장음표시 사용
221쪽
hoe enim scelere flagitia omnia alia eontinentur. Itquisiussitium nullum in Seae. Roseio reprehendi potest, quippe eum ab aliis aetas et vitae ratio liberat, ab aliis accusator ipse purgavit. Ergo Roscius de parricidio argui non potest Apud oratores haec argumentandi forma cum Syllogismo oratorio ita convenit, ut sacile alterum pro altero usurpent. g. IV.
De Dilemmate. Quid est Dilemma pn. Est argumentum constans duabus partibus contrariis, quae utrinque adversarium capiunt. Unde otiam Syllogismus cornutus appellatur, quod nempe illius cornua sint ita disposita, ut qui unum effugerit, in alterum incurrat. Sic bello omnino probabis Dilemmate quemvis dolorem aequo animo esse lo- Ierandum. Nam omnis dolor aut esι vehemens, aut Ievis ; si levis, facite feretur; si vehemens, certe brevis futurus est. Ita Cic. Philip . 5. probat hoc dilemmate non esse mittendos legatos ad Antonium.
Legatos decernitis. Si ut deprecentur, contemnet; Si ut imperetis, non audiet.
Non omittendum hoc loco invictum illud Di Iem ma, quo Τertullianus in Apologetico cap. 1. purgat christianos, et incusat Traianum, qu' illos conquiriot investigari vetueTat, 6blatos vero puniri jusserat.
O sententiam, inquit, necessitate confuso mi Negat inquirendos ut innocentes, et mandat puniendos ut nocentes. Parcit, et saevit, dissimulat et animadvertit. Quid temetipsum consura circumvenis i Si damnas, cur non et inquirist Si non iiiquiris, cur non et absolvist
222쪽
Unde nomen suum traaeit Duemina' B: Ab adverbio Graeco δὶς bis, ast 1μια Sumptio, captio, quod nimirum utrinque capiat adversarium. Vido quomodo Τullius hoc repentino Dilemmate Antonium petens, illum undique capiat.
Intersectores Caesaris, vel sunt Patriae liberatores, vel Parricidae: si patriae liberatores, stulte arguor a te SO-cius eorum fuisse: si parricidae, male a te honoris causa nominantur. Vel stulte igitur a te reprehendor, vel male illi honoris causa nominantur.
Qua racione solvi potest Dilemma' B. Duplici. 1. Si universum Dilemma torqueas in ipsum auctorem: cujusmodi exemplum assert Aristoteles lib. 2. Bhetoricorum.
Sacerdos quaedam maximopere dissuadebat filio ne ad Populum verba faceret: nam si injusta Suaseris, inquiebat, habe his Deos iratos: sin vero justa, iratos habebis
Hoc Dilemma sic in matrem ipsam torsit ingeniosus
adolescens: Imo, inquit, expedit ad populum verba sacere; nam si justa dixero, Dii me amabunt; si injusta, homines.
Rusmodi fuit etiam celeberrimum illud Dilemma unde se expedire numquam potuerunt Areopagitae,. qui lieet mortalium sapientissimi vulgo haberentur, ortam tamen ex illo Dilemmate litem prorsus injudicatam reliquerunt. Cum enim in Prothagorae Rheloris disciplinam se quidam ad 0lescens tradidisset, gran-deinqile pecuniae summam illi ex pactione suisset pollicitus, ea lege, ut primam omnium quam esset habiturus, litem Oblineret, jam plene ac persecte praeceptis intimae artis eruditus, mercedem omuino negat. Litem intentat illi magister:
223쪽
Et debes, inquit, omnino mercedem, quo res cumque vertant. Si enim vicero, debes ut condemnatus: si viceris, debes ex pacto. Imo, inquit Mersipellis discipulus, quo res cumque vertant nihil habebis ; si enim causam vicero, ex iudicum sententia nihil debeo: Si vero causa cado, jam tibi ex pactis debeo nihil.
2. Solvitur Dilemma, si alterutram illius partem infirmare possis, vel si ostendas aliquid medium inter duas propositiones intercedere. Sic cum Servus ab hero sorte percussus, illum hoc repentino dilemmate petiisset:
Si sum improbus, cur mea uteris opera Τ Si probus, cur aut quorsum tandem me percutis lHoc dilemma sic in servum aculo retorsit herus. Non te percutio quia probus es, sed ut ex improbo fias aliquando Probus.
Alteras τelim eaeemplum isalicum. R. Ioannes Casa in oratione I. pro Foedere hoc modo, more oratorum, dilemmate utitur.
