장음표시 사용
161쪽
e duplex. Coclusonivcrsiatis quouodo sit.
Iigimus sensi bili a, prius per sensum apprehen
fa. Per accidens autem, qn intelligimus in sensibilia per erietum. Notandu etiam , P aliud est rem per cognitionem in intellcctu vcnire,& aliud est in re, iam intellecta versari: quia tune cognitio rerum per sensum venit in intellectum,sicut dictum est: sed cum intellectus reiam apprehendit, tuc delectatur, dc negotiatur in illa, etiam sint sensus adminiculo, Ad cognoscendum autem ista plenius, nota utrunque verum esse. f. P per particularia cognoscuntur uniuersalia , & econtra per uniuersalia cognoscuntur particularia. Istud sic patet, quia duplex est uniuersale, unum L prout est abstractu, dc aliud confusium , videlicet secundum ii est in particulari. Dicimus ergo F ad cognitionem uniuersalis abstracti venimus per particularia, sicut patet in pueris, in quibus prius operatur sensitiua,quam intellectiva: quia prius cognoscunt particularia per sensium, & postea uniuersalia per intellectum. Sic & Philosophi inuenerunt modum argumentandi per inductionem, quia ex multis propositionibus particularibus
una concluserunt uniuersalem, hoc modo: Socrates est animal, Plato est animal , Cicero est animal, ergo omnis homo est animal. E contrario est uniuersali confusio: quoniam per talem uniuersialem venimus in cognitionem paticularium : sicut patet quando videmus hominem a remo LU:etunc non cognoscimus, nisi elu, substantiam corpoream: sed postea per motum cernitur esse animat: dum vero magis appropinquat . cerni tur esse homo e tandem cognoscitur esse Petrus . Nota quod secundum Philosophum plura scire post uinus , sed unum i tum intelligere: quoniam Liae dicit trabitum,
162쪽
Sper quem plura scimus: intelligere autem dicit actum , qui non potest esse intellectus du- . . plicatus. Intellectus enim ad unum solum po- test actualiter nurr lete: di hoc patet, i quan- ie hi Ido quis agit duos actus rationis simul uno tem & quo. pore, unus est intellectus, & alius memoriae, siue consuetudinis : verbi gialia, aliquis dieit ' R horas. S cum hoc in libro quaerit concordatias, ahi, rvel numerat denarios: unum illorum. scilicet potest, &quq rere concordantias, est actus in tel lactus:sed quomo. aliud, scilicet dicere holas, stactus inemoriae sicut et taxn animal brutum sine regimine irite Ita ctus vadit ad domum , ad quam s epe itiit, Item nota quod ad intelligentiam rei non requiritur praetentia rei intclligibilisaed praesentia similitudinis eius tantum quia res non co-ῖn Oicitur per esentiam, sed per similitudinem tantum, econtierso dc inde est quod intellectus apprehendit remota, sicut propinqua.
inteῖctu agente, o possibile . Caput K. NVnc de intellectu agete, dc possibili spe Intelle'
cialiter est dicendum. Intellectus igitur agens est , qui abstrahit species ab ima- gine, siue phantasia ; & sua irradiatione facit uniuer ales; ac ponit in intellectu possibili. Nasi ut ad visum corporalem exigitur Iux abstrahens intentiones colorum, id est similitudines a colorato, di ponit eas in acre, non quidem secundum speciem, sed secundum intentionem, id est similitudinem: sic intellectus agens, qui est lux an i mae, ponit mecies ab stra stas a phantasia in intellcctu post bili, non quidem actua- Iiter, sed secunda intentionem, id ustainanitudinem. Quare autem inter imaginationem,
163쪽
& intellectum possibilem non sunt potentiae
eiusdem speciei: quoniam altera est potentia animae sensibilis, altera animae rationali S. In-D 'U tellectus autem possibilis dicitur, quia potest reydiath ii' cipere tales species, sed nondum recepit eas, cuius exemplum est tabula nuda, nullam habens picturam ; potest tamen habere quacunque. Sane clim intellem possibilis tales species ι receperit, tune sicut habes supra) vocatur intellectus in essectu, vel in habitu chm vero illustratur multitudine specierum sensibilium, iunc est intellectus adeptus. Qualiter autem . . ist species remaneant cum intellectu possibili, vel qualiter ad eas fiat per reminiscentiam conuersio, & reueisio; habes supra in cap.de me--.ilευ moria, Porro intellectus agens,& possibilis disah.h, x ferunt, sicut lux, & illuminatum, & sicut per postibilis ficiens, & perfectibile: qa. ut ait Philosephus, differui S intellectus agentis est omnia facere, sed intel- 'u' ' lectus possibilis est omnia fieri. ' Et ut plenius' ab hine innotescat, notandum, F sicut ad hoc quod usq; ad si per speculum aliquid videatur, tria sunt neces i aria. s. speculum,quod aptum natum est recipe
io Esthee re impressionem corporum obiectorum , color habetiit i autem in corporibus obiectis: di lux, qua movetustis co ueatur codor corporum obiectorum, quae sine
dicibu - luminis influxu quantumcunque obi j ciantur, Ad cogno non sint receptibiles a speculo; sic similiter adscendum hoc, ut aliquid in intellectu videamus, oportet Pς 0ς μ intelliniis possibilis, qui aptus natua est
requirun. recipere species: quemadmodum si tum eutur,& q. de i peculo ἴ oportet etiam cpsint species se culatae apud intellectunt possibilem, qui habet ipsas in habitu, cum sit locus specierum vnbuersalium. Sed sicut color in corpore non minuetur, nec species, nisi mediante lumine im, Primanturi
164쪽
ps mantur in speculo, sic nec phantasmata i erunt actu intelligibilia, nisi intellectus agens irradiet,& diffundat sup er eum lumen suum, sicut lux super colores, ut sic secundum actum intelligibilia emciantur.
