장음표시 사용
151쪽
albu vel nigriti vel diuerses formas coponere,de fingere chimetras. Coponit etia in tentiones criintentionibus, ut patet in ove, q apprehendit. nato suo pLebenda esse ubera, di alienum esse repellendu . Componit ei imagines cu intentionibus, ut cu apprehendit ovis, forma lupinaeste fugiendam. Per phantasiam maior lir c
gnitio quae pol habcri in anima sensibili, quae est in brutis : per hanc. n. non solum scit pfitia, sed etiam prouidet sibi in futurii. Per hanc N. quaedam animalia faciunt sibi casas,& de cibo prouident in longinquum. Per hac etia de illo scit, q= sit id cm, de de alio,insit aliud : dc sic de eo omni, de quo seientia profertur per m 'dum amrmationis,& negationis. Per hac quo ' ue videmus aliquid eligere animalia, & ali, quid refutare Ad electionem aut,& refutationem prae exigitur icientia. & discretio : & ideo multi dixerunt, i phantasia est aliquid ratio
nis. Sed dicimus non esse veram electione ani- imae senii bilis, sed aliquid simile. Haec a vulgo
in homine vocatur cogi tativa, cum in cogitare proprie si tronis. Phantalia ope tatur in somno, sicut in vigilia . Quod autem in somnis res videntur es e praesentes hoc est, quia fit reueisio ad senium communem. Ista potentia quando coniuncta est rationi, sicut est in homine E tuc accipit agendi,& operanda, regimen a ratione. Sed quia ratio diuersificatur lecundiim diuersitatem eop, de quibus ratiocinatio fit, ideo Poperationes phantasiae multiplicantur in holevalde. Vbi autem phantasia non est cum Ione, ut est in brutis, tunc regitur se lum secundam instinctum naturae. Et quia natura uno modo est in habentibus i peciem unam, ideo conce pilo Phantasiae oPera tui in talibus uno modin
152쪽
Et inde est, omnis hirundo facit uno modonidum suum Dixerunt autem quid ad n Philosephi, i istie virtutes in brutis potius aguntur,u agant: sed in homine potius agunt, quam
agantur; quia bruta mouentur secunditin linpetum & impulsum appetitus naturalis : m tus autem humani regulantur secundum regi inen rationis . Notandum autem, quod me Iancholici,& infirmi & amentes, a multas habent phalasias, sed hoc noest cx illustratione, quae sit ut per imaginatiCnes rerum sensibilium; sed ex passionibus naturae. & confusione spirituum ascendentium ad cerebrum, & caput turbantium . Tales enim spiritus diuersarum imaginationum inuolutioncs faciunt;&generant horribiles visiones, Sc conceptiones. Praeterea sciendum , t bruta citius recipiunt influXus primi motoris, quam homines, sicut patet in formica, quae qn cibum colligit, intra tres dies non pluit. Et gallus cantum suu per tempus variat; quia mutationem aure ex influxione primi motoris prς sentiunt. Huius dicti h c est ratio; quoniam homines multum occupantur circa conceptiones silas conferendo,& componendo & diuidendo, quare & in fluxiones primi motoris non percipiunt ita cito, sicut bruta : quae non sic occupantur in iis conceptionibus , nec secundum illas operans, sed tantum 'ninstinctum naturς. Ista vis. cphantasia, plurimum impedit intellectum, eo quod nimis occupat animam compositione. αdi uisione imaginum . non solum acceptarum a sensibus, sed etiam fictarum . Μaxime autem impedit intellectum , quando aliquid de coelestibus, & diuinis imprimitur ei ; & hoc ideo, quia γceptiones tales intellectus non po-
153쪽
test serre, nec sunt similes imaginationibus, Se fictionibus phalasi e . Phantasia vero ponit in yaedio mediae cellule cerebri, tanqua centrum inter memorativa.& imaginatiua, quia phantasia conuertit se tam super formas, quas accipit imaginatiua per sensium quam super inte-tiones, quas reseruat memoria;& tunc istas sormas, ac intentiones diuidit, ac componit.
MEm0xia est repusitorium praeteritora.
