장음표시 사용
101쪽
peraturus: hinc grandis surrerit falsarum & obscurarum Idearum moles, dum unusquisque putat, e rum quae amat possessione se beatum fore, privatione miserum. . Qui etiam vetam nobilitatem, veram Excellentiam homo peccando amisit; hi lic ut possit semetipium amare, coactus est tibi alium se , quam revela est , cxhibere ; miserias tibi tuai ac indigentiam occulere; plurima sui telius Ideae addicere, qux ad illam omnino non perti tigni, ut major ici. appa reret & augustior. Eii vero ordinariam harum falsarum lauarum Ieriem lPruna praecipuaque Concupiscentiae ad sensuum
voluptates, in rebus quibusdam citcrioribu S enalcentes se propensio esti ex his, cum anima si is quas d perit voluptates, libi advertit venire, iisdem ideam ui adiungit ; Ideam vero mali iliis alii S, qaer quas
voluptatibus privatur. Animadverteris etiam pollea Potentiam & Divitias ordinaria elle illorum , quibus Concupiscentiae indulgetur, comparandorum instrumenta , has pro niagnis bonis habere incipit ac proiicie divites & potentes, quibus illae consigere, beatos pronunciat, indigos vero, qui iis destituuntur, infelices & miseros. Iam vero, cum felicitas Excellentiam semper c mitem habeat, harum ideas menS nunquam nori coim,ungit; excellentes semper arbitratur, qdo, felices putat, viles autem Sabaectos, quos indigos & mi heros.
Hiuc pauperes nobis contemptui sunt, cum opulcntos revereamur. Haec autem adeo iniqua. adeust Judicia sunt, ut D. Thomas crederit hunc cultum, hanc Diu itum admirationem tae quae tam severe ab Apostolo Jacobo condenariaretur , dum honoratiorem sedem, in caelibus Ecclesiasticis, vetat divitibus potius, quam pauperibus assiguari. Neque enim hic.. locus
102쪽
Ioeus ita est ad litteram intelligendus, quasi vetar mur quandam externam venerationem divitibus exinhibere , quae pauperibus non debetur, Cum id Orbis dis luto , quam Religio non interturbat, exi, gat ; illiusque praxis etiam apud viros lanctitate exi mios viguerit: intellige udus itaque u idetur, de interno illo cultu, quo pauperes Divitum pedibus su jicimus, Divites vero pauperibus longillime credi in supereminere. Sed quamvis hae Ideae, ortaque ab Ideis iudicia,& falsa sint, & 1 ratione aliena, omnium tal si hominum pectoribus insident , qui illa noli emendo runt, quia a Coiicupiscentia procedunt: qua omnes vitiantur. Hinc autem accidit, ut non tantum ipsi tam honorifice de Divitibus sciatia nus, sed ut sci
mus Cae .erOS etiam mortales eundem cultum , eam
dem aestimationem iisdem deterre : a deo ut illorum conditionem nobismetipsis exhibeamus, miri tantum omni splendore omnibusque commodis circumdatam, scd etiam interna judiciorum, quibus divitibus ad blandimur, adoratione cultam, quaeque nobis no ta sunt ex communi hominum sermone, propriaque experientia. Personatus hic Dives solio insidens, quem Admiratorum turba circumstat, intentis suspicit oculis, veneratur interno Iimoris, obsicivantiae, & abjecti
nis cultu, ipsissimum ambitiosorum Idolum est, cujus propitiandi causa tot aerumnas subeunt, in tot lepericula coli, iciunt.
II t autem inanisestnm sit, hoc i llud ipsum Eine quod
ambiunt, quod colunt, p6namus unicum tantum; in orbe hominem existere cogitandi facultate pro dirum , caeteros vero omnes hominii mes quidem apparae, sed Iamen automata tantum cila : α
103쪽
praeterea unicum illum hominem cogitantem, gnarum quidem omnes illas statuas, sibi quo ad exteri ra timiles, ratione cogitationeque interius destitui, Callere artem illas, ope quarumdam rotularum, ita movendi, ut omnibus iiS Ossiciis , quibus nunc homines deitinantur, fungi possint. Crcdibile sene est hunc Hominem identidem oblectatum iri diversis motibus. quos his statuis imprimeret; nunquam ramen collocatus um omnem Voluptatcm, omnem gloriam in externo illo cultu , quem ubi ipsi harum opera deserret, nec de se ob hanc illarum vener tionem honorificentius sensurum: quinimo non minus illarum taedrum eum caperet, quam puparum imaguncularumque , quas Circulatore, commonstrant : denique contentus ut plurimum eliet eo famulatu , qui neccssitati inserviret, ncc alium harurn statuarum numerum sibi compararet, quam qui suos in usus suffceret. Non itaque simplex externumque famulorum obsequium , ii ab interna animi lubinissione se)unga' tur illud est, ad quod ambitioibrum vota feruntur :Iubet hominibus, non Statuis dominari, totaque dominantium voluptas elicitur , ex iis motibus timoris, aestimationis, admirationis quos aliis iocutiunt.