Conciossiacche te paci deli' Impera dore sieno sotto i ve- Stimenti armate, e lo maui abbiano adunche, e 1' un Die Pungenti e sanguinose, e che Ie sue amiciZie non Pre-ghino, ma comandino angi flarZino, ne con tui poSSaal uno avere in sieme concordia e liberta, di necessitaeonviene, che voi dei due partiti Ι' uno abbracciate, cloeche Vol eleggiate d'essere, o ne mici, o soggetti alPIm- Peradoro, e delibertate quat voi amiate ineglio o Ia guerra O la Servitu.
De Sorite. Quid est Sorites' B. Est argumentatio, qua ex multis propositionibus, gradatim, minuta tim, et velut acervatim congestis, aliquid insertur. Unde Syllogismus acervatis vocatur
224쪽
Tullio. Me acervati captiosoque argumentandi genere utebatur olim Themistocles, dum per risum jocumquo dietitabat silium suum, licet nondum triennem, toti tamen terrarum orbi imperare. Sic enim lepide aiebat.
Meus filius imperat matri, illa mihi, ego Atheniensibus, Athenienses Greciae, Graecia Europae, Europa toti orbi. Ergo filiolus meus imperat toti terrarum orbi.
In hoc dispulandi genero frequentes erant Stoici, et illorum Princeps Zeno. Sed maxime omnium illo delectatus dicitur Chrysippus, ut Socrates Inductione, et Ironia. Sed hoc genus argumenti saepe solet esse captiosum, et sallax. Dum enim sensim, et minutatim multa coacervantur, sae ite est injicere respondenti laqueos, et periculosam illi telam texere. Retexere igitur oportebit, et seorsim singula considerare, Sig- quo facilius universa frangentur. Cedo eaeempla aliqua Sorites. R. Cicero in libr. 5. Quaestionum Tusculanarum ita per Soritem argumentatur solum esse bonum id quod
honestum est. Quod honum sit, id expetendum: quod expetendum, id certu approbandum: quod approbandum, id certe gratum, acceptumque habendum: ergo etiam dignitas ei tri-huenda est: honum igitur omne laudabile: ex quo essicitur, ut quod sit honestum, id sit solum bonum.
Et Claudius Tolomeus in oratione in Leonem scribam ita per Soritem convincit illum vulgasse virtutis mysteria. Ε vero che tu abhi divulgati i secreti misterii delia virtu, o tibi Non risponde, perche negar nol Pub, confessarnol vorrebbe. Certo debbe esser vero.
225쪽
De Inductione. Quid est Induetior B. Est argumentatio qua ex multis singularibus enumeratis aliquid concluditur. Ita Seneca variarum rerum emuneratione magnifica, concludit solam in homine virtutem esse laudandam.
Navis hona dicitur non quae pretiosis coloribus picta est; nec cui arge uteum aut aureum TOStrum est; Sed quae stabilis est, firma, velox, et ConSentiens velato. Gladium honum dices, non cui deauratus est haltheus, nec cui vagina gemmis distinguitur, sed cui ad secandum subtilis est acies. Regula non quam larmosa, Sed quam recta Sit quaeritur. Ergo in homine quoque nihil ad rem pertinet quantum aret, a quam multiS Salutetur, sed quam hOuus sit.
Inductio non solum oratoribus perfamiliaris est, sed etiam poetis. Sic apud Virgilium Aeneas probat per Inductionem viventi sibi iter ad inferos nequaquam interclusum esse debere.
Si potuit manes arcessere conjugis Orpheus Threicia fretus cithara, si libusque cavoris; Si Datrem Pollux alterna morte redemit, Itque reditque viam tolles. Quid Thesea magnum, Quid memorem Alcidem l et mi genus ab Iove Summo.
Quid observandum est in Inductiones B. Duo diligenter cavenda sunt. i. Ut quae Sumuntur, certissima sint. 2. Ut id cujus confirmandi causast Inductio, iis quae sumuntur, simile sit. Cedo eaeemplum italteum Induetionis. R. Ita Paulus Segne rus in concione XVI. g. 4. ο- Stendit vanam esse hominis audaciam, qua confidit sibi in iis Deum auxiliaturum, ubi peculiaris non eget ad agendum auxilii.
