장음표시 사용
361쪽
tionem quaerere, ut duplicem gloriam consequatur: Vnam,quia iniuriam passus est;altera, quia prior rogauit.
De virtutibus cardinalibus in genere. . 3 3.
virtutes Er virtutes cardinales anima rectificatur
Cardio - I suis viribus. Nam prudentia rectificatiς rationalem, fortitudo irascibilem, rem ''ῖ'' perantia concupiscibilem. Iustitia vero rectificat om nes vires,prout natura iustitiae comprehendit non tum speciale iustitiam , quae est incommutationibus, vel distributionibus, sed etia legalem, quae est omnis virtus, prout eius actus pertinet ad debitum obedientiae praece- ε, Ptorum. Ipsa enim iustitia generalis compriordinat hendit virtutes ordinates ad proximum, ut est ad proxi- aesitas, & liberalitas: & ordinates ad seiplum, 'um, Rd sicut innocentia,& poenitentia. & ordinantes Rip R ad Deum, sicut est latria pietas,&obedientia. R ' ' Propter hoc iustitia dicitur circuire omnesVir tutes,&Ψ non tantum est virtus speciat is, sed etiam generalis comprehendens totius animae rectitudinem cum ipsa dicatur rectitudo Irt.Car. Voluntatis. Item per virtutes cardinales imistructio, struitur homo in operibus, & contra vitia a qu. - niatur. Primum fit dupliciter: quia instruitur
quo ad se per prudentiam, & quo ad proximum per iustitiam . Secundum etiam fit duplicitor: quia homo armatur in prosperis per temperantiam , & in aduersis per sortitudinem. Item dicit Augustinus,quod prudelia est in eligendis,sortitudo in tolerandis,temperantia in ut edis. iustitia in distribu edis. Item dicit P prudelia est in ptaecaue dis insidijs, iustitia in subueni edis miser ijs,sortitudo in perserendis molestijs, temperantia in coercendi,
362쪽
delectationibus prauis. Augustinus ait in musca sua, quod succedit prudenti ξ cQntςmpi .Eauhi titio, sortitudini firmitas adhaerenti , tempera x' qu . tiae mensura delectationis, iustitiae debi: O di d.. . .,
natio ad deum,& proximum. Istae quatuor Vir di nite, di tutes appellantur cardinales, quia sicut ostium cuntur . vertitur in cardine, sic in his vertitur,dc regitur vita hominis. Vocantur etiam politicae, quia mare po
ordinatur in his vita ciuilis , & hominem pin 'VI. s.
Iiunt. ornat. Dicuntur et human q, qui R ahis , dimano studio acquirutur, nisi diuinitus Insun eonsuerudantur. Appellantur etiam consuctu dinales, dinales. quia non ex uno actu, sed ex consiletudine na-icuntur : vel quia honestas humana se magis , . exercitat in istis, sicut& Enchorum deuotio se magis egercitat in virtutibus theologicis- Nin vi tu iuriita * prudentiae est scire, quid possit: tempe i. id ina rantis est non praesumere, quod non possit: i in liuinosiastitis est velle in omnibus , quod aequum sit: με. fortitudinis est velle, plusqua possit . Istae virtutes habent suos gradus persectionis, sin quas aliter possident incipientcs, aliter proficietes, aliter persecti. Dicuntur etiam virtutes politicae quandoque secundiim quod regimi vitam
hominis quo ad opera exteriora, & prout pu έ, gnant contra vitia 5c hoc modo sunt incipien ii ou Iium. Purgatoriae dicuntur secundum quod
iam sunt in victoria vitiorum, & consistunt Partim intra, partim extra,& sic sunt proficieritium . Dicuntur autem purgati animi, secu-
dum qua ia deuictis viiijs quiescit homo, ita quod raro primi motus insurgat: di hoc modo .