Reseruat enim memoria in tetiones, per pii matione a figuris rerum et i citas. Anima per memoriam mediantibus rebus sensibilibus i edit in ipsas res lensibiles, q sunt extra ipsim :& propter hoc oportet actum In moriae duas pr. ccedere operationes : quarum na est, hoc esse receptum : di haec est operatio sensus communis. & in hoc memoria incipit. Secunda est, hoc esse conseruatum apud nos, quod fit per imaginatiuam . Oportet etiam Pante memoriam quaedam virtus Operetur; quae ex figuris rerum diuidat rerii intentiones singulares . In hoc aute disserunt imaginatio, de memoria: quia ista conseruat speciem rerum, haec cons eruat intention res specierum . Sciendum quoque, quod memoria differta reminiscentia: quia memoria dissere te, & distinctereuertitur ad res, componendo intentioncs distinctas cum imaginibus: reminiscentia aure, siue recordatio est motus quali interceptus, dc abscissus per obliuionem. & est cum collatione temporis, & loci, & huiusmodi. Remini scentiae enim modus non est uniformis, sed causiatur ex pluribus principiis circustantibus
illud : euius proprie est reminiscibilitas, cum i
154쪽
sit principium multorum , prius memorato . Cum enim per memoriam fiat rerum apprehensio, Peaedem res prius tuerint in te, vel in sentibus aliis cognitae, patet i si quis res totaliter est oblitus, non pol per memoriam recordati se esse oblitum sed si oblitus est in parte, tunc per id quod remansit, potest reminisci,sbcinque sciuisse. unde per collusionem reminiscentiae potest etiam ad id , oblitus fuerat, redire cum illius adiutorio, quod remansit memoriς Alia est etiam disterentia inter me- Alia d Sese
moria, & reminiscentiam: quia memoria mul retia inta participant animalia, sed rem in i scentia solius ronis est quia reminiscentia est quaedam mihisdea in uestigatio, que sine ordine roniS non est, ac tiari. sine deliberatione: per qu antecedens ordinatur ad psequens. Sane ciun quis reminisci voluerit ea, q non eo modo, quo per sensium aedper intellectu apprehendit: hoc non fit per.m moria ; quia memoriartalia non reseruat ; sed intellectus conuertit se super ea, quae habet apud se, & ea reducit ad actum, quς habet in habitu; iste aut habitus manet actualiter apud intellectum possibilem , qui cst locus specie Isi - : . uniuersalium: unde & uniuertalia prius spec lata remanent apud ipsam, tanquam in loco su generationis, etia actu,qn illa non cons d Iat . . Intellectus aure possibilis ad has species, quas sic habet apud se, conuertitur, vel ab eis auertitur, quando yoluerit. vltimo notandum
est,s memoria ponitur in posteriori parte ce Trebri, qui locus est siccus propter neruos motivos, qui oriuntur ex ipso. De vi sensibiti, moriuia a. t.
S Equitur de vi sensibili motiva: hqc mouet
qnque spiritualiter, quandoq; corporaliter. .
155쪽
IZO DE COND. OPE R. Appetui' Primo modo dicitur appetitiua , quae mouetti. riui dupliciter, aut diligendo, aut odiendo: dc diui-iipit ei es, ditur in concupiscibilem , dc irascibilem ; peria quo- quas appetit anima bonum 3 vel insurgit con- modo. tra malum. Ab his vero duabus, scilicet irascibili, & concupiscibili, oriuntur quatuor assie'Asti;. ctiones, fgaudiu, spes,dolor, & timor. Nam sines q itae presens est, quod concupiscimus, gaudemus: si oriunt ab absens est,siperamus. Similiter si piis est, de quo, ' b. u ir stimus, dolemus: si absens est, timem us.Se senis ii sualitas aut est vis animae sensibilis motivae, Ze ---π ad ille mouet, quod concupiscibilis, & irascita, ζὸ si . bHi Sensu litas. n. appetit, quae delectabilia
, , sunt corpori, ac noctua re sugit. Differt tamen
sensualitas a concupiscibili, & ira stibili, quia
sensitialitas magis coniungitur corpori & sicut in brutis, ita in homine nulla lege perstringitur,quin semper in appetitus rerum, ad corpus Iraseibi. pertinentium, moueatur. Sed concupisti bilis, Iis, &eo- & ira stibilis coniunguntur rationi, & prout cupiscibis Q nt in homine, frenantur ratione, ac re gun euhε ,. tur virtutibus, quae fundatur in ipsis. Est enim Dorii, ei temperantia in concupiscibili, & fortitudo in quomo. irascibili, & sic de alijs o Secundum P vis m Minui iii tiua sensabilis mouet corporaliter,sic diuiditur vi. in virtutem naturalem vitalem,&animalem: quarum prima situm suum habet in hepate, secuda in corde, tertia in capite, ut in proximo principio, tamen primum principium est cor. Virtus, ira virtus enim naturalis est in otiua humorum,. iii ' Vitalis motiva pulsuum, animalis motiua me- Aialii. b rum . Dicimus ergo, quod vilius naturalis est motiva humorum mediantibus artcrijs. &venis, quae radicantur in hepate secadiim Galenum: sed secundum Arist. radicantur in m .de. & hoc per spiritum naturalem . Est autem issi in spiri
156쪽
spiritus naturabis substantia subtilis. &a rea, inrtu rivi caloris in corde generata. hic sanguinem ad turali et singula membra i inpelliti ex quo corpuS vegetatur. Virtus vitalis est motiva pulsivum mediantibus arteri is, quae radicantur in corde. Spi Vritus autem vitalis est idem , qui & naturalis. 'Idem dico'in substantia, sed differens in vi tute,quae & naturalis est. hic per arterias ad me bra corporis se diffundens, vivificat ipsum corp'tan i instrm. Virtus animalis est motiua men- vIrtus abrov mdiantibus neruis, qui radicantur in ca- ni malis pile,& hoc per spum animalem. Est autem spi hi siritus animalis ide, qui & naturalis , dc vitalis: Spiritus sed animalis dicitur citin ad cerebru deuenerit. animalis hic taeteris subtilior per neruos ad organa se n. qui tiendi dirigitur, ut sensus,& motus secundum locum exinde generetur in corpore animalis.
