장음표시 사용
131쪽
hanc proprietatem designamus, appellam 1sque nu-nrerum in duos numeros divisibilem, numerum pDrem. Ex quo palam fit quoties nomine definito ut, mur ; mentaliter sussiciendam esse ipsa' definitionem ς quam etiam ita semper animo praefentem livbere oportet, ut protinus audito v. g. numero pari, illum praecise numerum percipiamus, qui est in duos equales numeros divi libilis, haecque duo tam arcte debent in cogitatione comungi ut citius lingua urnum proferre non possit , quin statim mens aliuta iciat. Qui nomina definivere, ut Geometrae a quibus hoc quam accuratissime factum est , id tantum Contrahendi sermonis caus3 secerunt ne ui e circumloquendo moras faciamiu , ut Augustinus loquiatur. Non id carum . quae sermonum materia sunt, decurtandarum : Supponunt enim , mentem integram definitionem verborum compendiis substituere, ideo tantum adhibentur, ne vocum multiplicis a consulionem pariat.
magnopere obser nau, circa Desitiones nominum. CVm jam explicuerimus, tum naturam, tum uti, litatem uecessitatemque definitionum nominum, e re erit, quaedam de illarum usu, ne tu abusum. transeat. observare
Primo, omnia nomina definienda non sunt; hoc enim. saepe , & inutile foret, & factu impossibile. Inutile , inquam quia cum conceptae de rebus Ideae
132쪽
Cap. XII. SIVE ARS COGITAND L. Q
Ideae distinctae sunt, omnesque Homincs eandem
linguam loquentes audito aliquo nomine, eaqdem Ideam efformaut, supervacaneum est i , tale nomen definire ; quia Iam definitionis intentum habemus ; quippe illud sine definitione . dii tinctae clara que Ideae alligatur. Hoc autem contingit in rebus valde limplicibus, quarum omnes laomines naturaliter easdem Ideas habent ; adeo ut nomina, quibus exprimuntur, in eodem sensu ab omnibus intelligantur; siquid autem illis obsicum admiscea tur, illud tamen quod clarum elt pcimario intenditur; atque ita , qui talibus ad Ideam Claram deno-
laudam utuntur, metuere non dc bent, ne male iu-telligantur. Harum vocum ex numero sunt. Em,
cogitatio, extensio, aequalitas, duinatio vel tempuι j I milia. Quamvis enim aliqui ideam tempori, , diversis propolitionibus, quas definitiones appellant, su obscuram reddant , qualis eit, Tempus es mensura motus, secundum prius , posterius. Insuper talmen habent has definitiones, cum de tempore loquuntur , nec aliud de illo concipiunt, quam qμω caeteris mortalibus de eodem innutum est. Ac prodi inde Doeti indoctique idem prorsus eadem facit tale intelligunt, cum audiunt equum minus temporis stadio conficiendo insumere, quam testud,
Insuper etiam dixi, factu impossibile esse omn*voces definire. Quia ad nomen aliquod definiem dum , aliis nominibus opus est, Ideam designantiabus cui illud nomen connectendum est. Quod si haec nomina , quae primo eXplicando adhibentur, definienda itidem sunt, aliis etiam Opus erit, & sie in infiuitum. Quaedam itaque primitiva sunt, quae
133쪽
definiendo vel nimii dimus, vel nimie parci; quia utroque modo in illam labemur consulionem, quam
Oblervandum secundd , notas accepi, sque des. nitiones non es le immutandas, nisi in iis aliquod occurrat culpandum. Quia facilius est nominis lignificationem alios docere, cum usus , si non omnium, saltem Doetiorum, illud cudam ideae alligavit, quam eum alteri Ideae de novo connectendum eli, spoliandiimque priori cui diutino usu fuerat conjunctum. Ac proinde culpa non careret, qui receptos cie metrurum definitiones immutaret, nisi quaeclam es.sent non suis elucidatae, quarumque ideae non satis terse describerentur; quales iunt apud Euclidem definitiones Anguli & Proportionu. Observandum tertio, cum necessitas nominis de-fniendi incesserit, ad communem usium esse quam proXime accedendum, nec mtiones prorsus ab illis, quas habent, alienas vocibus assignandas, vel quae Etymologiae adversentur : ut si dδniretur parallelo-ς ammum figura tribus lineis coistenta. Sia nomen duas significationes habet, alterutra spoliandum est; etit alteri tantum assigatur. Siccum calor ex ussi Communi significet quem habeonas, & qualitatem quam igni ine1Ie ctedimus, illi' prorsus similem quam sentimus : ad hanc ambiguitatem tollendam, taloris quidem nomine utar , sed illud alterutri tantum Ideae exprimendae, altera abdicata, adsudicabo, aiens, calorem appello illum sensum, quem ad ignem accedens, habeo; causae vero hujus sensationis darem vel nomen prorsis diversum, ut est illum ardori vel idem cum aluncto determinante , distimguemeque a calore sumpto pro tentu, ut est illud Gliud caloras Giualis.
