장음표시 사용
61쪽
M Nos eonuiuia,nos praedia virginum M Sectu in iuuenes unguibim aerium is Cautamus vacui, siue quid 'rimur. 'D Noopraeteryo titum leues.
Conuiuia autem celebrauit Horatius Anacreonte secuistus,ad ea homines inuitans,ut in ea Ode, Albus ut obscuro detergit nubila caelo. Et in ea, Vile potabis modicu Sabinum. Et in ea, ue es bibendum,nuue pede libero,, pulsanda tellus. Descriptas seruare vires,operumque colores Clim de ea minum decoro tractauerit, id nunc minime ignoradum iis affirmat, qui poetae nomine, & salutatione digni volunt existimari. Per descriptas autem vices, differentias carminum,& proprietates supra descriptas intelligit: ut salio genere carminis in rerum gestarum expositione, alio in lamentationibus, & querimoniis, alio in comoeodiis,& tragoedii alio in victorum pugilum, equitumve laudibus celebrandis, conuiuiisque ac amoribus describendis utamur. Quod cum animaduerteret Ouidius a se neglectum in libris Fastorum ita inquit:
volui demeus elegis imponere tantum
is pondem 3 Heroi res erat ista pedis.' Et in Ibin, quAd eodem elego inimicum deuoueat:cam id potius Iambis conueniret: is Prima quidem eapto committam praelia mers,
is Non soleant quamuis hoc pede bella geri. Hoc vero praeceptu diligentius sub persona saphus se
uauit,dicente ipsa. ,, Flendus amor meus est . elegi quoque flebile eammeri Noufacit ad Iaehrmas Barbitos ulla mes.
Et Horatius in prima Ode secundi libri: is Sed ne relictis musa praeax iocis, , Caeae retractes munera Nenia: is Mecum Dioveo sub antro Uuere modos meliore pliara.
62쪽
ri Victor Maeoni, carminis alite, is a alam rem cuuque ferox navibus,aut equis ,, μιιes te ducegesserat.
OperumqMe colores Proprietates,& differentias Intelligit, non ad versuum rationem,quia de ea dixit, descriptas seruare vices)sed ad verborum,& dicendi rationem in unoquoque inuentionis genere decenter accommodanda : ut tragoedia grauioribus verbis, & sententiis, &violento illo orationis genere, humiliori comoedia coponatur: dixit autem colores pro his proprietatibus, 3c differentiis. Nam quemadmodum picturae colores praebent formam,alteramque ab altera distinguunt: ita etiasgurae orationis ex verborum & sententiaru grauitate, non autem ex numero, tanqua colores,distin Fuunt grauiora poemata ab humilioribus,ut AEneide a Bucolicis& Georgicis: Iliadem & Odysseam a Batrachomyomachia. Si nequeo unde supra. ,, Sumite materiam γestris qui scribitis aquam
,, Viribuι versate diu quidferre recusent, D valeant humeri.
Quoroque impotentiae ignorantiam adiunxit. Permulti enim inueniuntur, qui etsi sciunt quid conueniat in scribendo,minime tame id possunt exequi: inter quos Quuentilianum reponendum, eruditorum est iudicium: qui Iicet oratoriam facultatem calluerit, ipse tamen in suis declamationibus quem uis alium potius, quam oratorem ,prae se tulit. Sunt etiam,qui & nequeunt, de ignorant,de quibus in Epistolis:
se S ribimus indocti,doctiquepoemata passim Vtrumque hominum genus a numero poetarum excludit Horatius. Prius enim discere oportet scribendi rationem,tum ut ait seneca,aestimare ea, quae aggredimur,&cum viribus nostris conferre. Vnde Virgilii is in Bucolicis clim reges. & praelia perscribenda susicepisset: admonitu ni se ait ab A pol lin e , ut ab impari adhuc suis viribus prouincia supersederet.
63쪽
,, Pascere oportet oves: deductum dicere carmen.