Pertinent ad perfectionem. Exemplares dicun . tur, prout sunt in mente diuina. Nam sicut oin niuin Ierum deus exemplar est, ita & ides vi tutum in i pio consistunt. Do
363쪽
Te prudentia . cap. 3 Α. Pinden Rudentia, secundu F est virtus politica,tia qd sit est ut ait Macrobius) ad rationis noriis, secundu a quae cogitat quaecunq; agit, uniuersia di- ωψςtia , rigere, ac nihil praeter rectum velle, vel facere. Prudentia vero secundum P est virtus purgatoria est,' ut idem ait & mundum & omnia,
in mundo sunt diuinorum contemplatione . de picere &omnem animς cognitione in s Ia diuina erigere : Prudentia autem prout est virtus purgati animi, est sola diuina noscere,& ea tanqua nihil aliud sint, intueri. Pruden- tia fian F exemplaris est ipsa inens diuina, cui Prudeliae omnia nuda sunt, Naperta. Partes prudentiqi-xxς q, secundum Tullium, sunt, intelligentia, proui-qμφx . dentia, memoria. Intelligentia vero est, per quam animus prospicit ea, quae sunt. Prouidentia autem virtus est ut idem ait) per qua aliquid videtur futurum , ante quam factum sit. Μ emoria secundum eunde est, perquam repetit quis ea quae fuerunt. Nota quod duplex est iudicium rationis discretiuia, scilicet,& dimnii iuum . Iudicium discretiuum est , quo ratio iudicat aliquid esse faciendum , volnon faciendum . Circa tale iudicium est scie-tia,&non virtus. Iudicium vero diffinitiuuest, quo ratio imperat aliquid fieri, vel no fieri,& circa istud est virtus . Vnde in primo iudicio se habet scientia ad operationes bonas, Ut consiliarius. In secundo vero iudicio se habet p=uἡ fili Virtus, ut imperator. Prudentia habet gerereo ε, te fit caeteras virtutes in actibus suis secundum oes partes philosephiae moralis , quae sunt Ethica sue moralis, Oeconomica, & Politica : quaru
Prima mores, quo ad seipsiun insiluit: feci,
364쪽
da similiam disponit: tertia urbes & regnai regiis Triplex est prudentia. Prima est cordis.& haec est in dispositione praesentium, recognitione praeteri torum, & previsione : futurorum . De uter. 3 1- Vtinam laperent, scilicet praeterita, dc intelligerent, i lices praesen-rtia, ac non illima prouiderent, scilicet futura . Secunda est oris, & est haec in moderatione . sermonum. Prouerb. Io. Qui moderatur la-hia sua puidentissimus est. Pial. I o. Pone diae custodiam ori meo . Tertia est operis, & hoc consistit ut ait Tullius in fuga mali,&electione boni. Plat. 33. Declina a malo, & fac honum . Nota, quod alia est prudentia mun' 'hilaen Ia dana alia humaria, alia diuina . Prima est in in udaria .
dirigere, sicutiispra dicta est. Bernardus. DI- cretio non tam virtus est, a auriga virtutum. I', 'Nolle. n. fallere, nec falli, ut dicit Seneca . estres secundum veritatem aestimare. Idem . Tacpet rationem recte viues, si diuina prius qsti, mes,si dignitatem rem non ex ossinione multorum , sed ea eam natura constituas . Nobis
commi ssa ad dei gloria, & proximi aedificationem dispensare Luc. Ia . Quis putas in e fid lis semus, de prudens, quem honstituit diis super familiam &c. Mutabilitatem fugere. Seneca . Scitote in quibusdam perseuerare detere, quia coepisti uaedam nec incipere .
