De morbis internis, Lib. II

701쪽

DE MORB. INTERNI strefacto si sanguine: ardor a bile. In synocho Is na est, sibique similis ab initio ad finem exacerbatio. Ardor alternis diebus exasperatur. Iudicatur sere haemorrhagia, vomitu, sudore, alui deiectione,

urinis, in summa,excretione. Genus autem excretionis his signis iudicabis. Sanguinem e naribus ostendunt aures & ceruix rubentes,caetera pallida, spontaneae lachrymae,caligo oculor v. Interim cum splendore grauitas capitis, colli, frotis Sc teporum, pulsatio venarum, quae illic sunt, pruritus narium,

contenso hypochondrij sine dolore , putatio spinalis arteriae, faciei rubor, urinae, & alui excrememta sine causa manifesta candicantia,pulsus magnus,

manus tremula .

Est autem salutaris si uisus sanguinis, si die fiat decretorio, quod & reliquis excretionibus criticis comune est. Si e directo fluit,si fluit affatim, non stibiat guttatim. Stillare enim pessimum, praesertim quarto, ex sect.3. lib. 3. Epid. Verna constitutione, aut calida,temperatis corporibus, & biliosis iis,qui 1iondum triginta annos superant, Vel etiam agentiabus annum 3s magis accidit. Vomitus autem signa sunt horror inferiorum partium, frigus, pulsus durus & inaequali mordax capitis dolor,tenebri obiectae oculis,ventriculi dolor, i 6 inconstantia labri inferioris, tenuis sputatio . Fit post annum trigesimum. Pueris etiam & in febribus admodum biliosis.Sudorem praemittant V pulsus undosus & pr mollis,rigor proprius fere ardoribus,cum imminet crisi sapie a aluus simul & urina,suppressa urina & modice mota aluus. Deliria incrementi, par tes calidiores & rubidiores, vapor calidus, humida

702쪽

anni constitutione fiunt magis. Sudores calidi esse debent, & toto corpore dispergi. Aliarum excretionum nulla propria signa sunt. Sed cum superiorum signa non apparent, & crisis imminet,inferiorem excretionem praedicimus per aluum,& urinas.

Interim etiam lumbis praegrauatis,tensis & dolentibus in mulieriae, menstruoru fit eruptio salutaris.

Increscens, decrescens, aut aequalis. Quo fit ut his in synoebis locum non habeat ille Hippocratis aphoriasmus. Circa finem & initium morborum omnia sunt remissiora, in statu vehementiora. 16 Is labri inferioris tremor fit a bile interiorem ven triculi tunicam, quae oris partibus communis est, mor-

dicante.

17 Significat enim multam subesse materia, quam sobui in sudores oporteat.18 Siquidem transfertur ad cutem materia urinis cum sudoribus communis. Curatio.

Bilis repurganda dc extinguenda.Primumq; ani maduertendum, viro remedio potius utendum sit, lebotomia, an cathartico In idea & omnino e quisita, λ' phlebotomia omittenda est. Suspecta quoque in ea, quae ad ideam proxime accedit. Ι naliis si numeri phlebotomiae consentiunt, etiam ad animi deliquium, io authoreGaleno,sanguis detrahi potest. Nunc vero animi deliquium expectandum non est. Veteres etiam αἷ purgationibus utebantur aliis quide fortioribus liis leuioribus: praeferendae 22 leuiores. Hippocrates quarto de vict. ratione in morbis acutis a 3 asinino lacte cocto,Gal. eti am sero utebatur. Mollibus clysterib' ex iis, quae feruorem febris extinguint,uti licet: ut paratis e si

703쪽

DE MORB. INTERNI sro lactis, e decocto violarum, maluae, rostri porcini, & similium. Saccharum potius,quam mel,in his distatue, oleum violatum potius,quam commune. Catharticum conueniens cassa est in sero lactis dissoluta, aliquando etiam infusum as rhabarbarum,quaeque cap. de febre tertiana dicta sunt. Maaxima pars curationis in *6 extinguenda bile consi stit.Extinguitur commodissime victus ratione. Decumbat igitur loco suavi aurae exposito. Quod si locus sine ventulo est, flabello utendum est.

