장음표시 사용
321쪽
GO COMM. IN EP. D. P AR AD ROM. LIB. I. 6so
id ignorat, quod discere aliunde non potirit. ipse sibi ignorantiae caussam non amalit . At, qui vel discere neglexit, veI,aliquo vitio earurerum intelligentia amisit, quas antea cognitas habebat, ipse sibi sensum eripuit, velut is,
qui se vino in gurgitauit. Cum autem tam Varia,tamq. multiplex,ignoratia sit,intelligendum est, nullum esse in ea malum,quod non in impiorum amentia collectum sit. Primu enim non modo veritatem non vident, sed etia opinionibus peruersissimis, cum veritate valle pugnantibus,imbuti sunt. Deinde, in erroribus non minimi motracti versantiu ,sed in ijs,
qui vitam omnem euertunt. Postrena o non rerum obscuritate, nec doctorum paenuria, sed suo ipsorum flagitio,& scelere, viam salutis ignorat, sibiq. ipsi dementiae causam asserui. hi quidem eo sunt ebrijs turpiores,quod nisii tantum in principio, vinu moderate sumendo,prouidere poterant, ne a potestate metis exirent;at,post flagitiu ebrietatis admistum, mentis compotes esse no possunt; ita,ut ebrietas tantum in quibusdam ebrijs plectenda videatur,& non ea fla sitia. quae poli ebrietate commisere. At impij non solum in principio sese sanctitate mentis spoliant; sed in omni vita consulto lucem ipsam fugiunt; ita, ut nihil malle videantur, quam sempiternis tenebris sepeliri . Ergo, cum nullum malu sit iunestius
amentia; quibus tandem verbis eorum furor
explicari potest, qui hoc tantum malum in se sua sponte suscipiunt Numquam. n. sic mens viiij sopprimitur, ut omnis in illa offici j sensus exstinguatur. Est enim illud Diuinum ius, honesta praescribens,& a flagiti js auocans, sic animis impressum, vinum qua possit penitus oblitterari. Quata vero sit us innati iuris vis,omnibus horis experiri licet.Si enim scelaris consilium ineas, ipsa lex inlita in mente recIamitat; si facinus aggrediare, horrorem tibi ineutit si meditatum, & cogit a tu, scelus
perficias,acerbas de te ponas expetit. Nam usque adeo animum agitat, &in se tur, ut
respirare non sinat. Quamuis igitur sint aliqui,quos scelera sua delectet,& qui ut ait Sa- Iomon laetentur, cum malefecerint, &exsulistent in rebus pessimis; illi tamen ipsi maleficiorum poenis assiduis cruciantur.; nullum q. diem ab angore, & sollicitudine, vacuum habent . Est enim eorum voluptas, cum eximia anxietate, di incredibili animi consternati ne,coniuncta. V t enim, qui iurentes a poetis inducuntur, aliquando quidem, elati laetitia, clamores ingentes edunt aliquando rursus
nimis dolenter ingemiscunt; nune enim sibi videntur aduersarios serociter insequi nunc,
eximio motu consternati, omnes umbras fugiunt , atque pestem a se stebilibus modis de- Precantur ic impios cernere licet,modo quidem in breui,atque repentina, voluptate bacchari, non multum vero post tristissimis curis exedi, atque ad omnem aurae strepitum
contremiscere. Num uam certe scelestos homines tam acerbe scelerum conscientia vexaret, nisi haesisset eorum animis, omne siccius esse morte vindicandu . Ea igitur vident,quae Dei lege sanina sunt voluntaria tamen animi caecitate laborant. Cupiditate enim obcaecati, e vitiis emergere nolunt; Dei opem non requ1runt; monitoribus infesti sunt; ipsam iurisio Diuini notionem, quam mentibus inscripta habent,obruere cupiunt. Hi sunt, qui ut est apud Isaiam dicunt videntibus Nolite videre qrii oculos suos claudunt,ne in se Diuinam
lucem , quam acerbo odio persequuntur, admittant . Vt igitur eo redeamus, unde sumus
digresti , uti umque sapietera Paulo positum est. Quamuis enim imp ij sint amentissimi, non possunt tamen esse triuini iuris ignari. Iure igiΛir in eos vir Diuinus inuehitur. Et,ao cum omnes accuset, tum eOS praecipue,qui,cutam multis criminibus euieti sint,ta me alios in iudiciu in vocant, atque capite condonant.
A P. II. Ropter quod inexcusabilis
es, o hoino omnis, qui iudicas. In quo enim alterum iudicas, te ipsum conde nas. Eadem enim agis,quq
Vt autem, cum inanem rerum pervcstigarionem dana nauit,praecipue philosophos iii sectatus est; sic hoc in loco,in Rerum publicara rectores,atque principes praecipite, tela dirigit. Vt enim fidem conserat, necesse est, ut primum confidentiam exstirpet,omnes q. suis o perbiae fibras evellat. illorum igitur spiritus vehementius comprimit . qui insolentius se iactant,& inanius esteruntur, quales sunt, ut ingenium venditant, aut Rem p. admini-rant. Quorum alteri sibi sapientiam arro
ant , eum sint stultissimi alteri iustitiam si i assumunt, eum sint iniustissimi. Qui enim
alios iniustitiae condemnant, se innocentes esse profitentur; qui alios accusant, sese omni crimine vacare confirmant. Cum igitur so sint vel eisdem omnino, vel alijs non minori bus, sceleribus alligati, susceptuni scelus inmgni impudentia cumulant. Merito igitur Paulus eos appellat In excusabiles. Non enim
ignorabant, ut ante dictum est) eos, qui
scelera nefaria committunt , dignos esse morte . Praeterea, in eo ipso iudicio, quod de alijs iaciunt, multo clarius eam iptam iuris Diuini scientiam animis insitam deci rant , atque in aliorum damnatione, qui in εο rito damnati sunt, Omnem sibi omnino defensionem praecludunt.Sed,cur dicit,o omnis lici Osor. Tom. a. E e mo,
322쪽
mo,qui iudicas Neminem enim excipit,qui in tenebris,&caligine, latuisti; humana iudia recte possit iudicium exercere. An,quia haec cia,aut potetia perfregisti, aut fraudibus elu- oratio reserenda est ad eos, qui fide carebat, sisti,aut pecunia redemisti;num confidis, mi quorum superbia de statu deijcere conatur ser homo, te posse, eisdem rationibus, ira, ei Iam.n.demonstrauit , in illa flagitiorum om- ipsius iudicio dominari Sed,cum Diuinae vinnitam collectione,quantis essent flagitiis infa- dii taedilatio faciat homines licentius in sce-mes,quantis sceleribus inquinati, quanto stu tere versari, suspicantur enim,Deum res hu-pore mentis oppressi,omnes illi, qui Deo plo manas minime curare propterea quod,non, riam non dederunt, neque Maiestatem illius ubi primum quisque peccat, sceliis ulciscitur debita fide coluerunt. Vnde sequitur,nemine Io assignat Paulus rationem, quare Deus nota ex illisabsque sun mo impudentiae scelere po statim sceleri suppliciu irroget,& clementiae tuisse vitam alioruni insectari. Diuinae commemoratione, qua homines ad