. Emperantiae 'n Μacrobium, prout est , ---
ti virtus politica, est nihil appe cere pinni' iii tendum i in nullo legem moderationis seeunda excedere, sub iugo Iouis cuPiditate domare . plura. Temῖς' . ivllur
365쪽
Temperantia prout est virtus purgatoria, est omnia relinquere inquantum natura patitur,quq corporis vitis requirit. Temperantia vero prout est virtus purgati animi, est terrenas cupiditates non solu reprimere, sed penitus obibuisci. Temperantia prout est virtus exempluris , est quaedam in se perpetua intentione c, Thmpe a. uersio . Partes tempearn tipsecundum Tulliu, i in paties sunt tres, Continentia, clementia, abstinentia, is ih.h di modestia.iContinentia secundum eundem ei, quia Tullium, est virtus, per quam cupiditas consi- iEmolia gubernation regitur. Clementia est , per quid . quam motus animi: in odium alicuius temeritate concitati, comitate vel hilaritate retine-Mfessi. tur. Modestia est virtus, per quam pudor hinquid . nestus chara & stabilem authoritatem compa-ii. 2ε ita I-t speςiς. temperanti ε sunt tres, sobrietas, titit. Continentia,& modestia. Prima consistit circa gustum, in quo ponit modum sobrietas. Secunda est circa tactum, quantum ad vim generativam cui imponit modum castitas . Habet enim homo vehementem appetitum conse uandi scin esse indiuidui per nutrimentum, di conseruandi se in esse speciei per generati nem . Isti autem appetitus restringuntur per sobrietatem,& continentiam. Tertia consistit in distis factis. Factum autem, prout hic accipitur, pertinet ad tres sensus, eirca Sprias eoruin matem .s vi sum, auditum, olfactum. Pertinet etiam hoc factum ad tactum, no quidem , qui est in generativa; sed ad alios,quo- rum organa sunt maiaus ad percutiendu, vel' ςm capiendum, di pedes ad ambulandu . In om- . 1 ubis' nibus isti modum ponit modestia . Dignitas ad eui ac temperantie in hoc est, P animam decorat: ila 4aulatur. sicut in naturis forma est decentior materia,
366쪽
se&in moribus plus commendatur modus , quam ipsa actio . Propicr hoc temperantia paratur Soli qui medius planetarum est, decentior inter omnes, meritum cumulat, sia Mori in edi si tenuere beati. Vnde dr η' Verbis non bi, sed agmeremur. sed adverbiis: id est non eo F ali ad uerbiis facimus, sed in eo q= bene facimus. Istud patet qmur in illa vidua, quae obtulit duo minuta dc magia tulit' te5 mendata est, si qui magna dona miserui in Gamphilacia. Vitiosos appetituu refrenat, si cut supradictum est: unde coparatur ireno, & εἶ remo &lim , quq superfluum rubiginis tollit de ferro .'Ahiones insormat, Ψ Apost. instruit. dices ad Rom. ia. Rationabile obsequiu ivestrum . Medium seruat. Bernar. Tene me- .dium,si non vis perdere modum . De hoc me
dio dicitur. inedia talis imiu ibis . Istud medium voluit diis nos tenere, qn fecit Luam o .is .r. non de capite,vel de pede, scd de costa: & qn fecit hominem partim corporalem, di partim spiritualem : ut dignitate natur sub natura GςΠς Aesset angelica,& super corpoream creaturam.
Christo assimilat,a stetit in medio discipulo , Itie. 2 . sedit in medio doctorum, suspensius est in me-,Lue. 2. Adio latronu, locatustest in medio duo aialtu, cuisus est a Ioanne in Apocalypsi in medio ca- Α
delabro aureo v. Natura Ileruat,quia natura in inedijs desectat, & per extrema corrumpit. Vnde Philosophus . Excellentia sensatorum corrumpitur lenis .. Ferculis eternis cibat Gen. r.
Vnde temperatia comparatur ligno vite, quod erat in medio paradisi.
Dejortitudineo . cap 3 6. Fortitudo secundum blacrobium , Sutcstvutus politica,est alum si Ia periculi me- Flara.