19 Ouia in ea sola bilis putret citra sanguinis copiam.

2o Galen .cap. . & s.lib.9. Method. & commentar. aἀaph.23.lib. I. Aptior sm. 21 Exoletae sunt sortiores istiusmodi veterum purgationes, ut scammoniatae & acriores. 11 Sequax enim humor est bilis', qui catharticis cedit clementioribus. Humores tamen turgere si contigerit,

paulo sortioribus praestabit uti. 13 Hoc lac selegit Hippocrates,quod nullius sit acrimoniae patticeps, & cbctione longa flatus suos demiseri quia humidissimum est promptius aluum subit. 1 Praestiterit cassiam bolo dare ad J.I.Vel 5.Io. cum Ili eo puluerato,aut alio cathartico: dissoluta enim implacida est. 1s In decocto scilicet conuenienti, ut pectorali vulgo

dicto : vel tamarin dor. endi uiae. la aue. scariol. & simit. refrigerantium, vitatis tamen adstringentibus. 26 Plus enim quasitate,quam quantitate, peccat.

Mollis sit culcitra,stragula & linteamina tenuissima, minime aspera, mordida. Ideoque contra errorem vulgi sibinde commutanda sunt. a. Nisi tempus institerit crisis, quo nihil mouen

Lectus

704쪽

LIBER II. 33 Lectus amplior sit,ut subinde locum commutet aeger, atque ut aer, qui imbibitur, frigidus sit: corpus

reliquum α8 non ita perstetur ac refrigeretur, pro sertim accessionis initio,& incremento. Obscurum aerem commendat Hippocrates.Alij neque obscurum, neque lucidum. De ea re iam disceptatum est cap.de phrenitide. Estate etiam aer cubiculi fi bellis excitari ac refrigerari potest : aqua putealis Diioqui frigidissimae vase in vas tapius transfundatur, ut etiam strepitus ad aures aegri perueniat. Solum insternatur rosis, capreolis vitiu,lactucis,nymphea, portulaca & similibus, aqua rosarum & ac to,aqua frigida: rami quoque e salicibus toto cubi culo componendi sunt, ac subinde commutandi. Siccati enim iam laedunt. Quod si aer non admodum calidus est, sed temperatus, eo contentus esse poteris. 3o Victus potus sit magis,quam cib' si mutis a cocta, sed diluta, nostro more, aqua cocta modico saccham codita. Quae ex hordeo potiones,sorbitiones, alimenta comparantur, detracto cortice

hordei ad tollenda siccitatem, cortex enim siccat coparentur: hordeata diluta sint. A qua frigida ante vigorem usui esse non potest. Aetius permittit,si

quintam partem aquae temperatae ad aquam frigudam adiicias. Verum potius Vteris aqua,Vt priuAco 'cta,& modico saccharo violato codita, ut sit o ct

pia aqua, b octuplum saccharum.

28 Perflatum namque eorpus minus libere perspiratrvnde augetur putredo & febris.

Saepies aer deligitur ad aegri arbitrium. 3o Vt iusculum pulli gallinacei cum herbis refrigerDtibus, Oxalide,portui. laeti omphacio & similib. alterati& cocti: gelatina sine cinamomo, expressa, destillata,

705쪽

DE MORB. INTERNI sAtque haec quidem humida instituuntur, quia liquidus

victus magis humectat, celerius & facilius coquitur.3I Mulsae usus, quamuis dilutae, non probatur. Satius erit saccharo edulcatam aqua coctam I Hippocraticam appellant usurpare,cui tantillum limonum, aut grauatorum succi sit immixtum.

Alioqui pane prius eloto,abiectaq; priore aqua,

aquam conficies, quam panatam Vocant, eamque frigidissimam propinabis,sed maxime in vigore,&declinatione particularis accessioris,multo liberius Iam apparentibus signis coctionis, pruna multa aqua cocta cibo esse possunt. Praeter haec ceratum album refigerans Galen. ilinendum, est partibu in quibus maior feruor est,ut hypochodriis & thoraci. Dictum autem prius ex una parte cerae, qua tuor partibus rosacei simul liquatis, vase duplici co- parari. Atque ubi refrixerit, in aqua trigidissimam demergi debet, sub sq, vel succo lactucae,ve em- peruiui, vel eorum, quae refrigerat simul & humectant. Si in th ace feruor est,ioco rosacei,violaceu eligendum est,meliusque fuerit olua prius elui .Ro-saceum ex aqua rosarum,violaceum ex aqua violarum quae quia statim incalescui, subinde commutanda sunt. Fiunt & 3ι cataplasinata ex farina ho deacea, subacta succo lactucar cucurbitae,cucum ris,nentipharis,polygoni,plantaginis,capreolorum vitis & similium. Folia lactucae, ramenta cucurbitae, aue cucumeris, manibus contrectentur, & 33 admoueantUr plantis pedam. 3Σ Talia cataplasmata viscida non sint: alioqui incendium penitius intrudendo suspecta. 33 Columbos alij per medium sectos:alij Tinca piscem

admouent.

