장음표시 사용
111쪽
.Pars I. Omnia idiomata infinito similium verborum nu- mero scatent, quae & eodem sano . iisdeInque ele- . mentis constantia , sunt signa nihilominus rerum diversissimarum. . t Sed notandum est , quando vox aequivoca duas res nuda inter se Cognatione conjunctas , &. nunquam in Hominum cogitationibus confusas. signifi- .cat, impossibile esse ut erroris causa nobis. sit. . Illi cnim in quo Vel tantillum sensus communis est. nunquam imponet haec Vox aequiVoca , Aries. Fae
animal quoddam significat & sydus in Zodiam. Cum tamen dissicile sit non falli, ubi aequivocatio orta est ex Hordinum errore , varia4 Ideas confundenIium, ut in hoc verbo ; pro confesse enim ha mus eos . qui primum illis vocibus usi sunt , in earum signivcationes inquisivisIe,, & fic nobis saepe, sussicit illas proferre . cum parum solliciti sumus gn carundem notiones in nobis clarae distin staeque sint necne. Immo aliquando ejussiem nominis . sig9jficati0ni attribuimus ea L quae ηpn cadunt nisii io ideas rerum incompat ilium . nec advertimuS hm ex eo provenire , quod res diversas sobje odem umine confun
Caput Undecimum. - De remedio ConfusionM , in Cositationibus , Ratiociniis
nostras, ex nominum comusione euascentsi e De vimianum definiendorum utilitate ἱ deque disserentia inter definitionem rei, ij de itionem nominis . . Α D evitandam nominum , quae in vulgaribus lin .guis Occurrunt , confissionem , nihil conduci
112쪽
Cap. XI. SIVE ARS COGITANDI. ,6 i
bilius videtur, quam novam linguam, DOVaque nomina condere, quae illis tantum ideis , quibus significatadis assignabuntur , erunt alliganda Ut autem hoc fiat, neceste non Crit novOS VCcum sonos procudere, cum illi qui iam in ussu sunt, iterum pontini usurpari, modo conliderentur tanquam omni significatione deliit uti , ut denuo caS illi S notioneS, quas libuerit, adi ribamus; quas etiam oportet aliis verbis simplicibus, & ab omni sequi vocatione liberis delignare. Si cuim probandum sit, animam esse im-
mortalem VOX haec, anima, aequivoca cum sit, ut antea a nobis demoni iratam eli, Confusionem in ea,
quae dicenda erunt , facile inducet ; hinus evitandae caula, Vocem quidem hanc, Ammae, Ut sonum Οmi ni notione destitutum rctinebo, quem demum illi rei, quae in nobis eli principium cogitationis, unice signi- ὸ ticandae adhibebo, dicens, Animam appello id, 'flin nobis est principium cogitationis. En nominis definitionem, tanto cum emolumento a Geometris vlhrpatam, quae caute eit a rei definitione distinguenda. In definitione etiam rei, qualis haec est , Homo edis
animal rationales, tempus es mensura motus termino definiendo, v. g. Homni tempori, usitata notio relinquitur, in qua alias notiones , 1ive ideas contineri allerimus, uti Ideam animalis ratio ualis, vel mensurae motus: cum in definitione nominis, ut distum
est, primo sonum tantum spediemus, quam deinde constituimus signum alicuous ideae, aliis verbis desig
Sed cavendum est, ne hanc nominis definitionem, de qua hic sermo fuit, cum illa altera contunctamus, de qua quidem Philolbphi loquuntur , quibus ea am iud non est, quam nominis ex vulgari ldi ornatis
113쪽
usu , vel Etymologa interpretatio. De hae nobis alias dicendum erit. Nos autem hic privatum tantum illius sensum spectarros, qui nomen definit, quique eo sensu cupit nomen intelligi, ad propriam cogit,
tionem. manifestandam , parum aullii, an in eo- .dem uelisu ab aliis accipiatur.
