Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

651쪽

Si quis auri desinitionem scire aues, is Plen-phium adeat. Aurum natiuum L. ex eius mente

metallum perfectum est, ex auri caste et phlogisto constans. Plurima aliquoties dicta iam publico sunt de Vipdobonensium famosis rerum definitionibus, quas in praelectionibuS proserunt, risu magis excipienda, quam credenda; i verum dum talia inim resstir libris legimus in academicarum praelectionum usum conscriptis, facile ad credendum inducimur et has desinitiones fictis adnumerandas non fuisse. Nasum definiisse sic dicitur professor anatomes: est pars mediet in facie, habens duo foramina et septum cartilagineum.) Argenti eadem perfecte definitio est, mutandis tantum mutatis Cupri criterion ex Nostri mente spiritus salis ammoniaci est, qui cuprato cibo vel medicamento instillatus sapphirino colore cuprum prodit. At quanta in chemicis optimo viro desint, allegatae iam definitiones probant. Longe aliae dantur experimentorum rationes, si Cupri suspicio adest.) Ab interno cupri usu plane abhinendum esse Noster putat; sed licet certum sit, cuprum in corpore humano sub qualicunque forma venenatos effectus

edere, certum tamen etiam est, plures epilepticos iam sale ammoniaco cuprato et aliis medicinis, quarum compositionem cuprum ingreditur, sanatos esse. Sussicit utique probatorius liquor ad plumbum cognoscendum vino admixtum, DELIO etiam RIll. in aduersariorum quarta parte, nuper mynente Dsed recenter paratus esse debet. - Oleum ricini ad morbos a plumbo oriundos essicacissimum est.

De stanno in pulverulenta grana redacto ad taeniae species quasdam specifico altum apud Nostrum stalentium est, qui stanni rasuram tantum commen-

652쪽

dat. - Mercurium gummosum suum ubique Noster laudat, alii vero unguentum mercuriale prae

serunt.

P. 28O. Hasiti forum venenorum titulo halitus acidorum mineralium, aeris fixi, alcatini, phlogistici, putridi, metallici, terrei et vegetabilis comprehenduntur. Omnia haee venena maxime in pulmones agunt, asphyxiam vel suffocationem inducendo. Aer in cubiculis orphanotrophiorum a siccatio nolinteorum ab urina in tantum conspurcatorum tete riurum spargit odor'in urinosum, qui oculos rube- facit et tussim inducit. Inde forte infantum febris miliaris, aphthosa et necrosis buccarum atque genitalium, qui morbi in Orphanotrophiis sordidis tot

neonatorum rapiunt

Cloacarum halitus vini aceto ad IANINI mentem emendandus est; sed recentiores Gallorum obseruationes docuere, han C medicinam parum ad haec eviuuia valere. Interiere adeo foricarii, dum in cloacas descenderent a IAΝ3No pro innoxiis declaratas. odores demum plurimi pertractantur, animales, vegetabiles, grati, aromatici, quos mortem aliquando aut symptomata morbida intulisse con-- stitit. Appendice venena, quorum indoles hactenus ignota est, pertractantur, aqua Torina, successionis puluis, et venena quaedam, quibus Indias et Americae incolae tela inficere sol ent. Tostiana aqua ex arsenico crystallino in larga aquae copia per simplicem coctionem soluto constare putatur. Similia, sed alia tamen simul docuit de eadem aqua Venenata PYL , V. Cl. in promtuario ad medicinam forensem, cuius opusculi censura in commentariis nostris legitur . Successionis puluis

653쪽

in saturni saccharo et arsenici particula constare putatur : alii tamen venenum plumbi solummodo Praeparatum esse adserunt. Index libro satis binnus additus est '. VII.

Opusculi scientifici dii EL. FONTANA. in FirenZe. 178S. per Gaetan. Cambiagi in Liplia apresso Gleditsch. 8. P. a I9

Continet hoc volumen praefer fragmentum alterius epistolae quinque litteras, a Celeb. Auctore ad alios atque alios amicos datas. Prima, Duci DK cΗAULNES: inscripta, de re' spiratione agit. Aerem inflammabilem sine periculo mortis pulmone penitus et lente euacuato vix teryotuisse ab ipso inspirari; esse autem, quemadmodum aerem, quem vocant phlogisticatum, per se insomtem, nisi inspiretur; aerem autem fixum veri veneni vices agere; non meris physici S, quas appellant, dotibus, aerem vitae sustinendae inseruire: Animalia, aeri communi inclusa, eodem temporis spatio mori, quo moriuntur, si aer ex aequis partibus communis atque inflammabilis, aut ex aequis partibus communis ac phlogisticati mixtus sit; animalia igitur aeri inflammabili aut phlogisticato inclusa non mori huius aeris vi, sed desectu aeris communis ; reliqua autem, si dephlogisticatum exce-Peri S , aeris nomine venientia, sua natura esse lethbfera; ab aere fixo, ' si dephlogisticato immisceatur, animalia manifeste pati, et motibus voluntariis exercendis imparia reddi; alia aeris genera, dum inspiren

tur,' Idem liber in chirurgorum usum etiam germanice prodiit, titulo: Toxi ologie oder Lehre uou deu Gistin