134쪽
p. XII. ' SIVE ARS COGITANDI G
Ratio hujus observationis ex eo petitur . quod Homines postquam semel voci I deam assi Ierunt, non se te inducuntur ad eandem ab illa voce separandam: ac proinde vetus idea nunquam non recurre si recentem, quam ex nupera definitione habet,
obliterat: adeo ut facilius assuescere homines possint voci nullius significationis , ut si quis Bara uteretur ad figuram tribus lineis contentam designandam, quam induci, ut nomen hoc Parolis rammum cxuant Idea figurae cu)us opposita latera parallela sunt, induant, sinificatione alterius sigurae, cuilus latera paralla esse nou pollunt. In hanc foveam cecidit Chymicorum natio, quanta est. Hi amarunt rerum, dequibus aguΠt, nsa mi-Ba, nulla proposita utilitate, mutare, aliaque imponere res alias lignis cantia, nulluatque commercium habentia, ctam novis Ideis, quibus alligantur. Hinc ineptae ac ridiculae nonnullorum ratiocinationes. ut
illa est cujusdam asserentis, Festem, morbum , uti imaginabutur, Saturnium, curatum iri si aegrotantis collo plumbea lamina, quod metallum Saturnus Chymicis dicitur, appenderetur, in qua-cisus sit Sabbato, qui dies Saturno etiam sacer, Character ille, qui, apud astronomos, 'ἡllius planetae symbolum est. Quasi verti arbitrariae illae. & line ratione effctae relationes plumbum inter & Saturnum, Sa- turnum & diem Saturni, notamque lusdem Planetae indicem reales eflectus sortiri possent, morbosque
Sed nihil in hac Chymicorum Lingua intolerabilius, quam temerata sacrosanctae Religionis mysteria , ad Chymicorum scilicet arcana obnubenda. Eousque namque impietatis quidam progressi sunt,
135쪽
dicitur sc. illis cy genus electum , regale Sacerdotium gentem sanctam, populum Dei acqui suum, quem ὸ terebras vocavit in lucem suam admirabilem ) Ch)mericae Cruci-roscae Fraternitati applicent, cujus A- Iummi, secundum ipsos, soli sapientes sunt, beatam immo italitatem adepti, invento sci. Ope Lapidis Philosophorum , animarum in corpore figendarum arcano, cum nullum corpus uti aiunt Auro magis fixum sit, aut minus corruptibile. Has somniantium nugas videre est, in Cl. Gasiendi examine Philosophiae Flud dianae. Ex quibus patet nullum esse ingeniorum periculosorum morbum, quam quo hi aenigmatici scriptΡres laborant, qui arbitrantur res inficetissimas, ne dicam falsissimas & maxime flagitiosts, grandium mysteriorum instar aestimatum iri, uinhi vocibus , ultra communem hominum captum inintelligibilibus, amictae prodierint in lucem.
De Donitionibus no inum alterius generis, per quas Ru tiones notantum s
Uicquid hucusque de Definitioni bos nominum dictum est, de illis tantum intelligi debet per quas unusquisque nomina definit , in proprium usum : & hinc illae liberae sunt & arbitrariae, quia
unicuique licet quolibet sono uti, ad ideas suas exprimendas, modo alios commonefaciat. Cum autem Sermonis tantum proprii Domini simus, non autem Sermonis aliorum , uuicuique nostrum jus quidem-
136쪽
cap. XIII. SIVE ARS C0GITANDI. νι
competit vocabularii condendi, in proprios usus.