Ex his clarum est Ideam , qua hi occaecantur, non minus vanam inanemque esse, quam est Idea Illorum qui proprio vocabulo Vani audientes Laudum, acclamationum, Elogiorum, titulorum, aliarumque hu)ui farinae rerum tenui cibo Vescuntur. Quod hos ab illis aliis distinguit, unica opinionum jMiciorumque, quae utrique caetCris amant communicare, disterentia est. Cum enim Vani in votis tantum habeaut amoris & aestimationis sensius excitare,
104쪽
ob sim Scientiam , Eloquentiam , Isgenium ,
Dexteritatem ; Ambitioli sensius terroris, venerationis, submissionisque erga se incutere satagunt, unaque Ideas his seni ibus consormes, quaruin ope, formidandi, Cati, potentesque appareant: sic utrique ex aliorum Cogitationibus suam emendicant felicitatem; sed his hoc genus cogitationum placet, illis aliud. 1Nihil usitatius quam ut inania haec Idola, ex falsis hominum Judiciis consarcinata , maximi momenti consilia invertant, lintque scopus praecipuus, ad quem
omnes vitae actiones dirigantur.
Magnanimitas illa & fortitudo , tanti ab 'mnibus habita , quae eos , qui fortes dici ambiunt, intrepidos mittit in media pericula , saepissime oritur ex nimia mentis ad hasce inanes vacuasque imagines, quae cerebrum obsident, applicatione. Pauci serio vitam contemnunt, illique ipsi , qui tanta audacii.
mortem ad obsessae urbis muros, vel in conserta a cie ultro provocant, instar caeterorum mortalium
inhorrescunt cum in lecto illam opperiuntur. Sta haec illorum Magnanimitas, quam identidem exerunt, inde nascitur, quod hinc illis obversentur di .cteria, quibus ignavi & pusillanimes proscinduntur; illinc laudes, quibus sortes & magnanimi accumulantur , natiimque ex his duobus idolum ita mentem detinet, ut periculisi mortique pensitandis vacare non possit.
Hinc quo quis magis in Hominum conspectaversatur, eo generosior evadit & sortior, idque ob aliorum de se Iudicia. Sic Dux gregario milite, nobilis plebeio majores animos gerit: acrius enim ad magna proritantur, cum illis plus gloriae tum acquirendum, tum amittendum sit. I idem labores,
105쪽
aiebat magnus Imperator, non aeoue molesti sunt Duel & Militi. Dux quippe totius Exercitus, cujus conversi in illum oculi sunt, propellitur ad ardua, cum miles spςin suam non ultra exiguum stipendium extendat , famamque rei non male gestae, quae rarissime ad alios, quam notos commilitones argitur. Quid iis in votis est, qui sedes extruunt ultra censum & sortem magnificas p non ut illis commode degatur; profusa etenim magnificentia plus secum incommodi asteri, quam commodi: evidens etiam est nunquam eos hos sumptus iacturos, si vel milessent, vel crederent se in eorum contemptum Venturos, qui has aedes conspexissent. Aliis itaque aedes exstruuntur: sed aliis exstructas collaudaturis. Im
ginantur Domini omnes, has si1bstructiones visaros, plena venerationis, admirationisque judicia de se la turos, ac proinde semet sibi ipsis tanquam pro theatro exhibent, in mediis Palatiis sedentes, clientum turbis stipatos, a quibus undique collustrantur praeda eanturque potentes, beati . magnifici: HuicitHue Ideae, qua toti occupantur, tantum laboris & siu-- 'tus impenditur. - ,
Ad quid, amabo, honoraria Mamatum carpenta tanto pedissequorum examine onusta ρ illorum m. vitus usui esse non potest , nocent enim plus quam prosunt. Ast sic in obviis excitatur idea viri cm3ulpi m magnatis S poteotis , haecque idea illorum vanitati satisfacit , ad quod carpenta per
