. Iud. Sicut autem laudatissima est gratitudo, ita turpissima est ingratitudo, quam matrem viti rum Cic. lib. 8. ad Atticum . appellat, Et Xenophon lib. r. de Instit. Cyri dicit in ingratitudine nihil mali non inesse. Uitium tamen hoc pervulgatissinium est; nam ut ait Pindarus, Antiqua dormit Gratia, & immemores sunt hornines. Slmonides rogante quodam ut sibi enc mium scriberet, se ei gratiam relaturum s Duas, inquit, arcas habeo domi, una gratiλrum, alteram argenti s cum necessa-
177쪽
has aliqua mihi est, Gratiarum quidem aris ibit Iustiniani Imp. in Belisarium , quem cam aperio, sed inanem ad usus necessa- postquam Gothos & Vandalos in Africarios invenio; aliam vero solum mihi utia vicerat, resque alias in Italia magnas gesialem. Non sime causa Plautus in Paenulo serat, oculis dc sortunis privavit, & ad sti Act.3. Scen.6. Si quid bene facias lenior pem colligendam coegit. Magna Roma pluma est gratia ; si quid peccatum est , norum in Camillum , Scipionem, Lentu Plumbeas iras gerunt. Magna ingratitudo tum ,&alios ejusmodi.
LIberalitas est benefica de aliquo bene merendi voluntas. seu est vim n. abistus , quae pecuniarum amorem moderatur, Jc ad eas, quando ratio taberalia dictat, erogandi, promptum ac facilem hominem reddit. Versa- tatis. tur itique circa affectum aestimationemque pecuniarum seu divitiarum. Id enim omne pecuniae nomine intelligendum est, cuiuS pretium pecunia me- . timur. Ossicium vero ejus est divitiarum eupiditati modum imponere. 8c servato modo elargiri. servandi modi conditiones hae sunt. Inprimis ita dandum est , ut nulla remuneratio expectetur. Secundo de nostro dandum est non de alieno, nocere enim liberalitas nemini debet, & beneficio dignia dirodesse.Tertiδ attoeadendum est,in quem bene tollisari beneficium possit. N.Cieero I. Or septem eorum gradus eonstituit . in quos conferri bene evum potest. In I. iunt patria & parentes. In a. liberi εc tota domus. In 3. propinqui & assines In . amici & familiareL In 1. Cives. In 6. qui ejusdemnationis. gentis, linguae. In I. Omnes homines. Quartis non quantum quis vult. sed quantum potest, dandum est. Gladur enim liberalitatis tenendus
eH. t quod bene facis, quotidiὶ facere possis, lac it Divus Ambrosus. Quin-tδ pro dignitate, conditione, ac merito cujusque dandum est. Proinde indi, genti magis, quὶm diviti. Porro duo sunt.ut scribit in ossiciis M.Tullius, liberalitatis genera: unum
quo egenti pecunia subvenitur .alterum quo opera aut consilio juvatur,quod beneficentiae est.Quo sensu D. Ambrosius,qi duplex liberalitin, Inluit unaquae subsidio rei adiuuat. id est usu pecunia; altera quae operum costatione impenditur qua multo frequenter splendidior es ultoqprinciarior . Excitabitur vir li 'alis ad prompte hilariterque dandum, si cogitet viles de incertas esse divitias,eas aut ad mali licentiam, aut factum, aut inanem sensuum oblectationem servire eurarum dc molestiarum plenas esse. Multis opus non '
esse parvo contentam vivere naturam.
Liberalitati duo vitia opponuntur. Auaritia & Prodigalitas. Illa desectur ι; h. , liberalitatis est, haec exuperantia. Avaritia est nimium pecuniarum studium iraria. quibus nee sibi nec aliis avarus prodest. Avarus enim is dicitur, qui nimiis Hibus anxi θ eongerendis studet. Prodigalitas est immoderata pecuniarum emisio , seu facta nullam ob justam causam largitio. Avaritia plerumque sonum est. Prodigalitas juvenum. Revocari haec ad liberalitatem facilius
potest, 'u1m Avaritia; prodest enim aliis, avaritia vero ne possidenti
quidem. . I. Vtνtim bonesiuaesit dare vel' accipere ' omnino dare honestius est, quoi iaQuippe virtutem magis decet benefacere,quam beneficium accipere:cum- cula.' que virtus eirea dissiciliora versetur, dare dissicilius est, quam accipere. Propensi qmnes sunt ad accipiendum,pauci ad danduret ' II. O circumstantia in exercenda liberalitate sunt attendendae s Quid,
Quibus quando qu*modo. Suum nimirum dare oportet ac quantum vires
facultate ue permittunt .m egestas sequatur. Dignis & ingenuit dandum est:eum inhonestis commercium ne sit ullum. Tunc vero quando necessitasia hortatas exigit.Convenienti denique modo ec ordine.