, Ex dictis sequitur , primo Definitiones nominum ad libitum esse, non autem Definitiones resi. Cum enim unusquisquc sonias ex se , & natura sua indifferens sit, ad quid libet significandum, mihi licet, modo alios commonefaciam , in proprios usus', hunc sonum ad hanc praecise rem significandam, sine omni alitis significationis mixtura determinare. Sed prorsus aliter se rcs habet cum definitione rei : nam ab humano arbitrio non pendet , ut Idmouidlibet iiiclusum habeant , adeo ut, si in Ideis definiendis quicquam ad)iciamus quod in illis non continetur , inevitabilis is tu errorem lapsus. En utriusique definitionis exemplum . si vocem
hanc, paralellogrammιm, omni significarione exutam. ad triangulum significandum lepono . id mihi lic, tum est, & culpa erroreque careor im6 quandiu hoc modo illam sumo, possum amrmare paralellogram-mum habere tres angulos aequales duobus rectis. Sed si reliquero huic voci notionem , , ideamque vulga rem . ita ut significet figuram , cujus laters & parallela sint , & nihilominus assirmavero parallelogrammum figuram esse tribus lineis contentam; quia iunc haec futura est et definitio rei. foret etiam falsissima cum impossibile sit, ut trium linearum figura
Scquitur secundo , lites de nominum definitionibus moveri non debere , eo ipso quod arbitra-
114쪽
riae sint: qnia negariiaud potest, quin talem quis significationem huic tono dederit, quam se ille dedisse affirmat, nec quod talem significationem habeat apud eum ,' postquam semel illius admoniti sumus. Sed rerum definitiones sepissime jure controvertuntur, cum falsae esse possint ut prius pilentum est. Sequitur tertio , omnem nominis definitionem , cum in disputationem vocari non possit, principii vicem sustinere. Quod ramen de rerum definitionibus idici non potest , quandoquidem propositiones lunt, quae ab iis negari queunt, qui aliquam Obscuritatem in illis caus buntur. Ac proinde , reliquarum propositiomum initar debent probari , nou autem pro veris tapponi, nisi cx seipsis clarae sint, ut Rut
Quod vero jam dixi, nominis definitionem priu-cipii vicem sustinere posse , ulteriori clucidatione
opus habet: illud quippe verum tantum est, quia Ou-truxerit iaciquit, quin determinata Idea possit assignato nominC vocitari r nihil tameia ea propter debemus de ipn Idea concludere , nec credere illam nobis quid positivi exhibere , ex eo solum quod tali nomine nu upetur. Exempli causa, possum Clama -- uomen definire dicens , Chimaeram appello quod contradictionem implicat; non tamen exinde .
laquetu, , Chimaeram aliquid esse : Eodem modo, si quis mihi Philosophus diceret, gravitatem voco illud 'incipium internum , quo lapides, nullo in pestente , deorsum feruntur: de definitione dicam non impingam, quin imo eam libentissime accepta tabo, quia me in ejus cognitionem, quod mihi cupit significare , deducet; sed negabo illud , quod hoc gravitatis nomine notatur, esse quid realo , cum uullum tale principium lapidibus insit. Fasius
115쪽
peraturus: hinc grandis serrerit falsarum & obscurarum Idearum moles, dum unusquisque putat, einrum quae amat possessione te beatum fore, privatione miserum. Quin tiam veram nobilitatem, Veram Excelletitiam homo peccando amisit; hi lic ut possit semeti plum amare, coadius est tibi alium se, quam revela est, exhibere ; miserias sibi suas ac indigentiam occulere; plurima sui telius Idea: alicere, quae ad illam omnino non perti iaciat, ut major ici. appareret & augustior. En vero ordinariam harum falsi, rum idearum Ieriem lPruna praecipuaque Concupiscentiae ad sensuum voluptates, in rebus quibusdam exterioribus enalcentes . propensio est: ex hiS, cum anima has quas d perit voluptates, tibi advertit venire, iisdem Ideam ui adiungit; Ideam vero mali aliis aliis, ser quas voluptatibus privatur. 'Animadverteris etiam pollea Potentiam & Divitias ordinaria elle illorum , quibus Concupiscentiae indulgetur, comparandorum Inlii menta , has pro magnis bonis habere incipit ac proinde divites & potentes, quibus illae consigere, beatos pronunciat, indigos vero, qui iis destituuiuur, infelices & miseros. Iam vero, cum felicitas Excellentiam semper comitem habeat, harum Ideas mens nunquam nisi, conjungit; excellentes semper arbitratur, quos felices putat, viles autem&ablectos, quos indigos & miseros. Hinc pauperes nobis contemptui lunt, cuin opulcntos revereamur. Haec autem adeo iniqua. adeo fuse iudicia sunt, ut D. Thomas crederit hunc cultum, hanc Diu itum admirationem esie quae tam severe ab Apostolo Jacobo condemnaretur , dum nonorariorem sedem, in caelibus Ecclesiasticis, vetat divitibus potius, quain pauperibus assiguarL Neque enim hic, locus