Si eadem trutina in omnes vitae conditiones, omnia ossicia, statusque inquiratur: quae honoraria Cen- , sen tur, deprehendemus illa grata cile, labore e &aerumnas , quas una serunt , laves fieri ex eo - quod
106쪽
Cap. IX. SIVE ARS COGITANDI. 1s
quod excitam in aliis ergo nosi, venerationis , aetiis mationis timoris, atque admirationis Ideam nobis repraesententi Hine e contra solitudo plerisque mortalium gravis . est; qui enim e conspectu, frequentiaque hominum se it, is se, ac sua omnia ex aliorum Judiciis & cogitationibus subducit. Sic Solitarii Cor inane manet & famelicum , cum ordinario cibo careat, nec in se inveniat, quo alatur. Hanc ob causam Ethnici. Philosophi vitam solitariam non serendam censere, 'adeo ut ausi sint dicere, nolle sapientem o mutum bonorum corporis & animi potiundorum causa - s Ium vivere ita ut non haberet quo cum de Beatitudine colloqueretur. Sola Religio Chri istiana potuit. solitudinem facere amabilem , quia sola Homnes in contemptum adducit harum inanium Idearum ι illa nobis sola ea offert quae δι menti distinendae aptiora sunt, & ad cor satiandum disiai ra , nec ad haec Hominum concursu frequentiaque opus est. Sed observandum venit, Homines cupiditates sitaqnon ultim5 in aliorum de se cogitationiblis ac judiciis defigere, sed iis cognitis ulterius ut ad suam iuitum Ideam in se munificandam ct exaltandam, dum illi alias Ideas alcititias S peregrinas immiscent, subiguntque quasi in unam : dum crassissimo
errore delusi rentur, se revera majores esse, quia majus palatium incolunt, majoremque alunt parastinum numerum: cnm tamen res externae ad illos non pertineant, aliorumque cogitationes eos ab inopia miseriaque, quibus antea jacebant Obuoati, nequaquam possint vindicare.
Colligi ex dictis potest , quid nam illud sit, quod multa hominibus grata acceptaque reddit , quae D 4 alias
107쪽
alias viderentur inepta ad yblectandum animosque
demulcendum. Orta quippe ex talibus voluptas in hoc tantum sita est quod unius culusique Idea. aD
cita aliqua inani circumstantia, semetipsum sibi gran
In omni re , ut nobis prae caeteris bene succedat, optamus, etiam iis in ludis ubi sors regnat, nullaque ars solertiave requiritur, idque cum lucri causa ludimus : quia Nostri Ideae Ideam selicitatis adjungi- Inus, fortunsimque videri volumus nos reliquis praetulisse in quos siua munera estundat, idque meritorum nostrorum intuitu. Imaginariam hanc selicitatem credimus ita ad nos pertinere, ut in solidum nostra sit, adeo ut jure quodam eosdem nobis in posterum successus possimus promittere. Hinc lusores Iios aliis praeserunt, quibus cum aleae fortunam experiantur : quod tamen .astatim ridiculum est : dici. Irim quis potest seliciter in hanc horam vixisse, quod autem illa, quae hanc exceptura est, eum vi sura sit, eadem fortuna utentem , jure potiori affirmari non potest, quam quod felix in posterum erit, qui hucus que suit quam miserrimus. , Sic illorum animi. qui mundo addim sunt, non alia desideriorum objecta habent quam vana haec Phantasmata, quibus misere distinentur. Quinimo illi qui sapientissimi habentur, non minus quam reliqui,' hi-:1ce spectris & somniis deluduntur; ii vero soli, qui
vitam vitaeque actiones ad aeterna referunt, dici possunt circa res solidas, reales & permanentes, versaeri, inim verum sit caeteros omnes vanitatem & nihi-'lum amare, erroremque & mendacium sectari.