Poeta salutor Alludit ad matutinas salutationes , laquibus Martialis:
o Prima salutanter,atque altera eontinet hora. Poetae vero nomen late videtur patere, ut in Conuiuio affirmat Plato,sed propter rerum, quas scribunt poetae, splendorem, atque excelletiam illis tantummodo attriis buitur: quemadmodum etiam epopoeia heroicis propter carminis magnificentiam quandam, quod praestantissimum est, atque grauissimum. Curpraue pudens malonsire,quam discere Rectissime dixit, praue pudens.na pudor & verecundia laudantur, dum nos a vitiis,& sceletibus abstrahunt. Vnde Terentianum illud: Erubuit salua res est. Nam, ut primo de Legibus sapienter inquie Plato, non est turpe discere, si quid non probe se habet, in quo delinquit. nam hinc siquis non cum inuidia, sed
cum beneuolentia accipiat, remedium inuenitur. Cum vero ab iis rebus, quae sunt in bonorum opinione,remorantur:omnino vituperantur: ut in simulanda scientia, dissimulandaue ignorantia, quam in rebus omnibus Socrotes, Apollinis oraculo sapientistimus prae se tulit: cunihil aliud, quam nihil se scire profiteretur. Quamobremaiori in errore versatur, qui praue pudens dissimulat ignorantiam, quam qui, cum morbo aliquo affectus sit, morbum tamen celat, seque minime curandum medicis prebet.nam ex hoc corporis,ex illo animi interitus prouenit.Vnde infra eos carpit, ac deridet, quibus turpissiamum videretur fateri se nescire,quod no didicerint. Unde ait Plato libro quinto deLegibus,nimium sui ipsius amorem fugere quenque debere, ac meliores sequi nullo rubore verecundiae impeditum. o
Vesb' exponi Tragicis res comica no Puli: Indignatur item priuatis,ac propesocco D nis carminibus narrari coena Thisae.
64쪽
Singula quaeque lociι teneat sortita decetepInterdum tamen oe docem comoedia tollit, Dat que Chremes tumido delitigat ore.
Et Tragicus pleruque dolet sermone pedestri.
Thelephitis Peleus, cum pauper,inexul
Proiicit ampullas, se uipedalia Perba, Si curat cor Jeritantis tetigisse querela.
Vesbiu exponi tragicis Exequitur,quod leuiter attio gerat de genere dicendi,& ratione verborum in comoedia,& tragoedia obseruanda .Primo generatim affert reis guli,exemplisque ea probat: Deinde excipit, exceptionemq; illustrat exemplis: ut scilicet aliquanto humiliori in Tragoedia , gradiori vero in comoedia genere ora tionis utamur. quod ab oratoribus etiam ad poetarum imitationem seruandu praecipit Tullius in Oratore,cum ait: An ego Homero. Ennio, reliquis poetis, & maxime
tragicis concederem,ut ne omnibus locis eadem conte-tione uterentur,crebroque mutarent3 nonnunquam etia
ad quotidianum genus sermonis accederent ipset nunquam ab illa acerrima contentione discederem ' Vt si in comoedia irat Chremes introducatur,in tragoedia Thelephus & Peleus ambo miseri, regnoque expulsi, quo orum alterum vehemetioribus verbis, licet in comoedia, oportet uti,ut iracundiam prae se serat,alteros demissioribus pro sui status conditione, licet in tragoedia. Versibus exponi tragicis Non quod tragoedia etiam nost iambis perscribenda, quemadmodum comoediar sed quod tum genus dicendi elatius, tum altiorem carminis naturam ac vim tragoedia requirit, humilius comoedia. Differunt igitur & pedibus, & genere dicendi, ut Aldus Manutius Libro III l. suae grammatica plenissime docet. Indignatur item riuatis te prope fccio Dignis car e. 1.