De intePectu speculatiuo practico . c. 7.S ξquitur de intellectu specu Iativo, & pr Intelle'
istico: Qui ambo in cognitione consistunt, si ecul xi sed in hoc differunt,inintellectus specu- Iatiuus cognoscit very in ratione veri, practicus d ab a 'autem cognoscit verum in ratione boni. Item et quo intellectus speculatiuus vocatur cognitio speculatiua , sed practicus dr cognitio affectiva. Item finis speculatiui est verum , finis autem practici est opus. Item per speculatiuum inter-ligi in iis recte, sed per practicu recte vivimus. Intellectus placticus vocatur operativus, quia Intelle' dicitur a praxis, quod est operatio. Item intel- pr o ς lectus practicus diuiditur in rationem, & syna μ' ' 'deresim . Ratio autem diuiditur in partem su- Rationi periorem, & inferiorem : de quibus perorduenem est dicendum .
De ratione,ct partibus eius. 9p. 48.
R Axi0,ςst via animae non solu cognitiva, Ra 'o
sed etiam motiva. Ratio autem cum 'V 4 sit iudicat aliquid esse bonum, vel malia, et ibi sistit, tunc dicitur cognitiva. si autem mistiua etiprocedit amplius,& iudicat esso bonu, Vt fiat, libEium se dicitur motiva. Si vero adhuc ulterilis pro- arbitri u fcedit, ut no sollim iudicet esse bonum, ut fiat, dicitur, sed etiam id appetit, sic dicitur liberum aibi .ςx qu trium : qm liberum arbitrium apprehendit
rationem,&volutatem. Ratio autem prout se Ratio di habet ad bonii particulare, diuiditur in pan uiditur.
tem superiorem, ta inscuorem : Superior pars
165쪽
Patio, Se intellcct dii serunt.
diuinis ac aeternis intendit in serior autem de transitorijs iudicat,& ea disponit. Ite stuperior pars accipit rationes perleges diuinas; vr, hoc est facie dum, quia Deus praecepit. Pars autem inscrior accipit rationes per leges humanas: vi, hoc est faciendum, quia honestum est, vel quia expedit reipublicae . Item superior pars rationis dicitur virtus, quae licet usque ad contemplationem aeternorum se extendat, differt tu ab intelligentia, quia intelligentia negotiatur in aeternis . 2 modii ronis. vel intentionis :ratio autem non sic, sed conserendo,& ratiocinando. Differt autem ratio etiam alio modo ab intellectu, quoniam intellectus apprehem di teste rei absolute,ratio autem cum collatione unius ad alterum. Inferior vero pars r tionis dicitur multipliciter: quς quia circa res corporales versatur, coniuncta est siensitatuati,di Lepe allicitur ab ea. videt. n. semper sibi potrigi pomum. i. illecebram vicinam . Ratio iii inferior, di superior idem sunt in ementia, sed differunt in ossicio . Exemplum in oculo 1 sum, & deorsum aspiciente I . De potentiis animae motiuis . .
cap. 69 UIxium motivaru animae rationalis est
diuisio, Dividitur enim vis motiua in imperativam,&consiliatricem,& affectivam di consiliatricem,& assectivam sim Q. Vis imperativa est liberum arbitrium, di siyndere sis. C6siliatrix est ipsa ratio, quae diuiditur in partein superiorem,&in seriorem. Vis auteas sectiti Fest voluntas, quae diuiditur in the le- sin, 5 bulcsin. Uis quς si in ut & consiliatrix est, dic affectiva. est ipse in linus practic us.
