Praecepta artis rhetoricae lectissimis veterum scriptorum latinae atque italicae linguae exemplis illustrata in usum tyronum ven. seminarii auximani cura et studio Josephi Ignatii Montanari 2

발행: 1853년

분량: 357페이지

출처: archive.org

분류: 미분류

271쪽

cedo illustra aliquod eremplum Perorationis

anaeephalaeo3im. R.- Exemplo esse poterit Epilogus isto in Maniliana, qui tamen partis tantum est, non Vero totius

orationis.

Quare videte num dubitandum vobis sit omni studio ad id bellum ineumbere , in quo gloria nominis vestri, s Ius sociorum, vectigalia maxima, sortunae plurimorum eruium cum Republiea defenduntur. Et rursus in eadem oratione. Quare cum bellum ita necessarium sit ut negligi noti possit; ita magnum ut accuratissime sit administrandum et cum m imperatorem Praeficere possitis in quo sit eximia belli scientia, singularis virtus, clarissima auctor, las, egresia sortuna ; dubitabitis, Quirites, quin hoc tantum boni, quod a Diis immortalibus oblatum, et datum est, tu Rempublieain conservandam atque amplificandam conseratis

Et apud sallustium in libro de coniurallons catllinae, ita C lo per anacephalaeosim orationem suam Gn- eludit.

Quare ita ego censeo; quum uesario consilio sceseratο-rum civium Respublica in maxuma pericula venerit, hique indicio T. Voltu cii et legatorum Allobrogum convicti consessique sint caedem, ineendia, alia foeda atque erudelia saeinora in cives patriamque paravisse; de confessis, sicuti de manifestis rerum capitalium, more majorum, supplicium sumendum. . 2.

Istis erempta italisa Peroratioris per anae ha

n. Postquam comes Gaudensis vulgo di Belaio-Iοιο) disertissima et vehemetiti oratione hortalus carolum viU ut reni Neapolitini armis potiretur, hoc modo eoncludii apud Gulectaminum.

272쪽

Ma perchi, io consumo pia tempo in questa rapioni

Come se non Sia piu conveniente, e Piu secondo 1' o dine delia natura it rispello dei consei are, clie deli' aequistare. Perclih chi non sa di quanta infamia vi sareh-he, invitandovi massimamente si grandi occasioni, it tollerare piis ine Ferdinando vi occupi un regno tale, si1-to possedulo per continua Successione, Poco maneo didusent' anni da' in det vostro sangue, ii quale h mau, festo giuridicamente aspellarsi a voil Cbi non sa quanto appartenga alia dignita vostra ii ricuperario ' Quanto sta pietoso it Iiberare quei popoli, che adoratio ii glorioso nome vostro, che di ragione son vostri sudditi,dalla tirannide acerbissima de' Catalanil dunque I impresa giustissima, o laetΙissima, b Decessaria ; h non men gloriosa e santa di per Se Stessa, e perch. via- pre Ia strata ad impresa, degua di uta Cristi amissimo Re di Francia.

Segnerus' noster denique isto illustri epilom con-eionem sextam conficit, in qua ostendit quam stulit sint qui peecantes, iis Deum, quasi scelerum participem, irascuntur. Orator per sua vestigia recurrens, quae sustus anto disseruit, in pauca verborum mirurifiea dignitato sententiarumque, contrahit.

Stabiliscasi dunque che ii nostro Dio noti h Dio stupido, quale amavan gli antichi; e che pero eonvien pur

gelletio di sunt in matio, cli' e quanto dire, cou piceio- Iissime armi pub sar di noi . osni spaventosa Vendetia. Che se non I' ha latia snora, non pero deo diminuit siil timore, ma deve accrescersi. Perche o su perdon delgastigo, e nol Sappiamo che dopo Iungo perdono divie- ne la severit i piu implacabile: o sa dilaetione, ed lmanifesto ehe clopo Iungo indugiare succede la ven deita pili grave, Anai se maggiotmente temer do i .. Tas, questo tempo apsunto e luel desso, in cui la con- , tinuata Prosperita o non sa pensarci ai fastigo. o sa

273쪽

Forensa genus quasi propriam, reiectis animi molibus , hanc conclusionis rationem arripuit, ae per anacephalaeosim orationes, sive actionos saepius concludit. Et deliberativo generi interdum conveniris non inneiamur: attamen ad voluntates vincendas an sectus apprime valere fatemur. Academicae ora tiones etiam. et quidquid est didascalici sermonis, hos epilogos sibi vindicant.