65쪽
miuibiu narrari caua Tissa Id est, non tragoediam de centibus in qua non priuatae personae, sed Publicae,ut rege, , introducuntur. Nam ut ait Quintilianus, sua cuique proposita est lex,suus cuique decor, nec comoedia in cothurnos assurgit, nec tragoedia socco ingreditur. i-
Matis ) Cuiusmodi priuatae personae utuntur,ad tragoediae differentiam, quae non nisi illustres, ac publicas admittit. Cana TDesa Pro tragoediae materia grauiori, Matrociori posuit Thyestς coenam per denominationem,
contentum pro continenti: utputa tragoediae argumeno
tum pro ipsa tragoedia. Admonet autem hoc loco, quod α Cicero in tragoedia comicum vitiosum, in comoedia turpe tragicum. Singula quaque locis teueant sortita decente' id est,ut decuerit. nam, ut ait Plato in Hippia maiore de pulchro, decorum adueniens facit,ut pulchra singula videantur,quibus adest. Et hoc in loco concludit regulam uniuersalem de ratione dicendi in comoedia AE tragoedia seruanda. Interdum tamen Excipit , quando grauioribus in comoedia,& humilioribus
in tragoedia uti debeamus. IEt vocem eomoedia tollis
Id est, personae in comoedia introductae, continens pro
contento: ut apud Terentium, O ceelum,o terra,5 maria
Neptuni: ubi notat Donatuq ex hoc praecepto exclama istione factam. Iratusque Chremes tumido delitigat ore Eum Chremetem videtur significare, qui in Heautontimorumeno Terentiana,vbi Cum g 8c Bacchidis amores intelligit,totum propemodum quintum actum expostulationibus,querimoniis, obiurgatione minis consumit. misso ore vel einentioribus, R in statioribus verbis. dum vero ait,tumido ore, exprimit id, quod iracudis accidere videmus ut in primo Sermonum, ri Z id cause est merito, quin illis Iuppiter ambas
AE t Tragum plerumrue dolet sermone pedestri Vt mo do secit de com nedia, prius attulit exceptionem deinde eam illustrauit exempli frita de tra3nelia facit, prius dolium ilioribus in ea verbis adhibe: ndis locutus, Telephi,
66쪽
& Pelei exemplo declarat quod dixerat. Semone pedestra sermone humili,sumpta a peditibus transi atione. qui sunt equitibus inferiores. Vnde &equestris oratio Irauior dicitur. Proiicitampullas, sesquipedalia ver a) Demittit tumiditatem, & iracundiam: ut apud Euripidem inducitur pro sui status conditione. Ampullas Ampulla est vasis genus oleirij, quo in balneis utebantur. Vertim quoniam, quando irascimur, inflatiores buc- eas, & tumidiores, quasi ad formam ampullarum, sa-cimus : ideo transatiue proiicere ampullas dicimur, cum tumidiora verba relinquimus. Vnde & ampullari pro tumescere eadem translatione dixit Horatius in
. , AEt tragiea desaeuit, ampullatur in arte. Sesquipedalia verba Logiora,vi magnanimitas.appellat autem huiusmodi verba sesquipedalia, transsatione sumpta a mensuris, quibus ligna metiebantur . Vnde apud Caesarem tigna bina sesquipedalia, paulum ab imo priracula. Quare, dum ait Telephum & Peleum proiicere ampullas, & verba sesquipedalia,artificiose ille vii. tur hoc verbo,sesquipedalia, quod certe sesquipedale est: hoc est longum, & plurimarum syllabarum, & compositum. Huiusmodi verba dithirambico carmini aptissima esse ait Aristoteles, quod genus inflatum est & tumens. atque ideo chm de deponenda tumiditate loqueretur Horatius, prudenter & artificiose dixit Telephum &Peleum exules proiicere ampullas & sesquipedalia verba. significat autem sesquipedale mensuram unius pediscum dimidio. Si eurae cor spediantis tetigisse querela
Si curar tangere cor spectatoris:.querela, siua lamentatione . nam, ut dicet, Si vis mesere,dolandum er
Non satis es pulchra esse poemata, dulcia
sunto, Et quocuque dolet animu auditoris agunto. l
67쪽
Vt ridentibitis arrident:ita sentibws adsunt
Primu ipsi tibi: tuc tua me infortunia laedet Thelephe, ejehu:malesi madata loqueris ut dormitabo,aut ridebo.Tristia moestum
Vultum Perba decent, iratu plena minaru,
Ludentem lasciui,seu erumperia dictu.