654쪽

tur, in suas partes diuelli, eoque ipso magis adhuc

nocua fieri: Principio vitali non orbari per respirationem aerem, corruptum enim phlogisticis emu- viis aerem agitatione in aqua facta ad suam reuerti salubritatem; aerem phlogisto ex pulmonibus exeunte in phlogisticatum conuersum sua natura esse in- noeuum aerem exspiratum funestum esse, eo quod

aerem fixum pulmonum sibi immistum habeat, et phlogiston ex pulmonibus exhalans, quod ex atmosph era aerem fixum praecipitet. Tantum abesse, ut inspiratio ab exspiratione non excepta sanguinis per pulmonum vasa motui obstet, ut potius pulmones aere inflati sanguinem tanto facilius transmittant. Aerem phlogisto iam onustum phlogiston ex pulmonibus adscendens suscipere non

posse, ideo supprimere respirationem; Phlogisti

accumulationem in sanguine impediendam ea-Propter esse, quia musculorum irritabilitatem

minuat.

P. 2I- Altera ad Clariss ADoLPH. MURRAY Vpsaliam P. I 2 data, cum duabus appendicibus. Nouas primo Suecorum naturae serutatorum opiniones ponderat. In

experimentis eqm 37 muribus, 4yr auibus et 179 cuniculis indicis captis vidit, aerem his animalibus Campanae supra argentum vivum positae inclusis circumfusum ad kου-ἶ1 minui, tanto magi S, quant diutius inspiratus ab animalibus fuit, magis adhu Ret ad quartam usque partem, si cum aere dephlogisticato capta suerint experimenta, aeris fixi maiorem gigni copiam, quam quidem volumen aeris imminutum sit; incrementum aeris in nonnullis periculis obtingens ab aere pulmonibus animalium incluso derivat, ab aere, pilis et plumis semper adhuc adhaerescente; phlogiston igitur ex pulmonibus egredi, nequaquam ab iis resorberi: In omniqhus his tentaminibus imminutionem voluminis et

655쪽

corruptionem aeris aequo pede progredi; aerem, in

quo candela arserat, multo minus et volumine diminutum et deprauatum deprehendit: aerem, in quo sanguis recen S supra argentum vivum calefactum stetit, volumine vix imminutum, ViX Corruptum vidit, nisi concussus fuerit sanguis, siue communis sit, siue dephlogisticatus; in altero potius

experimento posterior volumine creverat, prior minus alteruter multo magi S depraUatuS erat, et ex parte in aerem fixum conuersus. Moueri autem dum in pulmonibus aerem contingit, per sanguinem autem non deprauari modo aerem, sed praeter eam, quam semper continet aeris fixi copiam; Φ adhuc ad minimum admisceri, non ergo solum phl0giston, sed una cum eo aerem fixum exibre ex pulmonibus; hunc naequaquam Omnem ex solo phlogisto cum aere commisto nasci, steris fixi utique perparum contineri in sanguine; ideo non si bito mori animalia inclusa, posse tamen egredi, quamuis nulla opitulante assinitate. Aer quoquo inflammabilis aeque ac phlogisticatus volumine Crescit, si diu sanguinem contingit, magis adhuc, si cum

eo Concutitur; omne tamen incrementum in aero

fixo sic generato atque admisto positum est. Trans- spiratione insensili aerem communem notabiliter

non phlogisticari; nimis parcam phlogisti copiam

Per aliaS vias e corpore egredi, exire igitur per pulmones; aerem inflammabilem, multoties etiam a Cuniculis campanae mercurio impositae inclusis, inspiratum, in suis quidem experimentis inflammabilem indolem nunquam exuisse. Animalia, qua*, capite tamen libero, sacco incluserat, aere fixo,

instaminabili aut phlogisticato reserto, neutiquam periisse. Altera huius epistolae pars spectat opinionem, quam Sueci physici habent de generatione caloris a