. . . . . . ςontemptum numinis abutulitur, eos multo
Scimus autem,quoniam iudicium Dei acrius premit. est secundum veritatem in eos, qui talia An diuitias bonitatis eius, &, patien- . tiae, di longanimitatis contemnis, igno. Humanum iudicium multis modis eorrupi r ΠS , quoniam benignitas Dei ad paeni-
potest . Primum.n. homines iudicat de rebus, tentiam te adducit Secundum aut e d quae sensibus obiectae sunt. Nec enim intimos a o ritiam tuam, & impaenitens cor,thesauris animi recessus introspiciunt. Cum igitur sen- Σas tibi iram in diem irae ,& reuelationis sibus infinitae intendantur insidiae; nec postic tristi i dieii Deipmens humana perspicere, quod est simulatio . num inuolucris tectum, & ab illius adspectu si,inquit,sore confidis,ut stipplicium, steteremotu fit,ut in iudicando erret,atque miser ri tuo debitum, minime subeas,quini videas,rime Iabantur.Prlterea,versatur in humanis multOS audaces, in scelere impune volitate, iudiciis amor, tum,cupiditas, iraci dia gra nec ab eis sumptum aliquod stipplicium essetia, metus, voluptas, offensio, & multiplices cerni non est,cur ea te fallat 'pinio. Deus.n. mothi,quibus animos iudicii insecti concita te elementer exspectat, sagitia tua diu tole ri, incendi, restin Sui, peruerti, corrupi,& va- 3o rat,& te ad paenitendum inuitat,tibi a. resip1rijs denique modis obscurari, di a constantia scendi spatium concedit. Tu vero, secundum detorqueri,sentimus. Non igitur fit humanu animi tui immanem, & importunam, contu- iudicium secundum veritatem. Ne igitur lim maciam,facis, ut ea elementiae magnitudo semines potentes existimentici sibi datam im rat tibi tandem magnam calamitatis acces. punitam scelerum omnium licentiam, exter- sonem.Contemptu enim elementiae Diuinae,ret eos Paulus,rectissitni,atque verissimi,iu- seueritatem Druinam in te concitas; & ,quo
dici j mentione. Ille namque Iudex fanistissi- magis Dei iudicium differtur,eo maiorem timus,cum intimos hominu sensiis exa, te pro- bi pestem machinaris. Longanimitas Dei est spiciat,cum illius potentia sit immeta, atque apud Paulum illa magnitudo animi,quae ceria constantia sempiterna, cum non possit cotra o nitur in diuturna ostentionis perpessione, euiuris sempiterni rationem, aut gratia cuius- scilicet non praecipiti mente cocitatur ad i quam,aut offensione,c5moueri; non est,quod iuriam persequendam; sed vindictam differt. Bibi quisquam possit ex illo Dei iudicio scele- ut hominum consilio,& rationi, locum reli rum impunitatem polliceri. Vos, inquit ille, , benignitaten q. seam temporis angu- secundum carnem iudicatis; eso non iudico stiis non excludat.Hoc autem verbo explicae quemquam. Id est,non sequor in iudicio sen- illam Dei elem etiam S lenitatem, quam Moius hominum,qui persaepe mentiuntur, sed Di ses celebrat,appellans illum hoc eriuinam mentem, qua falli numquam potest. vi verbum verbo reddam, longus eris, id est Sie etiam I saias de iudicio illius,inquit, Non tardus, ad inferendum supplicium. Hoc ma secundum visionem oculoruiudicabit, neque gis apparet in verbo Graecoseeundum auditum aurium arguet; sed iudi- quod est e duo us vocabulis, longitudinem,cabit eum iustitia pauperes, ta arguet cum & iracundiam, designantibus, compositum . aequitate pro mansuetis terrae. am sit au- Durities aut, est animus in scelere obstinatustem hoc iudicium metuendum iiii ustis,expli- qui nulla in se recipit Diuini spiritus imprescat id, quodiequitur: sionem;non recipit autem,quia no vult. Ideo, . . . inquit,secundum duritiem tua,ut doceat, ani
Existimas aulcm hoc,O homo, quι Iu- mi cuiusque pertinaciam non ab aliquo Dei dicas eos,qui talia agunt,& facis ea, quia praeiudicio, sed a libera uniuscuiusque voluta tu effugies iudicium Dei te,profecta. Aptissime autem diuitiis clemen, tiae diuitias setieritatis opponit,ut demostret Esto,inquit: hominum sententias eisigisti; ' quanta aequitate sit in hominum scelera vino dican-
323쪽
dicandum. Iustum enim est,ut, qui benignitatem repudiant, in seueritatem insensi numinis incurrant. Dicit autem, eos sibi irae Diuinae thesauros recondere, ut ostendat, Deu nomortem hominum appetere, ut inquit apud Ezechielem, sed vitam , & immortalitatem: Certare tamen hominum scelus,& improbitatem,cum Diuina elementia , & ita fieri,ut sibi quisque exitium eomparet Iudicii Diuini die Irae diem appellat, quod sit tuc omnis clemen ilia penitus exclude da. Dies irae,inquit Sophonias, dies ille, dies calamitatis, & miseriae, dies tenebrarum, caliginis, dies tubae,& clazoris. Cum autem diem reuelationis appel- Iat,pauorem incutit, qui, probitatis simulatione,se tutos fore conlidunt. Demonstrat. .
fore, ut nihil possit inuolucris obtendi, nihil tegi, nihil occultari ; sed esse tandem necesse, ut omnia pateant, atque diluces ut, & cum immortali perditorum hominum dedicone , adi turpitudine, omnia illorum flagitia in omnium conspectu proponantur.Sanctissimi vero iudici j aequitatem describit, adiungens:
Qui reddet unicuique secundu ope
ra eius. Non dicit,eos,quos volet tantum quia Volet, ab uniuersa hominum multitudine sece vet,quos beatos emciat reliquos autem sempiterno sepplicio mactabit. Non dum videli- icet huius disciplinae,quae hac tempestate per- crebuit, officina fuerat instituta, quae homines aeterna necessitate deuinciret, Deumq. Omni laude aequitatis spoliaret . Cum igitur
nondum eo tempore tantum in terris acumeexstitisset, Paulus, Christi ipsius sententiam secutus, verissimam nobis Diuini iudici j rationem exponit, quae tota in hoc posita est,ut operibus bonis praemia, malis supplicia , constituat.
Iis quidem, qui secundum patientiam boni operis, gloriam, & honorem, & in
corruptionem quaerunt, vitam aeternam:
ijs autem,qui sunt ex contentione, & qui non acquiescunt veritati, credunt autem
iniquitati, ira, & indignatio.