706쪽

LIBER II. 3 Extrema quoque aqua frigidissima immergam tuticui, si vis tantillum voi commixtum sit ad penetrationem et ad restingendam frigidae vim.Co- tineat in ore & lingua, solia portulacae lactucae,aut

acerosis. 3s Genitalia inuoluantur linteo subinde inculcato in miseella ex aqua rosarum, vino tenui& aceto. Etenim mirabiliter contra aestum facit. Poteris os colluere aqua frigida,vel simplki,vel r fracta quinta parte temperatae. Veteres etiam cochleare succi rosarum, contra aestum stomachi propinabant. Verum in usu houam omnium frigidorum obseruadum tempus est. Nam 37 initio de augmento febris non conueniunt. In 38 vigore dc declinatione cum iam in stiperficie calor diffusus est, aestum extinguut. Alij pulmones recens mactatorum animalium, columbos, pullos,catellos diuises medios, &, ut dicunt, exenteratos, rase capiti, pectori, platis, hypochondriis admouent, ut tepido calore, calorem igneum foras attrahant, laxatis viis fuliginem ducant,& per accidens refrigerent.

3 Si tamen crisis proximὸ immineat, id minime se

rendum.

3ue Confert ista pudedorum refrigeratio propter eum, qui sibi partibus cum principibus intercedit, cosensum. 36 Valent in hunc usum mala aurantia,citria,limones: orbiculatim secantur,&ex aqua rosacea & saccharo

sumuntur.

37 Tum enim calor internas partes grauiter exercens frigidorum appulsu fieret intensior. 38 Summa summo in vigore febris urgente necessitate detondetur capillitium, & rosaceo oleo caput totum is ungitur . Huc faciunt & irrigationes ex decoctis frigidis instituendae, Sc laturae praesertim coronariae affundendae.

707쪽

DE MORB. INTERNIs Veteres thoraci, & pectori linteolum hydrelaro calente madefactum Umabant. Alioqui lanam, quantum manu capitur, in aqua & oleo rosiaceo, vel violaceo calefactis madefactam, exprimebant δsublimi in pectus, modicum quoque salis & aceti adiungi potest: sic enim sudorem excitant. Ad refrigerium quoque lactucam tenella 3' germina, calente posca immergantur: deinde vel fata charo violato conspergatur, alioqui ex oleo & ace to comedantur. Melius oleum rosiaceum, sed prius abluatur. Practici centiores miscella ex oleo chamaemelino, aceto albo,& aqua rosarum,hypochoindria, pectus & latera, qua maxime parte feruent, inungunt, & ita dolores mitiganti Galen. lini semine in hydrelaeo cocto, & tepido admoto lila pochondriis, aestum doloremque mitigabat , oxymelite quoque diluto utebatur, multo maxime, ubi obstructionis sospitio.Quietos esse oportet,qu tum sebris patitur. De syrupis & eorum usu iam ante dictum est. Familiaris est italepus rosatus, strupus de limonibus,violarum, oxysiacchara simplex, sympus ac tostus. Verum strupos multa aqua cocta, vel aqua

hordei excorticati, aquis scabio , bu ossi de λmilibus dilui debent.

Aelius Q diacodio utitur: nunc strupo de papa. de nenuph.uti licet. Aquae conueniunt distillatae e

Cucurbita, cucumere, melone, portulaca,rosis, violis,oxalide & similibus. Sed oportet vel quarta vel sexta parte sacchari condiri, ut fiant lesepi. Iustulis quoque e carnibus vitulinis, iunioru pullorum gallinaceorum , alteratis cum herbis refrigerantibus

708쪽

LIBER II. aestum temperamus. Multa vero incidunt, ut deli-ria, vigiliae, sitis, linguae scabrities, animi deliquia, dolores, singulius, tusses, colliquationes, aliaque elusinodi, contra quae remedia propriis capitis

dicentur.39 Haec conueniunt tantum robusto ventriculo , Ω iisdem assaeto. o Excap.9. libo. Simplici Eodem lini semine utitur Hippocri sent. . lib. . de rat. ict. in morb. acutis,quia molliat sine manifesto calore : quod in omni sedanda phlegmone est maximum. et Nam quietis commoda sunt multa: morbi coctio, virium custodia. Ex commenta GaI. in aphoi.6. lib.6. &adiant. 8. lib. .de ratione vict. inmo Ib.acutis. 1 Ex his strupis cum aquis stillatitiis dissolutis, vel decocto herbarum refrigerantium & humectantium, fiunt et ulapia, apogemata, liberandis insarctubus bili e tinguendar,humori ad euacuationem praeparando dicata,bis quotidie sumenda,vel etiam quavis sitis ho ta. 3 Sine speciebus appellato. Exhibetur autem dormi-

turis duorum cochleatium mensura.