De Peroratione per alpeetuum eo otionem.

' Quomodo sit Peroratio per asseetuum commotionem 7 R. Altera perorationis pars, munusque alterum est affectuum concitatio, quod quidem ita proprium est illius, ut propterea peroratio sedes aspectuum a magistris artis appessetur; quod nempe in eo potissimum Ioco debeat orator omnia orationis velR pandere, omnes eloquentiae sontes aperire, et auditorum animis quasi laces stimulosque subjicere. Quomodo comitari possunt afretus in Peroratione' - R. concitantur per amplificationem, quae est gra vior quaedam amrmatio, quae motu animorum conciliat in dicendo fidem, ut ait Tullius. Et ut dilucido haec explicem, dicam, gravissimam illam affirmationem, de qua hic agitur, nihil aliud esse, quam V hementius quoddam copiosiusque dicendi genus, quo roi vel dignitatem ei amplitudinem, ver indignitatem et atrocitatem, pondere verborum et enumeratio circumstantiarum ita e monstramus, ut non animos auresque praetervolet, ut serme fit eum res leviter

274쪽

ae Melaum auinguntur, sed ut seriai ianimos, permoveat assectus , ei audientium memorias penitus

insideat. Quinam praeeipue motus hiendi sunt in Peror lione ' R. Varii, pro Variis dicendi generibus. In genore demonstrativo cum ad laudem intendat, eiendi sunt motus amoris, admirationis, aemulationis, laetitiae. In vituperatione excitandum .est odium, invidia, contemptus. In deliberationibus i spem, considentiam, timorem commovebis. In judiciis vero quamvis omnia concurrant, amor, odium, indignatio, misericordia, tamen usus et ratio omnes, nisi dissimulatos, in pedioratione assectus respuit. In hac potissimum olim parte incredibilem quamdam admirationem habuit eloquentia Ciceronis, qui dum peroraret, non incendebat modo judices et auditores, sed ardere ipse quodammodo videbatur, ac praesertim quando concitanda erat erga reos commiseratio; ita ut non raro, quemadmodum ipso de se loquitur, plangore et lamentatione forum perorando comple-oerit. Quapropter si sorte aliquando plures oratores pro eodem homine dicerent, Ciceroni peroratio relinqui solebat, ut ipse ila testatur lib. de Oratore.. Quid ego de miserationibus loquar quibus eo su ιυsus pluribus, quod etiamsi plures dicebamus, pers- rationem tamen mihi Omnes relinquebant ; in qua ut viderer eaeeellere, non ingenio, sed dolore assequebar. . Satis hoc indicat peroratio Nilonianae ubi sic ait.

Sed suis sit: neque enim prae lacrimis iam loqui possum, et hic se lacrimis defendi vetat . . . .

Et in eadem oratione.

275쪽

m quidem, judices, exanimant et interimunt hae v nes Milonis quas audio assidue, et quibus intersum quo iidie.

Itemque pro Rabirio Posthumo. Sed iam, quoniam, ut spero, fidem quam potvi tibi praestiti, P dinume, reddam etiam Iacomas quas debeo ... Jam indieat tot hominum fetus quam sis charus tuis ,

et me dolor debilitat, includitque vocem. i Ouaenam ounι praeeipuae cirrutes Perorationis' . R. Duae. 1. Ut sit vehemens ad permovendos an, mos. 2. Ut sit brevis 3 quia ut observat Tullius, imerimas eito areseunt, et animorum 'ineendia releriter . emimuntur.