non autem in usus caeterorum , quorum nec oratimnem interpretari debemus , ex iis significatioitibus . quas ipli, pro libitu, nominibus dedimu S. Ac proinde , cum illa nominis potio explicanda non lit , quae nobis propria eii , sed quae nomini competit ex usu communi, nullatenus arbitrariae dicendae sunt tales definitiones, sed omnino debent, non quidem rerum , sed usus veritatem ttriete repraesentare : imo se Ita dicendae sunt ; si hunc usium veraciter non eiprimant, id est , ii lonis easdena ideas non fungant , quibus conjunctae sunt cx ordinario I uentium cisu. Hinc palam fit lites moveri posse de talibus definitionibus, cum nunquam non disputetur de terminorum ex usu communi significa tionibuS. Quamvis autem harum Definitionum condendarum munus ad Grammaticos proprie spectet, cum
illorum sit Dictionaria componere , squae aliud non laut, quam Idearum explicationes, quas Homines ex pacto quibusdam sonis assiguavere , plurima tamen a Philosoelio observari hac de re potiunt , ad judicia accurate formanda apprime necesIaria. Primo itaque ; quod etiam caeterarum fundamentum Observationum est, observamus totalem nominum significationem sub considerationem saepe non venire , id est, nomina tape plura significant, quam quae videntur significare : ac proinde, qui illa interpretantur , non omnes illas ideas explicant, quas nomina in audientium mentibus excitant. Significare namque , stuc nomen scriptum sit, fiave ore prolatum , aliud non est , quam quandam in mente Ideam excitare , aures oculosvd feriendo.
Contingit autem saepe, ut praeter principalem Ideam,
137쪽
quae propria illius sie uficatio habetur . alias etiam Plures Id cas excitet, quas primariae illius Ideae appendices , si ve j deas secundarias licet dicere, ad qum non attenditur, quamvis & illae menti impri
Exempli causa r si Di cuipiam diceret mentitis es, ii primaria notio spectetur, nihil aliud sibi voluiit
illae voces quam probe nosti verum non esse . quod dicis. Sed huic primariae significationi, usus aliam , contemptus sci. & opprobrii, ideam adJunxit. Hinc credimus iis vocibus utentes parum Curare, an nos laedant ψ necne: ac proinde illae contumeliosae sunt& offensivae. Aliquando hae Secundariae Ideae non ab usu communi conjunctae sunt, sed ab eo , qui eis prd tu BC Utitur: quo casu communiter cxcitantur vocis intentione , Oris corporisve distortione , aliisque signis Naturalibus, quae innumeras verbis Ideas adjiciunt, illorum significationes variantes , mutante S, minuentes. aUgentes, promotuunὶ, judiciorum, opinionumque in loquentibus diversitate. Ac proinde si illo qui dicebat, exaudientium auribus metiendam csse vocis intentionem , ςrediderit 1iissicere , ut quis ea voce loquatur quae possit exaudiri, Iermonis sane usum maximi ex parte ignoravit ; cum ipsa vocis inflexio aliquando non minus significet, quam ipsa verba. Varii vocis accentus fiunt; siepe volumus non tantum ut vox leniter ad aures pertingat, sed ut feriat acriter & penetret. Quis G. Dim ferret servum vehementius objurgatum dicent tem , Here , submissius loquere probe te audio , cum ipsa vocis vehementia pars objurgationis sit, eaque necessaria , ad illam menti Ideam imprimendam, quam herus suo servo impro1lam cupit.
