장음표시 사용
131쪽
tem,nec it anima. comes est corporis,& quieccit nihilominus. Scandimus montes, delendimus, salta inus, remigamus, pugnamus, fixa interim & quiescente in corpore,quae motuum horum causa, anima. At, inquies , moVet se rum magnes, ipse licet immobilis. quid mirum ' locis suppositisque disserunt.At animam corpore claudi, corpus impellere , nec impellere primo seipsam, credat Alexandri praeceptor. mea hoc, ut ingenue loquar,comprehc 1ione majus est. praelertim , cum novas partes per nutritionem appositas subeat,& veteres vel
calore absumptas, vel vi resectas deserat. Quod si originem & natales Animae investigare animus sit,non illam h semine elici, non per traducem transfundi credimus , aut more aliorum viventium a simili generari. Solum. Deum autorem habet, nec nisi ex nihilo , hoc est, miraculo produci potest, quae omnium miraculorum ipsa est maximum. Quietem sibi imperavit magnus opifex, cum coelos, terras, maria condid1sset. In tota animarum creatione perstitit indefessias. Omnium suorum lab rum periplum sabbatho finivit. Sola animarum productio sabbathum nescit. Nec enim piriatum produci possibile est, quam per spiritum: nec modus productionis alius,quam per cre tionem: nec potentia ulla huic operi par,quam quae infinita est & omnipotens. Potuit Amphi theatra exstruere Titus , aquaeductus quaqua- versum diducere Agrippa , Danubium ponte sternere Trajanus , Athon perfodere Xerxes, Alpes aceto dividere Annibal. At haec tanta
qui potuerunt, unicam animulam condere non
potuerunt. Nihil ad hanc rem confert Lysippii industria, Penicillus Apellis, Phidiae solertia, Archi-
132쪽
Archimedis sagacitas, nihil tot architectorum daedaloe & ingeniota manus. ne quidem ipsa Angelorum dextera, quantumvis potentissima, in huius operis consortium partemque admitatitur.
Ad illud non semel obstupesco. animam nΟ- stram in corpore esse , cuin corpore esse , substantiam esse in substantia: nec tamen corpus esse. quin tam diminutae, tenuis & subtilis esse essentiae,ut nulla corporis pars sit extra ipsam, nec illa ultibi, ubi non sit corpus. Et tamen in tanta unione, partiumque penetratione,ac naturarum indistantia,non assici a corpore aut laedi animae essentiam. Si paralysis partem nervi obstruat, ipsa permeat. si apoplexia spiritibus viam occludit, nondum occludit animae. si exarescat oculus, flaccescant brachia, caries erodat ossa deficiat sanguis . illa nihilo secius integra & vegeta manet. Cum claudicat pes, balbutit lingua, manum distorsuet chiragra , corporis illa vitia sunt, non animae. Instar citharoedi est , cujussive fides laxae sint, sive adverticulos apposite intensae, ara tamen, quae In mente residet, nihilo vel deterior est, vel meliora Accedit, quod virtutes sunctionesque innumeras exerceat unus idemque animus. Mirantur poetae in Apolline numen triplex, terreminam Hecaten, tria virginis ora Dianae. Marata fuit olim Roma pantomimos suos, qui exercitato vultu corporisque motu quosvis imit tantur. Stupuit Graecia illos, qui quovis certaminum genere victores erant, quos πινδώ-Θλους vocabant. At nihil haec ad antinae vim , quae sibi ubique similis , in eadem corporis pam te, trahit, retinet, alterat, expellit, nutrit, a
133쪽
get, sentit, appetit, movet, ratiocinatur, Vesta Miramur in horologiis artem, quae alias part ascendere faciat, alias descendere, tardius, ce-
Ierius . alias in orbem rapi, alias in obliquum ;alias trudi, alias trudere. Sed quid haec ad animam ' quae innuinerabiles corporis particulas, forma, mole, finibus diversiissimas regit, fle-ectit & moderatur. Et quis ratione assequi possit, in eadem anima esle aliquid rationale: aliquid irrationale: moriturum & immoriturum : partes ministras famulasque, & principes dominasque: aliarum tam ignobilem sortem, ut non nisi servire debeant. aliarum tantam esse dignitatem, ut cum omnibus praesint,ipsae solum Deum superiorem
Quod si distinctius libeat Animae humanae