116쪽
Ioeus Ita est ad litteram intelligendus, quasi vetaremur quandam externam venerationem divitibus exinhibere , quae pauperibus non debetur, Cum id Orbis dispolitio , quam Religio non interturbgt, exigat ; illiusque praxis etiam upud viros latretitate exi natos viguerit: intelligendus itaque videtur, de interno illo cultu, quo pauperes Divitum pedibus su jicimus, Divites vero pauperibus longillime credimus supereminere. Sed quamvis hae Ideae, ortaque ab Ideis iudicia,& falsa sint, & a ratione aliena, omnium tamen ii minum pectoribus insident , qui illa non emendarunt, quia a Coiicupiscentia procedunt: qua omnes vitiantur. Hinc autem accidit, ut non tantum ipsi tam honorifice de Divitibus sciuia nus, scd ut sci
mus cae eros etiam mortale9 eundem cultum , ea
dem ael limationem iisdem deterre : adeo ut illorum conditionem nobismetipsis cxhibeamus, non tantum omni splendore omnibusque Commodis circumdatam, scd etiam interna judiciorum, quibus divitibus ad blandimur, adoratione cultam, quaeque nobis no ta sunt ex communi hominum 1ermone, propriaque experientia. Personatus hic Dives solio insidens, quem Admiratorum turba circumstat, intentis suspicit oculis, veneratur interno Iim aris, obsicrvantiae, & abjecti nis cultu, ipsissimum ambitiosorum Idolum est. cujus propitiandi causa tot aerumnas subeunt, in tot lapericula coli, iciunt.
V t autem manifestiam sit, hoc illud i sum esse quod
ambiunt. quod colunt, ponamus unicum tantum; in orbe hominem existere contandi facultate pra ditum , caeteros vero omnes hominiirmes quidem apparere, sed tamen auromata tantum ella :
117쪽
praeterea unicum illum hominem cogitantem, gnarum quidem omnes illas statuas, sibi quo ad exteri ra similes, ratione cogitationeque interius destitui, Callere artem illas, ope quarumdam rotularum, ita movendi, ut omnibus iis ossiciis, quibus nunc homines deliinantur, fungi possint. Credibile sitne est hunc Hominem identidem oblectatum iri diversis
motibus. quos his flatuis imprimeret; nunquam tamen collocatuxum omnem Voluptatem, Omnem gloriam in externo illo cultu, quem ubi ipsi harum opera deferret, nec de se ob hanc illarum venerationem honorificentius sensurum: quin uno non minus illarum taedium eum caperet, quam puparum imaguncularumque , quas Circulatores commonstrant : denique contentus ut plurimum eliet eo famulatu , qui neccssitati inserviret, nec alium halum statuarum numerum sibi compararct, quam qui luos in usus sussiceret. Non iitque simplex externumque famulorum Obsequium , ii ab interna animi subinissione serunga, tur illud est, ad quod ambitioibrum vota feruntur: Iubet hominibus, non StatuiS dominari, totaque dominantium voluptas elicitur , ex iis motibus timoris, aestimationis, admirationis quos aliis incutiunt.
Ex his clarum est Ideam , qua hi occaecantur , non minus vanam inanemque esse, quam est idea Illorum qui proprio vocabulo Vani audientes Laudum, acclamationum, Elogiorum, titulorum, alia-Nimque huJui farinae rerum tenui cibo Vescuntur. Quod hos ab illis aliis distinguit, unica opinionum judiciorumque, quae utrique caeteris amant communicare, disterentia est. Cum enim V aut in votis tantum habeaut amoris & aestimationis sensius excitaret,
118쪽
ob stam Scientiam , Eloquentiam , IΠgenium ,
Dexteritatem ; Ambitioli sensius terrori S , venerationis, submissioniique erga se incutere satagunt, unique Ideas his sensibus consormes, quaruin ope, formidandi, elati, potentesque appareant lic utri que ex aliorum Cogitationibus siuam emendicant felicitatem; sed his hoc genus cogitationum placet, il
Nihil usitatius quam ut inania haec Idola, ex falsis hominum Judiciis consarcinata , maximi momenti consilia invertant, sintque sicopus praecipuus, ad quem
omnes vitae actioneS uiriguratur.