. Bonum opus est,quod cum vera,& laudabili, fide suseipitur; Patientiae vero meminit, Quia valde necessaria est, ad honorum operunanctionem, propter innumerabiles conte
tiones , quae sunt in pietatis studio subeundae. Est enim cum libidine.& cupiditate,cum laboribus, atque periculis, eum perditis hominibus, cum sempiternis hostibus, assidue dimicandum . His aute studiis fidei, gloria, honor,
de immortalitas,comparatur. Vera namque gloria non in repentino multitudinis amantissimae plaussi, sed in Dei sempiterno iudicio, consistit. Verus honor non est in populi suffragio,atque titulis inanissimis, positus I sed in
Diuinis muneribus, & ornamentis, Regni q. sempiterni claris insignibus. Immortalitas
autem, non vanissimis nominum monumen
iis,vetustate tandem consumendis, sed senapiternae vitae munere, & beneficio, continetur. Nominibus autem splendidis excitat Romanos ad fidei studium eum eos dicit,qui fidem sequuntur, verum decus, & imperium, δc immortalitatem,consectari; his q. stud ijs clari Dγ simis sempiternam vita propositam esse confirmat . Contra vero, qui a fide deficiunt,omnes este dieit pa nis Diuinis obnoxios . Quomodo perfidiam describat, est animaduertendum. vi sunt, inquit,ex cotentione.Vt enim fides cernitur in pia metis assensione, ita perfidia in animo contentioso,atque veritati c, tu maciter obsistente,perspicitur. Qui tamen veritati repugnant , mentiacio facillime credunt iidem Paulus, ad Tite sis scribens, ait, α sore, ut, qui veritatem non receperunt, mendacio capiantur;&,qui Christi imperium reis pudiant, Antichristos ruiat. Iustissimo enim Dei iudicio fit, ut, qui lucem fugit, in caligine deseratur, atque caecitate, & amentia, da min
Tribulatio,& angustia in omnem ani .mam hominis operantis malum, Iudaei primum,& Graeci:gloria autem honor,b & pax omni homini opera uti bonum, Iudaeo primum,de Graeco.
Iudicii Diuini aequitatem confirmat, cum rursus ostendit, neque genus, neque legis ritum, neque disciplina in , neque fortunam, ne
que quidquam aliud eiusmodi , esse in iudiciuventurum, sed tantum exquirendam fidem,morcs,& actiones, ita, ut, quicumqtie contra fidem secerint,& contra officium, sue illi Iudaei sint, siue Graeci, sint poenas omnino datuo ri: contra vero,quicumque cum fide,& pietate,vixerint, quocumque ex hominum genere sint, aut quacumque ex parte terrarum, ad immortalem gloriam peruenturi.Interim vero,miro quodam artificio, contra Iudaeos ac cusationem comparat. Liberius enim alias gentes, quarum se doctorem esse profitetur, accusat,quasi conscias amoris,quo eas amplectebatur. Iudaeos autem; ut tectius, ita vehementius,insequitur. Nam, cum omne certa
o men a Paulo sit,cum superbia, & confidentia, constitutum, ni hil est enim quod tam cum fide pugnet,quam stulta mentis elatio; nihiI autem insolentius Iudaeorum eonfidentia γ c natur, omnibus modis eam euertere, ut sic tandem possit eos ad fidei studium facilius incitare. Quod quidem iam magna ex par te secit. Cum enim ingentes esset inuectus, di in eorum sceleribus explicandis Iudaeis quodammodo satisfaceret, egregie sibi viam,
o ad Iudaeorum insectationem, muniebat. Ve bo enim gentes solum , re autem non modo gentes,verum etiam Iunos, concidebat. Ea Psor.Tom. x. Ee a enim
324쪽
enim erimina recensuit, quibus etiam Iudaei erant obligati . Iam vero , cum eorum impus dentiam compressit, qui, cum scelerum omnium conscientia conuicti sint, tamen alios accusant,&, quasi nihil a se fuisset umquam nefarie commistum . ita seuere in alios animaduertunt; in Iudaeos certe telum contor quebat. Cum enim essent impurissimi, reli quarum gentium congressum, ne se earum contagio macularent, valde fugiebant; easq. ut omni scelere, & impietate, condemnatas, exsecrabantur. Nunc igitur iam clarius in Iudaeos irruit, ita tamen, ut titulos illustres ad
misceat.& Iudaici nominis commendatione viam sibi praemuniat. Atque primum illam sententiam ponit , quae est Deo valde decora, di illius aequitati comentanea.
Non enim est acceptio personarum apud Deum. Quicumque enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt ι quicumque in lege peccauerunt, per legem
iudicabuntur. Nullum est, apud illum sanctissimum Iudicem,cond cionis, aut naturae, discriment nulla sanctitatis assimulatae commendatio; nulla seneris gratia; nihil denique eoru quae homines in iudicando sequuntur, potest illius iudicium sectere. Deus, inquit alibi, hominu .ersonam non respicit. Personae sunt, quius verae hominum facies teguntur, ut in sabulis fieri videmus. Inde fit,ut in sanctis litteris omne id, quod inclusum aliquod vitium, splendoris humani specie, contegit, Persona possit appellari. Nobilitas igitur,diuitiae,p tentia,& hominu gratia, &nimiles opes, quibus tenebras iudicijs humanis offundi saepe contingit, Personae sunt. Sic etia apud Iudaeos circumcisio, dierum obseruatio, a certis qui- busdam cibis abstinentia, ac reliqua priscae legis instituta, ad religionis umbram pertinentia,erant in personis numerada. Ea namque, quasi quaedam vela, suis flagiti js,& impuritatibus , obtendebant;&,ficta religionis specie,
sanctitatem ementiebantur. Cum aute Deus non facies hominum, sed animos, intueatur, atque respiciat;consequens est,Vt,qui legem, in qua nutritus suit, scelere suo trasgreditur, animum q. scelere pollutum gerit,eadem ipsa Iege condemnetur. Non enim iuuat legis disciplinam percipere, nisi lege vitam instituas;
Non enim auditores legis iusti sunt apud Deum ι sed factores legis iustifica
De vera iustitia loquitur,quae, non errante hominum opinione, sed verissimo Dei iudicio,continetur; eamq. in praeciaris factis sita, docet. Vt igitur Iudaeus,qui legem fragit,nuliatum fructum ex legis disciplina percipit; ita
alienigena, qui vitam lege gubernabat, amplissimum tultitiae fructum capiebat. Quo modo, inquies,legi posset obtemperare, qui lege
non acceperat λ In mentis,inquit, tura habebat vim ipsius legis incisam.