Circa vires istas denique sciendum est, quod
cum virtutes animales intenduntur, tunc naturales remittuntur, propter hoc in homine, dedito studio, vel meditationibus, minus operatur virtus nutritiua, & generativa.& augmen-tativa. Ex quo patet quod concupiscentia carnis domatur in viro studioso. Vnde ait Hieronymus, Ama scientiam scripturarum,&carnis
vitia no amabis. Praeterea quando virtutes animales remittuntur, natarales intenduntur: sicut pater in im no, qui desicribitur esse quies
virtutum atalium cum intesione naturalium.
Ne potentiis arunne rationalis. cap. 42.
TRia sunt in anima, ut ait philosephus, In anIma
scilicet potentiae, habitus.&passiones. Et plura si potentis quidem fiunt innatae; habitus q autem sunt acquisiti, vel infusi , passiones vero sunt illatae, vel innatae. Habit'. n. Iuni acquisiti,
157쪽
I 22PE , CON D. OPER. ut patet in scientia , & virtute politica . Nani ex trequenti studio homo acquirit scientiam:
nitate virtutis politice. Sunt& habitus quandoque non per acquisitionein . sed perinfusi
, sis Vix uxS theologiri conferuntur quotidie pa me ani i4 ff. b. ptis Ino, Ν etiam poenitentibus in iustus, et rimcatione: Sc ex actibus non generantur tales omodo habitus 3 sed potius econuerto ex talio. habitibus eliciunt boni actus ex potetiis. Vnde in habitibus acquisitis sequitur, qua Scs lunt actus, tales lunt.& habitus, sed in habitibus infusis est contrarium. f. quales sunt habitus, talesu iunt habitus, tales sunt dc actus .i Est tamen ve- Iuni, si sicut habitus acquisiti generantur peractus ita & generantur per actiones, sed no meritorias, inquantum tales. Pastiones sunt illataea D extrinseco . Uocat autem pastiones Philos I Rβ.ipias recepciones obiectorum. Sumuntur aliter passiones, ut dicantur affectiones, sicut Minor, timor, spes, & gaudium
diuisione putent larum animae. cap. 3.NVno ad diuisionem potetiarum animae
accedamus. Philo pus ergo principaliter diuidit animae potentias in copitatiuam.& motivam, quas theologus appellat intellectum & astinum: ipsiuiri aut hinctum intelligit voluntatem. Potentia aut animae tunc dicitur intellectus, dum cst apprehensua & dicitur voluntas dum cst motiva. Item quaedam sunt viros animae separatae a corpore, ut velle,&intelligerq : iecundum quas anima non uniturco rpora. sed τ ni tur utent i corpore, scit icet Phan
tasia, quq sic se habet ad intellectum, sicut color as
158쪽
ad visum ut ait Philo Θplius. Quaeda vero sunt vires inseparabiles a corpore, ut vegetabiles, &sensibiles, & quantum ad essentiani, & quantum ad operationem,ut in brutis. Sed in homine separatur vires istae a corpore qua ritu ad ensentiam Plicet animam operationes ea Iu CX e cere non possit extra corpus. In brutis vero simpliciter pereunt quantum ad utrunque. Item anima potentias quasdam habet communes cum brutis, ut est sensualitas, sensius particularis, serisus communis, imaginatio, memoria, aestimatio. quasdam habet n5 communes cum illis, ut est ratio. & intellectus , &huiusmodi. Item anima habet viros quasdam quo ad se, ut est ratio, voluntas, liberum arbitrium: quas dam habet, quib' corpus corpori permiscetur, ut est vis naturalis . vitalis, & animalis, de quibus dictum est supra Exi atri dictis patet quos potentiae quaedam stini Organicae , quae lanino n. Item ex prae di istis collige. quod anima rationalis omnes potentias habet animae vegetabilis 6c sensibilis: sed non in quantum rationalis est, verum inquantum rationalis est addit intellectum.&liberum arbitrium & hu iusmodi. Et hoc est, quod dicit Gregorius Omnis, inquit, creature aliquid habet homo: Ha- oib' cre. bet nanque homo commune esse cum lapidi- imis corabus,vivere cum arboribus, sentire cum anima Pu Rix' 'libus intelligere cum angelis Qui equi deni in i)'p '
Virtutis aut nobilitatis habent naturae inferioia 'μ' res, habent & superiores. sed perfectior modo,& nobiliori: & qa possunt inferiores, possunt.& superiores : sed nobiliori.& pse tori modo. Propter hoc mani sessum est, Cp omncs vires, quibus communicamus cum brutis, differunt specie, prout sunt in nobis, & in brutis.