Format enim natura prius nos intus ad
Fortunaril habitu, iuuat,aut impellit ad ira. I l o Aut ad humum maerore graui deducit, angit: Post essere animi motus interprete lingua. Si dicentis erunt fortunis absona dirita, Romani tollent equites,pedite'q; cachinnύ.
Coniunctim sequitur preceptum de mouendis apud auditorem animi perturbationibus: ut non solum ornata,& pulchra poemata videantur, sed etiam dulcia, ut modo ad lititiam,modo ad dolorem,modo ad cupiditatem modo ad timorem compellant vel lectorum animos, vel auditorum.Eorum enim lecti',que sunt huiusimodi,dulcior,gratiorque esse solet: quamuis ad lachrymas inducat aliquando, ac eloquentiae viribus 'exagitet. Pulchra igitur intellige ad ornamenta,figurasque orationis , qui bus expolitum esse poema debet: dulcia ad affectiones animorum concitandas, easque maxime, quae ad misericordiain spectant.Nam ut in primo RRetoricorii Aristoteles inquit .in ipso luctu, ac lachrymis inest quidam sus voluptatis:vt illud saepe apud Homerunt, is nisendi dulcedine perculit omnes.
68쪽
INTERPRE TAT I o. ς' de Platonis in Philebo est sententia, multos dolores
plenos miris quibusdam voluptatibus inueniri, cum &1j,qui in tragicis spectaculis adstant, dum delectantur, saepe etiam lugeant. Est autem transative dictum: eaderatione & Marc Tullius in Oratore dulce orationis genus appellat,quod ad laudem, & vituperationem pertionet. AEt quocunque volent animc auditoris aguuto Declarat, quaenam sint dulcia grataque poemata, quae scilicet possunt mentes allicere , voluntates impellere quo
velint,vnde autem velint deducere. Vt ridentibus a
rident ta flentibus adsunt humani multus Na inquit Horatius, quemadmodum ridentibus arridere solemus, ita& flentium miseremur, eorumque calamitatibus in lachrymas,& fletum inducimur: quod apertius declarat, dum ait, is Si vis mesere, tendum eriri primum ipsi tibi.
Hoc autem facillime consequemur, si ita animis nostris habitum introducendarum personarum induerimus, ut uniuscuiusque calamitates, quasi proprias esse ducamus. Nam, ut inquitAristoteles,ij maxime suapte natura persuadent, qui perturbationibus animi commoti sunt.Vnde si,ut exagitatus exagitet,perturiatq; verissime perinturbatus. Nullo enim modo fieri potest,inquit apud Cia ceronem Antonius, ut doleatis qui audit, aut oderit, aut inuideat, aut pertimescat aliquid, aut ad fletum, misericordiamque deducatur:nisi omnes hi motus, quos orastor illi adhibere volet, in ipso oratore impressi, atque inusti videbuntur. Neque enim aliter Didonem amantem, Iunonem indignatem, Euriali matrem moerentem formasset Virgilius,nisi hos omnes motus prius ipse animo,ut proprios concepisset,ac protulisset.Vt enim nulla materies tam facilis ad exardescendum est, quae nisi ad- moto igni,ignem concipere posiit:sic nulla mens est ad compreliendendam vim parata,quae possit.ancendi, nisi inflammatus poeta ad eam, & ardens accesserit. Ipsi
tibi Poetae, & authori, qui illum dolorem intimis sen- e. iij.