108쪽
Caput Decimum. . De alia Confamnis in cogitationibus, ratiocinin ' causa; quod sit. Ideae verbu Iint a latae. JAm dictum est, ex eo quod necesse sit, 'externis si
gnis uti ad mentem exprimendam , noS ita Ideas nostras verbis alligavisse,' ut saepe in ero Ragis ad verba attendamus,' quam ad res. Hinc illa quae in Cogitationibus discursibusque est honiussu frequenti sesime oritur. ' - i 'Notandum quippe est, Homines earundum rerum diversas habere Ideas . ssilem tanten uti vocibus ad illas exprimendas. Idea Virtian , alia est', apud Philo2phum Ethnicum, alia apud Theol um; mieroue tamen eodem virtutis nomine utitur ad suam I- deam exprimendam. ' Insuper pro aetatis discrimine easdem res modis di versitanis consideravimus; omnes tamen has vatias' Ideas stsdem nominibus subjecimus. 'Hhac in errores proclives sumus, sive illis verbis utamur ipsi; sive alios utentes audiamus: quandoquidem modo hane , modd illam notionem iisdem vocibus attribui s. Exempli causa ; animadvertimus in no bis quoddam principium esse, quodcumque demuni illud sit nutritionis & accretioni ς; Hoc an imam nuncupavimus, eandemque animae Ideam, non tantum ad id , quod in animalibus, sed etiam quod in plantis analogum est, extendimus: quin etiam anii madvertimus nos cogitare, atq; hoc insuper cogitationis principium nomine insignivimus. Hinc
ialium est ut hac nominis similitudiue, sive analogia D s decepti,
109쪽
decepti, pro una eademque re sumpserimus principium Cogitationis & principium nutritionis & accreetionis. Eiaem modo vita men & illi facultati imditum est, e qua functiones animales procedunt, &facultati etiam cogitatrici, cum tamen haec duo isto coelo differant. Sic hae voces sensatia. &c. cum de aliquo quinsue sensuum dicuntur, aequivocationibus quam maxime laborant. Tria namque in nobis fiunt, cum Uiquid sentimus, puta , cum rem quampiarn cemimus. I. Quidam motus excitantur in organis cor poreis, ut cerebro ἔ.vel Oculo. a. Hi mo . MDmae occasionem praebent, aliquid percipiendi. sic ex motibus excitis in oculis, per lumen a gut tis pluviis soli oppositis reflexum , auima Ideas concipit coloris rubri, cerulat, sare g. De rebus a nobis visis judicium serimus; sic ' hos coloros judicamus ad iridem pertinere , quam pronunciamus tantae magnitudinis , talisve figurae esse , tanto
que a nobis intervallo distare. Horum primum
unice ad corpus pertinet : reliqua duo tantum ad animam , sed tamen ob ea , quae in corpore peraguntur. Nihilominui haec tria , quamvis in se divertissima, uno eodemque μεα ves enfasi mi nomine visis v. g. vcl auditus indigitamus. Nam quando oculus dicitur videre , auris aues et
de iis tantum motibus id intelligendum est . qui
in organo corporeo excitantur,' quum mani aestinii
17t , oculum objecta sua non percipere, nec de iis judicare. E contra dicimus nos talem aliquem. non vidisse, si alias mens avocata, ad eum ian adi tenderit, licet ille nobis obtulerit praesensque in oculos incurrerit: quo casu insci nomen usiarpatui pro ea eo ratione, quae in anima. Manuus, Occa se uo
110쪽
sione eomes quae in oculo & cerebro fiunt i ct secundum: hanc nominis notionem anima .videt, non
Corpus 3 quemadmodum a Platone, & post eum iCicerone assertum est his verbis : Nos enim naxume quidem oculs cemimin ea , quae videmus ; π ueerim es ullus sensus in corpore. quos quaedam sunt ad oe- , ad aures, ad nares a seis amma permatae ;D Ae sepe aut costatiori, aut aliqua Mi morbi impedit, aportu atque integris ossilis la auribis nec Mid , mur nec audimus , at facile sextelligi possit animum videro audire , non 'eas partes, quae quas sono, sium animi. Denique sumuntur hae vocesse us, visus, auditus, 3cc. pro hornm trium ultimo, id est , pro judiciis ab amma latis, post perceptiones factas, occasione eorum quae in organis corporeis transiguntur, cum dicimus sensus falli, uti cum baculum cernimus,' in aqua incurvum, solemve bipedalem. Indubium nar ue est, nulliam err rem aut falsitatem in iis reperire, quae in organis cor. poris fiunt, neque etiam in nuda animae perceptione ,quae simplex tantum apNehelisio est omnis error inde I oficiscitur, quod male judicemus, asi rentes v. g. solem bipedalem esse, quia ob maximam distantiam, imago solis in fundo oculi depicta ejusdem praeter propter magnitudinis, cum imagine quam o ectum bisedale imprimeret, si eo tantum intervallo distaret quod ordinatio videndi modo proportionatur. Sed quia a prima infantia talia tulimus sudicia, iisque serendis ita assueti sumus, ut eodem sere momento quo Blem cernimus. ita , sine ullo examine judicemus illa visui attribuimus, objectaque dicimus vel parva ves magna, pro ut a nobis longius propiusve distant, curritamen mens iit, non oculus, quae de illorum parvitate atque magnitudine