159쪽
Uatuor assignantur differentiae virtutis intellectiti. e. Prima assignatur secundum differentia naturae, & sicut intelle- ,. a ctus diuiditur in agentein & passibilem. Secuni leni , ei datur secundum differentiam obiecti, di siebre nita diuiditur intellectus in speculatiuum, re practi et ista. cum . Tertia assignatur lecundum diffcronta an dignitatis S. sic diuiditur ratio in partem superiorem, & in seriorem. Quarta datur In par tioncm ad actum, & sic diuiditur intellectus in habitum de in actum. In habitum quidem, ut possit intelligere, qn vult. In actu veIo, cum actualiter ad intelligere se conuertit, dc ad intelligibile. Differentia vero intellectus in effectu &eius, qui dicitur adeptus, sumitur siccundum maiorem , oc minore persectionem ipsius intes lectus possibilis. Nam cum intellectus possibilis recipit species cum lumine intellect' agentis: tunc dicitur intellectus in effectu, de etiam in habitu. Intellcctus vero cum recipit persecte Iumen secundum formalem coniunctionem, tunc vocatur intellectus adeptus. Diligenter autem notandum est,t omnes differentiae intellectuum ia in praedictae sumuntur vel secundum actum, vel secundum habitum, vel secundum modum intelligendi: & nulla sumitur secundum diuisionem potentiae cognitiuae,
nisi prima tantum, secundum quam diuiditur in agentem , & possibilem . De modo cognoscendi. Dp. s.
R D qii xxx ς0gnoscit Deus, aliter angelus,
aliter homo. Ipse quoque homo alites per intellectum deu cognoscit & aliter crea-
160쪽
turas. Intellectus enim diuintis cognoscit res a se ipso. intellectus autem angeli cognoscit res per species sibi concreatas, quae sunt similitudines rerum sed intellectus humanus cognoscit res per species, abstiactas a rebus particularibus per sensum prius cognitis . Vnde sciendum, quod sicut scnsus cognoscit res prae lente obiecto : & sicut imaginatio cognoscit, absente Obiecto, & tamen cum appendiciis mateIiae: ita eo rios inici lectus cognoscit sine appendiciis materiae omnia. sub intentione uniuersiali. Anima igitur per quomocintellectum aliqualiter cognoscit omnia, Sc attingit. Cognosci tenim Deum supra se, & seir
bitu continetur, infra se . Quis sit autem mo. Μο fuscdus cognoscendi Deum nota, quod intellectus τ''i 'φhumanus non cognoscit Deu per abstractione, si '' 'sicut alias res: & hoc ideo, quia similitudo ab- in abstrmacta simplicior est illo, a quo fit abstractior ctione Deo aut e nihil simplicius est. Alia ratio est,ea ς -xx xin abstractrone oportet esse uniuersale,& particulare. Particulare quidem, a quo fit abstractio et uniuersale autem , scilicet ipsum abstra-ectum, ted nihil horum cadit in Deum. Cognoscitur igitur Deus naturali cognitione, luia in-
tellestus possibilis ita formatus luminc intellectus agetis si est similitudo primae lucis in hac
similitudine cognoscit lumen, P est Deus. Scie semdum praeterea, si' per sensum cognoscimus Par- sensum elicularia, sed per intes lectu uniuersalia:&qua i mellectido se intellectus conuertit ad particulare, ut ip- 'g'Vsti sum apprehendat, tunc similitudo abstracta a 'particulari erit uniuerialis, & non particularis. Item nihil venit in intellecthun , nisi per Gen-
sum. & hoc sit duobus modis scilicet vel simplicite vel P accides. Simplici ter ad e, v t qn i n leb ligimus