367쪽
tu agere, nihilq; nisi turpia timere, tolerare se
liter aduersa, vel pro pera . Fortitudipis purgatoriae est,aio non terreri a corpore receden- te,nec altitudinem abhorrere. Forti indinisi purgati animi est. passiones ignorare, non metuere ut nesciat irasci, dc nihil cupiat in honesti ina .i Fortitudinis exemplaris est esse immu- restituat x bilem, quia semper idem est nec ali in munis paele, intur araries sortitudinis secundum Tull. stat iii q. quatuor. Magnificentia. iii dueia, patientia, dc Maris perseuerantia. Magnificentra secundum stun- otia dem est magnarum &cxcelsarum Ierum cum ampla, quadam animi propositione cogitatio, riaues, at l, administratio . Fiducia est virtu P qua quid . in magnis, di honestis rebus multum ipte animus cum certa spe fiduciae in se collocauit. Patientia Patientia est honestatis & utilitatis causa relu, - arduarum atq; dissiciliu voluntaria & diutu Perieue. na perpessio. Perseuerantia est virtus in ra- 'U' tione bone consiti erata stabilis, & perpetua s-Hmi rudi mansio . Multis sunt effectus sortitudinis. 3 is esse ι' Primus est quia de hostibus tritaphat. Iudas 'μ ' Machabaeus s Mach .et.&ide vir fortissimus, ω - Secundus, quia homini sta a bona conteruat.
Lucae . i I. Cum fortis armatus , &c.'Tertius quia ditat. Prouer. Io. Manus fortis diuitias parat. Quartus, quia regnum c lorum expugnat. Mattii. D. Regnu cforti vim patitur,&c. QVjntus, quia ornat. Prou. 31. Fortitudo, &decor indumentum eius . Sextus , quia in eX- tremis assiectarat. Prouerb. 3o. Leo sortissimus
bestiarum ad nullius pavebit occursum . Septimus quia remnia eratione eXpectat. Prou. 3I.
ab in ' i mulierem sortem quis inueniet ξ &ci Fortitia. bis, ait da cimiisti Q in quinque .s in aggressione a Nnit daria. Plat. 3 P. Virilitei agite, di consortet coi
368쪽
vestrum. In contemptu terrenorum. Heb. I I.
Moyies negauit se esse filium Pharaonis Scc. In Iustinentia tribulationum .i Canti. 8. Fortis est ut mors dilectio . In resistentia tentationu. Apost. 2. Timo. a. Nan coronabitur, nisi ἰqui Icgitime certauerit. In impugnatione vitiorum. Iob. . Militia est vita hominis super terram . Multa iuuant sortitudinem . Prinali sortitudi est exhortatio prudenti uino . Vnde legitur 'ς de I uda Machabaeo. a. Machab. s. P aImauit socios non clupei, vel liasis munitione, ted sermonibus optimis. Secundum exempla robustolum,ut legitur de EleazaIO, elegit sortitex 1. Mah. s. mori pro paternis lcg:bus,exemplum virtutis, di fortitudinis posteris rclinquens . Tertium est exercitatio in pugnis . Vnde legitur in Io. IQLZo. suae,T dias non deleuit statim omnes hostes si liorum Israel, sed reliquit aliquos, ut per eos haberent consuetudincm pr liandi. Quartu , est spes remunerationis. a. Paralip. Is Confortentur manus vestrς, & non dissoluantur, erit Venim merces operi vestro. Quintum hostium rdebilitas . Greg Debilis est hostis, qui non potvincere nisi volentem. Sextum,orationis adcutorium . EXO. I P. Cum elevaret manus:Μoyses , vincebant fili j I irael, &c. Septimum, r- motum Spiritualium apparatus. Vnde Sangonvicit philistaeos in mandibula asini, id est tem ,
ria dominicae passionis : quod 1ignificatum
cst in David. a. Regum. IT. qui contra Goliam, , venit in baculo de ii unda. Nonum, cibus spiritualis Psal. Io 3. Panis cor hominis consi mei. 3. Regum. I9. Ambulauit Helias in so
titudine cibi illius, &c. Vnde de Petrus partatus Spiritus sancti gratia , consortatus cst di- . .
369쪽
cens, Actuum . . Oportet deo obedire magis quam hominibus. Idem vero Apostolus an-
. . te talem consortationem dixit. Marc. I . Nescio hominem hunc.
Te iustitia politic . cap. 3 7.