178쪽
III. An in mendicos liberalitassis exercenda φ Qui sua improbitate miseri facti non sunt, infirmumque corpus trahunt, juvandi omnino sunt. Et haec est grata Deo misericordia Qui validi sunt. 8c robusto sanoqi corpore. dextra benefica non sunt provehersei,sed e Repub.potius ejiciendi, ut dic bat Carolus Magnus. Et Camerarius tria hominum genera o civitatibus eiicienda asserebat, leprobos mortuos, miniacos validos. Notum illud ex
Panem mendico dato,Hadae obsonia piagno Nimirum graviter inere. pando. Ignavia quippὰ servitutis ignominiosae causa est. IV. Vter melior si 'Prodigus an Avarus y Interrogatus aliquando Dio genes quaenam ferae omnium essent pessimae ' In montibus inquit, leones remssu civitatibus . arimelior sand Avaro prodigus est. Ad mediocri. talem enim magis,quam Avarus accedit,curari potes, non item Avarus, multis prodest, nemini Avarus. Demosthenes cum avarum quendam deferri ad sepulchrum videret, iste, inquit, cum vitam non vitalem via erit,
aliis vitam relinquis. Neque a mortuo colloquium, que ab avaro inendum est. neficium, ut aiebat Socrate . . Additumentum. ICIrca libesalitatem haec adjicienda. usque reseratiar ad facultates. Bene
Inprimis videndum est,quibus dan- Graeculus quidam ad Augustum , Si plus dum sit. Aristoteles dandum esse, ait, iis, haberem , plus darem, ut scribit Suetonis quibus oportet, seu qui digni sum n . Accipientis autem, ut pro dignitate ejus stra beneficentia. Seneca de provid. Mis detur, vel si pauper fit pro inopia. undeneficium dando accipit, qui digno dedit, Cicero a. Omc. monet, ut cuique pro di Benefam male locata, malefissi arbitror, gnitate tribuatur, quod justitiae funda-
inquit Ennius apud Ciceronem lib. a. mentum sit. Danda etiam quae proseinta Ossie. Cum quidam barbatus, palliatus, 'sint accipienti. Hinc idem Cicero I OEe.& crinitus aliquid ab Herode Attico ad videndum ne obsit benignitas, &his ip- panes coεmendos peteret, quaereturque sis, quibus videtur benigne fieri,&eine abeo , quisnam esset irato vultu se Phi- ris. Adde quod in tempore subvenire eislosophum esse respond it, Tum Herodes, sentibus omnium sit primum. Nam bis Demus inquit, tanquam homines, non dat, qui cito dat, ut habet proverbium: tanquam somini; & ei dari curavit pre- Gratiasu oseis, ct d mora tardat, abest. tium panis 3o. dierum, addens simul, Ui- Seneca lib. a. de Benes. Ingratum est b
deo barbam & pallium,sed Philosophum neficium, quod diu inter manus dantia non video. Ita Gellius lib. Nobium haesit. Ausonius ex Greco Epig.
Atticarum , cap. a. Aristoteles aliquando Gratia via tarda est , ingrata est e Gratia reprehensus, quod munus improbo dein gramque Misset. Non hominem , inquit, Ied hum Cum improperaivatis grata nugis. nam sortem miseratus sum. Velut alii te- Item .smunt, Non homini dedi, sed humani Si bet sequidsectas, facias citὲ, iam ἄδsorti. Ita Laertius lib. s. cap. I. Seneca factum tamen lib. q. de Benef. Gratuitos, inquit, Gratum erit, hydraemonia tarda I habemus Deos; si Deos imitaris, da etiam cis. ingratis beneficia. Nam & sceleratis sol Porro beneficia non multitudine aut ma oritur,& piratis patefit Maria. Deinde ha- gnmidine, sed omnino dantis sunt aestiis benda est ratio dantis 3c accipientis. Dan- manda, ut ait Aristoteles 4. Eth. cap. I.