De febre i putrida continua. Bstruuntur poti corporis & constringum tur,quia vel cutis densatur frigore vel coris trahitur immodico calore, vel rerum ad stringentium contactu, vel balneorum naturalium, vel duritie obfarciuntur, & impinguiur humorum lentore, crassitie,copia. Praeclusis itaque spirametis corporis, fumosi effluxus quotidiani excremeti r tinentur : nec iam perflatur calor & spiritus, quos neeesse est libera traspiratione refrigerari, ut & excrementa dissiuant,& externus aer excipiatur. Cin

709쪽

DE MORB. INTERNI smutatur ergo nativus calor a fuligine reteia acrior factus, N. alteratur in qualitatem praeter naturam. Praeterea humores corporis, qui λ motum caloris& spiritus consequi selent,iam non perflantur, neque libere agitantur. Itaque & peculiarem quenciam calorem praeter naturam cotrahunt , & ab alteratis calore & sipiritu commutantur. Tria ergo iam concurrunt,quae putredinem faciunt: impediatur transpiratio, calor nativus in igneum commmtatur, 3 hinc putrescit humor.

1 Quae sit a eoncepta in humoribus putredine, quae continenter & assidue cor contingit, nec prius desinit, quam exhausta fuerit pultedo, & quae est a putredine se vindieata humoris massa, ad pristinam redierit naturae gratiam. De febris huius causis vide Gal. lib.9.Io. & H. Method. medend. 1 Calor enim spiritus & sanguis unum sunt subiecto. 3 Iuxta vulgatum illud theorema. Corpora calida humida loco calido conclusa, nisi difflentur, statim putre

Quod si haec modica sunt, diaria fit, tantum al

teratis calore & spiritu, non etiam putrefacta materia. Si vero maiora sunt, putrefit humor. Et si hoc quidem in venis, continua est: si extra vasa,

intermittens . Nascuntur continuae ex inflammatione partium : intermittenteS non ita. In continuis maligna putredo est de periculosa: in inte

mittentibus non ita. Citius enim & expeditius tota discutitur materia, quam cum in vasis est immersa.

710쪽

LIBER II. 36Putrefit autem aliquando S sanguis, nonnunquam pituita, alias etiam vel flaua, vel atra bilis. Et continuae quidem materia fere habent putrefactam in Venis primis, quae circa hepar sunt,7 sui',intermit-t ntibus materia quidem & nonnullis accidentibus 3 non omnibus tamen,respondent.Hinc febris continua pituit osse,biliosa, melancholica: verum an sanguinea aliqua sit , non sine re dubitatum ab ari liquis: de quo certant Arabes cum Graecis. Galenus

id pernegat. Idem etiam Alex. Aphrodiseus in Problematis . Quod si sanguis putrilcit, parte quidem' tenuiore in bilem, crassiore in melancholiam

commutatur.3 Et eum maximo humores teneantur commercio, omnes putredinis participes fiunt. At ei potissimium putredo attribuitur, qui copia maiore & cacochy a inuexerit,& promptius computruerit. 6 Quae per se continuae sunt febres,materiam habεt putrefacta non in venis quidem omnibus,sed praecipuε in maximis, ut iecoris, pulmonis inter Has & inguina. Nominibus secum conuenientibus 8 Vt rigore& horrore intermittentes, & continuae

congeneres non sunt.

, Et ista sanguinis tenuioris in bilem commutatio huic controuersiae attulit occasib nem. Sed νt costet Galeni sententia de sanguine in synocho putrente libro septimo Methodi proposita, dicunt candidiores 4nterpretes sati guinem tenuiorem in bilem non demutari, cum putrer, sed bilis veluti naturam referre, ut acrimo

niam 8c motum.

Contra Galenum Avicennas multis disputat. Hippocrates 6. Epid febres quasdam

est, valde rubentes facit. Galenus in Commen ra-.rio valde rubentes intelligit a sanguine; materia in

E e iiij