656쪽

que aeris dephlogisticati, de reductione calcium

metallicarum et de decremento, quod aeris species respirabiles a phlogisto patiuntur: Dum calx mercurii sola ignis vi in statum metallicum reuertitur, nullam seri caloris decompositionem; quod in eo labore prodit, non esse, nisi aerem dephlogisticatum, qui, quum argentum vivum in calcem abiret ipsi adhaesit; vix ullam metalli calcem omni spoliatam esse principio inflammabili, ea propter nobilium metallorum calces tam facile in statum per-μstum redire. Multa experimenta, quae manifesto ostendunt, in inflammatione corporum nihil aeris

dephlogisticati suo cum phlogisto coitu in calorem

conuersi hac noua forma trans vitrum euadere

pondus certe exactissima libra examinatum semper idem mansit post refrigerium, quamuis, dum calebant adhuc vasa, decreuisset. Ex Carbone, quem ardentem in aqua frigida exstinxit, aerem inflammabilem obtinuit, alia atque alia aeris gendra, prouti in hoc vel illo liquore exstinxerat. Tertia pars huius litterae aerem fixum, quem

in atmosphaera haerere, multi existimant, examinat. Aerem fixum, modo experimentum supra argentum vitium instituatur, ab aere nitroso ne hulum quidem minui; non ergo esse aerem communem, quod, si aer fixus in aqua soluitur, semper

Temanet, non tamen semper eadem copia, maiore, si aer fixus diu aquam contingat: videri igitur Produci, dum aer fixus ab aqua absorbetur; idem accidere, si aer fixus a quocunque corpore Contim gente volumine decrescat; phlogiston igitur, quone aqua quidem careat, partem aeris fixi, qui cum Ea concutitur, leuiter, sit venia verbo, phlogism-care; hanc ideo ab aqua absorberi non post ei Ox eo concludit, aerem fixum in statum aeri communi

Propinquum deuenire posse. Magnam quidem con

tinuo

657쪽

tinuo aeris fixi in nostra hac tellure euolui copiam, sed magnam quoque singulis momentis abirberi, praesertim ab aqua; aerem fixum ponderosioremesi e communi; non erga suspensum esse s solutum tamen poste in atmosphaera, quod Cl. Auctor obse

vationibus quoquo atque experimentis nonnullis probare tentat: aquam succo heliotropi itinctam toties et diu cum stere communi concussam nunquam

rubescere; aeris etiam alias species, si concussione in aqua facta innoxiae fiant, et phlogisti emanatione inficiantur, aerem fixum exhibere, cuius antea

ne vestigium quidem monstrauerint; aerem igitur fixum, quem communi inhaerere putent, demum gigni; calcem aliasque terras et salia caustica, suo quoque, quo non carent, phlogisto partem aeris communis sibi proximam in fixum commutare. Acidum nitrosum in aerem fixum, phlogisticatum et communem diuulsit Q. Auctor. Alia etiam acida in aerem conuerti posse. Nimis parcum adhuces e numerum experimentorum, quibus lucis et plantarum vis aeris vitia corrigens adstructa fuerit; conditione unica, quae vegetabilia natiuo statui magi8 appropinquat, mutata, plantas, quae luci e positae saluberrimum exhibere debebant aerem, suppeditare nocentissimum: Corpora illa organica, ex quibus aquae purae innatantibus aer dephlogusticatus emanet, non esse plantas, sed animalia simplicia, quibus etiam tremellam accenset Cl. Auctor; dari ergo etiam animalia, quae sole illustrata aere dephlogisticatum porrigant. In prima huius epistolae appendice alium atque alium, quo aeris aliactatque aliae species pollent , aer dephlogisticatus, phlogisticatus, inflammabilis, nitrosus, fixus, vitriolicus, aer salis marini, fluoris mineralis, scalinus, arsenicalis, hepaticus, ille denique, quem stanni in aqua regis solutio eructat, elaterem idefi-

658쪽

nit Cl. Auctor; alium adhuc esse aerem, qui adscerbdit, dum platina in aqua regis dissoluitur, a reliquis non una nota discrepantem. Altera appendice do soliditate et fluiditate corporum disserit Cl. Auctor. Vim expansivam calori inhaerentem oppositam; viattractioniS partes corporum alia S ab aliis remouere, et causam praecipuam esse sui di tatis; liquores vel ponderosissimos, sublatis impedimentis externis, in auras dissipari; esse igitur vim illam ex pansiuam superiorem vi attrahenti, neque inferiorem grauitate liquorum; aeris ergo alias atque alias species aliasque materias volatiles sola pressione externa, quae vim expandentem grauitate superiorem limitabas, sublata, ex corporibus egredi; fluudum igitur corporum statum esse accidentalem,

eo quod insigne frigus omnia fluida in solida con-

Uertat, excepto aere, cui consolidando maiusquam in aliis requiratur frigus; esse illam vim erapandentem praecipuam caussam, cur corpora in Vapores abeant: Vim vaporum a magna Caloris immisti copia proficisci, quae singularem Corporum indolem sequitur; vapores ideo tam facile posse comprimi, quod non superanda sit, nisi vis illa expansiva. Elateris sui tenacissimas esse omnis aeris species, si supra argentum vivum asseruenturi eas etiam, quae alias ab aqua non absorbentur, abso beri, modo aqua priuetur omni nativo suo aere,