Cum enim gentes, quae Iegem non habent, naturaliter ea, quae legis sunt, faciunt, eiusmodi legem non habentes, ipsi
sibi sunt lex qui ostendunt opus legis scri
Admiranda est vis illius legis, quam naturalem, quam Diuinam, quam sempiternam, appellamus. Naturalem, quod sit innata n bis,& in natura mentis,& rationis,insculpta; Diuinam,quod sit ex diuina mente hausta, ilisliusq. numine animis nostris inscripta; Sempiternam, quia,cum reliquae leges varias mutationes subeant, haec nullis umquam seculis interibit; haec ad pietatem,& religionem,racitat; haec ad honestatem, haec ad hominum caritatem, instituit; haec ab impietate,ssagitio. N iniuria,deterret; haec postremo omne vim Diuinae legis,quae Hebraeis olim data fuit,natura sua complectitur; ita, ut nihil aliud suerit lex illa scripta, quam naturae, diuturnitate peccandi corruptae, instauratio quaedam. atque renouatio. Vt igitur Hebraei, no legem audiendo, sed ,quae lege sancita suerant, gerendo, veram iustitiam obtinebant; sic reliquae
gentes, non acii te cernendo, quod esset officium in vita colendum; sed, id, quod ratio sanciebat, faetendo, ad iustitiam perueniebant. Cum enim recta ratio sit ipsa lex Diuina, ut dictu est, prosecto, qui rectae rationi parebat; Diuinae legi parebat. Iustus itaque apud Deuerat existimandus. Si quidem nihil aliud est
iustitia, quani status animi,omni ex parte Iege Diuina constitutus. Ergo,qui rationem rectam sequebatur, erat veret iustitit particeps. Sed quaerendum est,num quiuis,natura tanta insormatus, potui si et rationi semper obteperare Minime vero. Vt.n. Iudaei nullo modo
potuissent,absque Diuina gratia,ut Paulus in hac epistola demostrat, legem seruare ita ne que gentes,absque Dei singulari praesidio, rationem perpetuo sequi poterat. Vtrisque isi . tur erat o8us fide,ut ea Dei gratiam cociliarent;qua firmati,possient libidinis immanitati repugnare,& pietatem colere. Quid igitur
venit in mentem Paulo,dicere,sentes,natura
instructas, vim ipsius legis posse factis expri-naere Quia lege scripta non indigebant,qui
recta ratione vitam gubernabant. Itaque noDei opem, sed scriptam legem, excludit. Neque fidem, sed legis studiu, infirmat. Eo nam. que argumenta omnia dirigit,ut probetae σε scriptam ad iustitiam minime necessaria este. Opus autem legis, hoc in loco, legis mentem. S rationem, appellat; cuius vis quanta sit,explicat magis tu,quod sequitur: Testia Dipsi ges by
325쪽
Τestimonium reddente illis conseie tia ipsorum,& inter se inuicem cogitati nibus accusantibus, aut etiam defenden. tibus , in die cum iudicabit Deus occulta hominum , secundum Euangelium meum, per Iesum Christum.
Leras huius vis,& ratio,cernitur, dum vel maleycij conscientia vexat animum vel innocentiae recordatio eundem subleuat; vel postremo, dum scrupulus insidet animo, eum q. sollicitat, verentem scilicet, ne in se quippia vituperio dignum admiserit.Tuc igitur,qu si iudicio constituto, alternis hinc,& inde cogitationibus, partim accusantibus, partim etiam defendentibus, omnis officii disceptatio ad iuris illius insiti examen reuocatur.
Hoc autem nullio clarius apparebit,cu Deus de hominum vita iudicabit, cu videlicet omnium hominum mens, de ratio, cum Diuina mente consenserit. Nemo enim lucerit adeo perditus. quem sua conscientia non conui
cat, & qui non se supplicio sempiterno dignissimum arbitretur. Secundum Euangelium meum,idem est,quod, secudum meam doctri nam. Hoc est, inquit,quod trado,qqω doceoI quod futurum denuntio; nempe, ut Deus Ombem terrarum per Chri hum iudiret. Tue igitur, quae modo sunt crastissimis tenebris occultata,patebunt; neque quen auain pietatissimulatio, sed veritas ipsa uuabit.*ed opere pretium est,animaduertere,quo modo luit eorum simulatione refutet ,quo modo flagitia, sub specie religionis latentia in oculis omniuconitituat; quam alte securim in Iudaeos de ij-ciat; quantumq. cis vulnu, imponat . . iSi autem tu Iudaeus cognominaris.
Mira in aecusando libertas singulari artificio communita . non enim dicit, Iudaeus es, jed Iudaei nomen usurpas. Qui enim vere I daei sint, paullo inferius explicabit. ,
Et requiescis in lege , de gloriaris in
Deo a. Inanem legis confidentiam qua sibi omnia temere pollicebantur, accusat; di ostendit, quam temere Dei nomine gloriabantur,cum
Maiestate illius statis imis factis ostenderint.
seri nosti voluntatem eius, & probas uti
liora , instructus perlegem. . Non intelligebant miseri, ex ea holitia: qua non modo, quid Deus a nobis exigeret verum etiam, quid in illius citum vehementer excellereti gnoscebant, grauius eis supplicium imminere. Quo enim magis erant intelligentia Diuinae voluntatis instincti, eo gram
uioribus poenis erant,propter illius negligentiam, cruciandi.
Confidis te ipsum esse ducem caeco. rum , lumen eorum, qui in tenebris iunt, eruditorem insipientium, magistrum infantium, habentem formam scientiae, de veritatis in lege.
i o Titulis eos videtur ornare magnificis, cueorum elationem exagitet. Id tamen assequiiatur, ut cum minore offensione in eos impetum faciat.
Qui ergo alium doces, te ipsum non
doces Iam in eos, insignis laudis specie delenitos, acriter incurrit. Magna tu quidem, inquit, profiteris,& te quasi solem olientas,ut doctrixo nae lucem porrigas. Neque nego te satis magnis ad pietatem opibus instructu suis te. Sed, quo sunt illa cariora, quae accepi iti, e o, si fide fefelleris eris impudelior, atque sceleratior. Quid enim impudentius,quam, vita,& mori bus, ab ea di scipli ira,quam profiteris, tam valde dissentire quid sceleratius quam, sumini illius domini Maiestatem. qui te tantis benefi-e ijs ornauit, Iesis ipsius contemptu,violare Sed huius tanti sceleris immanitatem nemo 3o poterit elegantius, quam Paulus in praesentia facit, explicare. ι
ui praedicas non furandum, furaris ;qui dicis non moechandum, moecharis qui abolum aris idola , sacrilegium facis qui in lege gloriaris, per praeuaricatione legis Deum in Eonoras. Nonae enim Dei per vo blasphematur inter gentes, sicut o icriptum est.