166쪽
IN ter dictas potentias primo dicendum est
de voluntate,quq inter caeteras moti uas est voluntas lpraecipua, cum sit generalis motor omniu quid it. Viri v. Ciam. n. intellechus apprehedit alia d. vi
honu, volutas impat viri b. amxis ipsis organis, sicut viii ad vide dum, auditui ad audi edum.& sie de alijs sensib . Similiter in motu localivoluntas imperat virtuti animali, quae est in neruis,& in musculis:& ita mouet ad ambulandum, Vel currendum , & ad huiusmodi similia. Sed fallit istud in potent ijs animae vegetabilis, in quibus voluntas suum imperium non exercet. Nutritiua enim di genei visi ; ῖ. tiua, & augmentativa non secudum nostrum ua & e.
arbitrium, sed naturaliter operantur. Volutas nerativa
autem in duas diuiditur partes. s. in thelesim, quomo& bulesin , id est voluntatem naturalem , & d ΠΡ deliberativam: quarum prima. svoluntas na- 1 . '' Η'turalis dirigitur per synderesim: secunda vero, voluntas scilicet deliberativa, per rationem. Nota quod ψprie et Voluntas proprie & stricte tantummodo ratio- i proprianabilium est ; sed large dicitur etiam brutovesse . Improprie vero, & quasi metaphorice dicitur etiam esse vegetabilium. Unde volutas primo modo sumpta, scilicet, prout est rationabilium, proprie voluntas dicitur . Secundo
autem modo, prout est brutorum, vocatur proprie desiderium . Tertio modo prout est vegetabilium, vocatur appetitus . Inter potentias autem nulla est liberior, quam Voluntas quia polemia- nec obligatur organo,sicut imaginatio, inima rum notio, & huiusmodi: nec cogitur a bono, sicut bilior v. intellectus cogitur a vero . Vires etiam amxae ης organis immutantur necessario, immutato 1 a organo.
167쪽
organo, quibus omnibus voluntas carvi, unde volun a, August. Nihil adeo in nostra potestate est,
in potesta sicut voluntas. Si autem scire volueris , quare te nostra. voluntas non cogitur a bono, sicut intellectus VoIuntas a vero: hqc est ra tio,quia citra primum bon umno cotii nihil est ita bonum , quod non aliquid im-- b000- persectionis habeat sed aliquid ita verum est, . quod nihil falsitatis habet : ut patet in hac Propositione, Quodlibet totum maius est sua
parte: unde tali vero cogitur intellectus assen tire, sed voluntas nulli bono creato cogitur voluntas adhaerere I. Item voluntas videtur interdum cogi bilis cogi per inordinatum appetitum,prout volunτx q.Q. tas quandoque tradit hominem, & allicit, ut bonum spernat incommutabile, & rebus mu- omne tabilib. adhaereat: sed in huiusimodi coactione peccatum libertas quaedam est: unde August. Omne pec. a volvu - catum adeo est voluntarium, quod si non est voluntarium, non est peccatum .
synile, si Vnderesis Vis est motiva, quae sema nata quid si est figi in superioribus , naturaliter in uens, & stimulans ad bonu,& abhorrens s rid. . malum istis nunquam errat, neque ih., i Myndesvsim est peccare . Sciendum etiam Pguibilis, synderesis nilquam extinguitur totaliter, etiaet quo Mo in diabolo in damnatis remanet. n. in illis φ U0gui aliquis eius actus. Synderesis n. quantum ad
instinctam boni, & quatum ad diiplicentiam
mali culpae, absolutae consideratae, extincta est in diabolo di damnatis Tecundum Vero quod . culpa coparatur ad poenam, sic no est extincta, in illis synderesis : ct in huc modum remanet . Icta. c; in eis ad poenam. Ve Imis ccrum no IDOIietur. Habent
168쪽
LIBER 'II Habent igitur displicentiam mali in comparatione, de collatione ad poenam .