226쪽
Ε se ne bramate pur qualeti' esempio, d ' innumerabili, ehe potvehhono addursi daIle divino Scritture, miratelo ne Re Magi . Gia voi sapete, ch' ebbero questi una stella
per Ioro guida ueli audat sene a Cristo; ina non glat' ehhe ro net tornare alia patria. Cosi convengono tuiti. E pure dovendo essi sare at ri torno una Strada nu Ova, e sorse ancora piu laticosa, piu foresta, e Piu incognita, Parea che non meno ne lassero hisognosi. Ma cheynelΓ andare a Cristo dovevatio pervenire ad un termi-ue, che da nessuti uom O det mondo potea loro vela iro significato, cli' era Ia spei onca santissima di Bellem me, quanto alloi a celebre at ciclo, tanto sco nosci uta asia terra o Pero vi ebbero quella tum iera celeste percou-dultrice. Ma non cosi nel ritornare alia patria ; perche essendo un tal termine ΙOro notiSsimo, Se non saPevania strada, facilinente poteVano ritrOvaria, o con pagarguide, o con interrogare viandanti, O almeno coci premetiere es ploratori. COSi partiuente speZZo I Angelo a
Pietro Ie sue catene nella prigione, speetZOgli i ceppi; ma non gia Mutollo a vestire: perche a porsi i pannipotea Pietro arrivare con te Sue forete. COs1 parimente salvo Ι' Λngelo a Paolo la sua nave tra te procelle, salvo gli i naviganti; ma Nou gia ajutollo a Sharcare; Perche a Prender terra potea Pa Olo arrivare con Iosue industrie. E Cristo, come pote dat sepolcro trarvivo Lagetavo, gia Dacido, gia latente, quat dubhio c e, che Potea nou me no Con Somma facilita far volare inaria Ia lapida sepulcralel Contuitocio volle, che levarquesta lasse opera degli astanti: Tollite lapidem do. 14, 39 , perche non era opera la quale Punto eccedesse la loro virtἰi. Vedete dunque da tulte queste costhene induetioni, che noi da Dio non ci dotibiam mai
227쪽
De Eaeemplo. Ouid esι Eaeemplum' R. Exemplum est argumentatio, quae ex parto partem colligit, habetque vim similitudinis, sive in re, sive in facto aliquo versetur. Dicitur etiam Inductio imperfecta, qua ab uno simili argumentamur ad Miud. Cujusmodi exemplum habes in Miloniana, ubi probat Tullius non esse condemnandum Milonem quod Clodium occiderit, cum nec Horatius ob Sororem necatam fuerit condemnatus. Sed vide quomodo exemplum illud illustret Cicero.
Negant intueri lucem esse sas ei, qui a se hominem esse Occisum fateatur. In qua tandem urbe hoc homines stultissimi disputant y Nempe in ea quae primum judicium de capite vidit M. Horatii sortissimi viri, qui nondum libera civitate, tamen populi R. comitiis Itheratus est, cum
Sua manu Sororem eSSe intersectam lateretur.
Similiter apud Sallustium in Coniuratione Catilinae Cato ab exemplo capitis sententiam popularibus con-jurationis dicit.
Apud majores nostros Aulus Manlius Torquatus helio Gallico silium suum, quod is contra imperium in hostem Pugnaverat, necari jussit; atque ille egregius adolescens immoderatae sortitudinis morte poenas dedit; vos de crudelissimis parricidis quid statuatis cunctaminii
Et Alberius Lollius in oratione ad Ferrariensis Academiae socios. Ma per cagione di brevita diro solo che dove e mag-giore it penti mento, quivi stimar si dee che sia piu graveil sallo. or non sappia tuo uot, che Caton Censorino
228쪽
Iucidissimo specchio della prudenza romana, Venuto a morte di niun altra cosa tanto ac rhainente con gli amici si dolse, quanto di aver talora tra scuratamente in Ogio Passato qualche stoi nol
Ouid esι Confutatio, et quomodo βι'
R. Est pars orationis in qua rationes contra nos pugnantes refellimus. l. Fit negatione mera, cum scilicet rem allatam ab adversario, salsam omnino esse dicimus; aut illam absurdam, incredibilem, repugnantem esse demonstramus. Ita Cicero pro Quinctio rem negat aperte. Negamus te bona Quinctii, Sexte Naevi, possedisse edicto PraetoriS.
Sic etiam pro Roscio perspicuo demonstrat parricidii crimen, cujus insimulatur Roscius, ab illius vita moribusque prorsus alienum esse: quem locum quia longior est omitto. 2. Fit Consulatio, cum factum non negamus, Sed excusamus, et jure factum fuisse c0ntendimus. Sic Tullius pro Rabirio, Saturnini mortem quae illi obiiciebatur, adeo non expavescit ut scelus, ut potius illius auctorem exoptet suisse Rabirium.