138쪽
Sed nonnunquam secundariae hae Ideae verbis ipsis ad unitae sunt, quia ordinarib, illis prolatis, in mente excitantur: Hinc fit ut verborum . quae idem videntur significare , quaedam contumeliosa sint , alia blanda; quaedam verecunda, alia effera , Quaedam casta, alia turpia , quia praeter primariam ideam , . alias alectitias haiant , e quibus Oritur haec va
Haec notatio. quorundam injustitiam propalare potest , de illatis opprobriis conquercntes , frequenter nomina substantiva, in adaectiva commutant , si ignorantiae & Dditatis acciusentur, se ignaros falsariosque agnominatos clamant. Quod tamen esta ratione alienum , cum illa nomina ejusdem significationis non sint. Nomina enim adJectiya ignarin, falsariin , praeter notata vitia , contemptiis Ideam includunt , cum tames ignoraulia & salsitas remplout est, sine ulla accessione significent. Quinimo alia nomina inveniri sorte possunt, quae idem significent, sed adjecti Idea blanda & demulcente, qua que desiderium testentur, illius famae parcendi, in quem dicuntur. Talibus autem vocibus utuntur viri prudentes ac moderati , nisi peculiaris aliqua ratio exigat, ut res majorit vehementia & acrimonia
' Hinc etiam cognosci potest discrimen inter orationis genus limplex & figuratum, & ratio peti, cur
eaedem sententiae acriores, multoque vehementiores sint, si figurata, quam si nuda simplicique oratione efferantur. Elocutiones etenim figuratae, pra ter primarium significatum, ctiam motus, affectus que animi in loquente eIprimunt, transmittuntque ad audientem, cum simplices , nudam solummo veritatem denotent.
139쪽
Sic exem i causa , hemistichium illud virilianuin usque adeone mori miserum es t si simpliciter,' sine figura sic efferretur , Non es usque adeo miser: mori, languidum foret, multu Inque vehementiae deperdetet. Nec mirum , cum primus verborum ordo , multo plus lignificet, quam secuti dux Primus etenim iron tantum denotat mortem non esse rem adeo malam , sed insuper virum depingit, mortem ipsam ulrro provocantem , atque intrepide expectantem ; quod certe magna vividaque ad primariam verborum significationem accessio est. Hinc initum inon cit , si auditor vehementius commoveatur menS etenim veritatum quidem ideis in struitur , movetur autem non nisi affectuum repraesentationc.
Si vis me flere , dota n es Primum ipsi tibi.
Ex eo autem, quod stilus figuratus, ut plurimum, non tantuin res, sed ipsos animi astectus, quos inter loquendum meditandumque concipimuS , significet , colligi potest , quis demum illius usus esse
debeat, quibusve sermonibus sit accommodandus. JUantscstum autem e st , figuriε uti in rebus pure spe culativis ridiculum fore, quas oculo tranquillo contemplamur , & quae nullos in animo motus eXcitant. Cum enim figuratae locutiones animae passionibus exprimendis inserviant, illae . quae tum adhibentur, quum anima sine omni passione placida tranquillaque manet, minus quidam contra naturam spasimici
dicendi sunt. Quid quaeso inficetius quibusdam Con- Ciotiatoribus , qui de qualibet re indiscriminatim in oratione insurgunt, qui non minus de rebus Philoso
140쪽
phicis , quam de veritatibus gravissimis , &ad silutem maxime necessariis perorando incalesculat. E contra, iis de rebusi quibus ut Commoveamur
ratio pollulat, crimen cst Jejune , frigide, sincomni commotione , dicere. Sic cum sacrosaiactae Religionis Veritates , non tantum' propositae sint, ut nude simpliciterquc cognoscantur ., ted praeterea ut ab hominibus solantur
amentur , adorentur , dubio procul nobile , illud, excessum & figuratum dicendi genus, quo SS. PΡ. usi sunt, illis tradendis multo magi S convenit, quam stilus simplex sine ullo figurarum Ornatu , qualis scholasticorum est : Usurpatum etenim a Patribus dicendi genus, non tantum noS docet ipsaS Veritates , sed etiam nobis exhibet eosdem amoris reverentiaeque affectus , quos ipsi inter scribendum habuere. Oblata itaque menti nostrae hujus sanctae disepositionis imago , multum constri nobis similiter Componendis. Cum e contra simplex scholasticorum stilus , nudae veritatis ideam repraesentans , excitandis in anima amoris & reverentiae affectibus, quos decet erga veritates Christianas habere. minus aptus videatur. Hinc etiam non tantum minus utilis ;sed etiam minus gratus hic simplex stilus est cum anima ipsa magis oblectetur in percipiendis rccognoscendisque suis albedtibus , quam in scientiis acquirendis. Denique ex dictis solvi potest celebris illa, multumque ab antiquis Plillos0phis agitata quaestio , an sci. quaedam voces impudicae sunt ; Stoicorumque
possumus argumenta evertere , quibus contendebant posse quasdam locutiones sine ullo discrimine usurpari, quae tamen pro turpibus passim & obscaenis