vires scrutari, major latiorque reruin mirabialium & stupendarum ordo panditur. Cum n trimur . ecce, quae alimenta specie tota erant diversissima , vi animae unum fiunt in ventric lo, & veluti in pulticulam dc polentam concoquuntur. Illic terrestria aquatilibus, utrisque volatilia periniscentur. Illic obsonium 8c ferculum, furfuracea & hordeacea, Jovilla & vit lina,asta,elixa,tostatrixa coeunt. illic columba patitur sturnum, asellus lupum , perca porcellum, aper leporem, vitis brassicam. Quae omnia simulac unam chyli formam nacta fiunt, pauc rum ho rarum interjectu, ejusdem animae industria in diversa rursum abeunt. & ex eodem sanguine, ejusdem caloris ope, os fit siccissimum, caro humidissima, meinbrana validissima, putimo flaccidus, oculus multicolor, nervus candidissimus, res substantia, temperamento,officiis diversissimae. Quoties domum molitur archia tectus,
134쪽
rectus,facit rem unam ex materia non una. sed
lisc unitas mera partium aggregatio est. Anima in unius naturae substantiam mutat diversarum specierum res. & veluti Chymicae artis perita, quod unum esse fecerat, distrahit rursum in diversa. Maximae sapientiae esse putamus, si ex tot autorum aliis atque aliis lucubrationibus ea seligat studiosus lector , quae sibi conducere arbitratur : aut si ex rerum civilium infinita congerie vir prudens, quod utile & frugiferum , in
suos usus convertat. Num ergo animae occul-ram sapientiam mirabimur' quae ex rudi,crassa di seculenta sanguinis colluvie, singulis partibus impertit suum & eo quidem distributi ius genere , quod Geometricum vocant &quoad nos. In Accretione illud inexplicabile,
quomodo crescente corpore non crescat anima, tanquam nullius alimenti indiga. & tamen minorem eam esse in puero, quam in Viro, majorem in viro, quam in decrepito & contracto
sene. quin potius crescente corpore debilem esse rationis vim , illo decrescente, incrementa linam prudentiae virtutumque capere. In Gen ratione vero nostra, licet omnia humanae me
tis captum excedant , illud prorsus suspiciendum, ex insorini semine edolari tanto artificio corpus, capax tam illustris hospitae. Iurares Zeuxin aliquem vel Polycletum in utero in trum ingenii omnes vires in formando homine explicare antus ordo partium, ea symmetria, ea figurae & quantitatis in singulis membris ratio,in nihil non ab exactissima scientia prosectum videatur. Fulcitur moles corporis nostriplus, quam ducentis ossibus , quae pro trabibus sunt, billa totidem cartilaginibus, ad in
tus facilitatem incrustantur. Haec ipsa ligame E 6 tis,
135쪽
ris, quae pro clavis sunt, ne locis suis excidant, neetuntur validE . nervis autem & tcndinum ope,vesuti funiculis & chordis,moventur. A cedunt venae arteriaeque innumerabiles , quae velut aqua ductus singulas partes irrigant. M
sculi pene quadringenti carnesque diversi generis fibrarum spatia, ceu tomento, replent. Omnia denique cute,tanquam universali veste, ad-Versus injurias muniuntur. Atque haec dum molitur natura,nesciunt bonae matres, quid intus agatur. & cum alias imperiosae satis sint,nihil luc, quod imperent, mutent, corrigant, ii bent. Quae admirati Arabes, non seminis brutam & stupidam vim , quam animae vicariam vocant Peripatetici, sed Deum aliquem , vel intelligentiam, vel animam mundi tam admiarabilis & elaborati operis autorem prodiderunt. Haec dum mecum considero,jacet magnitudo Romana , vilescunt omnes veterum toto orbe decantatae fabricae. in quibus non Unus a
tifex desudavit, sed plures, aliaeque fuerunt partes architecti, aliae lapicidae, aliae fabri lignarii , aliae ferrarii, aliae vitriarii, aliae caement
rii. cum in adornando corpore nostro, una magistra susticiat anima, vel animae ministra vi tus plastica, quae sola & praeparat materiam dc universum opus absoIvit. sola rotundat, qu drat, serruminat, contignat, inVestit, tegit. Sed abripit me Sensuum contemplatio, tum eorum , quos positos habemus in propatulo: tum corum, quos altius abdidit natura. Omnia hic miraculis majora sunt. At nullibi magis extra me suin, quam cum in visias oculique nat ram penetro. Vetus inter sapientes lis est , An visio fiat emissis ab oculo radiis, an receptis ab