, Hoc auod scriptum asseritia pud Isaiam, Se Ezechielem,& alios Diuinos viros,cernimus cpio modo Dei nome Iudaeqrum perfidia fuerit gentium conuiciis expositum, sed quiduduplici ratione contingebat. Primum quide,
eorum scelus, qui Dei lege instituti sunt, illiusq. sacris initiati . tria modo Dσi ipsitis laudem obterit , & quasi m*cuum mmini iluso lius adspergit. Talem enim. . inisedem genates exterae de mentς, atque lege Diui , conincipiunt,quales sunt ij mores,quibus imbuto esse vident eos, qui ea lege de uineti sunt. Veenim praeclarae eorum actiones Deti gloriam illustrant ; sic fiagitia eam quodam moelo larbefactant. Deinde,cum Deus eusM erit,quo in fidem receperat; tu enit,utgς. 5 Opinent tur, id non. iusta Dei seueritare, sed fidei pottius inconstantia , aut virium initae illitate iso aecidisse. Iccirco, cum sanctiliqnilites iram Dei a populo suo deprecantur, eQλrgumet maxime Pum mah a Deo comet y'Gnop Osor. Toma. Ee s tiatur
326쪽
tiatur nomen suum gentium conuicio maculari.Sic Moses,Neriuaeso dicat Aegypt ii. Callide eduxit eos , ut interficeret in montibus, atque deleret de terra. Alibi inquit, lare, ut dicant, non poterat Deus introducere popillusuum in terram, quam iureiurando promiserat,&iccirco iii tersecit eos iu solitudine. sic
item Iosiue, Quid saei es, inquit, nomini tuo magno Similiter in Psalmis scriptu est: Pr pitius esto peccatis nostris, propter nomen Ituum, S: ne sorte dicant in gentibus, Vbi est Deus eorum Atque, ne plura persequar, multi Iocis colligitur,obscurari ad hominum opinionem Dei gloriam,cum ij qiu se Dei culi res esse profitentur, ab illius ope deseruntur. Recte igitur dictum est,per eos nomen Dei vituperari. Ea autem de cauila,cum Deus apud Prophetas se salutem allaturum populo suo promittit, ostendit, se in eo opere gloriae suae consititurum. Quale est, quod Deus inquit iapud Isaiam; Propter nomen meum longe faciam furorem meum ; propter laudem meam continebo me, ne te interimam; oc, propter
me, faciam, ne conuiciis obiiciari floriamq. meam alteri non dabo. Constat igitur , tunc Dei nomen ab impiis vituperari, cum ij, qui Dei lege gloriantur, ab eo, propter improbi tatis contumaciam, negliguntur, hostibus q. vexandi,atque diripiendi, relinquuntur. Ex quo cernitur, quantum sit eorum scelus, qui 3 huic infando conuicio caussam afferunt.
Circumcisio quidem prodest, s legem
obserues ; si autem praeuaricator legis sis, circumcisio tua praeputium facta est.
Insistit, de urget, nec eos consistere ullo in loco patitur. di, quia circumcisionis religione tumebant,eam disputatione sua conuelle e Docet enlin, nullum fiuctum asserre circum-
cisionem, sed id, quod circumcisio designabat. Designabat autem fidem. est enim fides, dum viget, animi circumcisio, qua cupiditatis impuritas resecatur, omnisq. petulantia com primitur , ut sic tandem animus se promptu, de alacrem ad Dei cultum exhibeat .Quemadmodum ait Moses , Circumcidet Dominus Deus tuus cor tuum,& cor seminis tui, ut diligas Dominum Deum tuum, toto corde tuo, tota anima tua.ut postri vivere. Ηἴc estigi stur erreumcisio, Naevit continet, non vlla
carnis incisio. Circumcisio enim nihil est,sed Diuinae legis oblematio; modo igitur dieit, Circumcisio quidem prodest,si legem o
serues Cum Iudaeis loquitur, a quibus erat olim circumcisio retinenda.Circumcisio v
ro fidem,atque iustitiam,designabat; & foederis Diuini rationem in memoriam reuocaiabat , & Abraham posteritatem patriae virtutis, atque pietatis, admonebat. Illius igitur εadmonitu potuissent sacilius homines ad stu ditim virtutis inuitari. Vt enim nos,& Crucia
signo,& sanctissimis Ecclesiae caerimonijs,admoniti,de Christo acrius, & attentius , cogitamuS ita,ut merito possimus affirmare, nos non mediocre emolumentum ex illis percipere: sic etiam Iudaei,qiiamdiu status ille manebat,circumcisione tamquam signo,atque monumento, iuuari potuissent. Hoc igitur Paulus dicit, circumcisionem quidem tibi utilemnisse dicerem, si tu illius admonitu legeo o seruares. Cum vero te usque eo indocilem ad Iegis disciplinam prabuisti t neque circumcisione admonitus te ad legis studium vere
contuleris, tantum abest, ut ea te sublevari Possit,ut vehementius opprimat, atque sceleris,& ilia pudentiae,conuincat.Vita enim cum
mysterio circumcisionis pugnat. Illa patruetisi virtutis memoriam repraesentat;tu a pa tre sanctissimo turpissime degeneras. Illa significat obedientiam ; tu Dei legem conculo eas. Illa puritatem animi designat; tu seris animum stagitiorum omnium sordibus inquinatum. A ssimulatae igitur circumcisionis ostentatione subnixus, incedis, cum, re vera, praeputii deformitate, te ipsum contamines. Contra vero,qui fidem rite colit, quamuis in circumcisus corpore sit, pro circumciso est habendus.
Si igitur praeputium iusti ias legis cu-
, stodiat, hon ne praeputium illius in cim cum cisionem reputabitur ξ & iudicabit id,quod ex natura est praeputium, legem
consummans , te, qui per litteram, & circumcisionem,praeuaricator legis es
Praeputium, pro gentium uniuersitate ponituris icut & Circumcisio pro Iudaeis . Docet igitur hominem incircumcisum, vigenti fide sanatum,&stabilitum, sententiam ferre con ira perfidum Iudaeum. Is,inqui te damnabit, pietateq. sua tuam impietatem refutabit. Illa siquidem, cum nullum haberet scriptae legis adminiculum, id tamen, in quo summa legis consistit, nempe, fidem, & ovicium, egregie praestitit. Tu,contra, qui tam multa praesidia
scriptae legis habuisti, vim ipsius legis asper
naris, Divinum q. illius sensum repudi sat teram, scriptum legis appellat;cui dum Iudaei pertinaciter adhaerescunt, sensum ipsiust
Non enim qui in manifesto, Iudaeus est; neque quae in manifesto, in carne est circumcisior sed qui in abscodito.Iudaeus
est: oc circumciso cordis in spiritu , non littera: cuius laus non ex hominibus,sed
Illustris sane contentio. Comparat enimo corporis circumcisionem pelliculam resecantana cum animi circumcissione vim cupiditatis exscindente;legis scriptum cum Diuina legis
327쪽
gis sententia , iustitiae umbras,& imagines, cum ipsius iustitiae splendore; inanem populi
Tumorem, fronte, & supercilio.& religionis ostentatione,collectum, cum laude sempiterisna, apud Deum ardenti verae pietatis studio Comparata , ut tandem videamus, illum, qui in aperto, lioc est in corpore, gestat Iudaicae religionis insignia, non vere Iudaeum esse,sed vanis rerum simulacris oblectari. Si enim vere Iudaeus est, qui vere circumcisus est, qui vitam in Diuina laudatione conlumit , qui veris etiam laudibus abundat; est enim Iudaei nomen, ecundum Hebraeos, a laude deductu is demum Iudaeus erit, qui fidem seruat, qui Deum castissime veneratur,qui laudem apud Deum inuenit. Haec autem omnia non simulatione religionis, quae cernitur in habitu cor poris , sed vera antini sanctitate,continetur.
aut quae utilitas circucisionis: Multum per Om nem modum. Primum
quidem quia credita sunt illis eloquia Dei.