69쪽
is. Tune tua me infortunia Ddent Teli
phe, mel Peleu) Clim ille qui te introduxerit, dolore tuutanquam proprium in animo conceptum sub tua persona expresserit. Males mandata loqueris Ab ipso authore te introducente male concepta,& male tibi tradita, cum illis minime interius ingemuerit. Quare tune aut dormitabo fastidio defatigatus, aut ridebo poetae inscitiam rationem personarum minime seruatis. . futdormitabo simile quiddam adhibet M.Tullius in Calliadio deridedo: quod res atrociores frigide admodum dixerit, his verbis: Nisi fingeres, inquit, Callidi, tu ista ad
eum modum narrares Somnum , me hercle, isto loco vix tenebamus. Trista morsum vultum merba decembPost reprehensionem affert regulam seruandam in se monibus personarum in fabulis introducendaru:ut dulcia & grata poemata efficiamus, animumque auditoris quo velimus facillime impellamus: ait autem moestitiae tristia verba accommodanda, ut fecit Virgilius sub matris Eurialipei sona, , , mne ego te Muriale alpirio, tune illa senecta . , , Sera meae requies potuisti linqueresiam ,. Crudelu Znee tesub tanta pericula missum, , inseri extremum miserae data copia matri'
Qua quidem in lamentatione non minorem Virgilium concepisse dolorem existimandum est, quam quem ipsam decuerit. Quid apud eundem de Meetentia' Quid de Euandri3 Quid denique de Didonis moriturae querim niis dicam Aduertendum tamen est non parum differre inter se publicarum personarum, ut Didonis,& Euandri,& humiliorum & priuatarum, ut Euriali matris lamentationes. Adhibentur enim in publicis regia quaedam:vtin Didonet
Vrbempraeclaram mois minita vidi. Et illud. , , N;e,ait,ec atris illusirit aduena regni, ,, Non arma expedient f totaque ex urbesquentur'
is Diripienti Me rates alii naualdus ulti
70쪽
., Ferte chisammas Mara vela,ιmpellite remos. Quae in priuatis desiderantur. Non enim penitus succu-bunt dolori:sed post lachrymas ad libidinem ulciscendae iniuriae conuertuntur. Moestum vultum Qui est amago ipsius animi. In vultu enim, atque in oculas animus inhabitat. Iratum plena minarum) Locus admonet,ut qualis oratio indignantium esse debeat, breuiter explicemus. Ea igitur necesse est initium abruptum habeat: quoniam satis indignantibus leniter incipere minime conuenit. Ideo apud Virgilium Iuno sic incipit in septimo, ,, Ne irpem inuisam, fatis tantraria nosmis Fata Phogum Nec initium solum tale esse debet , sed omnis oratio Sebrevibus sententiis, & crebris figurarum mutationibus debet,velut inter aestus iracundiae, fluctuare. Vnde apud eundem Virgilium ibidem initium ab ecphones sequu-
tur breuissime interrogatione S, , , Num Sigeis occumbere campis , , Num eapti potuere est 3 Num incensa cremauitia Troia viros Deinde sequitur hyperbole: D Mediaι aries nediosque pεν ignes
, Inveneremiam. Deinde ironia, a, At credo mea numina tandem Fessa iacenti. odiis aut maturata quieui.
Deinde ausus suos inefficaces queritur, ,, Per unda/D Mussiqui,Cr profugis toto me opponere ponto Secunda post bax hyperbole, , , Assumpta tu ueros virescatque mar Aue. Inde dispersae querelae, M aquid syrtes,aut solla miἷi,quid massa ebaobdis ,, Profuit I ungitur inde argumentum a minore, ut pathos augeatur, is Mars perdere gentem ,, Immanem Lapithum valuit. Minor scilicet per