objecto speciebus. Prius Platoni,posterius Aristoteli
136쪽
ADMIRANDIS. IO9stoteli arrisit. Nihil jam desimo. Sed illud as
vero magna animi contentrone, Deum utrobique infinitae suae virtutis documentum grande dedisse, ut vel in selis oculis praesens Numen oculis videri possit. Placet visionem fieri radi rum emissionei quanta illa res, tantam lucis vim in pusillis oculorum orbiculis circumferri, quae a terrae superficie ad ipsa usque stellarum
nXarum corpora per aliquot miliarium inseriades diffundi possit, & ad oculos redire , idque momento. cum immane illud Solis corpus, centies & sexagies sexies majus terra , omnis lucis fons & scaturigo , radios suos in terram jaciat, sed ad se revocare nequeat. Placet species recipi a re visa jam illud non minus admirandum , res, quae minus sunt, quam res,
imb rerum imperceptibiles umbr, & simulachra solummodo, & pene nihil, per immensa spacia salvas integrasque deferri. Deinde, eam iisdem speciebus inesse propagandi seipsas vi
tutem, quae coelos omnes intermedios, & elementorum interjecta corpora permeet trajiciatque. Etiam illud horribile naturae secretum est: imagunculam illam , quam speciem vocamus in scholis , secundum aeris extensionein extendi, & nihilominus . in quovis aeris
puncto, animae nostrae reptaesentari totam rem. ut totos montes , turres, arces intueamur , in
indivisibili aeris punctulo. Crescit miraculum. si observetis, species plurium rerum, etiam contrariarum, in eadem esse aeriS parte. nec tamen aut species confundi, aur Vim repraesentandi debilitati, aut figuras se mutuo destruere, aut ventis tempestatibusque a linea tecta , qua oculum petunt; vel minimum dimoveri. Inter sensus interiores Memoria OccΠrrit,
137쪽
cujus modus tam est inextricabilis, ut merito inter ea referri debeat, quae mirari nos Deus, non scire voluit. Haec illa est facultas,quar Pa vo cerebri spatio circumscripta, infinitas rerum species recipit, nec confundit. Et quin
quam in humida & flaccida capitis substantia resideat; is tamen specierum in ea ordo , is
nexus, ut ad imperium voluntatis vel omnra
adsint, vel plurimae, vel singulae. Inseripsit albquis memoriae 2Eneidem Virgilii, vel Ili a
Homeri, quae aliquot millenis vocibus decuti runt; illa eo ordine singularum vocum species reddet, quo exstant extra ipsam. Orator, qu ties verba facit, ex tam grandi specierum acervo , contexit & recitat Philippicam. ut citius auditorem patientia , quam memoriae fides dicentem destituat. Qui memorandi artem callent , millena aliquot vocabula, Graeca , Latina, barbara, ficta , in memoriae tabulis disponunt, & eodem, quo semel lecta fuerunt o dine, aut, si voles, retrogrado recitant. singularum ad haec vocum numerum situmque, sine errore & perturbatione , designant. atque hae imagines cum in eodem cerebro stabulentur: ea tamen illarum ratio est, ut quaedam adsint ultro 3c injussae, non aliter ac si in labris nata rent . quaedam non nisi longiore meditationes*beant, quasi precario & invitae adesient: quaedam vocatae & injussae adesse recusent; tamquam altius repostae. ut non nisi per attentam reminiscentiam excitari & in apertum prod uci
Memoriae assecla est Phantasia, sive Imagia natio. in qua illud admirandum , quod cum sedibus & loco distet ab ea facultate , quae so mando corpori in utero incumbit, tamen haec, illius
138쪽
ADMIRANDIS. Ira; illius impetus motusque persentistat. usque ad- eo,ut fortior imaginatio membra subito distorqueat, numerum , situm , figuram partium pervertat , vibices tenello corpori imprimat, coeptainque fabricam inutilet ac desoreset. Hic ignorare puto sapientissimos, qui sat, ut im- pressa phantasiae coloris aut partis monstrosae sola species & imago, verum stabilemque colorem de rinitatemque imprimat embryoni. re opus edat, causa sua, ut videtur, nobilius.