Ex his quae hactenus dicta sunt, satis liquet, qua lum in Peroratione momenti sit ad eloquentiam. Un-ds scite admodum dicebat magnus illo Galliarum rex, idemque Optimus ingeniorum spectator Henricus re, non aliunde se melius praestantem oratorem dignoscere aquam ex Peroratione. Nam etiam indiserti homines,ariis beneficio saepe exordiuntur eleganter, atque aliquandiu in orationis suae cursu feliciter provehuntur: sed postquam devenium est ad Epilogum, ubi vel maxime requiritur vis orationis, ibi penitus elanguescunt, et omni motu animorum, atque impetu, tamquam Vento naves, deficiuntur. Ne quid igitur hujusmodi usuveniat nobis, ita in elucubrando Exordio, eaeterisque elucubrandis versabimur, ut subinde c0gitemus quem exitum habitura sit Oratio, et qua denique porta sit nobis exeundum.

Aspera/ lim non lia Perorationis exempla. R. Hic locus esse, praecipuus perorationi orationis pro Milone qua nihil insignius, nil hil persectius es' potest ; sed cum earptim ex illa iam multa allata sue

rint, exemplum aliud sumamus eiusdem Tullii ex Ora-

276쪽

ume pro c. Plancio, erius peroratio ea est, ut Milonianam exaequare, plane dixerim, superare haud

augerim assimare. o excubias tuas, Cn. Planet, miserast o flebiles vigiliasto noctes acerbast o custodiam etiam mel capitis inse- ieem l si quidem ego tibi vivus non prosum, qui Dr

tasse mortuus prosuissem. Memini enim, memini, neque unquam obliviscar noctis illius, cum imi vigilans; assidenti, moerenti, vana quaedam miser, atque inania, salsadpe inductus, pollicebar: me, si essem in patriam restitutus Praesentem tibi gratiam relaturum: sin autem vitam mihi sors ademisset, aut vIs alietis a major reditum peremisset, hos, hos quos enim ego tum alios animo iratu bar' omnia tibi iliorum Iahorum praemia Prome Per soluturos. Quid me adspeetas i quid mea promissa re-Petis' quid meam fidem imploras' Nihil tibi ego tum

de meis opibus pollicebar, sed horum erga me benevo lentiam 'premittebam: hos pro me lugere, hos gemere, hos decertare pro meo capite, vel vitae periculo Velle Videbam: de eorum desiderio, luctu, . querelis quotidie aliquid ieeum simul audiebam i nunc timeo, ne nihil tibi, Praeter Imrrmas, et eam reddere, quas tu ita mei. acerbitatibus plurimas effudisti. 'Quid enim possum aliud, nisi moerere' nisi flerer nisite eum salute mea eomplectit Salutem tibi iidem, dare Possunt, qui mihi reddiderunt. Huc exsurge tamen,

quaeso. Retinebo, et complectar: nec me solum dePre catorem fortunarum tuarum, sed comitem, sociumque

Prositebor: atque ut spero nemo erit tam crudeli Ruimo, tamque inhumano, nee iam immemor, non di eam lmeorum in honos meritorum, sed honorum in ri , qui a me mei servatorem capitis divellat, ac distrabat. Non ego meis omatuin heneficiis a vobis deprecor, au- dices, sed custodem salutis meae: non opibus cunisu- do, non auctoritate, non gratia et sed precibus, iω4 i. 'ermis, sed misericordiar meeumqua vos simul hic. terrimus et optimus obtestatur Parens, et Pro MM

277쪽

duo patres depretamur. Nollio, Judlees, per vos, per . ortu uas, per liberos vestros, inlinteis meis, his praeserti in quos ego pro vestra salute suscepi, dare laetitiam , gloriantibus vos jam oblitos mei, salutisque ejus, a quo mea Salus couservata aest, hostes extitisse. Nolito animum meum debilitare tum luctu, tum etiam meta commutatae vestrae voluntatis erga me : Sinite me, quoavobis fretus, livio saepe promisi, id a vobis ei persolvere. Teque, C. Flavi, oro et obtestor, qui meorum consiliorum iu consulatu Socius, Periculorum Particeps, re- eum, quas gessi, adjutor suisti, meque non modo satis vum semper, Sed etiam Ornatum, norentemque esse vo-Iuisii , ut milii per bos conserves eum, per quem me tibi et his conservatum vides. Plura ne dicam, tuae me etiam Iacrymae impediunt, vestraeque, audices, non solum meae: quibus ego magno in metu meo, subito inducor ita spem, vos eosdem in hoc conservando futuros qui sueritis in me: quoniam istis vestris Iacrymis de illis recordor, quas Pro me saePe et multum prosa-

cedo eaeempla italisa Perorationis per motum asefeetuum.