tis ut ex suo det. Cicero in osse. Sunt Is vero animus esse debet, ut hilariter det. inulti,qui eripiunt aliis,quod aliis largun- unde Apostolus Hilarem datorem diligit tur: id tantum abest ab ossicio,ut nihil OL Deus. Similis esse debet Iiberalis arbori. ficio magis possit esse contrarium.Et idem quae pomis gravida dimittit ramos, & Ἀ- ibidem , Cavendum ne liberalitas maior vitat ad carpendum. Et Publius Mimus. sit, quam ticultates.Ite non ita Claudeὴ- his est gratum, quod opus est, si ulta onda est res iamiliaris, ut eam benignitas . feras. Exempla hujus virtutis vide apud pe ire non possit ; nee ita referenda, ut isterium Maximum , Malios. patent omninus. Modus adhibeatur. CAP.
179쪽
HA tenus de Iustitiae partibus. nunc de vitio illi contrario. Hoe vero injustitia est per quum ut ait Aristoteles i. Rhet .alienis singuli ront1 a leges retinent. Vel .ut refert Stobaeus , es animi vitium quo ampliu1, . quam par est. bomities sibisumunt. Ejiis elisus hos esse dicit .patriam . 'tuta,Iura violare , Magistratibus & legibus non parere mentiri pejerare,transgredi conventiones fidem fallere. Vnde Verinus Poeta.
Nil iniustitia miseris es infestus urbi, Comiten
Funditus hac muros vertit i a domos.
Comites illi adsunt Calumnia, jactantia, inhumanitas, Simulatio, Malignitas. Calliditas. . . Parten Distribui in Communem , Privatamque potess.Communis est quae legibus.ec aequitati repugnat. I egibus quidem per avaritiam odium, falsam interpretationem , aut simili alio modo. Aquitati autem cum malitiose legis verba urgentur, non mens legissatoris attemitur. Privata est . quae Diastribuenti aut Commutanti justitiae adversatur. Iniustῆ commutat, qui eos, cum quibus commercium illi est, fraudat ac decipit, sive emendo, sive . vendendo,seu rebus aliis contrahendis.sicque quod debet non rediit. Injusto distribuit, qui bo ips deprimit.& malos evehiri aut ui his parc it, illos non
defendit. Alii sunt ii justitiae modi quos in singulis justitiae partibus designas
se sit satis. . a Maditamentum. Ovae hie de Iniustitia dicuntur, ex-' Persolvi, inquit, quod pQmis 3 par pazemplis tantum sunt illustranda. An- ri intuIi, yoluptatem pro voltiptate; ipem tigonus senior, cum illi Sophista quidam significabat quae eo maior fiberat quo ma liorum de Iustitia offerret, Desipis, iti- gas ex arte remisset. Plinarchus lib. de quit, qui cli ri me videaὲ armis alienas ur- auditione. Ad Injustitiam Distributivam svexire, de iustitia apud ine disseras. refertur illa Ephemeris Crateris de mae-lta Plutarchus in Apohteg. Aristoteles posteris silmptibus. Ponito. coro minas reptehendebat Athenienses, quod clim decem, medaeo drachmam , ad ut toti ta . duas res invenissitnt, frumenta & leges; lenta quinque, Consiliario fumum , me frumentis uterentur non legibus Stobaeus retrici talentum , Philosopho triobuli im. Se . de Iustitia. Dionysius siciliae Rex Laertius lib. 6. Item illa distributio Ticiam Cytharedo convenerat, ut quo me- berii Imperatoris, qui Pomponio Flaccolius caneret, eo maiorem mercede accipe- Syriam Provinciam , Lucio Pisoni Prxaret. Annititue hic ut quam si avissinEm se tam ui bis detulit, eoqubd cum ipso dularetur , praemium id amplius sperans, triduo perpotassent. Dum in mercedem eYigit, Dionysus.
Variae circa Iustitiam quolimcula.
I. Vid sse Aequitate sit sentiendum' AEquitatem Peripatetici Pruden- o. tiae, Stoici Iustitiae comitem faciunt. Vtrumque rind. Prudentistat . Genim viri est duriora quadam molliora reddere ι Iudicis vero b ni essitere, ne summuni Ius summa iniuria fiat, idque quadam aequi bonique ratione. Est enim AEquitas virtus. qua ou. recte legem multis in casibus fi lentem eorrigit & moderatur. v e rapienter Isaeus dicebat. Oportere . legumflueritatem pumiendi mansuetudine coerceri. Certo in judicijs aequitas dominatur.& cum vel publicum bonum, vel ratio virtutis postulat, ad legis . Verba non attendit. Regula quaedam communis est Lex, sed exceptionem admittat quandoque necesse est. Hane aequitas proponit, & benignὰ decernit. Causam adserunt tot ac tam vatij in humana vita casus. Neque honesti , una nitio est, sed diversa.