Magnanimitas illa & mrtitudo , tanti ab omnibus habita, quae eos , qui fortes dici ambiunt, intrepidos mittit in media pericula , saepissime oritur ex nimii mentis ad hasce inanes vacuasque imagines, quae cerebrum Gbsident, applicatione. Pauci serio vitam contemnunt, illique ipsi, qui tanta audaciae mortem au obsessae urbis muros, vel in conserta arisie ultro. Provocant, instar caeterorum mortalium inhorrescunt cum in lecto illam opperiuntur. Sed haec illorum Magnanimitas, quam identidem exerunt, inde nascitur, quod hinc illis obversentur dicteria, quibus ignavi & pusillanimes proscinduntur; illinc laudes, quibus sortes & magnanimi accumulantur , natilinque ex his duobus Idolum ita mentem detinet, ut periculisl mortique pensitandis vacaro non possit.
Hinc quo quis magis in Hominum conspectu Versatur, eo generosior evadit & sortior, idque ob aliorum de se Iudicia. Sic Dux gregario milite, nobilis plebeio majores animOS gerit: . acrius enim ad magna proritantur, cum illis plus' gloriae tum acquirendum, tum amittendum sit. Iidem labores,
119쪽
aiebat magnus Imperator, non aeque molesti sant Duel & Militi. Dux quippe totius Exercitus, cujus conversi in illum oculi sunt, propellitur ad ardua,
cum miles spςm suam non ultra exiguum stipendium eZtendat , famamque rei non male gestae, quae rarissime ad alios, quam notos commilitonese argitur. Quid iis in votis est, qui sedes extruunt ultra renis stm & sortem magnificas p non ut illis commode degatur 3 profusa etenim magnificentia plus secum incommodi affert, quam commodi: evidens etiam est nunquam eos hos sumptus famaros , si vel Qti
essent, vel crederent se in eorum contemptum venturos, qui has aedes consipexissent. Aliis itaque aedes exstruuntur: sed aliis exstructas collaudaturis. 1m ginantur Domini omnes, has substructones viseros, plena venerationis, admirationisque judicia de se laturos, ac proinde semet tibi ipsis tanquam pro theatro exhibent, in mediis Palatiis sedentes, clientum turbis stipatos, a quibus undique collustrantur praed eanturque potentes, beati . magnifici: Huic itaque ' Ideae, qua toti oecupantur, tantum laboris & sumptus impenditur. Ad quid, amabo, honoraria Magnatum carpenta tanto pedissequorum examine onusta 3 illorum ser. vitus usui esse non potest , nocent enim plus quam Hosunt. Ast sic in obviis excitatur idea viri cmaaspi m magnatis de potentis , haecque idea imiorem vanitati satisfacit , ad quod carpenta perforent.
Si eadem trutina in omnes vitae conditiones, Om. . Dia officia, statusque inquiratur: quae honoraria Cen- , Ietriur, deprehendemus illa grata esse, laboresque &aerumIras , quas una serunt , leves fieri ex eo se quod
120쪽
quod ex tam in aliis ergo nos , venerationis , aestismationis V timoris, atque admirationis Idcam nobis
Hi e contra Blitudo pleritque mortalium gravis . est; vi enim e conspectu, frequentiaque hominum 1ectat, is se, ac sua omnia ex aliorum Judiciis & cogitationibus subducit. Sic Solitarii Cor inane manet & famelicum , cum Ordinario cibo careat, nec in se inveniat, quo alatur. Hanc ob causam Ethnici Philo hi vitam solitariam non serendam censere, adeo in ausi sint dicere, nolle sepientem omnium bonorum corporis & animi potiundoruin causa - s Ium vivere ita ut non haberet quo cum de Beatitudine colloqueretur. Sola Religio Christiana potuit solitudinem ficere amabilem , quia ibia Homines in contemptum adducit harum inanium Ideatum illa nobis sola ea offert quae & menti distinendae aptiora sunt, & ad cor satiandum disiai ra , nec ad haec Hominum concursu frequentiaque opus est.
Sed c servandum venit, Homines cupiditates suaqnon ultimo in aliorum de se cogitationibus ac judiciis defigere, sed iis cognitis ulterius uir ad sinam ipχtum deam in se munificandam & excinndam, dum illi alias Ideas alcititias & peregrinas immiscent, subiguntque quasi in unam: dum crassissimo
errore delusi rentur, se revera majores esse , quia majus palatium incolunt, majoremque alunt parasitorum numerum: cnm tamen res externae ad illos non pertineant, aliorumque cogitationes eos ab inopia miseria. , quibus antea jacebant obnoIii, nequaquam pomni vindicare.