Cum omne Iudaei, atque Graeci, discrimen
omnino sustulisset,veritus,ne sententia, tam Contra communem omnium Iudaeorum opinione prolata, animos eorum alienaret, dae eram,ut eorum offensionem leniat. Ostendit igitur,multis in rebus fuisse Iudaeos, reliquis hominum nationibus antelatos.Et,qua uis alia quam plurima beneficia commemorare potuisset, quae fuerunt Hebraeis collata, illis tamen omissis, unum tantum refert omnium maximum, nempe, quod fuerint legis Instituta,& oracula Diuina, eorum custodiae commissa In quo tamen, animaduertendum
est , Paulum in hoc in loco nihilo plus Iudaeis
tribuere,quam ante tribuebat. Nec enim di eit, Iudaei unice fidem coluere, virtutem egre
Eie praestitere, omni officio praeclarissime L ncti sunt. Neque denique Iudaeorum in Deupietatem,sed Dei in Iudaeos beneficium, commemorat. Quo autem Dei in illos beneficiusuit illustrius, eo stelus eorum est detestabi-tius qui se in Deum instatos nefarie, & impie,praestiterunt. Non igitur hic eos reliquis
nominibus anteponit, sed grauius accusat, quamuis aliqua ex parte ornare videatur. sed, cum obiter attigisset Paulus locum hominum perditorum caluniis expositum, qui Deum iniquitatis accusabant, eo quod Iudaeos,quos Iesis custodiae praefecerat,sibiq. relimone devinxerat, at que ad spem immorta-matis excitarat, ita deseruisset, ut nihil posset illis fingi calamitosius;commodum fuit, domnem aruam calumniae praecideret, illam impietatis immanitatem refutaret. Qui ilnunc tamen breuissime confieit, ne filum orationis interrumpat; alibi autem, ut suo loco videbimus, in hac eadem epistola, de hac ipsa quaestione copiose disputabit, Sed, uti cus hic possit intelligi,opus est, ut impiorum
Orationem reseramus. Sic enim dicebant: Deus hanc nationem a reliquis segregauit, multisq. muneribus ornauit,singulariq. praex o sidio confirmauit seq. ad eam tuendam,& c5
seruandam,pactione oblisauit;multisq. in locis,ad firmiorem spem illis faciendam, fidem
suam adstrinxit. At nunc videmus,hanc eandem gentem expulsam,& eiectam,non modo dignitate,sed etiam libertate, spoliatam, errore etiam mentis affectam, & infinitis calamitatibus oppressiam, & attritam. Haeccine
fides haec promissi eonstantia hic Diuinae legis fructus Quod si filii eoru scelere ostensus;
aci cur multis ignouit, qui in eadem caussa fueret Cur ita quibusdam pepercie, ut reliquos
omnes aditu clementiae penitus intercluderet Haec erat multorum oratio,quam Paulus hoc in loco refutat. Docet enim, nullo modo
e x Iudaeorum ruina concludi posse, Deum minime in fide constitisse. Qui enim olim pr misit,ijs,qui fidem seruarent,non ijs,qui eam scelere infando violarent,promisit. i igitur perfidia sua conciderunt, non possunt 3o Deum vanitatis insimulare.
Quid enim, si quidam illorum non crediderunt Numquid incredulitas eorum fidem Dei evacuabit Absit
Fides Det,est sempiterna veritas,& in se uandis promissis immutabilis, atque fixa costantia. Nec enim, ut ait Balam, est Deus ut homo,ut mentiatur,nec ut filius hominis, ve o mutetur. Miro quodam artificio Paulus ad hune locum hanc sententiam attexit. Nam specie quidem hoc argumento confirmare videtur,quod dixerat, nempe, Iudaeos reliquis nationibus antecellere. Quasi dicat ; neque ex aliquorum ruina sequitur, Iudaeorum dipnitatem, quod ad hoc beneficium attinet. imminutam fuisse. Sed non hoc agit Paulus, sed id potius molitur. & efficit, ut Dei fidem
defendat,& Iudaeos perfidiae conuincat . Antia o maduerte autem , quam sapienter ponat id, quod erat ab impiis obiectum. Ita enim ponit, ut simul euertat.Nec enim dicit, Quid si Iudaei landitus euersi sunt led, Quid, u non crediderunt Z Ita igitur eorum ruinam commemorat,vi ruinae caussam simul assignet. Vt,cum viderimus ruinae caussam fuisse infudelitatem eorum,qui concidere, no caussam iIlius ruinae Deo,sed ipsis, assignemus. Dei de, non dicit, Quid,si maxima eorum pars noso credidit sed, Qui si quidam no crediderut Vt videlicet orationis asperitatem molliret, atque offensionem aliqua ex parte subleuare
328쪽
ret, Num, inquit,quod est hominum perfidiae
tribuendum, id ad Deum reuocabis, ut illius fidem crimine re Auertat Deus homines a tam immani sceleris atrocitate.
Est enim Deus verax,omnis autem homo mendax, sicut scriptum est: Vt iustificeris in sermonibus tuis, devincas, cum. Iudicaris.
Non potest,inquit, Dei fides umquam labare.Non igitur Dei perfidia sed hominum infidelitate, fit, ut homines promissa beneficia minime consequantur. Illud vero, quod atri omnem hominem esse mendacem, quod est ex Davide sumptum,sine exceptione intelligendum est. Nihil est enim hominum natura m
hilius . nihil imbecillius, nihil fraudulentius. quamdiu non est Spiritus sancti numine,&Praesidio, confirmata. Postquam vero homines Dei spiritum sequuntur, illius constantiam sequuntur. Illa igitur veritas, atque fides, non humanae naturae, sed gratiae Diuinae, tribuenda est. Cum igitur David asserit, Omnem hominem esse mendacem,omnem hominem intelligit Diuina pratia nudatum. Quod autem sequitur, nempe, Vt iustificeris insermonibus tuis, quod est etiam ab eodem auctor e desumptum , est explicandum diligentius. Sic enim precationem suam instituit David:
Miserere mei Deus secundum magnam mile Ticordiam tuam, & secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem mea. Deinde,ctim alia in eandem sententiam die ret f. seq. sceleris recordatione perculsum, αs ratum,esse confirmaret; caq. de causa fidentius ab illo veniam imploraret, qui numquam supplicum preces aspernatus est Itum addidit, Ut iustificeris in iermonibus tuis, & vin Cas,cum iudicaris. Hoc est, ut, cum mihi veniam tribueris comprimas impiorum homi- num maledicentiam,qui te inclementem es edicunt,cum aliquem iudicio tuo persequeris.