180쪽
D. H. Dmma sit iniuria ς Ita M. Tullius assirmat. At ue
ros Iuris constitutionem attendamus. atque ea cum rectat rationis regula congruat .nullum justae injuria potest.Si interpretat ionem eaque malitiosa sit & versuta, nec circumstantiarum rationem habeat, & consilium, rati
nem . authoritatem legi statorum excludat . fit summa injuria. quod fuimmum esse Ius deberet. Dicebat Diocletianus Imperator Fustitiamsim mi, stricordiae crucem esse. Herculis clavam vctus quidam Poeta madidam oleo fingebat di quemobrem y ut justitiam misericordiae oleo leniendam ese do
NI. n admittendast lex Tationis in Reb publicis y Pythatorer id justae olim definiebant.quod vicissim quisque pateretur. Unde illud : . Si quae quis faciat, eadem patiatur re ipse,
Judititim rectum fuerit, vindictag recta. Paritatem boni malique Tationis lex. & proportionem Arithmeticam at tendit. Eam a 2.tabularum leges Olim receperunt, eam Legist tor Moyses dum dentem pro dente. Ulum pro oculo erui iussit. , non improbavit. . Est& diuina Lex, qua mensura mens fueritis, eadem remetietur vobis. Sunt tamen non pauci casus, in quibus Tationis legem nequaquam AEquitas ad- miti t. An si quis ferire Magistratum ausus feriendus sit tantum .ac non potitis summo supplicio coercendus t Aliud est malitiose, aliud incauto uste. Igitur legem Tationis prudentia Iudicis moderetur, εc rationis propolationem sequatur.
IV. An inferat φ Nemo sand seipsum sponte la diti & tum injustitia. tum injuria non ad seipsum, sed ad alterum est. Qui seipsum laedit, vol hoc ipsum nolenti non facit.
P Rima quaestiope agitur de aequitate, a. de summo iure ; de hoc & de illa
Adjiciendum hic de aequitate, quod si
a medio ad alterutram partem sit declia nandum , satius esse ad mitigationem,quim ad nimiam severitatem propende re. M. Antonius poenas legibus definitas semper ad modum aliquem : mitigabat. Nec male Antiphon dicebais Si peccandum est, satius est inluste dimittere,quain injuste perdere. De sumin, Iure, ne injuria fiat, hoc est exemplum. Apud Spartanos lex emi, ut quicunque ex acie fui gissent, essent infames , vestitu barbaquei reliqyis civibus discernerentur,ab ob simpune pulsarentur , uxores ducere non auderent. Accidit ut e pugna Lentrica
multi Nobiles honestique viri fugerint, cumque luere pinnas deberent, Agesilausa populo petiit, ut sinerent eo die leges dormire, quod calamitas non tam ignavia civium, quam iniquitate Hrtunae accidis sit. In posterum ab illo die leges servarent. Plutarchus in Mophtegaiatibus.. Quaestione 3. agitur de poena talionis. Ea eit quae delicto, inensura & modo
congruit. Seu clim per quod quis pec cat , per idem punitur, juxta versiculum Rhadamanthi lib. s. Eth. p. citatum. Iusta nasis bac a misso pro crimine tae est, kt qua θι erunt, eadem patia-wν θHoc poenae genus dicitur Neoptolemi vindicta, quod is ad aram sit obtruncatus, qui Priamum ad aram oceiderat. Item Mala Termetia , quod Termerum humana rapita verberibus confingentein Hercules iidem verberibus contudctit. D
vid adulter & homicida liberorum parri-eidiis & Absolonis incestu p'exus est. He eules Diomedem Thraciae Regem, qui hospites equis lamandos objiciebat, e dem supplieii genere sustulit. Theseus Scyronem latronem, qui hospites in mare
dejecerat, eodem praecipuavit.Uetronius
Thurinus, qui fumum vendiderat, fumo ab Alexandro Severo , teste Lampridioneeam est. vide Gellium lib. q. cap. S. tibi declarat originem proverbii huius, Malum consilium consultori pessimular.