aut illae diu satis huic superstent; principium, quod

elaterem ipsis in ipse frigore conseruet, non esto nisi phlogiston; hoc enim inhaerere omnibus, aeri nitroso ita, ut penitus saturatus sit; aerem inflammabilem non ut aerem corporibus inhaerere; latere alterum, quod in illo cum phlogisto coniunctum sit, principium; flammam esse operationem Chemicam, qua continuae fiant aeris dephlogisticati in atmosphaera haerentis, et Phlogisti ex corporibus

659쪽

eombustibilibus elisi decompositiones et composi tiones; ignem electriciana veram esse flanimam; omneS, quas flamma, mutationes corporibus inferre et ab iis pati; phosphoros etiam non luce re tantum, sed ardere quoque. Magna ignis copia, quae reliquis partibus unita illius cum aqua consnubium deneget, persundi aerem dephlogistica sum; aerem nitrosunt tam facile phlogisto suo orbare, quod in hoc laxius adhaereat, quam in aere inflammabili. Tertia epistola similiter ad Ducem nκ cu AUL- p.

NES scripta thermometra et calorem spectat: Multum laudat thermometra cum tubo Octo-de, icem pollices longo et bulbo, cuius diameter lineam aequat, ob eximiam sensilitatem; argentum vivum conspicuum adhuc esse, si partes thermometri gra dibus consignatis oppositae poliantur. Thermo metra, quorum tubus 3 pedes longitudine aequat, quamuis duo tantummodo thermo metro

rum consuetorum, sed singulos in zo oo partes di visos consignent; alia binos gradus congelanti aqua alia binos gradus bullienti aquae proximos, licet Cl. Auctor sateatur, ambos istos terminos parum fidos esse; alium atque alium esse aquae bullientis calorem pro alia atque alia exhalationis intensitate, ignis ad vasa applicatione, aeris in aquam et vasa actione, vasis ipsius crassitie: Calorem prunarum et flammae trans glaciem et corpora pellucida, quae facile funduntur, non sensibit ster propagari, propagari a tem calorem solis; si thermo metrum glaciei immersum ab omni parte cingatur carbonibus, argentum vivum inclusum in altum salire, non salire, si ab

una tantum vel altera parte cingatur. Quarta epistola Clar. sis KL iu data noxium p. 17 Demedium veneno viperae oppositum examinat, et

fluidum filis neruorum primitivis inclusum ad uin-

Tom. XXVII. Pars m Tt brat:

660쪽

brat: Nonnullis agnis et cuniculis a vipera morsis se spiritui in cornu cerui tantopere celebratum in venarii iugularem iniecisse, mortuos tamen esse: Rusti. cos Ferrar,enses vulneri, vipera inflicto terram im ponere, et saluari, non sanari tamen morbum , nisi mere sit internus: Quum inter duo vitra crystallina micros copii ope flocculum cylindrorum neruosorum prirnitivorum oculis usurparet, materiem glutinosam, elasticam, pellucidam animaduertit, quae aqUa non soluctatur, et in granula minima rotunda rubro sanguinis globulo 4 - sies minora dissiliebant, quorum

immensa copia cum summa celeritate per cylindros illos decurrebat; esse ergo illos cylindros veros Canales , et granula illa forsan principium nauius animali S. p. 184. Quinta epistola ad Clar. n Aucsiae data luento uium, taenias, structuram lentis crystallinae, et origines vasorum lymphaticorum pertractat. Erat in illo morbo qui multum accedit ei, quem in nostra Germania appellamus das Drehen, non raro magna pars cerebri destructa; inuenit etiam semper in cerebro vesicas, refertas innumeris et saepius vivis adhuc uno fine firmiter adhaerenti-ν bus, in liquido natantibus corporibus otii figuraeonspicuis, veris pupillis su is instructis hydati di

bus, quas nostri etiam Germani norunt, tanquan caussam istius morbi. Disteris de hydatidibus in abdomine aliorum animalium, praesertim cuniculo ruian, a se deprehensis. Exempla, ut putat, nervorurii regeneratorum. Lentem crystallinam ex cylindris minimis solidis, pellucidis, parallelis et arcuatis contextam esse. Fila illa tortuosa, toties a se obseruata, vera quasi stamina esse vasorum lymphaticorum. ri zio. Accedit adhuc tragmentum litteranum ad fratrem ab Ill Au flore datarum, quae lucem, flammam,

csorem, Phlogistori spectant. A luce solari corpora