Nam,cum perseectum fuerit te mihi, homini impuro, di impia caede cruentato,cum primum eum scelus as noui, & tuam elementiam im Ploraui,confestim veniam concessisse; inteIlisent plane, benignitatem tuam patere Omnius, qui ad te cum fide vigente accesserint ;atque Ita colIigent. eum, cui tua clementia praeci usa suerit, sua perfidia sui se aditu tuae . nignitatis exclusum. Certe enim, si Saul, Vel quiuis alius eorum,qui tuo praesidio nud ati sunt, secisset, quod ego seci, ut susceptum 2
se crimen Iamentaretur elementiaq. tua tre-tus,supplices ad te preces adhiberet, veniam impetrasset. Misericordia igitur tua seueritatem tuam omni crudelitatis crimine liberat. Hoties enim peccanti veniam impertis, imites vaesaniam corum, qui te crudelitatis ac cusant,aperte conuincis. Apparet enim, in eorum casu,qui a te conseruati non sunt, non ti-
hielementiam, sed illis fidem, ad clementi
fructum accipiendum demisse . Fac igitur,ut in mea salute fidem tuam liberes romisibus enim,qui ad te fide conuersi fuerint, veniam, atque gratiam, polliceris; atque ita gloriae tuae prospicies. Haec est Dauidis in eo loco mens,& sententia, quae quidem valde cu Pauli sententia congruit. Duplici namque rati ne solent homines Dei iudieium criminari, cum de sceleribus hominum supplicium suis init; vel quod nimis acerbe erimina vindicet; vel quod di lute grauissimis criminiabus ignoscat. Verbi fratia: Cum Hebraei aureae vitulae immolavissent, quidam grauissimaS poenas exsoluerunt, quidam vero Dei benignitate conseruati sunt. Ο iniquitatem,t quiunt, minime serendam. Nam, si Icelus ta tum non erat, ut esset extremo supplicio vii dicandum ; cur illos miseros extremo sup Hcio consumpsit Si autem erat morte vindicandum cur homines.eodem crimine alligatos,e debitis poenis exemit Sic igitur ut ad
Apostolorum tempora veniamus, D Ocrimini dabant, quod, suae fidei oblitus, Iumstam multis poenis vexaret, atque dira claue consumeret, praesertim cum multos extuli , qui in eodem scelere versati fuissent, incolumes ab omni calamitate coseruasset. Ex mi igitur in impios seueritate ansam bant, ad Dei etiam elementiam impie vituperandam. Contra, Paulus, ex Dei clemetia murtis tributa, sumit argumentum ad Dei seueritatem omni crudelitatis impia suspicione lis berandam. Dicit itaque. Si nostra iniquita Dei iustitiam commendat; apparet ex eo, quod nobis ignouerit, quam iuste eos perso, quatur, quos iudicio suo peruertit. QuQ mo,
do igitur audet quisquam eum iniquum die
re,cum infert iram,hoc est,cum scelus ulciscitur enim esset iniquus, quo modo is orbs terrarum iurisdictione contineret od si iniquum existimes quod veritas illius intommendacio abundauerit, id est quod neque modacio meo impeditus fuerit, quo minus pro
missa c5ficeret; si igitur hoc illi crimini das ,
quod me etiam non euerterit; male prosecto censes. Cum enim veritas illius in meo me dacio abundauit omni repente crimine liberatus si m. Cum igitur crimina mea deleta snticur ego plenas easdem luerem, quae repe tuntur ab iis, qui sua contumacia noluerunt
hac tam insigni Dei benignitate potiri Noetigitur contra fidem facit, nec cum ijs, qui in
infidelita te perseuerant, exitium affert, neque cum ijs, qui ad fidem redeunt , ignosci Docet igitur, iustissimo iudicio fieri, ut , qui
perlicia iba clementiani repellunt, severitaritem experiantur; nec esse, cur Deus eaudem
seueritatem in illis adhibeat, quos omni scolere soluit. Φide enim vitia iustitiam adepti sunt atque ita a communi iniustorum calami te,non absque singulari consilio, conseruari Verumque igitur Paulus hoc in loco breuiter
329쪽
ter ostefidit, quod suit mihi, propter oratio nis obscuritatem, necessario pluribus expliacandum. Inquit igitur:
abundavit,in gloriam ipsiuscquid adhue& ego tamquam peccator iudicor Si autem iniquitas nostra, iustitiam
Dei, commendat , quid dicemus e Num
quid iniquus est Deus, qui infert iram se. cundum hominem dico. Absit. Alioquin quo modo iudicabit Deus hunc mundu
Est haec Pauli sententia nexa ex eo loco Dauidis,nepe,Vti ultificeris in sermonibus tuis. Si , inquit, Dei fides, atque misericordia, in mea iniquitate illustris exstitit, cum enim mihi clementer ignouit, quam prompta,¶ta, esset omnibus illius benignitas, aperte demonstrauit, atque docuit, quam iuste iratus sit omnibus,qui benignitatem illius repudiant, illiusq. imperio contumaciter obsi-hunt cum igitur, hac tam insigni clementiae s pnificatione, iustitiae suae sanctitate in egregie confirmet ; tamen erit quisquam tam audax,& impius, ut,cum is intert iram, hoc est, cum nocentes homines meritis pinnis inseruitur,eum iniquitatis accuset 3Scelestu quiem,& immane,facinus est, talia si spidari. Facile enim Dei elementia, impiis tributa, seueritatem,quam suscipit, in sceleribus hominuvindicataclis,ab omni conuicio tuetur. Quod enim ij et iam seruati non sunt, eorum perfidiae tribuendum est, qua Dei spiritui, eos ab exitio reuocanti, opesq. suas illis glementer offerenti, restiterunt. Potuissent enim Diui am clementiam ample isti atque salutem adipisci. Deus enim fidem suam magnificentissime praestitit; illi .vero perfidia sua Obl tam sibi Iucem repulerunt, atque sponte sua
tenebris immersi sunt. Homines igitur,qui mendacio pertinaciter ad extremum ad hae serunt, non Deum, quem impie contempserunt,accula. Neque enim illud dici potest, Deum, absque ulla ratione, quibusdam salutem, aliis autem perniciem, intuli se . Nam,si
id fecisset,iniquuse pstitisset.Si esset iniquus,
quo modo Orbem terraru iudicare pollet In CO Vero,quod inserit, nempe, Secundu holem d eo,declarat holm impiorum temeritatem, di ametiam, quorum animos hae tam nefariae cogitationes peruagantur. Hoc igitur argumento,ex Dei clementia concluditur, illum
in improbis acerrime puniendis uti simina iustitia,&aequitate. Gomodo igitur, non
omnes nocentes eodem numero h et Cur non omnes, qui in eode scelere versati sunt,
non eodem iudicio persequitura Quia quida ex illis fidem tandem habuerunt;eaq. fide In censi,veniam adepti sunt. Cum igitur iam noimpuri, atque scelerati, sed casti, & integri,
sint aequum non est,eos,tamquam impios,sce Iere condemnari.