Iustitia st Vstitiae politicae. secundum Macrobium, est 'vid. seruare unicuiq, quod suum est. Iustitiae' a purgatoriae, secundum eundem, est ad una cuiusque propositi viam uniuscuiusque virtutis ossicium conteruare. Iustitiae aut purgati animi est, ita cum superna me te sectari,ut sese uel cum ea foedus perpetuum imitando . Iustitiae cXena piaris est, perenni lege sempite na operis sui continuatione non flectitur. Pa Paxxς iv tes iustitiae, secundum Tulliuis, sunt sex, sci- 'μ ε'μ' ireet religio, pictas, gratia, vindicario, obser -- - uan tia, veritas. Reliῆio secundum eunde Tul-ης gio virtus. qu superioris cuiusdam natu geui. 6. m, quam diuinam vocant curam , cerem Mati. . niamq; affert a Pietas est , per quam coniun- Pietas id. ctis sanguine & beneuolenti ossicium, &disi xi- ligens tribuitur cultus. Gratia est, in qua ami P β' citiatu, de ossicioram alterius memoria, dc r munerandi voluntas continetur. Vindicatio Vindica. est virtus,per quam vis,&iniuria,& omne,qa iv quid, obscurum est; defendendo, atq; ulciscendo .' pulsatur. Obseruantie est virtus, per quam hoo,sς η ' mines aliqua dignitate antecedentes, cultu quodam, & honore dignantur. Veritas est vir- Tl ' tus, per quam immutata ea, quae sunt, aut fue ιμ' ' runt, aut futura sunt, dicuntur. Nota P i stitia non tam est virtus specialis, quam gcneralis, ut habes supra de virtutibus cardinalibus iustitia ν. in genere. Iustitia, ut dicitur in libro Sapieni euia. in I. est Peuetua multiplici ration. . Primos
370쪽
.Primo, quia perpetuat anima , stabiliendo ea in debito loco, scilicet super Deo, & supra cor
porales creaturas. Secundo, quia manebit in I ua Illa patria iscundum essentiam & usum . Ali au' in patriatem virtutes cardinales & si maneant in patria manet. secundum cssentiam , non in secundum oem Vsum. Temperantia enim non refrenabit motus illicitos, prudentia n si cavebit ab insidiis, fortitudo non aggredictur terribilia . Iustitia rustilla εperuertitur tripliciter. si ilicet amore perlona, uertitur. Vel pecuniae Isia. s. Vae qui iustificatis impium
pro munere Timore. Mat Io. Nolite itinere eos, qui occidunt corpus . Rancore. Marc. I s.
Sciens. quod per inuidiam tradidissent eum. Multa mouent ad rectitudine iustitiae . Primu Ad rectuest rectitudo humani corporis, quia indecens valde est in recto corpore curuum habere animum. Secudum est naturalis inclinatio: quia, ut ait Aug. Iustitia est in corde hominis naturaliter. Tertium, quia bruta animalia docent β't3 multa, quae pertinent ad iustitiam ut est inno. centia, concordia,& huiusim odi. Quartum est i; ne titia, scriptura. Eccl. . I sique ad mortem certa pro & quον. iustitia . Effectus iustitiae est, quod beatificat. Efectus
Matth s. Beati qui esuriunt, & sitiunt iusti. 2tiam. I. Pet. 3. Si quid patimini propter iusti- Τμ' 'tiam beati. Quod exaltat. Eccl. . Qui operatur iustitiam. exaltabitur. Appetitum concupiscentiae refrenat. Isaia: It. Erit iustitia cingulum lumborum eius Locum Deo praeparat'. Pialm 88. Iustitia, & iudicium pra paratio fe-dis tuae. A morte aeterna liberat. ProueIb. Io. Iustitia liberauit a morte . Coronat a . ad Timoth. . Reposita est mihi corona iustitis. Re- Iustitiaeo munerat. Psial. I . Retribuet mihi dias secundum iustitiam meam. Iustitia cciiiistit in fide. I Apost.