Arguis occisum esse a C. Rabirio L. Saturninum, et id C. Rabirius multorum testimoniis, Q. Hortensio CO-piosissime defendente, antea salsum esse docuit. Ego autem, si mihi esset integrum, susciperem hoc crimen, agnoscerem, confiterer.Utinam hanc mihi facultatem causa concederet, ut possem hoc praedicare, C. Rabirii manu L. Saturninum hostem populi R. interfectum.
229쪽
3. Fit Consulatio, cum adversarios, pari vel otiam majori re obiecta, vicissim lacessimus; ut periti duces solent, qui hostium vires distrahunt, et alio avertunt. Ita Cicero in oratione pro Ligario, cum nullo pacto negare posset, Ligarium fuisse in Africa, Tuberonem ipsum Ligarii accusatorem suisso contendit, graviusqtie in Caesarem se gessi SSO.
Sed ut omittam communem causam, veniamus ad nostram: utrum tandem existimas facilius fuisse, Tubero, Ligario ex Africa exire, an vobis in Africam non venirer Poteramus ne, inquies, cum Senatus censuisset' Si me consulis, nullo modo. Sed tamen Ligarius, Senatus idem legaverat. Atque ille eo tempore paruit, cum parere Senatui necesse erat: Vos tum paruistis, cum Paruit nemo qui noluit. Reprehendo igitur' Minime vero. Neque enim licuit aliter vestro generi, nomini, familiae, disciplinae. Sed hoc non concedo, quibus rebus gloricinini in vobis, easdem tu aliis reprehendatis etc.
4. Confutatio sit per indignationem, alque contemptum; cum nempe generosa quadam fiducia, quae nobis objiciuntur, spernere ac dedignari videmur. Hujusmodi singulare omnino, nobileque in primis habes exemplum in 38. Livii libro, ubi magnus illo Scipio Africanus post t0t res praeelare gestas, invidorum, ut fit, calumniis appetitus, et in jus ad causam dicendam vocatus, Sese ab objectis criminibus de more purgare nequaquam laboravit, sed ad longam accusationem, sidenter admodum libereque respondit, se tali dio cum Hannibale feliciter conflixisse, do Carthagine triumphasse: proinde Venirent omne S secum in Capitolium gratias actum Superis, et oratum ut
semper sui similes Imperatores Populo R. darent: atque ita amicorum turba septus, lolam secum multitudinein, adversoriis frementibus, traxit. Sed audiamus Scipionem ipsum.
230쪽
Quirites, eum Itinnibido et Carthaginiansibus sὲgnis coliniis io Asclea bene ac feliciter suguavi. Itaque, cum hodie litibus, et jurgiis supersederi aequum sit, cgo hinc
extemplo in Capitolium, ad Iovem optimum maximum, Iunonemque et Minervam, caeterosque Deos, qui Capitolio atque arci praesident, salutandos ibo: hisque gratias agam, quod mihi et hoc ipso die, et saepe alias, egregie reipublicae gerendae mentem facultatemque dederunt. Vestrum quoque, quibus commodum est, ite mecum, Quirites, et orate Deos, ut mei similes principes habeatis.
Postremus denique modus resulandi per compensationem, cum scilicet neque laclum negamus, neque lactum eontendimus; sed alio quodam praeclaro sacto abunde compensari ostendimus. Sic Horatius qui sororem interfecerat, iudicio Populi R. luit absolutus, magis admiratione virtutis, quam jure eausae, inquit Livius. Aliquando etiam, uti antea dictum est, valde utile ,. erit in consulatione iocos, sales et Iacetias, etiam in rebus seriis adhibere, quae si nec in mimicam Scurrilitatem degenerent, nee in atrocius maledictum, Deo in nimiam dicaeitatem, mirum quantum causae prosint, et animos auditorum exhilarent. Mirificus certe
in hoc genere luit Cicero, qui in jaciendis millendisque ridiculis, caeteros omnes oratores longe superavit; et ut ipse ait, aduersarios interdum satis joesse ἰudebat. Atque utinam illius locorum libri tres a Quinio Dalre, vel a Tirone liberto collecti, non salo temporum interiissent. Perlaetissimum sane leporis, et elegantissimae cujusdam urbanitatis exemplum, et speeiem in illis haberemus, ut aestimare saeile licet ex pauculis illis quae ad nos usque pervenerunt.