Si enim veritas Dei in meo mendacio
Abundat veritas Dei in hominum mendacio I cum neque eorum pristina infidelitate offensus impeditur,quo minus eis veniam impertiat,ubi primum ad fidem redeur. Merito enim potuisset eorum salute ni negligere, qui semel a fide descistunt. Cum vero non eos ne gligit, sed eoru adhuc salutε procurat, eo Sq. vocare no desinit,& omnibus modis ad se pellicere studet, atque tande ab exitio retrahit; satis apparet,quata sit illius fides. Quo enim mea infidelitas maior suit, eo fides illius clarius eluciat, qui, ut mihi promissa perficeret, infidelitatem meam tandem exstinxit. Quod quidem in gloriam illius maxime redundat. Nam ex eo elemctiae suae opes ingentes explicat;& iudicii sui seueritate esse summa aequintate constitutam,probat. Nec enim aliud est, abundare Dei veritatem in hominum mendacio, quam fidem illius in humana perfidia
delenda illustrem fieri. c ur autem non Omnium perfidiam delet ia neminem c git , quamuis omnes inuit et Sunt autem multi, qui in eo perseuerant, ut perpetuo malint in tenebris flagitiorum versari,quam Dei tuiscem in omnes partes clementissime diffusam in se recipere. Vt igitur omnia breui com-3 plectar,nullo modo suspicandum est, Dei fidem posse mutari. Si quaeris, cur Iudaeos, quibus falutem promisit,vexet incommodis,
poenis excruciet, atque clade confirmat; respondeo, corum perfidia, atque summo scelere, pertinaciaque, seri, ut expertes sine eorum honorum, quae ijs tantum, qui fidem seruarent, pacta sunt. Si rursus quaeris, cur me, cum in eodem scelere aliquando suerim, non eadem poena persequatur; dico, ni e fide o veniam impetraste, atque elementia illius omni scelere solutum esse. Quare minime Bret Diuinae iustitiae consentaneum, ut is me, quem iustitiae ornamentis affecit, tamquam iniustum iudicet, atque condemnet.
Et non, sicut blasphemamur, de se ut aiunt quidam nos dicere, faciamus mala,ut veniant bonaΘ quorum damnatio ius osta est.
Non se inquit hoc in loco, iactet improbitas; non pro ijciatur audacia I non ex eo, quod dicimus, Dei veritatem in meo mendacio clarius illustrari,nefandi erroris occa sonem arripiat, atque nos calumnietur , quasi a seramus, esse mendacium retinen sum, ut ex eo Dei fides elucescat. Non hoe. Inquam, dicimus. Peccatum enim nullam
vim habere potest, ad Dei gloriam illustranis fio dam. Immo, cum illa perpetuo pugna tuliam
obscurare, inquinare,peruertere,co latur,ad
illius interitum omnem conatum comparat. Et
330쪽
bus nocebant, ita anus autem ab omni malefi- Cio continebant, neque sese ciuium sanguine ullo modo cruentabant. Quin etiam, in It, ultro,atque libenter,sese ad caedem offerebat, neque quidquam auidius sanguine sitiebant; ira, ut, qui ad rectum officium gerendum vI-que adpo pigri erant, ut se loco commouere non possent,ad caedem faciendam,atque peluserum aliquod facinus obeundum,essent veheID mentes, acres, S: incitati. Quocirca mirandunon est,eOS,exitus aeriam nos's,& in selices,hahere,& in medio cursu frangi,multisq. tandeplagis attritos evanescere. Omnes enim L natus humani sunt irriti, contentione Sina
nes,studia fallacissima, ita,ut, cum Pace quIQuamuis in eo excellerent Iudaei, quod est runt, cerbum, S seivelarioribus instructi disciplinis, non ta- ciat cum salutem exquirunt, men ita, ut in pietatis studio se excellentius cum opes Cererent. In quo tandem aduertendum est, & nudi ,sint;atque postremo Paulum de ijs intum loqui qui ,lege subnixi, a ma conflictentur, te praecipiti Dei gratiam minime requirebant. Se ipsum tur. Recte igitur quadrat in eos id, quod se- aure reliquis Iudaeis annumerauit, ut lenior esset oratio.atque,ut inuidiam a se remoueat no iple Iudaeorum scelera insectatur, sed Scrivturam quasi loquentem inducit. Vacia enim testimoniasi artam ex Psalmis, partim ex Solomone, & item ex Isaia, colligit ; eaque ita contexit,ut in unam sententia in includat. Et ea de caussa, in nostris peccatis Dei gloriam insignem fieri,dicimus; quia,ne peccavlis quidem,cum quibus senipiternas inimicitias gerit, Ensus, suae fidei,atque benignitatis, immemor sit. Qui igitur nos, ut autiores sceleratae sententiae,criminantur debitas tandem poenas luent. Haec fuit quasi quaedam I uis excursio. qua Paulus hominum in summam Dei aequitatem calumniam confutaret. Nune iam ad id, quod instabat, uertitur:
Quid ergo praecellimus eos λ Nequaquam . Caussati enim sumus, Iudaeos, de Graecos omnes sub peccato esse.
Sicut scuptum est. Quia non est iustus quisquam.
De omnibus hominibus sine exceptione 'la loquitur,quamdiu studin humanis innitu-tur, neque dum sunt Deo fide con Iuncti,in il- Ilusq. amicitiam recepti.
Non est i ntelligens, non est requirens Deviano nanes declinauerum,simul inutiqua turrContritio,&infelicitas, in vijs eorum: di viam pacis non cognouerunt.
Caussam vero, cur his tantis malis vexatIsunt, exponit. Sequitur enim:
Non est timor Dei ante oculos eorum.
Vt enim timor Dei pacem conciliat; γ-nes enim timores inanes pellit, animiq. mutus componit, atque summam tranqui II itate inducit ita,cium metus numinis est, turbatur animuS, Oriuntur tempestates, exsistunt so midines, tanti motus excitantur , It status animi fiinditus euertatur. Sed dixissent Iudaei, Quid nobiscum illis prophetarum tem-m Onijs , qtiae a te collecta sunt Nee enim illi Deum; omnes aeci nauerun ,, ut , monijs, quae a te collecta lunt en m MIes facti sunt: non est,qui faciat bonu, non nostrum sed gentiunt, scelus redarguunt.Mi
mim in ciuit haec dici nossunt. Non enim tunc
Neque solum inutiles dicit, sed, quam sine Perniciosi,atque pestilentes,exponit. Sepulcrum patens est guttur eorum. Guttur, pro oratione ponitur. Dicit igitur, eorum sermonem esse funestum, atque morti serum, taetrum q. odorem exhalantem,
di inclusam in praecordijs pestem aperietem.
Linguis suis dolose agebant. venenuaspidum sub Iaqueis eorum . quorum OS maledictione,& amaritudine plenum est. Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem.
i Magnum certe, & impudens, iacinus erat, an dolis,& staudibus,in orationisveneno mor
nime inquit,haec dici possunt. Non enim tunc gentibus, sed Iudaeis tantum,scribebant.
Scimus autem, quoniam, quaecumque
lex loquitur, his, qui in lege sunt, loqui
tur,ut omne os obstruatur, & subditus natomnis mundus Deo. Legis nomine, quamuis interdum quinque
so tantum Legis volumina, a Mose conscripta, intelligantiar, saepe tamen omnis Scriptura, quae Lege,Psalmis, atque Prophetis,contin tur, hoc nomine appellatur. ynde,cum Dom1nus locum citaret ex Psalmis, ait,Vt impleatur sermo, qui in lege eorum scriptus est. Sic item Paulus testimonia, ex Psalmis, &Sol mone,& Isaia,sumpta, adlegem reuocat. omnia siquidem Prophetarum scripta, ad legis explicationem,atque persectIonem,relam
risero, in omni denique genere maledicentiae, fio tur. Cum ergo lex cum I s tantum loquatur, atque dirarum omnium exsecratione, consti qui ea lege tenentur; erte constat , Omnia 1l-
tutum. Sed ista e lingua tantum homini. Ia in scelus Iudaeorum,qua lege deuinctam