Te conscientia . cap. s 2. Hoc nomen conscientia componitur ab cash;E ia hac praepositione sconJ & hoc nomine quid
scientia, unde conscientia dicit duo. set unde scientia,& secudum hoc conscietia est habitus dicitur naturalis, non solum cognitivus, sed etia mortuus: inclinat. n. animam ad prosecutionem boni, & fugam mali. Alio modo conscientia dicit acceptionem e X parte rationis, quod notatur ex hac praepositione scon. J Primo igitur modo, prout conscientia includit scientiam in se, habet se sicut superius: & coniungitur synderesi, Si semper cst recta. Secundo modo con c6stici a iungitur magis rationi, & sic se habet sicut tecta , et
in serius. hoc modo recipit errorem, dc contuo eronea,et bationem. In conscientia. n. ex parte in seriori quomod bene potost accidere error. Nam Io cu conscietia cum parti inferiori iungitur, habet versari circa particularia, in quibus f pe contingit . errare : sicut patet in sygillo conscientiae, in quo syndere sis proponit maiorem sicin ullum in xine
malum est facie dum. ratio subsumit minore, sic f hoc est malum, conscientia cocludit, ergo iionis, ee non est faciendum. Circa prima non est error: costi ei laecirca secundam quandoque est crror:& ex hoc argumen. falsitas in conclusione quandoque oritur. Ca- ' .uenda est conscientia nimis larga, & nimis stricta. Nam prima generat praesumptionem 3 Isa. s. secunda desperationem. Item prima dicit sipe malum bonum, secunda econtra bonum malum. Item prima saepe fatuat damnandum .se. Conscienxunda econtra damnat salvandum . Nota '
aliud est ρ sciemia, aliud est timor costientiae. VI a Tunc bu fcnua
169쪽
scientἰae Tunc enim cst considentia, qta quis sententi γδ εςxς liter iudieat aliquid esse faciendum,vel vitandum:& contra talem conscientia facere etiamsi sit erronea,) peccatum est. Sed contra timore conscientiae facere, non semper est peccatum,
quia talis timor non est semper ex diffinitiva sententia rationis, perquam i udi cet se teneriri ad aliquid ; sed ex eo Π vacillat inter dubia, nesciens quid si melius, vel ad quid teneatur
potius, ctim tamen non omitteret, quicquid
sciret esse placitum diuinae voluntati De con- - silentia quoque sciendum, quod quandoque is, . 'r' gespicit praeteritum, quandoq; praesens, quan- Cisseiῆi;, doque futurum. Nam conscientia acculat de prudelia. praeterito remurmurat de pr senti,&pr cauet de futuro; Praeterita nanque re icit, ut quado conscientia mentem de hoc quod sibi conscia est . reprehendi, sicut de malo commisso, VcI de bono omisso. Praesentia etiam respicit, Contradicendo eis, quorum per considentiam habuimus oppositum. Futura quoque respicit. ut quando instruit, di stimulat mentem ad ea facienda, vel vitanda. ad que ipsa consilientia iudicat nos teneri. Quod autem consitientia
Y 1 e extendat ut dictum est) tam ad facta, quam ad facienda, potest colligi ex dissinitionibus
continentiae, quae tales sunt. Dicit enim Ioa. Dam. Φ conscientis est lex intellectus nostri. Basilius autem dicit eam esse rationale iudicatorium. Distinitiones ist magistrales sunt. cdaIῆis, Conscientia est cognitio sui ipsius. Item,Condiffinitio scientia est animi habitus agedorum , & non
M. agendorum. Item conscientia est habitus motis . boni & mali diseretilius. Item consilientia est credulitas intentionis ad aliquid faciedum
veIno facicndii, animi deliberatione fiamata. Error
170쪽
Error conscientis octo modis causatur. Primo Frra1r eo ex ignorantia,quando. s neseit quis, quid eligendum sit, vel decIinandum. De tali erro*e , dicitur Paralipom. ao. Cum ignoramus quid agere debeamus, hoc Elum residui habemus, ut oculos nostros dirigamus ad te. Secundo ex . negligentia, ut cum quis negligit conseieti atri discutere,vel si nescit se expedire, negligit in . ab aliis querere. Tertio ex superbia, ut qri quis non humiliat intellectum suum, & melior ib.& sapientioribus se velit credere. Contra quos
Apost. 2. Corinth. Io . Captivantes omnem
intellectum vestrum in oblequiu Christi, hoc est dicere, quod quilibet in credendis plas debet fidei c5sentire,' sibi;& in agendis plus debet alijs credere, quam sibi Quarto ex singu .
Iaritate,qua homo sequens sensum proprium, I. non consormat se alijs, nec sequitur vias communes bonoru. De his in Num. Is . Extrema Num. Is -- castrorum cosum psir ignis. QuJnto ex affectu inordinato,qui sepe inclinat conscientiam ad id quod tunc homo appetit, &sic facit eam a sua rectitudine deviare. Seneca, Perit omne iudicium, clim restrasit in affectum. Sexto ex pusillanimitate, qua quis timet non timenda secundum rectum iudicium rationis. Isia. Di- isa.6s.cite pusillanimes, confortamini, nolite time ae. Septimo ex perplexitate, qua homo se cre- perplexi dit este positum inter duo peccata, quorum ias quid
alterum sitim possibile declinare. Sed scienda quod perplexitas nihil est simpliciter: potest tamen quis esse perplexus secundum quid, id
est secundum erroneam conscientiam, qua deposita erit liberatus. Octauo ex humilitate, . di cordis puritate. Greg. Bonarum mentium