R. Bina hic proferam: alterum ex Ioanne casa in Orationo ad Carolum V. de Placentiae restitutions, egregium quidem et illustre; alterum luculentissimum et vehementiore assectuum vi conspicuum ex Segnero

nostro. Ex Ioannis casae oratione. E s' ella non vuole Ge la sua gloria seemi e imPo verisca di tanto, dove potra ella mai implegare la Sua misericordia con maggior commendaetione degli uomini, e con pili merito verso Dio, che neI Duea Ottolol ilquale peἡ la disposietion delieaeggi h vostro figliuolo, Per la vostra vostro genero, Per 1a sua vostro Servido re. Senaa che, quando bene egii di niuno parenta vi lasse congiunto, ad osui modo u suo molis valore,

278쪽

od i suoi dolet costumi, e la sua sorita eta dourebbono

poter iii durre a compaSSione di se, non solo gli stratii, ma gl' inimicἴ, e Ie fiere salvatiche is tesse: e voi, la cuius aneta e stata fino a qui di rendere gli stati non solo a' principi strant, ma eZiandio a' re bat hari e Saracini,s ostenetu ch'egii vada disperso e sbandito e vagabon do ;E Comportate, che quella vita, la quale pur di angi ne isuoi teneri anni si pose combattendo per uoi in tanti Pericoli, ora per Vol medestino tapinando, si a colauto misera ed infelice 3 o gloriose, O bennate, o bene av- venturose anime, che Della pericolosa ed aspra gucrra

dolia Magna seguiste it duca e di sua mitigia soste, e loquali per Iu gloria , e per la salute di Cesare i corpi vostri abhandonando, e alia Tedesca fiereZZa dei proprio sangue, e di queΙ di let tinti lascian doli, dallu sa licite e da Ilu miserie dei mondo vi di partistet vedete volora in che dolente stato it vostro Signore e postot Io soncerto che si e come quelle che lo amas te e da tui so-Ste Somma mente amate, tengo per serino, che misericordia e dolore de' suo i duri e inde gni assatini sentite. Eccoi vostri soldati, Sacra Maesta, e la vostra fortissima mili-κia sino dat ciolo vi mostra te pia glie, cli ella per vot

ad asSalire con generosa Mima, cd a guisa di nobile uc-Cello a viva Proda a in maestrato, in questo atto dichini ad ignobilia, e quasi di morio animale si pasca; quella Citta, non colla VOStra virili ne cola te vostre large, inacogi i altrui in ganni e coit uti rui crudeliti acqui Stata, ri tenendo. Di cio vi pregano si in itinente te misere contrade 4'Italia, o i vostri obbedientissimi populi, e glialtari, e te chiese, e i sacri tuo glii, e te religiose ver-

279쪽

gini, e gl 'Innoeenti sanciuili, e le timide e spaventate inadei di questa nobile provincia plangendo, ed a mangiunte colla mia lingua vi chieggon merce, che voi pro- curia te per Dio, che la crudele Preterita fiamma, perta quale olla e poco me no che incenerita e distrutta, E la quat con tanto assantio di Vostra Maesta si dissicii mente syestinse, non si a raceesa ora, e Non arda,e non divori te sue non bene ancora risiora te ne rin-