Quam quoque stupenda est , Auditores, somniorum generatio. Feriantur sensus, seriatur ratio. viget tamen phantasia & portentosis se spectris vel oblectat, vel terret. Dormit causidiacus, & apud se causas agit. dormit Imperatorre pugnat. dormit nauta & decumanos fluctus vitat. dormit mercator & pecunias numerat. Et quanquam imaginatione haec fiant,tanta tamen ejus est fiducia, ut mendacio juvet somniantem, & se somniare neget tunc, cum somniat maximh. Haec ditissimos nos facit, cum habemus nihil: reges , cum impefamus nulli. 'cubamus in reginarum thalamis, positi inter sues. ostro villisque pretiosis induimur, pannis annisque obsiti. ut non mirer, indignatum valde fuisse Mycillum Lucianicum , quod aureum & dives somniuin galli cantus abrupis set. At quoties ineptire vult, & ridicula esse in melancholicis , quid non persuadet miseris. Hic se vitreum credit, metuitque sibi sollicitus ab astantibus. Ille ranas in ventre coaxantes
se audire jurat. Alter se granulum hordei esse arbitratur, timetque, ne gallinae pabulum fiat. Est, qui montes sibi incubantes sentit, dc sub tanto onere dum gemit,jacet immobilis. Apud Trallianum muliercula, cum se digito totum
139쪽
orbem gestare assirmaret, ausa non fuit ilium inflectere, verita ne tota mundi machina Iab retur. Iam vero videtis , nihil morti tam estissimile,quam somnum .atqui dormientium animi maxime declarant divinitatem suam. multa enim, quoniam remissi ac liberi sunt, futura perspiciunt. ex quo intelligitur, quales futuri sint, cum plane se corporis vinculis relaxaverint.
Praeter sensus, etiam Appetendi vim nobis Iargita est divina providentia. Quam si cum
ratione compares,manifestum erit, unam eamdemque animam secum bellum gerere: unam eandemque imperare sibi & dicto parere idem fugere & prosequi: damnare & probare. Omnis lucta duorum est. Omnis pugna plurium. Anima nostra licet una sit, secum pugnat. videt meliora probatque,deteriora sequitur.aliud illi cupido, aliud mens suadet. eademque est,quae suadet, & cui suadetur, dissuadet, & dissuad tur. In bellis inauditum prorsus, eundem esse victorem & victum. eundem triumphare & in triumphum abduci. Anima vincit, anima vi citur. Anima triumphat & refractariam cupiditatum turmam, hoc est , seipsam, in triumphum abducit. In foro differunt, actor, reus, judex, sorum, arbiter, testis,lictor. Anima n
stra omnia est. eadem accusat se & accusatur. abQlvit vel condemnat. cadem inter rationem dc turbulentos assectus arbitra est. nec ad Gliud forum provocat, quam ad seipsam. nec Mitis testibus eget, quam se ipsa. nec alio lictore aut flagello, quam seipsa. In scholis dilutant partes. disputationem moderatur praeses alia quis. Animus noster secum disiputat, dc modorationem, modo obluctuatem sensum disputantem
140쪽
i tantem audit, & utrique pro arbitrio praesidet. . Appetitui comes it ea animae Vis , qua loco i movemur, qua currimus, saltamus,brachia pedesque jactamus. Sed illud mihi expediat, quisiouis siet ille Sophorum : qua ratione necessum utimperio Voluntatis , quae in sublimi est, nec
Cum corpore communicat,moveri extrema imsimasque corporis partes: vel qua ratione, quibus apparitoribus mandata mentis deferri possint momento ad membra remotissima. cum nec membra haec, nec spiritus internuncii aut mandata capiant,aut mandantem norint. Volo
Currere pedes currunt. quiescere ' quiescunt. Ioqui linguam ' loquitur. silere ' silet Ocyus. at qui meus pes intelligat capiatque jussa voluntatis, plures mecum nescitis. Quin illud omni sapientia humana majus est, quomodo pulsantes citharam digiti,pari motu celerrimas cogitationes assequantur , ut nec a mente digitus, nec di digito mens relinquatur. . Atque hactenus ea prosecutus sum Animae officia, quae Vel cum plantis , vel cum caeteris animantibus nobis communia sunt. Nunc diavinissimain animae particulam , qua homines sumus, perpendamus. Hoc primo eximium de excellens est in homine, Animum immort Iem esse in domicilio mortali: sine materia in
materia : expertem corruptionis in corpore corruptibili. Disserit de morte , mori nescius. disserit de morbis, morborum ignarus. Verberat, laedit, vulnerat, necat,nec ultorem metuit.
Quo morti propius corpus , eo ille vivacior. quo inagis illud extabcscit, eo ille erectior. Patitur corporis exuvias concuti,organa labefactari, nec de abitu, nisi destructo corpore,c gitat: Bibit Socrates cicutam, quam anima in