vigoriis membra. Di cili pietosa mente e colle mani in croce vi priega Madama illustrissima, vostra umile Serva e si gliuola, Ia quale voi donaste ad Italia e con snobile presente e magnifico degnaste sarne partecipi delvostro chiarissimo sangue; acetoechh ella di si preetioso legnaggio co' suoi parti questa gloriosa terra arricchis se , e noi let, sicco me uobilissima planta peregrina, neInostro terreno translata ed allignata, e la vostra divina stirpe scuttificante, lietissimi rieevemmo, e qua lato la n stra umilia fare ha poluto, Ι abbiamo onorata e riverita. Non voseia te ora voi ritorci si pregiato dono; e se lasua benigna stella te diede, cli' ella nascesse figliuolad imperadore, ed ii suo valore, ed i suoi regali costumi la secero degna figliuola di Cario quinto imperad re, non Vogitate sar uoi che tanta felicitὲ o bonta sieno ora in doglioso stato; quello elie it cieto te concedet te, e quello, chela sua virtu te agglunse, togliendole. Asmila sece aspra sortuna e erudele delle sue prime noZZeScon Solata e dolente: non la faccia ora it suo generosissimo Padre delle seconde misera e scontenta. Ella non Ρuote in alcun modo csseres infelicea essendo voStras gliuola; ma come puo Ella senga mortat dolore Ve der colui cui ella si assetiuosa mente, come SUO E CO me da voi datote, ama caditio in disgragia di Vostra Maesta, vivere in doglia ed in est glio 3 Ma sc olla pure deponesse I ' animo di ardente inogliern, come ptio ella deporre quello di tenera madre, ed ii suo doppio Parto so Pra Ogni creata cosa vaghissinio e delicato Od a-inabile. non amare tenerissima mente' it quale certo dinulla vi ossese giammai. Se i 'alti ut uome ait uno de 'n

bili gemelli nuoce colatato, giovi almen o ali altro in

280쪽

parte ii vostro. Questi te tenere braccIa ed innocenti

distende verso Vostra Maesta timido e lagrimoso, e colla lingua ancora non serina merce te clitede: percio che te prime novelle, che ii suo puerile animo ha p

tuto per te Orecchie ricevere, sono state morte e Saria

gue ed estglio; ed i primi vestimenti, coi quali estilia dopo te fasce ricoperto Ie sue piccole membra, Sonos tali brunt e di duolo; e te seste, e Ie care ZZe che e-gli ha prim iera me ute dati a sconsolata madre ricevute sono state lagrime e singliio22i, e pietoso pianto e di rotto. Questi ad unque at suo avolo chic de misericordiae merce; ed Italia at suo Signore chia uia pace e quiete; e Γ amitta Cristianita di riposo e di concordia it suo magnanimo principe priega e grava; ed io da celato divino spirito commosso, olire a quello che al mio si to si converrchbe satio ardito e presoniuOSO, la sua an tica magnanimita a Cario V. richieggo, e la sua carithusala gli addi mando. La divina Bonia guardo it vostro vittorioso esercito da quelle mortali seli AIrricane, e diesevi, che voi conquistas te quel regno in si pochi giorni, acci ocche voi di tanto dono conoscente, la sua Santa sede poteste dilandere ed ampliare; e non perche la misera Cristianita tu ita plagata e monca e Sanguin a, quando ella Ie sue ferite sanava , e i suoi dehoIi spuriti ramorZava, a nuove contese 'e a nuove hattagiis Suscitaste, Per aggiungere una sola Citta alia vostra potenga. Questa medesima divina Bonta rende tiepide e

Serene te pruine, ed ii verno delia Magna, ed i venti flle tempeste det settentrione acqueto, per salvare ii Suo eletto, e diletto Campione; e diedegit tanta e si alta vi toria suori d' ogni umana credenZa, non assine che eglipoco apPresso, per avangam, impreii desse briga consanta Chiesa, ma acci ocche egit Ia ubhidisse, e te sp a se e divise membra di let raceoggasse ed unisse, e COICapo suo te congi ungesse; siccome vostra Maesta sarhdi certo; perci ocche colanta virtu, quanta in voi ri-

da di utilita est inguersi, ne pure un poco intiepidirsigi ammai. Piaccia a Colui, at quale, essendo Egli somnia

SEARCH

MENU NAVIGATION